वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.90.1
भरद्वाजाश्रमं दृष्ट्वा क्रोशादेव नरर्षभः ।
बलं सर्वमवस्थाप्य जगाम सह मन्त्रिभिः ॥ २.९०.१ ॥
भरद्वाजांचा आश्रम एक क्रोश अंतरावरूनच पाहून नरश्रेष्ठ (राम) यांनी सर्व सैन्य थांबवले आणि मंत्र्यांसह पुढे गेले.
2.90.2
पद्भ्यामेव हि धर्मज्ञो न्यस्तशस्त्रपरिच्छदः ।
वसानो वाससी क्षौमे पुरोधाय पुरोधसम् ॥ २.९०.२ ॥
धर्मज्ञ (राम) यांनी शस्त्रे व सामान ठेवून, दोन रेशमी वस्त्रे परिधान करून, पुरोहित (वसिष्ठ) यांना पुढे करून पायीच प्रयाण केले.
2.90.3
ततः सन्दर्शने तस्य भरद्वाजस्य राघवः ।
मन्त्रिणस्तानवस्थाप्य जगामानुपुरोहितम् ॥ २.९०.३ ॥
मग भरद्वाजांच्या दर्शनासाठी राघवांनी (रामांनी) त्या मंत्र्यांना थांबवले आणि पुरोहितांच्या मागोमाग गेले.
2.90.4
वसिष्ठमथ दृष्ट्वैव भरद्वाजो महातपाः ।
सञ्चचालासनात्तूर्णं शिष्यानर्घ्यमिति ब्रुवन् ॥ २.९०.४ ॥
वसिष्ठांना पाहताच महातपस्वी भरद्वाज तत्काळ आसनावरून उठले आणि शिष्यांना "अर्घ्य आणा" असे म्हणाले.
2.90.5
वसिष्ठसाहचर्य्यादिति भावः ॥ २.९०.५ ॥
वसिष्ठांच्या सहवासामुळे (असा सन्मान केला) असा भाव आहे.
2.90.6
ताभ्यामर्घ्यं च पाद्यं च दत्त्वा पश्चात् फलानि च ।
आनुपूर्व्याच्च धर्मज्ञः पप्रच्छ कुशलं कुले ॥ २.९०.६ ॥
त्या दोघांना अर्घ्य व पाद्य देऊन, नंतर फळेही देऊन, क्रमाने धर्मज्ञ (भरद्वाज) यांनी कुळाचे कुशल विचारले.
2.90.7
अयोध्यायां बले कोशे मित्रेष्वपि च मन्त्रिषु ।
जानन् दशरथं वृत्तं न राजानमुदाहरत् ॥ २.९०.७ ॥
अयोध्येत, सैन्यात, कोषात, मित्रांमध्ये आणि मंत्र्यांमध्ये दशरथाचे वर्तन जाणूनही त्याने राजाचा उल्लेख केला नाही.
2.90.8
वसिष्ठो भरतश्चैनं पप्रच्छतुरनामयम् ।
शरीरे ऽग्निषु वृक्षेषु शिष्येषु मृगपक्षिषु ॥ २.९०.८ ॥
वसिष्ठ आणि भरत यांनी त्यांना शरीर, अग्नी, वृक्ष, शिष्य, मृगपक्षी यांच्या क्षेमाविषयी विचारले.
2.90.9
तथेति तत्प्रतिज्ञाय भरद्वाजो महातपाः ।
भरतं प्रत्युवाचेदं राघवस्नेहबन्धनात् ॥ २.९०.९ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून महातपस्वी भरद्वाज राघवाच्या स्नेहबंधनात बांधल्या गेलेल्या भरताला म्हणाले.
2.90.10
किमिहागमने कार्य्यं तव राज्यं प्रशासतः ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं नहि मे शुद्ध्यते मनः ॥ २.९०.१० ॥
राज्य चालवत असताना तू येथे येण्याचा हेतू काय? हे सर्व मला सांग, कारण माझे मन अजून शुद्ध होत नाही.
2.90.11
सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्या नन्दवर्द्धनम् ।
भ्रात्रा सह सभार्यो यश्चिरं प्रव्राजितो वनम् ॥ २.९०.११ ॥
कौसल्येने ज्याला जन्म दिला, जो शत्रुहन्ता आणि आनंदवर्धक आहे; जो भाऊ व पत्नी यांच्यासह दीर्घकाळ वनात पाठवला गेला.
2.90.12
नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा यो ऽसौ महायशाः ।
वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश ॥ २.९०.१२ ॥
स्त्रीच्या प्रेरणेने पित्याने ज्याला आज्ञा केली, तो महायशस्वी, ज्याला 'चौदा वर्षे वनवासी हो' असे सांगितले गेले.
2.90.13
कच्चिन्न तस्यापापस्य पापं कर्तुमिहेच्छसि ।
अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च ॥ २.९०.१३ ॥
त्या निष्पाप व्यक्तीविरुद्ध येथे पाप करू इच्छितोस का? त्याच्या धाकट्या बंधूचे राज्य निष्कंटक भोगण्याची इच्छा धरतोस का?
2.90.14
एवमुक्तो भरद्वाजं भरतः प्रत्युवाच ह ।
पर्य्यश्रुनयनो दुःखाद्वाचा संसज्जमानया ॥ २.९०.१४ ॥
असे म्हटल्यावर भरताने भरद्वाजाला उत्तर दिले; दुःखाने त्याचे डोळे अश्रूंनी भरले होते आणि वाणी अडखळत होती.
2.90.15
हतो ऽस्मि यदि मामेवं भगवानपि मन्यते ।
मत्तो न दोषमाशङ्के नैवं मामनुशाधि हि ॥ २.९०.१५ ॥
भगवानही जर मला असे मानत असतील, तर मी नष्ट झालो. माझ्यात काही दोष असेल अशी मला शंका नाही; म्हणून मला असा उपदेश करू नका.
2.90.16
न चैतदिष्टं माता मे यदवोचन्मदन्तरे ।
नाहमेतेन तुष्टश्च न तद्वचनमाददे ॥ २.९०.१६ ॥
माझ्या अनुपस्थितीत माझ्या आईने जे म्हटले ते मला प्रिय नाही. यामुळे मी संतुष्ट नाही आणि ते वचनही मी स्वीकारले नाही.
2.90.17
अहं तु तं नरव्याघ्रमुपयातः प्रसादकः ।
प्रतिनेतुमयोध्यां च पादौ तस्याभिवन्दितुम् ॥ २.९०.१७ ॥
पण मी त्या नरव्याघ्राला प्रसन्न करून अयोध्येला परत नेण्यासाठी आणि त्याच्या चरणांना वंदन करण्यासाठी आलो आहे.
2.90.18
त्वं मामेवङ्गतं मत्वा प्रसादं कर्तुमर्हसि ।
शंस मे भगवन् रामः क्व सम्प्रति महीपतिः ॥ २.९०.१८ ॥
माझी ही अवस्था पाहून तुम्ही माझ्यावर कृपा करावी. भगवन्, आता महीपती राम कुठे आहेत ते मला सांगा.
2.90.19
वसिष्ठादिभिर्ऋत्विग्भिर्याचितो भगवांस्ततः ।
उवाच तं भरद्वाजः प्रसादाद्भरतं वचः ॥ २.९०.१९ ॥
वसिष्ठ आदी ऋत्विजांनी विनंती केल्यावर पूज्य भरद्वाजांनी कृपाभावाने भरताला हे वचन सांगितले.
2.90.20
त्वय्येतत्पुरुषव्याघ्र युक्तं राघववंशजे ।
गुरुवृत्तिर्दमश्चैव साधूनां चानुयायिता ॥ २.९०.२० ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, राघववंशात जन्मलेल्या, तुला हेच योग्य आहे — गुरुजनांबद्दल आदर, संयम आणि सज्जनांचे अनुसरण.
2.90.21
जाने चैतन्मनःस्थं ते दृढीकरणमस्त्विति ।
अपृच्छं त्वां तथात्यर्थं कीर्त्तिं समभिवर्द्धयन् ॥ २.९०.२१ ॥
हे तुझ्या मनात आहे हे मला ठाऊक आहे; हे दृढ व्हावे म्हणून मी तुला विचारले — तुझी कीर्ती अधिक वाढवण्यासाठी.
2.90.22
जाने च रामं धर्म्मज्ञं ससीतं सहलक्ष्मणम् ।
असौ वसति ते भ्राता चित्रकूटे महागिरौ ॥ २.९०.२२ ॥
धर्मज्ञ राम सीता व लक्ष्मणासह तुझ्या भावासारखा चित्रकूट महापर्वतावर राहत आहे, हे मला ठाऊक आहे.
2.90.23
श्वस्तु गन्तासि तं देशं वसाद्य सह मन्त्रिभिः ।
एतं मे कुरु सुप्राज्ञ कामं कामार्थकोविद ॥ २.९०.२३ ॥
उद्या तू त्या स्थानी जाशील; आज मंत्र्यांसह येथे रहा. हे सुप्रज्ञा, काम व अर्थ जाणणाऱ्या, माझी ही इच्छा पूर्ण कर.
2.90.24
ततस्तथेत्येवमुदारदर्शनः प्रतीतरूपो भरतो ऽब्रवीद्वचः ।
चकार बुद्धिं च तदा तदाश्रमे निशानिवासाय नराधिपात्मजः ॥ २.९०.२४ ॥
तेव्हा 'तसेच होवो' असे म्हणून उदारदर्शी, विश्वासार्ह रूपाचा भरत बोलला; त्या आश्रमात एक रात्र राहण्याचा निश्चय त्याने केला — राजपुत्राने.