వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.91
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.91.1
कृतबुद्धिं निवासाय तत्रैव स मुनिस्तदा ।
भरतं कैकयीपुत्रमातिथ्येन न्यमन्त्रयत् ॥ २.९१.१ ॥
అప్పుడు ఆ మునివర్యుడు అక్కడే నివసించాలని నిశ్చయించుకున్న కైకేయీ పుత్రుడు భరతుడిని ఆతిథ్యానికి ఆహ్వానించాడు.
2.91.2
अब्रवीद्भरतस्त्वेनं नन्विदं भवता कृतम् ।
पाद्यमर्घ्यं तथातिथ्यं वने यदुपपद्यते ॥ २.९१.२ ॥
భరతుడు ఇలా అన్నాడు: "అడవిలో తగిన పాద్యం, అర్ఘ్యం, ఆతిథ్యం అన్నీ మీరు ఇప్పటికే చేశారు కదా."
2.91.3
अथोवाच भरद्वाजो भरतं प्रहसन्निव ।
जाने त्वां प्रीतिसंयुक्तं तुष्येस्त्वं येन केनचित् ॥ २.९१.३ ॥
అప్పుడు భరద్వాజుడు నవ్వుతున్నట్లుగా భరతునితో ఇలా అన్నాడు: "నువ్వు ప్రేమతో నిండినవాడివని నాకు తెలుసు; ఏదో ఒకదానితో నువ్వు సంతృప్తి చెందు."
2.91.4
सेनायास्तु तवैतस्याः कर्तुमिच्छामि भोजनम् ।
मम प्रीतिर्यथारूपा त्वमर्हो मनुजाधिप ॥ २.९१.४ ॥
ఓ మనుజాధిపా! నీ ఈ సైన్యానికి భోజనం ఏర్పాటు చేయాలనుకుంటున్నాను; అదే నాకు ఆనందం, నువ్వు దానికి అర్హుడివి.
2.91.5
किमर्थं चापि निक्षिप्य दूरे बलमिहागतः ।
कस्मान्नेहोपयातोसि सबलः पुरुषर्षभ ॥ २.९१.५ ॥
ఓ పురుషర్షభా! సైన్యాన్ని దూరంగా వదిలి ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? సైన్యంతో ఎందుకు రాలేదు?
2.91.6
भरतः प्रत्युवाचेदं प्राञ्जलिस्तं तपोधनम् ।
ससैन्यो नोपयातो ऽस्मि भगवन् भगवद्भयात् ॥ २.९१.६ ॥
భరతుడు చేతులు జోడించి ఆ తపోధనునితో ఇలా అన్నాడు: "భగవాన్! సైన్యంతో రాకపోవడానికి కారణం మీ పట్ల భయమే."
2.91.7
राज्ञा च भगवन् नित्यं राजपुत्रेण वा सदा ।
यत्नतः परिहर्त्तव्या विषयेषु तपस्विनः ॥ २.९१.७ ॥
ఓ భగవంతుడా! రాజు గాని రాజకుమారుడు గాని ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా తపస్వులను విషయాల నుండి దూరంగా ఉంచాలి.
2.91.8
वाजिमुख्या मनुष्याश्च मत्ताश्च वरवारणाः ।
प्रच्छाद्य भगवन् भूमिं महतीमनुयान्ति माम् ॥ २.९१.८ ॥
ఓ భగవంతుడా! ప్రధాన అశ్వికులు, మనుషులు, మదించిన శ్రేష్ఠ గజాలు విశాలమైన భూమిని కప్పి నన్ను అనుసరిస్తున్నారు.
2.91.9
ते वृक्षानुदकं भूमिमाश्रमेषूटजांस्तथा ।
न हिंस्युरिति तेनाहमेक एव समागतः ॥ २.९१.९ ॥
వారు చెట్లను, నీటిని, భూమిని, ఆశ్రమాలలోని పర్ణకుటీరాలను హాని చేయకుండా ఉండాలని, అందుకే నేను ఒక్కడినే వచ్చాను.
2.91.10
आनीयतामितः सेनेत्याज्ञप्तः परमर्षिणा ।
ततस्तु चक्रे भरतः सेनायाः समुपागमम् ॥ २.९१.१० ॥
'సేనను ఇక్కడికి తీసుకురండి' అని పరమర్షి ఆజ్ఞాపించగా, భరతుడు సేన సమీపానికి రావడానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
2.91.11
अग्निशालां प्रविश्याथ पीत्वापः परिमृज्य च ।
आतिथ्यस्य क्रियाहेतोर्विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ २.९१.११ ॥
అగ్నిశాలలో ప్రవేశించి, నీరు త్రాగి, ముఖం తుడుచుకొని, ఆతిథ్య కార్యం కోసం విశ్వకర్మను ఆహ్వానించాడు.
2.91.12
आह्वये विश्वकर्माणमहं त्वष्टारमेव च ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१२ ॥
నేను విశ్వకర్మను, త్వష్టను ఆహ్వానిస్తున్నాను. ఆతిథ్యం చేయాలని కోరుతున్నాను; అక్కడ నాకోసం ఏర్పాట్లు చేయండి.
2.91.13
आह्वये लोकपालांस्त्रीन् देवान् शक्रमुखांस्तथा ।
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि तत्र मे संविधीयताम् ॥ २.९१.१३ ॥
ముగ్గురు లోకపాలకులను, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలను నేను ఆహ్వానిస్తున్నాను. అక్కడ వారికి ఆతిథ్యం ఇవ్వాలనుకుంటున్నాను; దానికి ఏర్పాట్లు చేయండి.
2.91.14
प्राक्स्रोतसश्च या नद्यः प्रत्यक्स्रोतस एव च ।
पृथिव्यामन्तरिक्षे च समायान्त्वद्य सर्वशः ॥ २.९१.१४ ॥
తూర్పు వైపు ప్రవహించే నదులు, పడమర వైపు ప్రవహించే నదులు, భూమిపై మరియు ఆకాశంలో ఉన్నవన్నీ ఈ రోజు పూర్తిగా ఇక్కడికి రావాలి.
2.91.15
अन्याः स्रवन्तु मैरेयं सुरामन्याः सुनिष्ठिताम् ।
अपराश्चोदकं शीतमिक्षुकाण्डरसोपमम् ॥ २.९१.१५ ॥
కొన్ని నదులు మైరేయ మద్యం ప్రవహింపజేయాలి; కొన్ని బాగా తయారుచేసిన సురను ప్రవహింపజేయాలి; మరికొన్ని చెరకు రసంలా చల్లని నీటిని ప్రవహింపజేయాలి.
2.91.16
आह्वये देवगन्धर्वान् विश्वावसुहहाहुहून् ।
तथैवाप्सरसो देवीर्गन्धर्व्वीश्चापि सर्वशः ॥ २.९१.१६ ॥
దేవతలను, గంధర్వులను — విశ్వావసు, హాహా, హుహూలను ఆహ్వానిస్తున్నాను; అలాగే అప్సరసలను, దేవీలను, గంధర్వ స్త్రీలను కూడా అందరినీ ఆహ్వానిస్తున్నాను.
2.91.17
घृताचीमथ विश्वाचीं मिश्रकेशीमलम्बुसाम् ।
नागदन्तां च हेमां च हिमामद्रिकृतस्थलाम् ॥ २.९१.१७ ॥
ఘృతాచి, విశ్వాచి, మిశ్రకేశి, అలంబుష, నాగదంత, హేమ, హిమ — పర్వతంతో ఏర్పరచిన స్థలంలో నివసించేవారిని.
2.91.18
शक्रं याश्चोपतिष्ठन्ति ब्रह्माणं याश्च योषितः ।
सर्वास्तुम्बुरुणा सार्द्धमाह्वये सपरिच्छदाः ॥ २.९१.१८ ॥
ఇంద్రుని, బ్రహ్మను సేవించే స్త్రీలందరినీ — తుంబురునితో కలిసి — వారి పరివారంతో ఆహ్వానిస్తున్నాను.
2.91.19
वनं कुरुषु यद्दिव्यं वासोभूषणपत्ऺत्रवत् ।
दिव्यनारीफलं शश्वत्तत्कौबेरमिहैतु च ॥ २.९१.१९ ॥
కురు దేశంలో ఉన్న ఆ దివ్య వనం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, ఆకులు కలిగినది, దివ్య స్త్రీలే ఫలాలుగా కలిగినది, ఎల్లప్పుడూ ఉండేది, ఆ కుబేరుని వనం ఇక్కడికి రావలసింది.
2.91.20
इह मे भगवान् सोमो विधत्तामन्नमुत्तमम् ।
भक्ष्यं भोज्यं च चोष्यं च लेह्यं च विविधं बहु ॥ २.९१.२० ॥
ఇక్కడ భగవంతుడైన సోముడు నాకు ఉత్తమమైన అన్నాన్ని సమకూర్చాలి — నమిలి తినేవి, తినేవి, చప్పరించేవి, నాకేవి — అనేక రకాలు, అధికంగా.
2.91.21
विचित्राणि च माल्यानि पादपप्रच्युतानि च ।
सुरादीनि च पेयानि मांसानि विविधानि च ॥ २.९१.२१ ॥
చెట్ల నుండి రాలిన అద్భుతమైన పూలమాలలు, సుర మొదలైన పానీయాలు, అనేక రకాల మాంసాలు కూడా.
2.91.22
एवं समाधिना युक्तस्तेजसा ऽप्रतिमेन च ।
शीक्षास्वरसमायुक्तं तपसा चाब्रवीन्मुनिः ॥ २.९१.२२ ॥
ఈ విధంగా సమాధితో కూడి, అసమానమైన తేజస్సుతో ఉన్న ఆ ముని, శిక్ష స్వర నియమాలతో కూడిన మాటలను తపోబలంతో పలికాడు.
2.91.23
मनसा ध्यायतस्तस्य प्राङ्मुखस्य कृताञ्जलेः ।
आजग्मुस्तानि सर्वाणि दैवतानि पृथक्पृथक् ॥ २.९१.२३ ॥
మనసుతో ధ్యానిస్తూ, తూర్పు ముఖంగా, చేతులు జోడించి ఉన్న అతని వద్దకు ఆ దేవతలందరూ వేర్వేరుగా వచ్చారు.
2.91.24
मलयं दर्दुरं चैव ततः स्वेदनुदऽ ऽनिलः ।
उपस्पृश्य ववौ युक्त्या सुप्रियात्मा सुखः शिवः ॥ २.९१.२४ ॥
అప్పుడు మలయ, దర్దుర పర్వతాల నుండి వచ్చే, చెమటను తుడిచే గాలి, తాకుతూ యుక్తిగా వీచింది; అది మనసుకు ప్రియమైనది, సుఖకరమైనది, శుభకరమైనది.
2.91.25
ततोभ्यवर्तन्त घना दिव्याः कुसुमवृष्टयः ।
दिव्यदुन्दुभिघोषश्च दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे ॥ २.९१.२५ ॥
అప్పుడు దివ్యమైన దట్టమైన పుష్పవృష్టులు కురిసాయి; అన్ని దిక్కులలో దివ్య దుందుభుల ధ్వని వినిపించింది.
2.91.26
प्रववुश्चोत्तमा वाताननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
प्रजगुर्देवगन्धर्वा वीणाः प्रमुमुचुः स्वरान् ॥ २.९१.२६ ॥
ఉత్తమమైన గాలులు వీచాయి; అప్సరస సమూహాలు నృత్యం చేశాయి; దేవ గంధర్వులు గానం చేశారు, వీణలు స్వరాలు పలికించాయి.
2.91.27
स शब्दो द्यां च भूमिं च प्राणिनां श्रवणानि च ।
विवेशोऺच्चारितः श्लक्ष्णः समो लयगुणान्वितः ॥ २.९१.२७ ॥
ఆ ధ్వని ఆకాశాన్ని, భూమిని, ప్రాణుల చెవులను చేరింది; అది మృదువుగా, సమంగా, లయ గుణాలతో కూడినదిగా ఉంది.
2.91.28
तस्मिन्नुपरते शब्दे दिव्ये श्रोतृसुखे नृणाम् ।
ददर्श भारतं सैन्यं विधानं विश्वकर्मणः ॥ २.९१.२८ ॥
మనుషుల చెవులకు సుఖాన్నిచ్చిన ఆ దివ్య ధ్వని ఆగిన తరువాత, విశ్వకర్మ సృష్టి వంటి భరతుని సైన్యాన్ని చూశాడు.
2.91.29
बभूव हि समा भूमिः समन्तात्पञ्चयोजना ।
शाद्वलैर्बहुभिश्छन्ना नीलवैडूर्य्यसन्निभैः ॥ २.९१.२९ ॥
నాలుగు వైపులా ఐదు యోజనాల దూరం వరకు భూమి సమంగా మారి, నీలవైడూర్యంలా ఉన్న అనేక పచ్చిక మైదానాలతో కప్పబడింది.
2.91.30
तस्मिन् बिल्वाः कपित्थाश्च पनसा बीजपूरकाः ।
आमलक्यो बभूवुश्च चूताश्च फलभूषणाः ॥ २.९१.३० ॥
ఆ ప్రదేశంలో బిల్వ, వెలగ, పనస, దానిమ్మ, ఉసిరి, మామిడి చెట్లు ఏర్పడ్డాయి; అవి పండ్లతో అలంకృతమయ్యాయి.
2.91.31
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च वनं दिव्योपभोगवत् ।
आजगाम नदी दिव्या तीजैर्बहुभिर्वृता ॥ २.९१.३१ ॥
ఉత్తర కురుదేశం నుండి దివ్య భోగాలతో కూడిన వనం వచ్చింది; అనేక తీరాలతో చుట్టుముట్టబడిన దివ్య నది కూడా వచ్చింది.
2.91.32
चतुःशालानि शुभ्राणि शालाश्च गजवाजिनाम् ।
हर्म्यप्रासादसम्बाधास्तोरणानि शुभानि च ॥ २.९१.३२ ॥
నాలుగు శాలలు గల ప్రకాశవంతమైన భవనాలు, ఏనుగు గుర్రాల శాలలు, హర్మ్యాలు ప్రాసాదాలతో నిండిన వీధులు, అందమైన తోరణాలు.
2.91.33
सितमेघनिभं चापि राजवेश्मसु तोरणम् ।
दिव्यमाल्यकृताकारं दिव्यगन्धसमुक्षितम् ॥ २.९१.३३ ॥
రాజభవనాలలో తెల్లని మేఘంలా ప్రకాశించే తోరణాలు ఉన్నాయి; అవి దివ్య మాలల ఆకారంలో ఉండి దివ్య సుగంధంతో తడిపినవిగా ఉన్నాయి.
2.91.34
चतुरश्रमसम्बाधं शयनासनयानवत् ।
दिव्यैः सर्वरसैर्युक्तं दिव्यभोजनवस्त्रवत् ।
उपकल्पितसर्वान्नं धौतनिर्मलभाजनम् ॥ २.९१.३४ ॥
చతురస్రాకారమై, రద్దీ లేకుండా, పడకలు ఆసనాలు వాహనాలతో అలంకరించబడి; దివ్య రసాలన్నిటితో కూడి, దివ్య భోజనం వస్త్రాలతో, అన్ని రకాల అన్నం సిద్ధంగా, శుభ్రమైన పాత్రలతో ఉన్నది.
2.91.35
क्लृप्तसर्वासनं श्रीमत् स्वास्तीर्णशयनोत्तमम् ।
प्रविवेश महाबाहुरनुज्ञातो महर्षिणा ।
वेश्म तद्रत्नसम्पूर्णं भरतः केकयीसुतः ॥ २.९१.३५ ॥
అన్ని ఆసనాలు అమర్చబడి, శోభాయుతమై, చక్కగా పరచిన ఉత్తమ శయ్య కలిగి, రత్నాలతో నిండిన ఆ భవనంలో మహర్షి అనుమతి పొంది మహాబాహువైన కైకేయీ పుత్రుడు భరతుడు ప్రవేశించాడు.
2.91.36
अनुजग्मुश्च तं सर्वे मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
बभूवुश्च मुदा युक्ता दृष्ट्वा तं वेश्मसंविधिम् ॥ २.९१.३६ ॥
మంత్రులందరూ పురోహితులతో కలిసి ఆయనను అనుసరించారు; ఆ భవన ఏర్పాట్లను చూసి వారు ఆనందంతో నిండిపోయారు.
2.91.37
तत्र राजासनं दिव्यं व्यजनं छत्रमेव च ।
भरतो मन्त्रिभिः सार्द्धमभ्यवर्त्तत राजवत् ॥ २.९१.३७ ॥
అక్కడ భరతుడు మంత్రులతో కలిసి రాజుల వలె దివ్యమైన రాజాసనం, వ్యజనం, ఛత్రం వైపు సమీపించాడు.
2.91.38
आसनं पूजयामास रामायाभिप्रणम्य च ।
वालव्यजनमादाय न्यषीदत् सचिवासने ॥ २.९१.३८ ॥
భరతుడు రాముని ఆసనాన్ని నమస్కరించి గౌరవించాడు; చామరాన్ని పట్టుకుని మంత్రి ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
2.91.39
आनुपूर्व्यानिषेदुश्च सर्वे मन्त्रिपुरोहिताः ।
ततः सेनापतिः पश्चात् प्रशास्ता च निषेदतुः ॥ २.९१.३९ ॥
క్రమంగా మంత్రులు, పురోహితులు అందరూ కూర్చున్నారు; తరువాత సేనాపతి, ప్రశాస్త వెనుక కూర్చున్నారు.
2.91.40
ततस्तत्र मुहूर्त्तेन नद्यः पायसकर्दमाः ।
उपातिष्ठन्त भरतं भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४० ॥
అప్పుడు భరద్వాజుని ఆజ్ఞ మేరకు, ఒక్క క్షణంలో అక్కడ పాలవంటి బురదగల నదులు భరతుని సమీపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాయి.
2.91.41
तासामुभयतःकूलं पाण्डुमृत्तिकलेपनाः ।
रम्याश्चावसथा दिव्या ब्रह्मणस्तु प्रसादजाः ॥ २.९१.४१ ॥
ఆ నదుల రెండు ఒడ్డులపై, లేత మట్టితో అలంకరించబడిన రమ్యమైన దివ్య నివాసాలు ఉన్నాయి; అవి బ్రహ్మ అనుగ్రహం వల్ల కలిగినవి.
2.91.42
तेनैव च मुहूर्त्तेन दिव्याभरणभूषिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा ब्रह्मणा प्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४२ ॥
అదే క్షణంలో, బ్రహ్మచే పంపబడిన, దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడిన ఇరవై వేల స్త్రీలు వచ్చారు.
2.91.43
सुवर्णमणिमुक्तेन प्रवालेन च शोभिताः ।
आगुर्विंशतिसाहस्राः कुबेरप्रहिताः स्त्रियः ॥ २.९१.४३ ॥
బంగారం, మణులు, ముత్యాలు, పగడాలతో అలంకరింపబడిన, కుబేరుడు పంపిన ఇరవై వేల స్త్రీలు వచ్చారు.
2.91.44
याभिर्गृहीतपुरुषः सोन्माद इव लक्ष्यते ।
आगुर्विंशतिसाहस्रा नन्दनादप्सरोगणाः ॥ २.९१.४४ ॥
వారిచే ఆవహించబడిన మనిషి ఉన్మత్తుడిలా కనిపిస్తాడు; నందనవనం నుండి ఇరవై వేల అప్సరసల సమూహాలు వచ్చాయి.
2.91.45
नारदस्तुम्बुरुर्गोपः प्रवराः सूर्य्यवर्चसः ।
एते गन्धर्वराजानो भरतस्याग्रतो जगुः ॥ २.९१.४५ ॥
నారదుడు, తుంబురుడు, గోపుడు — సూర్యునివలె ప్రకాశించే ఈ శ్రేష్ఠ గంధర్వ రాజులు భరతుని ముందు పాడారు.
2.91.46
अलम्बुसा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ वामना ।
उपानृत्यंस्तु भरत भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४६ ॥
అలంబుష, మిశ్రకేశి, పుండరీక, వామన — ఓ భరతా, భరద్వాజుని ఆజ్ఞతో వారు నృత్యం చేశారు.
2.91.47
यानि माल्यानि देवेषु यानि चैत्ररथे वने ।
प्रयागे तान्यदृश्यन्त भरद्वाजस्य तेजसा ॥ २.९१.४७ ॥
దేవతలలో ఉన్న, చైత్రరథ వనంలో ఉన్న మాలలు భరద్వాజుని తేజస్సుతో ప్రయాగలో కనిపించాయి.
2.91.48
बिल्वा मार्दङ्गिका आसन् शम्याग्राहा विभीतकाः ।
अश्वत्थानर्त्तकाश्चासन् भरद्वाजस्य शासनात् ॥ २.९१.४८ ॥
బిల్వ వృక్షాలు మృదంగ వాదకులయ్యాయి, విభీతక వృక్షాలు తాళం వేసేవారయ్యాయి, అశ్వత్థ వృక్షాలు నర్తకులయ్యాయి — భరద్వాజుని ఆజ్ఞతో.
2.91.49
ततः सरलतालाश्च तिलका नक्तमालकाः ।
प्रहृष्टास्तत्र सम्पेतुः कुब्जा भूत्वाथ वामनाः ॥ २.९१.४९ ॥
తరువాత సరల, తాల వృక్షాలు, తిలక వృక్షాలు, నక్తమాల వృక్షాలు ఆనందంతో అక్కడ చేరాయి; కుబ్జులై, వామనులై కూడా వచ్చారు.
2.91.50
शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताः ।
मालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः ॥ २.९१.५० ॥
శింశుపా, ఆమలకీ, జంబూ వృక్షాలు, అడవిలోని ఇతర వృక్షాలు; మాలతీ, మల్లికా, జాతి లతలు, అడవిలోని ఇతర లతలు కూడా వచ్చాయి.
2.91.51
प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमे ऽवदन् ।
सुराः सुरापाः पिबत पायसं च बुभुक्षिताः ।
मांसानि च सुमेध्यानि भक्ष्यन्तां यावदिच्छथ ॥ २.९१.५१ ॥
స్త్రీ రూపం ధరించి భరద్వాజుని ఆశ్రమంలో వారు ఇలా అన్నారు: "సురలారా, సురాపానం చేసేవారలారా, త్రాగండి, పాయసం కూడా ఉంది; ఆకలిగా ఉంటే పవిత్రమైన మాంసం కూడా తినండి, కోరినంత తినండి."
2.91.52
उच्छाद्य स्नापयन्ति स्म नदीतीरेषु वल्गुषु ।
अप्येकमेकं पुरुषं प्रमदाः सप्त चाष्ट च ॥ २.९१.५२ ॥
అందమైన నదీతీరాలలో ఒంటికి నూనె రుద్ది వారు స్నానం చేయించారు; ఏడు ఎనిమిది మంది స్త్రీలు కలిసి ఒక్కొక్క పురుషుని స్నానం చేయించారు.
2.91.53
संवाहन्त्यः समापेतुर्नार्यो रुचिरलोचनाः ।
परिमृज्य तथान्योन्यं पाययन्ति वराङ्गनाः ॥ २.९१.५३ ॥
అందమైన కన్నులున్న స్త్రీలు మర్దన చేస్తూ చేరారు; ఉత్తమ అంగాలున్న ఆ స్త్రీలు ఒకరినొకరు తుడిచి త్రాగించారు.
2.91.54
हयान् गजान् खरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभेः सुतान् ।
अभोजयन् वाहनपास्तेषां भोज्यं यथाविधि ॥ २.९१.५४ ॥
గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, అలాగే సురభి సంతానమైన ఆవులు — వాటి సేవకులు వాటికి విధిప్రకారం ఆహారం పెట్టారు.
2.91.55
इक्षूंश्च मधुलाजांश्च भोजयन्ति स्म वाहनान् ।
इक्ष्वाकुवरयोधानां चोदयन्तो महाबलाः ॥ २.९१.५५ ॥
మహాబలులైన సేవకులు ఇక్ష్వాకు వంశ శ్రేష్ఠ యోధుల వాహనాలకు చెరకు, తేనె కలిపిన పేలాలు తినిపించి, వారిని ప్రోత్సహించారు.
2.91.56
नाश्वबन्धो ऽश्वमाजानान्न गजं कुञ्जरग्रहः ।
मत्तप्रमत्तमुदिता नमूः सा तत्र सम्बभौ ॥ २.९१.५६ ॥
అక్కడ గుర్రాన్ని కట్టేవాడూ లేడు, శిక్షితమైన గుర్రమూ లేదు, ఏనుగూ లేదు, ఏనుగు నడిపేవాడూ లేడు; మత్తులై, ఉల్లాసంతో నిండిన ఆ (సేన) అక్కడ ప్రకాశించింది.
2.91.57
तर्पिताः सर्वकामैस्ते रक्तचन्दनरूषिताः ।
अप्सरोगणसंयुक्ताः सैन्या वाचमुदैरयन् ॥ २.९१.५७ ॥
అన్ని కోరికలతో తృప్తి చెంది, ఎర్ర చందనం పూసుకుని, అప్సరసల గణాలతో కూడిన ఆ సైనికులు ఈ మాటలు పలికారు.
2.91.58
नैवायोध्यां गमिष्यामो न गमिष्याम दण्डकान् ।
कुशलं भरतस्यास्तु रामस्यास्तु तथा सुखम् ॥ २.९१.५८ ॥
మనం అయోధ్యకు వెళ్ళము, దండకారణ్యానికీ వెళ్ళము. భరతునికి క్షేమం కలుగుగాక; రామునికీ అలాగే సుఖం కలుగుగాక.
2.91.59
अनाथास्तं विधिं लब्ध्वा वाचमेतामुदैरयन् ॥ २.९१.५९ ॥
అనాథలు ఆ నిశ్చయాన్ని పొంది ఈ మాటలు పలికారు.
2.91.60
सम्प्रहृष्टा विनेदुस्ते नरास्तत्र सहस्रशः ।
भरतस्यानुयातारः स्वर्गोयमिति चाब्रुवन् ॥ २.९१.६० ॥
అత్యంత సంతోషంతో అక్కడ వేలాదిమంది భరతుని అనుయాయులైన ప్రజలు గర్జించి, "ఇదే స్వర్గం" అని అన్నారు.
2.91.61
नृत्यन्ति स्म हसन्ति स्म गायन्ति स्म च सैनिकाः ।
समन्तात् परिधावन्ति माल्योपेताः सहस्रशः ॥ २.९१.६१ ॥
సైనికులు వేలాదిగా నృత్యం చేశారు, నవ్వారు, పాడారు; పూలమాలలు ధరించినవారు అన్ని వైపులా పరుగెత్తారు.
2.91.62
ततो भुक्तवतां तेषां तदन्नममृतोपमम् ।
दिव्यानुद्वीक्ष्य भक्ष्यांस्तानभवद्भक्षणे मतिः ॥ २.९१.६२ ॥
తరువాత అమృతంలా ఉన్న ఆ అన్నాన్ని తిన్నవారు, ఆ దివ్య భక్ష్యాలను చూసి మళ్లీ తినాలనే కోరిక కలిగింది.
2.91.63
प्रेष्याश्चेष्ट्यश्च वध्वश्च बलस्थाश्च सहस्रशः ।
बभूवुस्ऺते भृशं दृप्ताः सर्वे चाहतवाससः ॥ २.९१.६३ ॥
వేలాదిగా ఉన్న సేవకులు, కార్మికులు, స్త్రీలు, సైనికులు అందరూ మిక్కిలి ఆనందంతో ఉప్పొంగారు; అందరూ కొత్త వస్త్రాలు ధరించారు.
2.91.64
कुञ्जराश्च खरोष्ट्राश्च गोश्वाश्च मृगपक्षिणः ।
बभूवुः सुभृतास्तत्र नान्यो ह्यन्यमकल्पयत् ॥ २.९१.६४ ॥
అక్కడ ఏనుగులు, గాడిదలు, ఒంటెలు, ఆవులు, గుర్రాలు, జింకలు, పక్షులు బాగా పోషింపబడ్డాయి; ఒకరు మరొకరిని పట్టించుకోలేదు.
2.91.65
नाशुक्लवासास्तत्रासीत् क्षुधितो मलिनो ऽपि वा ।
रजसा ध्वस्तकेशो वा नरः कश्चिददृश्यत ॥ २.९१.६५ ॥
అక్కడ తెల్లని వస్త్రాలు ధరించనివారు, ఆకలితో ఉన్నవారు, మలినులు, లేదా ధూళితో చెదిరిన జుట్టు గలవారు ఎవరూ కనిపించలేదు.
2.91.66
आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरसञ्चयैः ।
फलनिर्यूहसंसिद्धैः सूपैर्गन्धरसान्वितैः ॥ २.९१.६६ ॥
మేక మాంసంతో, అడవి పంది మాంసంతో, శ్రేష్ఠమైన మసాలా సమూహాలతో, పండ్ల రసాలతో సిద్ధం చేసిన, సువాసన రుచులు కలిగిన సూపులతో.
2.91.67
पुष्पध्वजवतीः पूर्णाः शुक्लस्यान्नस्य चाभितः ।
ददृशुर्विस्मितास्तत्र नरा लौहीः सहस्रशः ॥ २.९१.६७ ॥
అక్కడ చుట్టూ తెల్లని అన్నంతో నిండిన, పుష్పధ్వజాలతో అలంకరించిన ఇనుప పాత్రలను వేలకొలదీ మనుషులు విస్మయంతో చూశారు.
2.91.68
बभूवुर्वनपार्श्वेषु कूपाः पायसकर्दमाः ।
ताश्च कामदुघा गावो द्रुमाश्चासन् मधुस्रुतः ॥ २.९१.६८ ॥
అడవి అంచుల వద్ద పాయసపు బురదతో కూడిన బావులు ఉన్నాయి; కోరికలు తీర్చే ఆవులు, తేనె స్రవించే చెట్లు కూడా ఉన్నాయి.
2.91.69
वाप्यो मैरेयपूर्णाश्च मृष्टमांसचयैर्वृताः ।
प्रतप्तपिठरैश्चापि मार्गमायूरकौक्कुटैः ॥ २.९१.६९ ॥
మెట్ల బావులు మైరేయ మద్యంతో నిండి ఉన్నాయి; బాగా వండిన మాంసపు రాశులతో చుట్టివున్నాయి; వేడి పాత్రలలో జింక, నెమలి, కోడి మాంసాలు కూడా ఉన్నాయి.
2.91.70
पात्रीणां च सहस्राणि स्थालीनां नियुतानि च ।
न्यर्बुदानि च पात्राणि शातकुम्भमयानि च ॥ २.९१.७० ॥
పాత్రలు వేలకొలదీ, వంట పాత్రలు లక్షలకొలదీ, కోట్లకొలదీ ఉన్నాయి; బంగారంతో చేసిన పాత్రలు కూడా ఉన్నాయి.
2.91.71
स्थाल्यः कुम्भ्यः करम्भ्यश्च दधिपूर्णाः सुसंस्कृताः ।
यौवनस्थस्य गौरस्य कपित्थस्य सुगन्धिनः ॥ २.९१.७१ ॥
వండిన స్థాలులు, కుండలు, కరంభ పాత్రలు పెరుగుతో నిండి బాగా సిద్ధం చేయబడినవి; పండిన, తెల్లని, సుగంధమైన వెలగపండు (కపిత్థం) ఉన్నది.
2.91.72
ह्रदाः पूर्णा रसालस्य दघ्नः श्वेतस्य चापरे ।
बभूवुः पायसस्यान्ये शर्करायाश्च सञ्चयाः ॥ २.९१.७२ ॥
మామిడిపండ్ల రసంతో నిండిన మడుగులు ఉన్నాయి; కొన్ని తెల్ల పెరుగుతో, మరికొన్ని పాయసంతో, మరికొన్ని చక్కెర రాశులతో నిండి ఉన్నాయి.
2.91.73
कल्कांश्चूर्णकषायांश्च स्नानानि विविधानि च ।
ददृशुर्भाजनस्थानि तीर्थेषु सरितां नराः ॥ २.९१.७३ ॥
నదుల తీర్థాలలో పాత్రలలో ఉంచిన వివిధ లేపనాలు, చూర్ణాలు, కషాయాలు, స్నాన సామగ్రిని ప్రజలు చూచారు.
2.91.74
शुक्लानंशुमतश्चापि दन्तधावनसञ्चयान् ।
शुक्लांश्चन्दनकल्कांश्च समुद्गेष्ववतिष्ठतः ॥ २.९१.७४ ॥
తెల్లని పట్టు వస్త్రాలు, దంతధావన కర్రల రాశులు, తెల్లని చందన లేపనాలు పెట్టెల్లో ఉంచబడి ఉన్నాయి.
2.91.75
दर्पणान् परिमृष्टांश्च वाससां चापि सञ्चयान् ।
पादुकोपानहश्चैव युग्मानि च सहस्रशः ॥ २.९१.७५ ॥
బాగా మెరుగు పెట్టిన అద్దాలు, వస్త్రాల రాశులు, చెక్క పాదుకలు, చెప్పుల జతలు వేలకొద్దీ ఉన్నాయి.
2.91.76
आञ्जनीः कङ्कतान् कूर्चान् शस्त्राणि च धनूंषि च ।
मर्मत्राणानि चित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ २.९१.७६ ॥
కాటుకపెట్టెలు, దువ్వెనలు, కుంచెలు, ఆయుధాలు, విల్లులు, రంగురంగుల మర్మ రక్షక కవచాలు, పడకలు, ఆసనాలు.
2.91.77
प्रतिपानह्रदान् पूर्णान् खरोष्ट्रगजवाजिनाम् ।
अवगाह्य सुतीर्थांश्च ह्रदान् सोत्पलपुष्करान् ॥ २.९१.७७ ॥
గాడిదలు, ఒంటెలు, ఏనుగులు, గుర్రాల పాదాలు కడిగే నిండిన కొలనులు, మంచి రేవులు కలిగిన తామర, కలువలు నిండిన సరస్సులు.
2.91.78
आकाशवर्णप्रतिमान् स्वच्छतोयान् सुखप्लवान् ।
नीलवैडूर्य्यवर्णांश्च मृदून् यवससञ्चयान् ॥ २.९१.७८ ॥
ఆకాశ వర్ణంతో సమానమైన, స్వచ్ఛమైన జలాలు కలిగిన, స్నానానికి సుఖకరమైన, నీలవైఢూర్య వర్ణం గల, మృదువైన యవధాన్య రాశులు కలిగిన (సరస్సులు అక్కడ ఉన్నాయి).
2.91.79
निर्वापार्थान् पशूनां ते ददृशुस्तत्र सर्वशः ॥ २.९१.७९ ॥
అక్కడ వారు అన్ని వైపులా పశువులకు ఆహారం కోసం ఏర్పాటు చేసినదాన్ని చూశారు.
2.91.80
व्यस्मयन्त मनुष्यास्ते स्वप्नकल्पं तदद्भुतम् ।
दृष्ट्वातिथ्यं कृतं तादृक् भरतस्य महर्षिणा ॥ २.९१.८० ॥
మహర్షి భరతునికి ఇంత గొప్ప ఆతిథ్యం ఇవ్వడం చూసి ఆ మనుషులు ఆశ్చర్యపోయారు; ఆ అద్భుతం కలలా ఉంది.
2.91.81
इत्येवं रममाणानां देवानामिव नन्दने ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये सा रात्रिर्व्यत्यवर्त्तत ॥ २.९१.८१ ॥
ఈ విధంగా నందన వనంలో దేవతల్లా ఆనందిస్తూ, భరద్వాజుని రమణీయ ఆశ్రమంలో ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది.
2.91.82
प्रतिजग्मुश्च ता नद्यो गन्धर्वाश्च यथागतम् ।
भरद्वाजमनुज्ञाप्य ताश्च सर्वा वराङ्गनाः ॥ २.९१.८२ ॥
భరద్వాజునికి వీడ్కోలు చెప్పి, ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీలంతా, నదులు మరియు గంధర్వులు వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లిపోయారు.
2.91.83
तथैव मत्ता मदिरोत्कटा नरास्तथैव दिव्यागुरुचन्दनोक्षिताः ।
तथैव दिव्या विविधाः स्रगुत्तमाः पृथक् प्रकीर्णा मनुजैः प्रमर्दिताः ॥ २.९१.८३ ॥
అలాగే మద్యంతో మత్తెక్కిన మనుషులు, అలాగే దివ్య అగరు, చందనాలతో అద్దబడినవారు; అలాగే వివిధ దివ్య శ్రేష్ఠ మాలలు, మనుషుల చేత చెల్లాచెదురుగా పడి నలిగి ఉన్నాయి.