Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
ततस्तां रजनीं व्युष्य भरतः सपरिच्छदः ।
कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ॥ २.९२.१ ॥
Entonces, tras pasar aquella noche, Bharata con su séquito, habiendo recibido hospitalidad, fue de buen grado a ver a Bharadvāja.
2.92.2
तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् ।
हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ॥ २.९२.२ ॥
Al ver a aquel mejor de los hombres, Bharata, que llegaba con las palmas unidas, el sabio Bharadvāja, que había ofrecido la libación de fuego, le habló.
2.92.3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।
समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मे ऽनघ ॥ २.९२.३ ॥
¿Pasó tu noche cómodamente aquí, en nuestro territorio? ¡Oh sin mancha, fue plenamente atendida toda tu gente en la hospitalidad? Dímelo.
2.92.4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च ।
आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ २.९२.४ ॥
Bharata, con las palmas unidas y tras inclinarse profundamente, habló a aquel sabio de esplendor supremo que había salido del ermitaño.
2.92.5
सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः ।
तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ २.९२.५ ॥
¡Oh venerable! He descansado cómodamente, con todo mi ejército y vehículos. Me has colmado grandemente, a mí y a mis ministros, con todos los deseos satisfechos.
2.92.6
अपेतक्लमसन्तापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः ।
अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ २.९२.६ ॥
Libres de fatiga y aflicción, bien provistos de alimento y buen alojamiento, todos nosotros, incluso los sirvientes, hemos pasado una estancia muy cómoda.
2.92.7
आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तम ।
समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ २.९२.७ ॥
Venerable señor, mejor de los sabios, con gusto te lo pido: mírame, que me dirijo a la presencia de mi hermano, con ojos benévolos.
2.92.8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।
आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ २.९२.८ ॥
Conocedor del dharma, dime dónde está el ermitaño de aquel justo y magnánimo: qué camino es y cuán lejos está.
2.92.9
प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ २.९२.९ ॥
Bharadvāja, de gran esplendor y gran austeridad, respondió.
2.92.10
भरतार्द्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।
चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः ॥ २.९२.१० ॥
A dos yojanas y media de Bharata, en un bosque deshabitado, hay una montaña llamada Chitrakūṭa, de hermosos barrancos y bosques.
2.92.11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।
पुष्ऺिपतद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ २.९२.११ ॥
Al llegar a su ladera norte está el río Mandākinī, cubierto de árboles en flor y rodeado de hermosos bosques floridos.
2.92.12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।
तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ २.९२.१२ ॥
Cerca de ese río y de la montaña Chitrakūṭa, querido, está su cabaña de hojas; sin duda ambos viven allí.
2.92.13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।
गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ।
वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ २.९२.१३ ॥
Conduce el ejército, abarrotado de elefantes, caballos y carros, por el camino del sur, o por la izquierda y la derecha, oh comandante. Entonces, oh afortunado, verás a Rāghava.
2.92.14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा राजराजस्य योषितः ।
हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्य्यवारयन् ॥ २.९२.१४ ॥
Al oír esta partida, las mujeres del rey de reyes, aunque dignas de vehículos, dejaron sus carruajes y rodearon al brahmín.
2.92.15
वेपमाना कृशा ऺदीना सह देव्या सुमित्रया ।
कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ २.९२.१५ ॥
Temblando, delgada y desdichada, Kausalyā, junto con la reina Sumitrā, tomó allí con ambas manos los pies del sabio.
2.92.16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।
कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ २.९२.१६ ॥
Kaikeyī, censurada por todo el mundo por su deseo no cumplido, tomó sus pies, avergonzada.
2.92.17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।
अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ २.९२.१७ ॥
Habiendo circunvalado a aquel venerable gran sabio, se quedó entonces cerca de Bharata, con el ánimo afligido.
2.92.18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातऽणां तव राघव ॥ २.९२.१८ ॥
Entonces Bharadvāja, firme en su voto, preguntó a Bharata: 'Oh Rāghava, deseo conocer lo particular acerca de tus madres.'
2.92.19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ २.९२.१९ ॥
Así interpelado por Bharadvāja, el justo Bharata, diestro en el habla, juntó las manos y pronunció estas palabras.
2.92.20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।
पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ २.९२.२० ॥
Venerable señor, esta mujer afligida, consumida por el dolor y el ayuno, a quien veis, es en verdad la reina principal de nuestro padre, como si fuera una diosa.
2.92.21
एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ २.९२.२१ ॥
Ella es Kauśalyā, que dio a luz a Rāma, el mejor de los hombres, que camina con paso de león, como Aditi dio a luz a Dhātṛ.
2.92.22
अस्यावामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।
कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ २.९२.२२ ॥
Ella está de pie, afligida, abrazada al brazo izquierdo de Rāma, como una rama del árbol karṇikāra en el bosque, con sus flores caídas.
2.92.23
एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।
उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ २.९२.२३ ॥
Y los dos hijos de esta reina son los dos príncipes de forma divina, Lakṣmaṇa y Śatrughna, ambos héroes de verdadero valor.
2.92.24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।
राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.९२.२४ ॥
Por causa de ella, los dos tigres entre los hombres se fueron de aquí a una vida de pérdida, y privado de sus príncipes, Daśaratha fue al cielo.
2.92.25
क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥ २.९२.२५ ॥
Kaikeyī, cuya sabiduría está arruinada por la ira, orgullosa y vana de su belleza, que anhela el poder, innoble aunque tenga la apariencia de una mujer noble.
2.92.26
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २.९२.२६ ॥
Sabed que es mi madre; es cruel, decidida al mal, pues veo en ella la raíz de esta gran desgracia mía.
2.92.27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।
स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ २.९२.२७ ॥
Habiendo dicho esto, Bharata, tigre entre los hombres, con la voz quebrada por las lágrimas y los ojos enrojecidos, exhaló como una serpiente airada.
2.92.28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ २.९२.२८ ॥
El gran sabio Bharadvāja, de gran intelecto, respondió a Bharata, que hablaba así, con estas palabras llenas de sentido.
2.92.29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।
रामप्रव्राजनं ह्येतत् सुखोदर्कं भविष्यति ॥ २.९२.२९ ॥
Bharata, no debes considerar culpable a Kaikeyī, pues el destierro de Rāma traerá felicidad al final.
2.92.30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ २.९२.३० ॥
Incluso para los dioses, los demonios y los sabios de alma purificada, de este destierro de Rāma vendrá el bien.
2.92.31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
आमन्त्र्य भरतः सेन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ २.९२.३१ ॥
Bharata, habiéndole saludado y rodeado por la derecha, se despidió del ejército y ordenó: "Que se preparen para la partida."
2.92.32
ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् ।
अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः ॥ २.९२.३२ ॥
Entonces, habiendo uncido caballos y carros divinos adornados con oro, muchas personas de diversas clases, deseosas de partir, subieron a ellos.
2.92.33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।
जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे ॥ २.९२.३३ ॥
Elefantas y elefantes con cinchas doradas y estandartes partieron resonando como nubes tronantes al final del verano.
2.92.34
विविधान्यपि यानानि महान्ति च लघूनि च ।
प्रययुः सुमहार्हाणि पादैरेव पदातयः ॥ २.९२.३४ ॥
También partieron diversos vehículos, grandes y pequeños, de gran valor, mientras los soldados de a pie iban solo a pie.
2.92.35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।
रामदर्शनकांक्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ २.९२.३५ ॥
Entonces las principales mujeres, encabezadas por Kausalyā, deseosas de ver a Rāma, partieron alegres en los vehículos delanteros.
2.92.36
चन्द्रार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् ।
आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः ॥ २.९२.३६ ॥
Subiendo a una hermosa palanquín, brillante como la luna y el sol naciente, dispuesta para el viaje, el glorioso Bharata partió con su séquito.
2.92.37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।
दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ २.९२.३७ ॥
Aquel gran ejército, repleto de elefantes, caballos y carros, se puso en marcha. Cubriendo la dirección sur, parecía una gran nube que se hubiera levantado.
2.92.38
वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।
गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९२.३८ ॥
Atravesando bosques frecuentados por ciervos y aves, por la orilla lejana del Ganges, y también por montañas y ríos, el ejército avanzó.
2.92.39
सा सम्प्रहृष्टद्विजवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।
महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ २.९२.३९ ॥
Aquel ejército, con sus estandartes de aves, sus caballos y sus guerreros muy regocijados, aterrorizando a las bandadas de ciervos y aves al penetrar en aquel gran bosque, brilló allí como el ejército de Bharata.