ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।
भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ २.९१.१ ॥
ਤਦ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤੇ ਕੈਕੇਯੀ-ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਤਿਥ੍ਯ ਲਈ ਨਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।
2.91.2
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।
पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ २.९१.२ ॥
ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਆਤਿਥ੍ਯ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"
2.91.3
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।
जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ २.९१.३ ॥
ਫਿਰ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਰਤ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਸਕੇਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾ।"
2.91.4
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।
मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ॥ २.९१.४ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇਸ ਸੈਨਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈਂ।
2.91.5
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।
कस्मान्नेहोपयातोसि सबलः पुरुषर्षभ ॥ २.९१.५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ! ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ?
2.91.6
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।
ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ॥ २.९१.६ ॥
ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਤਪੋਧਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਭਗਵਨ! ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਨਾ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਪ ਦਾ ਡਰ ਹੈ।"
2.91.7
राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।
यत्नतः परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥ २.९१.७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ! ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.91.8
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।
प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ २.९१.८ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ! ਮੁੱਖ ਘੋੜਸਵਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮਦਮਸਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
2.91.9
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा ।
न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागतः ॥ २.९१.९ ॥
ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਇਆ ਹਾਂ।
2.91.10
आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।
ततस्तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम् ॥ २.९१.१० ॥
'ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ' ਐਸਾ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਰਤ ਨੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
2.91.11
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च ।
आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ २.९१.११ ॥
ਅਗਨੀਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਾਰਜ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
2.91.12
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१२ ॥
ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
2.91.13
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१३ ॥
ਮੈਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੋਹਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਤਿਥ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
2.91.14
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥ २.९१.१४ ॥
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਣ।
2.91.15
अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम् ।
अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ २.९१.१५ ॥
ਕੁਝ ਨਦੀਆਂ ਮੈਰੇਯ ਸ਼ਰਾਬ ਵਹਾਉਣ, ਕੁਝ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਸੁਰਾ ਵਹਾਉਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਨੇ ਦੇ ਰਸ ਵਰਗਾ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਣ।
2.91.16
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् ।
तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वशः ॥ २.९१.१६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ — ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ, ਹਾਹਾ ਅਤੇ ਹੂਹੂ ਨੂੰ — ਮੈਂ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
2.91.17
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।
नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ २.९१.१७ ॥
ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ, ਅਲੰਬੁਸਾ, ਨਾਗਦੰਤਾ, ਹੇਮਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾ ਨੂੰ — ਜੋ ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਬਣੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
2.91.18
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।
सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥ २.९१.१८ ॥
ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ — ਤੁੰਬੁਰੂ ਨਾਲ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
2.91.19
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् ।
दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ २.९१.१९ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਬਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਫਲ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਬਨ ਇੱਥੇ ਆਵੇ।
2.91.20
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।
भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ २.९१.२० ॥
ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਸੋਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ — ਚਬਾਉਣ ਯੋਗ, ਖਾਣ ਯੋਗ, ਚੂਸਣ ਯੋਗ ਅਤੇ ਚੱਟਣ ਯੋਗ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥ, ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ।
2.91.21
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।
सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ २.९१.२१ ॥
ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਅਦਭੁਤ ਹਾਰ, ਸੁਰਾ ਆਦਿ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ।
2.91.22
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च ।
शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥ २.९१.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁਰ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਬੋਲ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਹੇ।
2.91.23
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।
आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ २.९१.२३ ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਉਸ ਕੋਲ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਏ।
2.91.24
मलयं दर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदऽ ऽनिलः ।
उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः ॥ २.९१.२४ ॥
ਫਿਰ ਮਲਯ ਅਤੇ ਦਰਦੁਰ ਪਰਬਤਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ, ਪਸੀਨਾ ਪੂੰਝਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਛੂਹ ਕੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਗੀ; ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ, ਸੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੀ।
2.91.25
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।
दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ २.९१.२५ ॥
ਫਿਰ ਦਿਵ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।
2.91.26
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुः स्वरान् ॥ २.९१.२६ ॥
ਉੱਤਮ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗੀਆਂ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਨੱਚੇ; ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵ ਗਾਏ, ਵੀਣਾਵਾਂ ਨੇ ਸੁਰ ਛੇੜੇ।
2.91.27
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।
विवेशोऺच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः ॥ २.९१.२७ ॥
ਉਹ ਧੁਨੀ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ; ਉਹ ਕੋਮਲ, ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਲਯ-ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
2.91.28
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृसुखे नृणाम् ।
ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥ २.९१.२८ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਦਿਵ ਧੁਨੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਰਗੀ ਭਰਤ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵੇਖੀ।
2.91.29
बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजना ।
शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभैः ॥ २.९१.२९ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਸਮਤਲ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਵੈਡੂਰਜ ਵਰਗੀ ਅਨੇਕ ਹਰੀਆਂ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕ ਗਈ।
2.91.30
तस्मिन् बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।
आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥ २.९१.३० ॥
ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਬੇਲ, ਕੈਥ, ਕਟਹਲ, ਬਿਜੌਰਾ, ਆਂਵਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।
2.91.31
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।
आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ॥ २.९१.३१ ॥
ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਣ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਦਿਵ੍ਯ ਨਦੀ ਵੀ ਆਈ।
2.91.32
चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ २.९१.३२ ॥
ਚਾਰ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਚਮਕਦਾਰ ਭਵਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਹਰਮਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੋਰਣ।
2.91.33
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् ।
दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ २.९१.३३ ॥
ਰਾਜ-ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਤੋਰਣ ਵੀ ਸਨ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.91.34
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।
दिव्यैः सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ।
उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ॥ २.९१.३४ ॥
ਚੌਕੋਰ, ਭੀੜ ਰਹਿਤ, ਸੇਜਾਂ ਆਸਨਾਂ ਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਰੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਜਨ ਤੇ ਵਸਤਰਾਂ ਵਾਲਾ; ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਨ ਤਿਆਰ, ਧੋਏ ਸਾਫ਼ ਭਾਂਡਿਆਂ ਸਮੇਤ।
2.91.35
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ।
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।
वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः केकयीसुतः ॥ २.९१.३५ ॥
ਸਾਰੇ ਆਸਨ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੀ ਉੱਤਮ ਸੇਜ ਵਾਲੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹਰਸ਼ੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕੈਕੇਯੀ-ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
2.91.36
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ २.९१.३६ ॥
ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ; ਉਸ ਭਵਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
2.91.37
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।
भरतो मन्त्रिभिः सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ॥ २.९१.३७ ॥
ਉੱਥੇ ਭਰਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਦਿਵਿਆ ਰਾਜਾਸਨ, ਪੱਖਾ ਅਤੇ ਛਤਰ ਕੋਲ ਗਿਆ।
2.91.38
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।
वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ॥ २.९१.३८ ॥
ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ।
2.91.39
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।
ततः सेनापतिः पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतुः ॥ २.९१.३९ ॥
ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬੈਠੇ; ਫਿਰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਾ ਬੈਠੇ।
2.91.40
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।
उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४० ॥
ਫਿਰ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਰਗੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਭਰਤ ਕੋਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।
2.91.41
तासामुभयतःकूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।
रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥ २.९१.४१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਫਿੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿੱਪੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਨਿਵਾਸ ਸਨ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਨ।
2.91.42
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४२ ॥
ਉਸੇ ਪਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਈਆਂ।
2.91.43
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४३ ॥
ਸੋਨੇ, ਮਣੀਆਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਕੁਬੇਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਈਆਂ।
2.91.44
याभिर्गृहीतपुरुषः सोन्माद इव लक्ष्यते ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥ २.९१.४४ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਨੰਦਨ ਵਨ ਤੋਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਆਏ।
2.91.45
नारदस्तुम्बुरुर्गोपः प्रवराः सूर्य्यवर्चसः ।
एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥ २.९१.४५ ॥
ਨਾਰਦ, ਤੁੰਬੁਰੂ, ਗੋਪ — ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੰਧਰਵ ਰਾਜੇ ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਏ।
2.91.46
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना ।
उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४६ ॥
ਅਲੰਬੁਸਾ, ਮਿਸ਼ਰਕੇਸ਼ੀ, ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਅਤੇ ਵਾਮਨਾ — ਹੇ ਭਰਤ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੱਚਿਆ।
2.91.47
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।
प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ॥ २.९१.४७ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਾਲਾਵਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸੀਆਂ।
2.91.48
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।
अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४८ ॥
ਬੇਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ, ਬਹੇੜਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਝਾਂਜਰ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਬਣੇ — ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ।
2.91.49
ततः सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।
प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाथ वामनाः ॥ २.९१.४९ ॥
ਫਿਰ ਸਰਲ ਅਤੇ ਤਾਲ ਰੁੱਖ, ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਨਕਤਮਾਲ ਰੁੱਖ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਕੁੱਬੇ ਅਤੇ ਬੌਣੇ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਆਏ।
2.91.50
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।
मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ॥ २.९१.५० ॥
ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ, ਆਮਲਕੀ, ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਬਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ; ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਬਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੇਲਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਈਆਂ।
2.91.51
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् ।
सुराः सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ।
मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ २.९१.५१ ॥
ਇਸਤਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ — "ਹੇ ਸੁਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਪੀਓ, ਖੀਰ ਵੀ ਹੈ; ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਓ, ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਖਾਓ।"
2.91.52
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु ।
अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदाः सप्त चाष्ट च ॥ २.९१.५२ ॥
ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ-ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੇਲ ਮਲ ਕੇ ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ; ਸੱਤ-ਅੱਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
2.91.53
संवाहन्त्यः समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।
परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥ २.९१.५३ ॥
ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਪੂੰਝ ਕੇ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
2.91.54
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभेः सुतान् ।
अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ २.९१.५४ ॥
ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਖੋਤੇ, ਊਠ, ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਯਾਨੀ ਗਾਵਾਂ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ।
2.91.55
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।
इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥ २.९१.५५ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੀਆਂ ਲਾਹਾਂ ਖਿਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
2.91.56
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रहः ।
मत्तप्रमत्तमुदिता नमूः सा तत्र सम्बभौ ॥ २.९१.५६ ॥
ਉੱਥੇ ਘੋੜੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਾਥੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਮਸਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਹ (ਸਮੂਹ) ਉੱਥੇ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
2.91.57
तर्पिताः सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।
अप्सरोगणसंयुक्ताः सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ २.९१.५७ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਹ ਸਿਪਾਹੀ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
2.91.58
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् ।
कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ २.९१.५८ ॥
ਅਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਨਾ ਹੀ ਦੰਡਕ ਵਣ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਭਰਤ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲ ਹੋਵੇ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਮਿਲੇ।
2.91.59
अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ॥ २.९१.५९ ॥
ਅਨਾਥਾਂ ਨੇ ਉਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਪਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
2.91.60
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।
भरतस्यानुयातारः स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ॥ २.९१.६० ॥
ਬੜੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਰਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਲੋਕ ਗਰਜ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, "ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ।"
2.91.61
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।
समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेताः सहस्रशः ॥ २.९१.६१ ॥
ਸੈਨਿਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚੇ, ਹੱਸੇ, ਗਾਏ; ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੇ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰੇ।
2.91.62
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।
दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥ २.९१.६२ ॥
ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਉਹ ਅੰਨ ਖਾ ਚੁੱਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ, ਉਹ ਦਿਵ ਭੋਜਨ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
2.91.63
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।
बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ताः सर्वे चाहतवाससः ॥ २.९१.६३ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੌਕਰ, ਕਾਮੇ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ; ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.91.64
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिणः ।
बभूवुः सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ २.९१.६४ ॥
ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ, ਖੋਤੇ, ਊਠ, ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੇ ਗਏ; ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।
2.91.65
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा ।
रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥ २.९१.६५ ॥
ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਭੁੱਖਾ, ਮੈਲਾ ਜਾਂ ਧੂੜ ਨਾਲ ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।
2.91.66
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयैः ।
फलनिर्यूहसंसिद्धैः सूपैर्गन्धरसान्वितैः ॥ २.९१.६६ ॥
ਬੱਕਰੇ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੇ ਸੂਪਾਂ ਨਾਲ।
2.91.67
पुष्पध्वजवतीः पूर्णाः शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।
ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौहीः सहस्रशः ॥ २.९१.६७ ॥
ਉੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਿੱਟੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
2.91.68
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।
ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुतः ॥ २.९१.६८ ॥
ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਖੀਰ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੇ ਖੂਹ ਸਨ; ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਟਪਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।
2.91.69
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।
प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥ २.९१.६९ ॥
ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਵੜੀਆਂ ਮੈਰੇਯ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ; ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਏ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਸਨ; ਗਰਮ ਹਾਂਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨ, ਮੋਰ ਤੇ ਕੁੱਕੜ ਦਾ ਮਾਸ ਵੀ ਸੀ।
2.91.70
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।
न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ २.९१.७० ॥
ਪਾਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਥਾਲੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅਰਬੂਦ (ਕਰੋੜਾਂ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਸਨ।
2.91.71
स्थाल्यः कुम्भ्यः करम्भ्यश्च दधिपूर्णाः सुसंस्कृताः ।
यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥ २.९१.७१ ॥
ਥਾਲੀਆਂ, ਕੁੰਭੀਆਂ ਤੇ ਕਰੰਭੀਆਂ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਸਨ; ਪੱਕੇ, ਚਿੱਟੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਕੈਥ ਦੀ ਚਟਨੀ ਵੀ ਸੀ।
2.91.72
ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दघ्नः श्वेतस्य चापरे ।
बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चयाः ॥ २.९१.७२ ॥
ਅੰਬ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਛੱਪੜ ਸਨ; ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਖੀਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੰਡ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ।
2.91.73
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।
ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नराः ॥ २.९१.७३ ॥
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਪ, ਚੂਰਨ, ਕਾੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਸਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
2.91.74
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।
शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥ २.९१.७४ ॥
ਚਿੱਟੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ, ਦੰਦਣ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.91.75
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।
पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रशः ॥ २.९१.७५ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂਜੇ ਹੋਏ ਸ਼ੀਸ਼ੇ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੋੜੇ ਸਨ।
2.91.76
आञ्जनीः कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।
मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ २.९१.७६ ॥
ਸੁਰਮੇ ਦੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ, ਕੰਘੇ, ਕੂਚੀਆਂ, ਸ਼ਸਤਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਮਰਮ-ਰੱਖਿਅਕ ਕਵਚ, ਪਲੰਘ ਅਤੇ ਆਸਨ।
2.91.77
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।
अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ २.९१.७७ ॥
ਖੋਤਿਆਂ, ਊਠਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਛੱਪੜ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਘਾਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ।
2.91.78
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् ।
नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ॥ २.९१.७८ ॥
ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗੇ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ, ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ, ਨੀਲੇ ਵੈਡੂਰਯ ਰੰਗ ਦੇ, ਨਰਮ ਜੌਂ-ਘਾਹ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਾਲੇ (ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ)।
2.91.79
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥ २.९१.७९ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇਖਿਆ।
2.91.80
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।
दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ॥ २.९१.८० ॥
ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਰਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਆਤਿਥ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗੀ ਲੱਗੀ।
2.91.81
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ॥ २.९१.८१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਮਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਰਮਣੀਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ।
2.91.82
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।
भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥ २.९१.८२ ॥
ਭਰਦਵਾਜ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਜਿਸ ਰਾਹ ਆਏ ਸਨ ਉਸੇ ਰਾਹ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
2.91.83
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिताः ।
तथैव दिव्या विविधाः स्रगुत्तमाः पृथक् प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥ २.९१.८३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਤਵਾਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ ਅਗਰ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵ ਉੱਤਮ ਹਾਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੰਡੇ ਅਤੇ ਮਸਲੇ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ।