വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।
भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ २.९१.१ ॥
അപ്പോൾ ആ മുനി അവിടെത്തന്നെ താമസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച കൈകേയീപുത്രനായ ഭരതനെ आതിഥ്യത്തിനായി ക്ഷണിച്ചു.
2.91.2
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।
पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ २.९१.२ ॥
ഭരതൻ പറഞ്ഞു: "വനത്തിൽ യോജിക്കുന്ന പാദ്യവും അർഘ്യവും ആതിഥ്യവുമെല്ലാം അങ്ങ് ഇതിനകം ചെയ്തുകഴിഞ്ഞുവല്ലോ."
2.91.3
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।
जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ २.९१.३ ॥
അപ്പോൾ ഭരദ്വാജൻ പുഞ്ചിരിച്ചെന്നപോലെ ഭരതനോട് പറഞ്ഞു: "നീ സ്നേഹം നിറഞ്ഞവനാണെന്ന് എനിക്കറിയാം; എന്തുകൊണ്ടെങ്കിലും നീ സംതൃപ്തനാകട്ടെ."
2.91.4
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।
मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ॥ २.९१.४ ॥
മനുജാധിപാ! നിന്റെ ഈ സേനയ്ക്ക് ഭോജനം ഒരുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതാണ് എനിക്ക് സന്തോഷം, നീ അതിന് അർഹനാണ്.
2.91.5
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।
कस्मान्नेहोपयातोसि सबलः पुरुषर्षभ ॥ २.९१.५ ॥
പുരുഷർഷഭാ! സേനയെ ദൂരെ നിർത്തി നീ ഇവിടെ എന്തിനു വന്നു? സേനയോടുകൂടി എന്തുകൊണ്ട് വന്നില്ല?
2.91.6
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।
ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ॥ २.९१.६ ॥
ഭരതൻ കൈകൂപ്പി ആ തപോധനനോട് പറഞ്ഞു: "ഭഗവാനേ! സേനയോടുകൂടി വരാതിരുന്നത് അങ്ങയോടുള്ള ഭയംകൊണ്ടാണ്."
2.91.7
राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।
यत्नतः परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥ २.९१.७ ॥
ഭഗവാനേ! രാജാവും രാജകുമാരനും എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ തപസ്വികളെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റി നിർത്തണം.
2.91.8
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।
प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ २.९१.८ ॥
ഭഗവാനേ! പ്രധാന കുതിരപ്പടയാളികളും ജനങ്ങളും മദിച്ച ശ്രേഷ്ഠ ആനകളും വിശാലഭൂമിയെ മൂടി എന്നെ പിന്തുടരുന്നു.
2.91.9
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा ।
न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागतः ॥ २.९१.९ ॥
അവർ മരങ്ങളെയും ജലത്തെയും ഭൂമിയെയും ആശ്രമങ്ങളിലെ കുടിലുകളെയും ഉപദ്രവിക്കാതിരിക്കാൻ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കാണ് വന്നത്.
2.91.10
आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।
ततस्तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम् ॥ २.९१.१० ॥
'സേനയെ ഇവിടേക്ക് കൊണ്ടുവരൂ' എന്ന് മഹർഷിയുടെ കൽപ്പന ലഭിച്ചപ്പോൾ ഭരതൻ സേനയെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ഏർപ്പാടു ചെയ്തു.
2.91.11
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च ।
आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ २.९१.११ ॥
അഗ്നിശാലയിൽ പ്രവേശിച്ച്, വെള്ളം കുടിച്ച്, മുഖം തുടച്ച്, ആതിഥ്യകർമ്മത്തിനായി വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചു.
2.91.12
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१२ ॥
ഞാൻ വിശ്വകർമ്മാവിനെയും ത്വഷ്ടാവിനെയും വിളിക്കുന്നു. ആതിഥ്യം ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവിടെ എനിക്കായി ഏർപ്പാടുകൾ ചെയ്യൂ.
2.91.13
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१३ ॥
മൂന്ന് ലോകപാലകന്മാരെയും ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ദേവന്മാരെയും ഞാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു. അവിടെ അവർക്ക് ആതിഥ്യം നൽകുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനുള്ള ഏർപ്പാടുകൾ ചെയ്യുക.
2.91.14
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥ २.९१.१४ ॥
കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന നദികളും പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകുന്ന നദികളും, ഭൂമിയിലും ആകാശത്തിലും ഉള്ളവയെല്ലാം ഇന്ന് പൂർണമായി ഇവിടെ എത്തട്ടെ.
2.91.15
अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम् ।
अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ २.९१.१५ ॥
മറ്റു ചിലവ മൈരേയമദ്യം ഒഴുക്കട്ടെ; മറ്റു ചിലവ നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ സുര ഒഴുക്കട്ടെ; മറ്റുള്ളവ കരിമ്പിൻതണ്ടിലെ നീരുപോലെ തണുത്ത വെള്ളം ഒഴുക്കട്ടെ.
2.91.16
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् ।
तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वशः ॥ २.९१.१६ ॥
ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും — വിശ്വാവസു, ഹാഹാ, ഹൂഹൂ എന്നിവരെ — ഞാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു; അതുപോലെ അപ്സരസ്സുകളെയും ദേവിമാരെയും ഗന്ധർവ്വസ്ത്രീകളെയും എല്ലാവരെയും ഞാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു.
2.91.17
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।
नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ २.९१.१७ ॥
ഘൃതാചി, വിശ്വാചി, മിശ്രകേശി, അലംബുസ, നാഗദന്ത, ഹേമ, ഹിമ — പർവതനിർമിതമായ സ്ഥലത്ത് വസിക്കുന്നവരെ.
2.91.18
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।
सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥ २.९१.१८ ॥
ഇന്ദ്രനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും സേവിക്കുന്ന സ്ത്രീകളെല്ലാവരെയും — തുമ്പുരുവിനോടൊപ്പം — അവരുടെ പരിവാരത്തോടെ ഞാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു.
2.91.19
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् ।
दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ २.९१.१९ ॥
കുരുക്കൾക്കിടയിലുള്ള ആ ദിവ്യവനം, വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഇലകളുമുള്ളത്, ദിവ്യസ്ത്രീകൾ ഫലങ്ങളായുള്ളത്, എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്, ആ കുബേരവനം ഇവിടെ എത്തട്ടെ.
2.91.20
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।
भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ २.९१.२० ॥
ഇവിടെ ഭഗവാൻ സോമൻ എനിക്ക് ഉത്തമമായ അന്നം ഒരുക്കട്ടെ — കടിച്ചു തിന്നുന്നവയും, ഭക്ഷിക്കുന്നവയും, വലിച്ചു കുടിക്കുന്നവയും, നക്കിനുണയുന്നവയും, പലവിധം, ധാരാളമായി.
2.91.21
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।
सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ २.९१.२१ ॥
മരങ്ങളിൽനിന്ന് വീണ വിചിത്രമായ മാലകളും, സുര മുതലായ പാനീയങ്ങളും, പലവിധ മാംസങ്ങളും.
2.91.22
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च ।
शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥ २.९१.२२ ॥
ഇങ്ങനെ സമാധിയോടും അതുല്യമായ തേജസ്സോടും കൂടിയ ആ മുനി, ശിക്ഷയുടെ സ്വരനിയമങ്ങളോടു ചേർന്ന വാക്കുകൾ തപസ്സിന്റെ ബലത്താൽ പറഞ്ഞു.
2.91.23
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।
आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ २.९१.२३ ॥
മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു മുഖമായി, കൈകൂപ്പി നിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തേക്ക് ആ ദേവതകളെല്ലാം ഓരോരുത്തരായി വന്നു.
2.91.24
मलयं दर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदऽ ऽनिलः ।
उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः ॥ २.९१.२४ ॥
അപ്പോൾ മലയ, ദർദുര പർവതങ്ങളിൽനിന്നു വരുന്ന, വിയർപ്പു മാറ്റുന്ന കാറ്റ് സ്പർശിച്ച് ഉചിതമായി വീശി; അത് മനസ്സിനു പ്രിയവും സുഖകരവും ശുഭകരവുമായിരുന്നു.
2.91.25
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।
दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ २.९१.२५ ॥
അപ്പോൾ ദിവ്യമായ നിബിഡ പുഷ്പവർഷം ഉണ്ടായി; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ദിവ്യ ദുന്ദുഭിനാദം കേട്ടു.
2.91.26
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुः स्वरान् ॥ २.९१.२६ ॥
ഉത്തമമായ കാറ്റു വീശി; അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം നൃത്തം ചെയ്തു; ദേവഗന്ധർവന്മാർ പാടി, വീണകൾ സ്വരങ്ങൾ ഉതിർത്തു.
2.91.27
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।
विवेशोऺच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः ॥ २.९१.२७ ॥
ആ ശബ്ദം സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പ്രാണികളുടെ ചെവികളിലും പ്രവേശിച്ചു; അത് മൃദുവും സമവും താളഗുണങ്ങളോടു കൂടിയതുമായിരുന്നു.
2.91.28
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृसुखे नृणाम् ।
ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥ २.९१.२८ ॥
മനുഷ്യരുടെ ചെവിക്ക് സുഖം നൽകിയ ആ ദിവ്യശബ്ദം അടങ്ങിയപ്പോൾ, വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടിപോലെ ഭരതന്റെ സൈന്യത്തെ അവൻ കണ്ടു.
2.91.29
बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजना ।
शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभैः ॥ २.९१.२९ ॥
ചുറ്റും അഞ്ച് യോജനവരെ ഭൂമി സമമായി; നീല വൈഡൂര്യംപോലെ തിളങ്ങുന്ന അനേകം പുൽത്തകിടികൾകൊണ്ട് അത് മൂടപ്പെട്ടു.
2.91.30
तस्मिन् बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।
आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥ २.९१.३० ॥
ആ സ്ഥലത്ത് കൂവളം, വിളാങ്ങ, പ്ലാവ്, മാതളം, നെല്ലി, മാവ് എന്നിവയുടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടായി; അവ ഫലങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.91.31
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।
आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ॥ २.९१.३१ ॥
ഉത്തരകുരുക്കളിൽ നിന്ന് ദിവ്യഭോഗങ്ങളുള്ള വനവും, അനേകം തീരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ദിവ്യനദിയും വന്നെത്തി.
2.91.32
चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ २.९१.३२ ॥
നാല് ശാലകളുള്ള ശുഭ്രമായ മന്ദിരങ്ങൾ, ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും ശാലകൾ, ഹർമ്യങ്ങളും പ്രാസാദങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഇടങ്ങൾ, മനോഹരമായ തോരണങ്ങൾ.
2.91.33
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् ।
दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ २.९१.३३ ॥
രാജമന്ദിരങ്ങളിൽ വെൺമേഘം പോലെ തോരണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ ദിവ്യമാലകളുടെ ആകൃതിയിലും ദിവ്യഗന്ധം തളിച്ചവയുമായിരുന്നു.
2.91.34
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।
दिव्यैः सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ।
उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ॥ २.९१.३४ ॥
ചതുരാകൃതിയും തിരക്കില്ലാത്തതും ശയ്യകളും ആസനങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ഉള്ളതും; ദിവ്യരസങ്ങളെല്ലാം ചേർന്നതും ദിവ്യഭക്ഷണവസ്ത്രങ്ങളുള്ളതും; എല്ലാത്തരം അന്നവും ഒരുക്കി, കഴുകി വൃത്തിയാക്കിയ പാത്രങ്ങളോടെയുള്ളതും.
2.91.35
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ।
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।
वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः केकयीसुतः ॥ २.९१.३५ ॥
എല്ലാ ആസനങ്ങളും ഒരുക്കിയതും ശ്രീമത്തും നന്നായി വിരിച്ച ഉത്തമ ശയ്യയുള്ളതും രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ആ മന്ദിരത്തിൽ മഹർഷിയുടെ അനുമതി നേടി മഹാബാഹുവായ കൈകേയീപുത്രൻ ഭരതൻ പ്രവേശിച്ചു.
2.91.36
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ २.९१.३६ ॥
എല്ലാ മന്ത്രിമാരും പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു; ആ മന്ദിരത്തിന്റെ ക്രമീകരണം കണ്ട് അവർ ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
2.91.37
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।
भरतो मन्त्रिभिः सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ॥ २.९१.३७ ॥
അവിടെ ഭരതൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം രാജാവിനെപ്പോലെ ദിവ്യമായ രാജാസനത്തിനും വ്യജനത്തിനും ഛത്രത്തിനും അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
2.91.38
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।
वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ॥ २.९१.३८ ॥
ഭരതൻ രാമന്റെ ആസനത്തെ വണങ്ങി ആദരിച്ചു; ചാമരം എടുത്ത് മന്ത്രിയുടെ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു.
2.91.39
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।
ततः सेनापतिः पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतुः ॥ २.९१.३९ ॥
ക്രമത്തിൽ എല്ലാ മന്ത്രിമാരും പുരോഹിതന്മാരും ഇരുന്നു; പിന്നീട് സേനാപതിയും പ്രശാസ്താവും ഇരുന്നു.
2.91.40
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।
उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४० ॥
അപ്പോൾ ഭരദ്വാജന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ പാലുപോലുള്ള ചെളിയുള്ള നദികൾ ഭരതന്റെ അടുത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
2.91.41
तासामुभयतःकूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।
रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥ २.९१.४१ ॥
ആ നദികളുടെ ഇരുകരകളിലും വെളുത്ത മണ്ണു പൂശിയ മനോഹരവും ദിവ്യവുമായ വാസസ്ഥലങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു; അവ ബ്രഹ്മാവിന്റെ കൃപയാൽ ഉണ്ടായവയാണ്.
2.91.42
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४२ ॥
അതേ നിമിഷത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് അയച്ച, ദിവ്യാഭരണങ്ങളണിഞ്ഞ ഇരുപതിനായിരം സ്ത്രീകൾ എത്തി.
2.91.43
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४३ ॥
സ്വർണ്ണം, മണി, മുത്ത്, പവിഴം എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, കുബേരൻ അയച്ച ഇരുപതിനായിരം സ്ത്രീകൾ വന്നു.
2.91.44
याभिर्गृहीतपुरुषः सोन्माद इव लक्ष्यते ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥ २.९१.४४ ॥
അവരാൽ പിടിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യൻ ഉന്മാദിയെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നു; നന്ദനത്തിൽനിന്ന് ഇരുപതിനായിരം അപ്സരസ്സുകൾ വന്നു.
2.91.45
नारदस्तुम्बुरुर्गोपः प्रवराः सूर्य्यवर्चसः ।
एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥ २.९१.४५ ॥
നാരദൻ, തുമ്പുരു, ഗോപൻ — സൂര്യതേജസ്സുള്ള ഈ ശ്രേഷ്ഠ ഗന്ധർവ്വരാജാക്കന്മാർ ഭരതന്റെ മുന്നിൽ പാടി.
2.91.46
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना ।
उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४६ ॥
അലംബുസ, മിശ്രകേശി, പുണ്ഡരീക, വാമന — ഭരതാ, ഭരദ്വാജന്റെ കല്പനയാൽ അവർ നൃത്തം ചെയ്തു.
2.91.47
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।
प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ॥ २.९१.४७ ॥
ദേവന്മാരുടെ ഇടയിലുള്ളതും ചൈത്രരഥവനത്തിലുള്ളതുമായ മാലകൾ ഭരദ്വാജന്റെ തേജസ്സിനാൽ പ്രയാഗയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
2.91.48
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।
अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४८ ॥
ബിൽവ വൃക്ഷങ്ങൾ മൃദംഗവാദകരായി, വിഭീതക വൃക്ഷങ്ങൾ താളം പിടിക്കുന്നവരായി, അശ്വത്ഥങ്ങൾ നർത്തകരായി — ഭരദ്വാജന്റെ കല്പനയാൽ.
2.91.49
ततः सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।
प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाथ वामनाः ॥ २.९१.४९ ॥
പിന്നെ സരള, താല വൃക്ഷങ്ങളും തിലക, നക്തമാല വൃക്ഷങ്ങളും സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ ഒത്തുകൂടി; കൂനന്മാരും കുള്ളന്മാരുമായി മാറിയവരും വന്നു.
2.91.50
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।
मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ॥ २.९१.५० ॥
ശിംശപ, ആമലകി, ജംബു വൃക്ഷങ്ങളും കാട്ടിലെ മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളും; മാലതി, മല്ലിക, ജാതി വള്ളികളും കാട്ടിലെ മറ്റു വള്ളികളും വന്നു.
2.91.51
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् ।
सुराः सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ।
मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ २.९१.५१ ॥
സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ച് ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിൽ അവർ പറഞ്ഞു: "സുരകളേ, സുരാപാനം ചെയ്യുന്നവരേ, കുടിക്കുവിൻ, പായസവുമുണ്ട്; വിശക്കുന്നുവെങ്കിൽ ശുദ്ധമായ മാംസവും ഭക്ഷിക്കുവിൻ, ഇഷ്ടമുള്ളത്രയും."
2.91.52
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु ।
अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदाः सप्त चाष्ट च ॥ २.९१.५२ ॥
മനോഹരമായ നദീതീരങ്ങളിൽ എണ്ണ തേച്ച് അവർ കുളിപ്പിച്ചു; ഏഴും എട്ടും സ്ത്രീകൾ ചേർന്ന് ഓരോ പുരുഷനെയും കുളിപ്പിച്ചു.
2.91.53
संवाहन्त्यः समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।
परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥ २.९१.५३ ॥
മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീകൾ മർദനം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഒത്തുചേർന്നു; ശ്രേഷ്ഠാംഗികളായ അവർ പരസ്പരം തുടച്ച് പാനം ചെയ്യിച്ചു.
2.91.54
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभेः सुतान् ।
अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ २.९१.५४ ॥
കുതിര, ആന, കഴുത, ഒട്ടകം, അതുപോലെ സുരഭിയുടെ സന്തതികളായ പശുക്കൾ — അവയെ അവയുടെ പരിചാരകർ ചട്ടപ്രകാരം ഭക്ഷണം നൽകി.
2.91.55
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।
इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥ २.९१.५५ ॥
മഹാബലരായ ഭൃത്യന്മാർ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠയോദ്ധാക്കളുടെ വാഹനങ്ങൾക്ക് കരിമ്പും തേൻ ചേർത്ത മലരും നൽകി, അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.
2.91.56
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रहः ।
मत्तप्रमत्तमुदिता नमूः सा तत्र सम्बभौ ॥ २.९१.५६ ॥
അവിടെ കുതിരകളെ കെട്ടുന്നവനില്ല, പരിശീലനം ലഭിച്ച കുതിരയില്ല, ആനയില്ല, ആനപ്പാപ്പനുമില്ല; മദവും ആഹ്ലാദവും നിറഞ്ഞ ആ (ജനക്കൂട്ടം) അവിടെ പ്രകാശിച്ചു.
2.91.57
तर्पिताः सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।
अप्सरोगणसंयुक्ताः सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ २.९१.५७ ॥
എല്ലാ കാമനകളാലും തൃപ്തരായി, ചെമ്പന്ദനം പൂശി, അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘങ്ങളോടൊപ്പം കൂടിയ ആ സൈനികർ ഈ വാക്കുകൾ ഉരചെയ്തു.
2.91.58
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् ।
कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ २.९१.५८ ॥
നാം അയോധ്യയിലേക്കു പോകില്ല, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്കും പോകില്ല. ഭരതന് ക്ഷേമമുണ്ടാകട്ടെ; രാമന് അതുപോലെ സുഖമുണ്ടാകട്ടെ.
2.91.59
अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ॥ २.९१.५९ ॥
അനാഥരായവർ ആ തീരുമാനം സ്വീകരിച്ച് ഈ വാക്ക് ഉരചെയ്തു.
2.91.60
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।
भरतस्यानुयातारः स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ॥ २.९१.६० ॥
അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച്, അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ഭരതാനുയായികൾ ആർത്തുവിളിച്ച്, "ഇതുതന്നെ സ്വർഗ്ഗം" എന്നു പറഞ്ഞു.
2.91.61
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।
समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेताः सहस्रशः ॥ २.९१.६१ ॥
സൈനികർ ആയിരക്കണക്കിന് പേർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിരിച്ചു, പാടി; മാലകളണിഞ്ഞവർ ചുറ്റും ഓടിനടന്നു.
2.91.62
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।
दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥ २.९१.६२ ॥
പിന്നെ അമൃതുപോലെയുള്ള ആ അന്നം ഭക്ഷിച്ചവർ ആ ദിവ്യഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ കണ്ടപ്പോൾ വീണ്ടും കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
2.91.63
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।
बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ताः सर्वे चाहतवाससः ॥ २.९१.६३ ॥
ആയിരക്കണക്കിന് ഭൃത്യന്മാരും പണിക്കാരും സ്ത്രീകളും സൈനികരും അത്യധികം ഹർഷിതരായി; എല്ലാവരും പുതുവസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്നു.
2.91.64
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिणः ।
बभूवुः सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ २.९१.६४ ॥
അവിടെ ആനകളും കഴുതകളും ഒട്ടകങ്ങളും പശുക്കളും കുതിരകളും മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നന്നായി പരിപാലിക്കപ്പെട്ടു; ആരും മറ്റൊരാളെ ഗണിച്ചില്ല.
2.91.65
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा ।
रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥ २.९१.६५ ॥
അവിടെ വെള്ളവസ്ത്രം ധരിക്കാത്തവനോ, വിശന്നവനോ, മലിനനോ, അല്ലെങ്കിൽ പൊടിയാൽ മുടി കലങ്ങിയവനോ ആരും കാണപ്പെട്ടില്ല.
2.91.66
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयैः ।
फलनिर्यूहसंसिद्धैः सूपैर्गन्धरसान्वितैः ॥ २.९१.६६ ॥
ആട്ടിറച്ചിയും പന്നിയിറച്ചിയും കൊണ്ടും, ഉത്തമമായ മസാലക്കൂട്ടുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ടും, പഴച്ചാറുകളാൽ പാകം ചെയ്ത, സുഗന്ധവും രസവും നിറഞ്ഞ ചാറുകൾ കൊണ്ടും.
2.91.67
पुष्पध्वजवतीः पूर्णाः शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।
ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौहीः सहस्रशः ॥ २.९१.६७ ॥
അവിടെ എല്ലായിടത്തും വെളുത്ത അന്നം നിറഞ്ഞതും പുഷ്പധ്വജങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചതുമായ ഇരുമ്പുപാത്രങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ വിസ്മയത്തോടെ കണ്ടു.
2.91.68
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।
ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुतः ॥ २.९१.६८ ॥
കാടിന്റെ അരികുകളിൽ പായസച്ചേറുള്ള കിണറുകൾ ഉണ്ടായി; ഇഷ്ടം നൽകുന്ന പശുക്കളും തേൻ ചൊരിയുന്ന മരങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
2.91.69
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।
प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥ २.९१.६९ ॥
പടവുകളുള്ള കിണറുകൾ മൈരേയമദ്യം നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു; നന്നായി വേവിച്ച മാംസക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ചൂടുള്ള പാത്രങ്ങളിൽ മാൻ, മയിൽ, കോഴി മാംസങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു.
2.91.70
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।
न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ २.९१.७० ॥
പാത്രങ്ങൾ ആയിരങ്ങളും, പാചകച്ചട്ടികൾ ലക്ഷങ്ങളും, കോടികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള പാത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
2.91.71
स्थाल्यः कुम्भ्यः करम्भ्यश्च दधिपूर्णाः सुसंस्कृताः ।
यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥ २.९१.७१ ॥
പാചകച്ചട്ടികളും കുടങ്ങളും കരംഭപ്പാത്രങ്ങളും തൈരുനിറഞ്ഞ് നന്നായി ഒരുക്കിയവയായിരുന്നു; പഴുത്ത, വെളുത്ത, സുഗന്ധമുള്ള വിളാംപഴം ചേർത്തിരുന്നു.
2.91.72
ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दघ्नः श्वेतस्य चापरे ।
बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चयाः ॥ २.९१.७२ ॥
മാമ്പഴച്ചാറു നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു; ചിലത് വെളുത്ത തൈരുകൊണ്ട്, മറ്റുചിലത് പായസംകൊണ്ട്, വേറെ ചിലത് പഞ്ചസാരക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
2.91.73
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।
ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नराः ॥ २.९१.७३ ॥
നദികളുടെ തീർഥങ്ങളിൽ പാത്രങ്ങളിൽ വെച്ചിരുന്ന വിവിധ ലേപനങ്ങളും ചൂർണങ്ങളും കഷായങ്ങളും സ്നാനസാമഗ്രികളും ജനങ്ങൾ കണ്ടു.
2.91.74
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।
शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥ २.९१.७४ ॥
വെള്ള പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും പല്ലുതേക്കാനുള്ള കമ്പുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും വെള്ള ചന്ദനലേപങ്ങളും പെട്ടികളിൽ വെച്ചിരുന്നു.
2.91.75
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।
पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रशः ॥ २.९१.७५ ॥
നന്നായി മിനുക്കിയ കണ്ണാടികളും വസ്ത്രക്കൂമ്പാരങ്ങളും മരപ്പാദുകകളും ചെരിപ്പുകളും ആയിരക്കണക്കിന് ജോഡികളായി ഉണ്ടായിരുന്നു.
2.91.76
आञ्जनीः कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।
मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ २.९१.७६ ॥
കണ്ണെഴുത്തു പെട്ടികൾ, ചീപ്പുകൾ, ചൂർണ്ണ ബ്രഷുകൾ, ആയുധങ്ങൾ, വില്ലുകൾ, വിചിത്രമായ മർമ്മരക്ഷാകവചങ്ങൾ, ശയ്യകൾ, ആസനങ്ങൾ.
2.91.77
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।
अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ २.९१.७७ ॥
കഴുത, ഒട്ടകം, ആന, കുതിര എന്നിവയുടെ കാലുകഴുകാനുള്ള നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളും നല്ല കടവുകളുള്ള താമരയും ആമ്പലും നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും.
2.91.78
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् ।
नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ॥ २.९१.७८ ॥
ആകാശനിറമുള്ളതും തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ളതും നീന്താൻ സുഖകരവുമായ, നീല വൈഡൂര്യനിറമുള്ള, മൃദുവായ യവധാന്യക്കൂമ്പാരങ്ങളുള്ള (തടാകങ്ങളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു).
2.91.79
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥ २.९१.७९ ॥
അവിടെ അവർ എല്ലായിടത്തും മൃഗങ്ങൾക്കുള്ള തീറ്റ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത് കണ്ടു.
2.91.80
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।
दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ॥ २.९१.८० ॥
മഹർഷി ഭരതന് ഇത്തരം അതിഥിസത്കാരം ചെയ്തത് കണ്ട് ആ മനുഷ്യർ വിസ്മയിച്ചു; ആ അത്ഭുതം സ്വപ്നം പോലെയായിരുന്നു.
2.91.81
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ॥ २.९१.८१ ॥
നന്ദനവനത്തിൽ ദേവന്മാരെന്നപോലെ ആനന്ദിച്ചുകൊണ്ട്, ഭരദ്വാജന്റെ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞു.
2.91.82
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।
भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥ २.९१.८२ ॥
ഭരദ്വാജനോട് യാത്ര പറഞ്ഞ്, ആ ശ്രേഷ്ഠസുന്ദരികളും നദികളും ഗന്ധർവന്മാരും വന്ന വഴിയിലൂടെ മടങ്ങിപ്പോയി.
2.91.83
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिताः ।
तथैव दिव्या विविधाः स्रगुत्तमाः पृथक् प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥ २.९१.८३ ॥
അതുപോലെ മദ്യം കൊണ്ട് അമിതമായി മത്തരായ മനുഷ്യർ; അതുപോലെ ദിവ്യമായ അകിലും ചന്ദനവും പൂശിയവർ; അതുപോലെ വിവിധതരം ദിവ്യമായ ശ്രേഷ്ഠ മാലകൾ മനുഷ്യരാൽ ചിതറിയും ഞെരുങ്ങിയും കിടന്നു.