వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
ततस्तां रजनीं व्युष्य भरतः सपरिच्छदः ।
कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ॥ २.९२.१ ॥
అప్పుడు ఆ రాత్రి గడిపి, పరివారంతో ఉన్న భరతుడు, ఆతిథ్యం పొంది, ఇష్టపూర్వకంగా భరద్వాజుని వద్దకు వెళ్ళాడు.
2.92.2
तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् ।
हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ॥ २.९२.२ ॥
చేతులు జోడించి వచ్చిన ఆ పురుషోత్తముడైన భరతుని చూచి, అగ్నిహోత్ర ఆహుతి చేసిన ఋషి భరద్వాజుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
2.92.3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।
समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मे ऽनघ ॥ २.९२.३ ॥
ఇక్కడ, మా ప్రాంతంలో, నీ రాత్రి సుఖంగా గడిచిందా? ఓ నిష్కళంకుడా, నీ జనులందరికీ ఆతిథ్యం సరిగా జరిగిందా? నాకు చెప్పు.
2.92.4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च ।
आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ २.९२.४ ॥
చేతులు జోడించి, నమస్కరించి, ఆశ్రమం నుండి బయటికి వచ్చిన ఉత్తమ తేజస్సుగల ఆ ఋషితో భరతుడు మాట్లాడాడు.
2.92.5
सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः ।
तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ २.९२.५ ॥
పూజ్యుడా, నేను సైన్యం, వాహనాలతో సహా సుఖంగా ఉన్నాను. మీరు మంత్రులతో సహా నన్ను అన్ని కోరికలతో అధికంగా తృప్తిపరిచారు.
2.92.6
अपेतक्लमसन्तापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः ।
अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ २.९२.६ ॥
అలసట, బాధ లేకుండా, మంచి ఆహారం, మంచి నివాసంతో, సేవకులతో సహా మనమందరం చాలా సుఖంగా ఉన్నాము.
2.92.7
आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तम ।
समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ २.९२.७ ॥
భగవన్, ఋషిశ్రేష్ఠా, నేను మీకు సంతోషంగా విన్నవిస్తున్నాను. నా సోదరుని సమీపానికి వెళ్తున్న నన్ను మీరు స్నేహపూర్ణ దృష్టితో చూడండి.
2.92.8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।
आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ २.९२.८ ॥
ధర్మజ్ఞా, ఆ ధార్మికుడు, మహాత్ముడైన వాని ఆశ్రమం ఎక్కడ? ఏ మార్గం, ఎంత దూరం అని నాకు చెప్పండి.
2.92.9
प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ २.९२.९ ॥
మహాతేజస్వి, మహాతపస్వి అయిన భరద్వాజుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
2.92.10
भरतार्द्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।
चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः ॥ २.९२.१० ॥
భరతుని నుండి రెండున్నర యోజనాల దూరంలో, జనసంచారం లేని అరణ్యంలో చిత్రకూటమనే పర్వతం ఉంది; అక్కడ రమణీయమైన లోయలు, అడవులు ఉన్నాయి.
2.92.11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।
पुष्ऺिपतद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ २.९२.११ ॥
దాని ఉత్తర పార్శ్వానికి చేరితే మందాకిని నది ఉంది; అది పూసిన వృక్షాలతో కప్పబడి, రమణీయమైన పుష్పవనాలతో ఉంది.
2.92.12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।
तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ २.९२.१२ ॥
ఆ నదికి, చిత్రకూట పర్వతానికి దగ్గరలో, తాతా, అక్కడ వారిద్దరి పర్ణకుటీరం ఉంది; నిశ్చయంగా వారిద్దరూ అక్కడే నివసిస్తున్నారు.
2.92.13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।
गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ।
वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ २.९२.१३ ॥
దక్షిణ మార్గం ద్వారానే, లేదా ఎడమ కుడిగా, ఏనుగులు గుర్రాలు రథాలతో నిండిన సేనను నడిపించు, సేనాపతీ. మహాభాగా, అప్పుడు రాఘవుణ్ణి చూస్తావు.
2.92.14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा राजराजस्य योषितः ।
हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्य्यवारयन् ॥ २.९२.१४ ॥
రాజులకు రాజు యొక్క స్త్రీలు ఈ ప్రయాణాన్ని విని, వాహనాలకు అర్హులైనా వాహనాలను విడిచి బ్రాహ్మణుని చుట్టుముట్టారు.
2.92.15
वेपमाना कृशा ऺदीना सह देव्या सुमित्रया ।
कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ २.९२.१५ ॥
వణుకుతూ, చిక్కి, దీనురాలైన కౌసల్య, దేవి సుమిత్రతో కలిసి అక్కడ ముని పాదాలను రెండు చేతులతో పట్టుకుంది.
2.92.16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।
कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ २.९२.१६ ॥
తీరని కోరిక వలన లోకమంతా నిందించిన కైకేయి సిగ్గుతో ఆయన రెండు పాదాలను పట్టుకుంది.
2.92.17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।
अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ २.९२.१७ ॥
ఆ భగవంతుడైన మహాముని చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేసి, భరతునికి దగ్గరగా అప్పుడు దీనమనస్కురాలై నిలిచింది.
2.92.18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातऽणां तव राघव ॥ २.९२.१८ ॥
అప్పుడు దృఢవ్రతుడైన భరద్వాజుడు భరతుని అడిగాడు — 'రాఘవా, నీ తల్లుల విశేషాన్ని తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.'
2.92.19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ २.९२.१९ ॥
భరద్వాజుడు ఇలా అడగగా, ధర్మాత్ముడైన భరతుడు, మాటలో నేర్పరి, చేతులు జోడించి ఇలా పలికాడు.
2.92.20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।
पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ २.९२.२० ॥
భగవంతుడా! శోకంతో, ఉపవాసంతో కృశించి, దీనంగా మీరు చూస్తున్న ఈ దేవి, తండ్రి పట్టమహిషి; దేవతలా ఉంది.
2.92.21
एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ २.९२.२१ ॥
సింహ నడకతో నడిచే, పురుషవ్యాఘ్రుడైన రాముడిని, అదితి ధాతను కన్నట్లు కౌసల్య కన్నది.
2.92.22
अस्यावामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।
कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ २.९२.२२ ॥
రాముని ఎడమ భుజాన్ని పట్టుకుని దుఃఖంతో నిలబడి ఉన్న ఈమె, అడవిలో పూలు రాలిన కర్ణికార కొమ్మలా ఉంది.
2.92.23
एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।
उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ २.९२.२३ ॥
ఈ దేవికి దేవతల రూపం గల ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు; లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు, ఇద్దరూ వీరులు, సత్య పరాక్రములు.
2.92.24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।
राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.९२.२४ ॥
ఈమె కారణంగా ఇద్దరు నరవ్యాఘ్రులు ఇక్కడినుంచి వెళ్లిపోయారు; రాజకుమారులు లేక దశరథుడు స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
2.92.25
क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥ २.९२.२५ ॥
కోపంతో బుద్ధి నశించినది, గర్వించినది, తన అందాన్ని గురించి అహంకరించేది, అధికారాన్ని కోరేది, అనార్యురాలైనా ఆర్యరూపం ధరించిన కైకేయి.
2.92.26
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २.९२.२६ ॥
ఈమెను నా తల్లి అని తెలుసుకో; ఈమె క్రూరురాలు, పాప సంకల్పం కలది. ఎందుకంటే నా ఈ గొప్ప కష్టానికి మూలం ఈమేనని నేను చూస్తున్నాను.
2.92.27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।
स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ २.९२.२७ ॥
ఇలా చెప్పి నరశార్దూలుడైన భరతుడు, కన్నీటితో గద్గదమైన స్వరంతో, ఎర్రని కళ్లతో, కోపించిన సర్పంలా నిట్టూర్పులు విడిచాడు.
2.92.28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ २.९२.२८ ॥
మహర్షి భరద్వాజుడు, గొప్ప బుద్ధిమంతుడు, ఇలా మాట్లాడుతున్న భరతునితో ఈ అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు.
2.92.29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।
रामप्रव्राजनं ह्येतत् सुखोदर्कं भविष्यति ॥ २.९२.२९ ॥
భరతా, నువ్వు కైకేయిని దోషిగా భావించకూడదు; రాముని ప్రవాసం తరువాత సుఖాన్నిస్తుంది.
2.92.30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ २.९२.३० ॥
దేవతలకు, దానవులకు, పవిత్ర మనస్కులైన ఋషులకు కూడా ఇక్కడ రాముని ప్రవాసం వల్ల మేలు కలుగుతుంది.
2.92.31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
आमन्त्र्य भरतः सेन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ २.९२.३१ ॥
భరతుడు ఆయనకు నమస్కరించి, ప్రదక్షిణం చేసి, సైన్యానికి వీడ్కోలు చెప్పి, "ప్రయాణానికి సిద్ధం కండి" అని ఆదేశించాడు.
2.92.32
ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् ।
अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः ॥ २.९२.३२ ॥
తరువాత బంగారంతో అలంకరించిన దివ్య గుర్రాలు, రథాలను కట్టి, ప్రయాణానికి సిద్ధమైన అనేక రకాల జనులు అనేకులు వాటెక్కారు.
2.92.33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।
जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे ॥ २.९२.३३ ॥
బంగారు జీను పట్టీలు, జెండాలతో ఉన్న ఆడ ఏనుగులు, మగ ఏనుగులు, గ్రీష్మాంతంలో గర్జించే మేఘాల వలె ధ్వనులు చేస్తూ బయలుదేరాయి.
2.92.34
विविधान्यपि यानानि महान्ति च लघूनि च ।
प्रययुः सुमहार्हाणि पादैरेव पदातयः ॥ २.९२.३४ ॥
అనేక రకాల పెద్ద, చిన్న, అత్యంత విలువైన వాహనాలు కూడా బయలుదేరాయి; కాలినడక సైనికులు పాదాలతోనే నడిచారు.
2.92.35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।
रामदर्शनकांक्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ २.९२.३५ ॥
అప్పుడు కౌసల్య ప్రముఖులైన స్త్రీలు, రాముని దర్శించాలనే కోరికతో, ఉత్తమ వాహనాలలో సంతోషంగా బయలుదేరారు.
2.92.36
चन्द्रार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् ।
आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः ॥ २.९२.३६ ॥
చంద్రుడు, నవసూర్యుని వలె ప్రకాశించే, సిద్ధం చేసిన శుభమైన పల్లకీ ఎక్కి, తేజస్వి భరతుడు తన పరివారంతో బయలుదేరాడు.
2.92.37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।
दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ २.९२.३७ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన ఆ మహాసేన బయలుదేరింది. దక్షిణ దిశను కప్పివేస్తూ అది లేచిన మహామేఘంలా కనిపించింది.
2.92.38
वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।
गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९२.३८ ॥
మృగాలు, పక్షులతో నిండిన అడవులను దాటి, గంగ ఆవలి తీరంలో, పర్వతాలపై, నదుల వెంట కూడా అది సాగింది.
2.92.39
सा सम्प्रहृष्टद्विजवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।
महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ २.९२.३९ ॥
ఆనందంగా ఉన్న పక్షి-ధ్వజాలు, గుర్రాలు, యోధులతో కూడిన ఆ సేన, మృగ-పక్షి గుంపులను భయపెడుతూ, ఆ మహారణ్యంలో ప్రవేశించి భరతుని సేనగా అక్కడ ప్రకాశించింది.