વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।
भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ २.९१.१ ॥
ત્યારે તે મુનિએ ત્યાં જ રોકાવાનો નિશ્ચય કરેલા કૈકેયીપુત્ર ભરતને આતિથ્ય માટે આમંત્રિત કર્યા.
2.91.2
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।
पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ २.९१.२ ॥
ભરતે કહ્યું, "વનમાં જે યોગ્ય પાદ્ય, અર્ઘ્ય અને આતિથ્ય હોઈ શકે તે બધું તમે પહેલેથી કરી દીધું છે."
2.91.3
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।
जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ २.९१.३ ॥
પછી ભરદ્વાજે હસતાં હસતાં ભરતને કહ્યું, "હું જાણું છું કે તું પ્રેમથી ભરેલો છે; જેનાથી પણ તું સંતુષ્ટ થાય તેમાં સંતુષ્ટ થા."
2.91.4
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।
मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ॥ २.९१.४ ॥
હે મનુજાધિપ! તારી આ સેના માટે ભોજન તૈયાર કરવાની મારી ઇચ્છા છે; એમાં જ મારો આનંદ છે, અને તું એને લાયક છે.
2.91.5
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।
कस्मान्नेहोपयातोसि सबलः पुरुषर्षभ ॥ २.९१.५ ॥
હે પુરુષર્ષભ! સેનાને દૂર મૂકીને તું અહીં શા માટે આવ્યો? સેના સાથે કેમ ન આવ્યો?
2.91.6
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।
ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ॥ २.९१.६ ॥
ભરતે હાથ જોડીને તે તપોધનને કહ્યું, "ભગવન્! સેના સાથે ન આવ્યો તેનું કારણ આપનો ભય છે."
2.91.7
राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।
यत्नतः परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥ २.९१.७ ॥
હે ભગવન્! રાજાએ અને રાજકુમારે હંમેશા યત્નપૂર્વક તપસ્વીઓને વિષયોથી દૂર રાખવા જોઈએ.
2.91.8
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।
प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ २.९१.८ ॥
હે ભગવન્! મુખ્ય અશ્વારોહીઓ, માણસો અને મદોન્મત્ત શ્રેષ્ઠ હાથીઓ વિશાળ ભૂમિને ઢાંકીને મારી પાછળ આવી રહ્યા છે.
2.91.9
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा ।
न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागतः ॥ २.९१.९ ॥
તેઓ વૃક્ષો, જળ, ભૂમિ અને આશ્રમોની ઝૂંપડીઓને નુકસાન ન કરે એટલા માટે હું એકલો જ આવ્યો છું.
2.91.10
आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।
ततस्तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम् ॥ २.९१.१० ॥
'સેનાને અહીં લાવો' એવી મહર્ષિની આજ્ઞા મળતાં ભરતે સેનાને નજીક લાવવાની વ્યવસ્થા કરી.
2.91.11
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च ।
आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ २.९१.११ ॥
અગ્નિશાળામાં પ્રવેશીને, પાણી પીને, મુખ લૂછીને, આતિથ્ય-ક્રિયા માટે તેમણે વિશ્વકર્માને બોલાવ્યા.
2.91.12
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१२ ॥
હું વિશ્વકર્મા અને ત્વષ્ટાને બોલાવું છું. મારે આતિથ્ય કરવું છે; ત્યાં મારા માટે વ્યવસ્થા કરાવો.
2.91.13
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१३ ॥
ત્રણ લોકપાલો અને ઇન્દ્ર સહિતના દેવોને હું આમંત્રું છું. ત્યાં તેમનો આતિથ્ય-સત્કાર કરવા ઇચ્છું છું; તેની વ્યવસ્થા કરો.
2.91.14
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥ २.९१.१४ ॥
પૂર્વ તરફ વહેતી અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી નદીઓ, પૃથ્વી પર અને આકાશમાં રહેલી સર્વ આજે અહીં સંપૂર્ણ રીતે આવી જાઓ.
2.91.15
अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम् ।
अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ २.९१.१५ ॥
કેટલીક નદીઓ મૈરેય મદિરા વહાવે, કેટલીક સારી રીતે તૈયાર કરેલી સુરા વહાવે, અને બીજી શેરડીના રસ જેવું શીતળ જળ વહાવે.
2.91.16
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् ।
तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वशः ॥ २.९१.१६ ॥
દેવો અને ગંધર્વોને — વિશ્વાવસુ, હાહા અને હૂહૂને — હું આમંત્રું છું; તેમજ અપ્સરાઓ, દેવીઓ અને ગંધર્વીઓ સર્વને આમંત્રું છું.
2.91.17
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।
नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ २.९१.१७ ॥
ઘૃતાચી, વિશ્વાચી, મિશ્રકેશી, અલંબુષા, નાગદંતા, હેમા અને હિમા — પર્વત-રચિત સ્થળે રહેનારી.
2.91.18
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।
सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥ २.९१.१८ ॥
ઇન્દ્ર અને બ્રહ્માની સેવા કરતી સર્વ સ્ત્રીઓને — તુંબુરુ સાથે — તેમના પરિવાર સહિત હું આમંત્રું છું.
2.91.19
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् ।
दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ २.९१.१९ ॥
કુરુઓ વચ્ચેનું તે દિવ્ય વન, જે વસ્ત્ર, આભૂષણ અને પાંદડાંથી યુક્ત છે, જેના ફળ દિવ્ય સ્ત્રીઓ છે, જે સદા રહે છે, તે કુબેરનું વન અહીં આવે.
2.91.20
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।
भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ २.९१.२० ॥
અહીં ભગવાન સોમ મારા માટે ઉત્તમ અન્ન તૈયાર કરે — ચાવીને ખાવાના, ખાવાના, ચૂસવાના અને ચાટવાના અનેક પ્રકારના પદાર્થ, પુષ્કળ.
2.91.21
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।
सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ २.९१.२१ ॥
વૃક્ષો પરથી ખરેલી વિચિત્ર માળાઓ, સુરા વગેરે પેયો અને અનેક પ્રકારનું માંસ પણ.
2.91.22
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च ।
शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥ २.९१.२२ ॥
આ રીતે સમાધિથી યુક્ત, અપ્રતિમ તેજવાળા તે મુનિએ શિક્ષા અને સ્વરના નિયમો સાથે યુક્ત વાણી તપના બળથી ઉચ્ચારી.
2.91.23
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।
आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ २.९१.२३ ॥
મનથી ધ્યાન કરતા, પૂર્વાભિમુખ, હાથ જોડીને ઊભેલા તેમની પાસે તે બધા દેવતાઓ અલગ અલગ આવ્યા.
2.91.24
मलयं दर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदऽ ऽनिलः ।
उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः ॥ २.९१.२४ ॥
પછી મલય અને દર્દુર પર્વતોમાંથી આવતો, પરસેવો દૂર કરતો પવન સ્પર્શ કરીને યોગ્ય રીતે વાયો; તે મનને પ્રિય, સુખદાયી અને શુભ હતો.
2.91.25
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।
दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ २.९१.२५ ॥
ત્યારે દિવ્ય, ગાઢ પુષ્પવર્ષા થઈ; અને સર્વ દિશાઓમાં દિવ્ય દુંદુભિનો ઘોષ સંભળાયો.
2.91.26
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुः स्वरान् ॥ २.९१.२६ ॥
ઉત્તમ પવન વાયો; અપ્સરાઓનાં ટોળાં નાચ્યાં; દેવ-ગંધર્વો ગાયા, વીણાઓએ સ્વર છેડ્યા.
2.91.27
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।
विवेशोऺच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः ॥ २.९१.२७ ॥
તે ધ્વનિ સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર તથા પ્રાણીઓના કાનમાં પ્રવેશ્યો; તે મૃદુ, સમ અને લયગુણોથી યુક્ત હતો.
2.91.28
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृसुखे नृणाम् ।
ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥ २.९१.२८ ॥
મનુષ્યોના કાનને સુખ આપનાર તે દિવ્ય ધ્વનિ શાંત થતાં તેણે વિશ્વકર્માની રચના જેવું ભરતનું સૈન્ય જોયું.
2.91.29
बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजना ।
शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभैः ॥ २.९१.२९ ॥
ચારે બાજુ પાંચ યોજન સુધી ભૂમિ સમતલ થઈ, અને નીલમ વૈદૂર્ય જેવા અનેક લીલા ઘાસના પટ્ટાઓથી ઢંકાઈ ગઈ.
2.91.30
तस्मिन् बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।
आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥ २.९१.३० ॥
તે સ્થળે બીલી, કોઠા, ફણસ, બીજોરું, આમળાં અને કેરીનાં વૃક્ષો ઊગ્યાં; તે ફળોથી શોભતાં હતાં.
2.91.31
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।
आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ॥ २.९१.३१ ॥
ઉત્તરના કુરુઓ તરફથી દિવ્ય ભોગોવાળું વન આવ્યું, અને અનેક તીરોથી ઘેરાયેલી દિવ્ય નદી પણ આવી.
2.91.32
चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ २.९१.३२ ॥
ચાર શાળાવાળાં ઉજ્જવળ ભવનો, હાથી-ઘોડાની શાળાઓ, હર્મ્ય અને પ્રાસાદોથી ભરેલાં સ્થાનો, અને સુંદર તોરણો.
2.91.33
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् ।
दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ २.९१.३३ ॥
રાજભવનોમાં શ્વેત મેઘ જેવાં તોરણો પણ હતાં; તે દિવ્ય માળાના આકારનાં અને દિવ્ય સુગંધથી છંટાયેલાં હતાં.
2.91.34
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।
दिव्यैः सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ।
उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ॥ २.९१.३४ ॥
ચતુષ્કોણ, ભીડ વિનાનું, શય્યા આસન યાનોથી સજ્જ; દિવ્ય સર્વ રસોથી યુક્ત, દિવ્ય ભોજન-વસ્ત્રવાળું; સર્વ પ્રકારનું અન્ન તૈયાર, ધોયેલાં નિર્મળ પાત્રો સહિત.
2.91.35
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ।
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।
वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः केकयीसुतः ॥ २.९१.३५ ॥
બધાં આસનોથી સજ્જ, શોભાયુક્ત, સુંદર બિછાવેલી ઉત્તમ શય્યાવાળા, રત્નોથી ભરેલા તે ભવનમાં મહર્ષિની અનુમતિ લઈ મહાબાહુ કૈકેયીપુત્ર ભરત પ્રવેશ્યો.
2.91.36
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ २.९१.३६ ॥
બધા મંત્રીઓ પુરોહિતો સાથે તેમની પાછળ ગયા; તે ભવનની વ્યવસ્થા જોઈને તેઓ હર્ષથી ભરાઈ ગયા.
2.91.37
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।
भरतो मन्त्रिभिः सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ॥ २.९१.३७ ॥
ત્યાં ભરત મંત્રીઓ સાથે રાજાની જેમ દિવ્ય રાજાસન, વ્યજન અને છત્ર તરફ ગયો.
2.91.38
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।
वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ॥ २.९१.३८ ॥
ભરતે રામના આસનને પ્રણામ કરી તેનું સન્માન કર્યું; ચામર લઈને મંત્રીના આસન પર બેઠો.
2.91.39
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।
ततः सेनापतिः पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतुः ॥ २.९१.३९ ॥
ક્રમ પ્રમાણે બધા મંત્રીઓ અને પુરોહિતો બેઠા; પછી સેનાપતિ અને પ્રશાસ્તા બેઠા.
2.91.40
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।
उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४० ॥
પછી ભરદ્વાજની આજ્ઞાથી એક ક્ષણમાં ત્યાંની દૂધ જેવી કાદવવાળી નદીઓ ભરત સમક્ષ પ્રગટ થઈ.
2.91.41
तासामुभयतःकूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।
रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥ २.९१.४१ ॥
તે નદીઓના બંને કાંઠે આછી માટીથી લીંપેલા રમણીય અને દિવ્ય નિવાસો હતા; તે બ્રહ્માની કૃપાથી સર્જાયેલા હતા.
2.91.42
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४२ ॥
તે જ ક્ષણે બ્રહ્માએ મોકલેલી, દિવ્ય આભૂષણોથી શણગારેલી વીસ હજાર સ્ત્રીઓ આવી.
2.91.43
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४३ ॥
સોના, મણિ, મોતી અને પરવાળાથી શોભતી, કુબેરે મોકલેલી વીસ હજાર સ્ત્રીઓ આવી.
2.91.44
याभिर्गृहीतपुरुषः सोन्माद इव लक्ष्यते ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥ २.९१.४४ ॥
જેમના વડે ગ્રહાયેલો પુરુષ ઉન્માદી જેવો દેખાય છે; નંદનવનમાંથી વીસ હજાર અપ્સરાઓના સમૂહ આવ્યા.
2.91.45
नारदस्तुम्बुरुर्गोपः प्रवराः सूर्य्यवर्चसः ।
एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥ २.९१.४५ ॥
નારદ, તુમ્બુરુ, ગોપ — સૂર્ય સમાન તેજસ્વી આ શ્રેષ્ઠ ગંધર્વરાજાઓ ભરતની આગળ ગાયા.
2.91.46
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना ।
उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४६ ॥
અલંબુષા, મિશ્રકેશી, પુણ્ડરીકા અને વામના — હે ભરત, ભરદ્વાજની આજ્ઞાથી તેમણે નૃત્ય કર્યું.
2.91.47
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।
प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ॥ २.९१.४७ ॥
દેવોમાં અને ચૈત્રરથ વનમાં જે માળાઓ હતી તે ભરદ્વાજના તેજથી પ્રયાગમાં દેખાઈ.
2.91.48
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।
अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४८ ॥
બિલ્વ વૃક્ષો મૃદંગવાદક બન્યાં, વિભીતક વૃક્ષો તાળ આપનારા બન્યાં, અને અશ્વત્થ વૃક્ષો નર્તકો બન્યાં — ભરદ્વાજની આજ્ઞાથી.
2.91.49
ततः सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।
प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाथ वामनाः ॥ २.९१.४९ ॥
ત્યારે સરલ અને તાલ વૃક્ષો, તિલક અને નક્તમાલ વૃક્ષો હર્ષથી ત્યાં એકઠા થયા; કુબડા અને વામન બનીને પણ આવ્યા.
2.91.50
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।
मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ॥ २.९१.५० ॥
શિંશપા, આમળા, જાંબુ વૃક્ષો અને વનમાંના અન્ય વૃક્ષો; માલતી, મલ્લિકા, જાતિ વેલાઓ અને વનમાંની અન્ય લતાઓ પણ ત્યાં આવી.
2.91.51
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् ।
सुराः सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ।
मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ २.९१.५१ ॥
સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરીને ભરદ્વાજના આશ્રમમાં તેઓ બોલ્યાં — "હે સુરા પીનારા દેવો, પીઓ, ખીર પણ છે; ભૂખ્યા હો તો શુદ્ધ માંસ પણ ખાઓ, જેટલું ઇચ્છો એટલું ખાઓ."
2.91.52
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु ।
अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदाः सप्त चाष्ट च ॥ २.९१.५२ ॥
સુંદર નદીકાંઠે તેલ ચોપડીને તેઓ સ્નાન કરાવતી; સાત-આઠ સ્ત્રીઓ મળીને એક-એક પુરુષને સ્નાન કરાવતી.
2.91.53
संवाहन्त्यः समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।
परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥ २.९१.५३ ॥
સુંદર નેત્રોવાળી સ્ત્રીઓ માલિશ કરતી એકઠી થઈ; શ્રેષ્ઠ અંગોવાળી તે સ્ત્રીઓ એકબીજાને લૂછીને પાતી હતી.
2.91.54
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभेः सुतान् ।
अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ २.९१.५४ ॥
ઘોડા, હાથી, ગધેડા, ઊંટ, અને સુરભિની સંતતિ એટલે ગાયો — તેમને તેમના સેવકોએ વિધિ પ્રમાણે ભોજન આપ્યું.
2.91.55
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।
इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥ २.९१.५५ ॥
મહાબળવાન સેવકોએ ઇક્ષ્વાકુ વંશના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓનાં વાહનોને શેરડી અને મધ મિશ્રિત લાહ્યો ખવડાવી, અને તેમને પ્રોત્સાહિત કર્યા.
2.91.56
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रहः ।
मत्तप्रमत्तमुदिता नमूः सा तत्र सम्बभौ ॥ २.९१.५६ ॥
ત્યાં ઘોડા બાંધનાર ન હતો, તાલીમ પામેલો ઘોડો ન હતો, હાથી ન હતો, હાથી ચલાવનાર પણ ન હતો; મદ અને ઉલ્લાસથી ભરેલો તે (સમૂહ) ત્યાં શોભી ઊઠ્યો.
2.91.57
तर्पिताः सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।
अप्सरोगणसंयुक्ताः सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ २.९१.५७ ॥
સર્વ ઇચ્છાઓથી તૃપ્ત, રક્તચંદનથી લેપાયેલા, અપ્સરાઓના સમૂહોથી યુક્ત તે સૈનિકોએ આ વાણી ઉચ્ચારી.
2.91.58
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् ।
कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ २.९१.५८ ॥
અમે અયોધ્યા નહીં જઈએ, દંડકારણ્યમાં પણ નહીં જઈએ. ભરતનું કલ્યાણ થાઓ; રામને પણ એ જ રીતે સુખ મળો.
2.91.59
अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ॥ २.९१.५९ ॥
અનાથોએ તે નિશ્ચય મેળવીને આ વાણી ઉચ્ચારી.
2.91.60
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।
भरतस्यानुयातारः स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ॥ २.९१.६० ॥
અત્યંત હર્ષિત થઈને ત્યાંના હજારો ભરતના અનુયાયીઓ ગર્જી ઊઠ્યા અને બોલ્યા, "આ જ સ્વર્ગ છે."
2.91.61
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।
समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेताः सहस्रशः ॥ २.९१.६१ ॥
સૈનિકો હજારોની સંખ્યામાં નાચ્યા, હસ્યા, ગાયા; માળાથી શણગારેલા તેઓ ચારે તરફ દોડતા ફર્યા.
2.91.62
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।
दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥ २.९१.६२ ॥
પછી અમૃત જેવું એ અન્ન જમેલાઓનું મન, એ દિવ્ય ભક્ષ્યો જોઈને ફરી ખાવાની ઇચ્છાથી ભરાઈ ગયું.
2.91.63
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।
बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ताः सर्वे चाहतवाससः ॥ २.९१.६३ ॥
હજારો સેવકો, કર્મચારીઓ, સ્ત્રીઓ અને સૈનિકો અત્યંત હર્ષિત થયા; સૌએ નવાં વસ્ત્રો પહેર્યાં હતાં.
2.91.64
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिणः ।
बभूवुः सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ २.९१.६४ ॥
ત્યાં હાથી, ગધેડા, ઊંટ, ગાયો, ઘોડા, મૃગ અને પક્ષીઓ સારી રીતે પોષાયાં; એકે બીજાનો વિચાર ન કર્યો.
2.91.65
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा ।
रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥ २.९१.६५ ॥
ત્યાં સફેદ વસ્ત્ર ન પહેરેલો, ભૂખ્યો, મેલો કે ધૂળથી વિખરાયેલા વાળવાળો કોઈ માણસ દેખાયો નહીં.
2.91.66
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयैः ।
फलनिर्यूहसंसिद्धैः सूपैर्गन्धरसान्वितैः ॥ २.९१.६६ ॥
બકરાંના અને ભૂંડના માંસથી, ઉત્તમ મસાલાઓના ઢગલાથી, ફળના રસથી સિદ્ધ કરેલા, સુગંધ અને સ્વાદથી યુક્ત સૂપથી.
2.91.67
पुष्पध्वजवतीः पूर्णाः शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।
ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौहीः सहस्रशः ॥ २.९१.६७ ॥
ત્યાં ચારેબાજુ સફેદ અન્નથી ભરેલાં, પુષ્પધ્વજોથી શણગારેલાં લોખંડનાં વાસણો હજારોની સંખ્યામાં હતાં, જોઈને લોકો વિસ્મિત થયા.
2.91.68
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।
ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुतः ॥ २.९१.६८ ॥
વનના કિનારે ખીરના કાદવવાળા કૂવા હતા; ત્યાં ઇચ્છા પૂરી કરનારી ગાયો અને મધ ટપકાવતાં વૃક્ષો પણ હતાં.
2.91.69
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।
प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥ २.९१.६९ ॥
પગથિયાંવાળી વાવો મૈરેય મદિરાથી ભરેલી હતી; સારી રીતે રાંધેલા માંસના ઢગલાઓથી ઘેરાયેલી હતી; તપેલાંઓમાં હરણ, મોર અને મરઘાનું માંસ પણ હતું.
2.91.70
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।
न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ २.९१.७० ॥
પાત્રો હજારોની, સ્થાલીઓ લાખોની અને અર્બુદો (કરોડો) ની સંખ્યામાં હતાં; સોનાનાં બનેલાં પાત્રો પણ હતાં.
2.91.71
स्थाल्यः कुम्भ्यः करम्भ्यश्च दधिपूर्णाः सुसंस्कृताः ।
यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥ २.९१.७१ ॥
સ્થાલીઓ, કુંભીઓ અને કરંભી દહીંથી ભરેલી અને સારી રીતે તૈયાર કરેલી હતી; પાકેલા, સફેદ, સુગંધિત કોઠાની ચટણી પણ હતી.
2.91.72
ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दघ्नः श्वेतस्य चापरे ।
बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चयाः ॥ २.९१.७२ ॥
કેરીના રસથી ભરેલા સરોવરો હતા; કેટલાક સફેદ દહીંથી, બીજા ખીરથી, અને બીજા ખાંડના ઢગલાઓથી ભરેલા હતા.
2.91.73
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।
ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नराः ॥ २.९१.७३ ॥
નદીઓના તીર્થસ્થાનોએ વાસણોમાં મૂકેલાં વિવિધ લેપ, ચૂર્ણ, ઉકાળા અને સ્નાનસામગ્રી લોકોએ જોયાં.
2.91.74
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।
शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥ २.९१.७४ ॥
સફેદ રેશમી વસ્ત્રો, દાતણના ઢગલા અને સફેદ ચંદનના લેપ પેટીઓમાં મૂકેલા હતા.
2.91.75
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।
पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रशः ॥ २.९१.७५ ॥
સારી રીતે ચમકાવેલા અરીસા, વસ્ત્રોના ઢગલા, લાકડાની પાદુકાઓ અને જૂતાની હજારો જોડીઓ હતી.
2.91.76
आञ्जनीः कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।
मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ २.९१.७६ ॥
કાજળની ડબ્બીઓ, કાંસકા, કૂંચી, શસ્ત્રો અને ધનુષ્યો, વિચિત્ર મર્મરક્ષક કવચો, શય્યાઓ અને આસનો.
2.91.77
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।
अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ २.९१.७७ ॥
ગધેડાં, ઊંટ, હાથી, ઘોડાના પગ ધોવાના ભરેલા કુંડ અને સારા ઘાટવાળાં, કમળ અને નીલકમળથી ભરેલાં સરોવર.
2.91.78
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् ।
नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ॥ २.९१.७८ ॥
આકાશના રંગ જેવાં, સ્વચ્છ જળવાળાં, સ્નાન માટે સુખદ, નીલમ-વૈડૂર્યના રંગનાં, કોમળ જવના ઢગલાવાળાં (સરોવરો પણ ત્યાં હતાં).
2.91.79
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥ २.९१.७९ ॥
ત્યાં તેમણે ચારેબાજુ પશુઓ માટે ચારાની વ્યવસ્થા જોઈ.
2.91.80
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।
दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ॥ २.९१.८० ॥
મહર્ષિએ ભરતનું આવું આતિથ્ય કર્યું એ જોઈને એ માણસો આશ્ચર્યચકિત થયા; એ અદ્ભુત દૃશ્ય સ્વપ્ન જેવું લાગ્યું.
2.91.81
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ॥ २.९१.८१ ॥
નંદનવનમાં દેવતાઓની જેમ આનંદ માણતાં, ભરદ્વાજના રમણીય આશ્રમમાં એ રાત્રિ વીતી ગઈ.
2.91.82
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।
भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥ २.९१.८२ ॥
ભરદ્વાજની રજા લઈને એ શ્રેષ્ઠ સુંદરીઓ, નદીઓ અને ગંધર્વો જે માર્ગે આવ્યા હતા તે જ માર્ગે પાછા ફર્યા.
2.91.83
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिताः ।
तथैव दिव्या विविधाः स्रगुत्तमाः पृथक् प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥ २.९१.८३ ॥
તેમજ દારૂથી અતિશય મદમસ્ત માણસો, તેમજ દિવ્ય અગરુ અને ચંદનથી લેપાયેલા; તેમજ વિવિધ પ્રકારના દિવ્ય ઉત્તમ હારો માણસોથી વિખરાયેલા અને કચડાયેલા પડ્યા હતા.