รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
ततस्तां रजनीं व्युष्य भरतः सपरिच्छदः ।
कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ॥ २.९२.१ ॥
ครั้นผ่านราตรีนั้นไปแล้ว ภรตพร้อมด้วยบริวาร ได้รับการต้อนรับแขกเรียบร้อยแล้ว จึงเสด็จไปยังภรทวาชด้วยความเต็มใจ
2.92.2
तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् ।
हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ॥ २.९२.२ ॥
ฤๅษีภรทวาชผู้บูชาอัคนีโหตร เห็นภรตผู้เป็นยอดบุรุษ เข้ามาพร้อมประนมมือ จึงกล่าวกับภรตว่า
2.92.3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।
समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मे ऽनघ ॥ २.९२.३ ॥
คืนนี้ท่านได้พักผ่อนอย่างสุขสบายในแดนของเราหรือไม่ โอ้ผู้ไร้บาป บริวารทั้งหมดของท่านได้รับการต้อนรับครบถ้วนหรือไม่ จงบอกข้าพเจ้าเถิด
2.92.4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च ।
आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ २.९२.४ ॥
ภรตประนมมือและก้มกราบลงอย่างนอบน้อม แล้วกล่าวกับฤๅษีผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ผู้เสด็จออกมาจากอาศรม
2.92.5
सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः ।
तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ २.९२.५ ॥
โอ้ท่านผู้ทรงเกียรติ ข้าพเจ้าได้พักผ่อนอย่างสุขสบาย พร้อมทั้งกองทัพและยานพาหนะทั้งหมด ท่านได้ทำให้ข้าพเจ้าและเหล่าอำมาตย์พอใจอย่างยิ่ง ทั้งยังสนองความปรารถนาทุกประการ
2.92.6
अपेतक्लमसन्तापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः ।
अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ २.९२.६ ॥
ทุกคนปราศจากความเหนื่อยล้าและความทุกข์ร้อน ได้รับอาหารอย่างอุดมและที่พักอาศัยที่ดี แม้แต่บรรดาผู้รับใช้ก็พักอยู่อย่างสุขสบายยิ่ง
2.92.7
आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तम ।
समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ २.९२.७ ॥
โอ้ท่านผู้ทรงเกียรติ ผู้ประเสริฐในหมู่ฤๅษี ข้าพเจ้าขอลาท่านด้วยความเคารพ ขอท่านโปรดมองข้าพเจ้าผู้กำลังจะเดินทางไปยังที่อยู่ของพี่ชายด้วยสายตาที่เมตตาเถิด
2.92.8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।
आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ २.९२.८ ॥
โอ้ผู้รู้ธรรม ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าว่า อาศรมของผู้ทรงธรรมและมีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นั้นอยู่ที่ใด ควรไปทางใด และอยู่ห่างออกไปเท่าไร
2.92.9
प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ २.९२.९ ॥
ฤๅษีภรทวาชผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่และมีตบะอันยิ่งใหญ่ ได้ตรัสตอบ
2.92.10
भरतार्द्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।
चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः ॥ २.९२.१० ॥
ห่างจากภรตประมาณสองโยชน์ครึ่ง ในป่าที่ไร้ผู้คน มีภูเขาชื่อจิตรกูฏ มีหุบเขาและป่าไม้อันงดงาม
2.92.11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।
पुष्ऺिपतद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ २.९२.११ ॥
เมื่อไปถึงเชิงเขาด้านเหนือ จะพบแม่น้ำมันทากินี ถูกปกคลุมด้วยต้นไม้ที่ออกดอกบานสะพรั่ง และมีป่าดอกไม้อันงดงามอยู่โดยรอบ
2.92.12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।
तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ २.९२.१२ ॥
ใกล้แม่น้ำสายนั้นและภูเขาจิตรกูฏ ลูกรัก มีกระท่อมใบไม้ของท่านทั้งสอง ท่านทั้งสองพำนักอยู่ที่นั่นเป็นแน่แท้
2.92.13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।
गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ।
वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ २.९२.१३ ॥
จงนำกองทัพซึ่งเต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถรบ ไปตามเส้นทางทางทิศใต้ หรือทางซ้ายและทางขวา โอ้แม่ทัพ โอ้ผู้มีบุญอันยิ่งใหญ่ เมื่อนั้นท่านจะได้พบกับพระราฆพ
2.92.14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा राजराजस्य योषितः ।
हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्य्यवारयन् ॥ २.९२.१४ ॥
เหล่าสตรีของพระราชาแห่งราชาทั้งปวง ได้ยินข่าวการเดินทางนั้น แม้จะควรขึ้นยานพาหนะ ก็ลงจากยานแล้วล้อมพราหมณ์ไว้
2.92.15
वेपमाना कृशा ऺदीना सह देव्या सुमित्रया ।
कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ २.९२.१५ ॥
เกาศัลยาผู้สั่นเทา ผอมบาง และทุกข์ระทม พร้อมด้วยพระนางสุมิตรา ได้จับเท้าของฤๅษีไว้ด้วยสองมือ
2.92.16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।
कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ २.९२.१६ ॥
ไกเกยี ผู้ถูกคนทั้งโลกตำหนิเพราะความปรารถนาที่ไม่สมหวัง ได้จับเท้าของฤๅษีไว้ด้วยความละอาย
2.92.17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।
अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ २.९२.१७ ॥
นางได้เดินเวียนรอบมหาฤๅษีผู้ทรงเกียรติ แล้วยืนอยู่ไม่ไกลจากภรต ด้วยจิตใจที่โศกเศร้า
2.92.18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातऽणां तव राघव ॥ २.९२.१८ ॥
ครั้งนั้นภรทวาชผู้มั่นคงในวัตรปฏิบัติ ได้ทูลถามภรตว่า โอ้พระราฆพ ข้าพเจ้าปรารถนาจะทราบรายละเอียดเกี่ยวกับพระมารดาทั้งหลายของท่าน
2.92.19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ २.९२.१९ ॥
ภรตผู้ทรงธรรม เมื่อถูกภรทวาชตรัสถามเช่นนั้น ผู้มีความชำนาญในการพูด ได้ประนมมือและกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
2.92.20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।
पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ २.९२.२० ॥
โอ้ท่านผู้ทรงเกียรติ หญิงผู้โศกเศร้าผู้นี้ ซึ่งผอมแห้งเพราะความทุกข์และการอดอาหาร ที่ท่านเห็นอยู่นี้ คือพระมเหสีเอกของพระบิดาของข้าพเจ้า ท่านเห็นนางประดุจเทพธิดาองค์หนึ่ง
2.92.21
एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ २.९२.२१ ॥
นางนี้คือเการลยา ผู้ให้กำเนิดพระราม นรสิงห์ผู้ก้าวเดินด้วยฝีเท้าอย่างราชสีห์ เหมือนอทิติให้กำเนิดธาตฤ
2.92.22
अस्यावामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।
कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ २.९२.२२ ॥
นางยืนอยู่อย่างเศร้าโศก เกาะแขนซ้ายของพระองค์ไว้ เหมือนกิ่งของต้นกรรณิการ์ในป่า ดอกร่วงหล่นหมดแล้ว
2.92.23
एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।
उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ २.९२.२३ ॥
และโอรสสองพระองค์ของพระนางนี้คือเจ้าชายทั้งสองผู้มีพระรูปดุจเทพ ได้แก่พระลักษมณ์และพระศัตรุฆนะ ทั้งสองเป็นวีรบุรุษผู้มีความกล้าหาญอันแท้จริง ๒๓
2.92.24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।
राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.९२.२४ ॥
เพราะนางนั้น นรสิงห์ทั้งสองจึงต้องจากที่นี่ไปสู่ความสูญเสียชีวิต และเมื่อพระโอรสทั้งหลายไม่อยู่ ท้าวทศรถจึงเสด็จสู่สวรรค์
2.92.25
क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥ २.९२.२५ ॥
นางไกเกยี ปัญญาถูกความโกรธทำลาย ทะนงตนและหลงในความงามของตน ปรารถนาอำนาจ เป็นคนต่ำช้า แม้มีรูปร่างเป็นสตรีผู้สูงศักดิ์
2.92.26
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २.९२.२६ ॥
จงรู้ไว้ว่านางคือมารดาของข้า นางโหดร้ายและมีความคิดชั่วร้าย เพราะข้าเห็นว่านางเป็นรากเหง้าของภัยพิบัติอันยิ่งใหญ่ที่เกิดแก่ข้า
2.92.27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।
स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ २.९२.२७ ॥
เมื่อกล่าวเช่นนั้นแล้ว ภรตผู้เป็นนรสิงห์ เสียงสะอื้นด้วยน้ำตา ดวงตาแดงก่ำ ถอนใจยาวดุจนาคที่โกรธเกรี้ยว
2.92.28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ २.९२.२८ ॥
มหาฤๅษีภรัทวาชผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ได้ตอบภรตผู้กำลังกล่าวอยู่เช่นนั้นด้วยถ้อยคำที่มีความหมายลึกซึ้ง
2.92.29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।
रामप्रव्राजनं ह्येतत् सुखोदर्कं भविष्यति ॥ २.९२.२९ ॥
ภรตเอ๋ย เจ้าไม่ควรถือว่าไกเกยีมีความผิด เพราะการที่พระรามต้องเนรเทศนี้ ในที่สุดจะนำความสุขมาให้
2.92.30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ २.९२.३० ॥
แม้แก่เทพ อสูร และฤๅษีผู้มีจิตบริสุทธิ์ ความดีงามจะเกิดขึ้นจากการเนรเทศพระรามครั้งนี้เอง
2.92.31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
आमन्त्र्य भरतः सेन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ २.९२.३१ ॥
ภรตผู้ประสบความสำเร็จ ได้กราบไหว้และเดินวนขวาต่อฤๅษี แล้วลาทัพ สั่งให้เตรียมการเดินทางว่า จงเตรียมตัวให้พร้อมเถิด
2.92.32
ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् ।
अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः ॥ २.९२.३२ ॥
จากนั้น ผู้คนมากมายหลายประเภท ผู้ปรารถนาจะออกเดินทาง ได้ให้ม้าและรถศึกอันวิเศษประดับทองขึ้นสู่รถแล้วขึ้นไปนั่ง
2.92.33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।
जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे ॥ २.९२.३३ ॥
ช้างตัวเมียและช้างตัวผู้ มีสายรัดทองและธงปลิว เคลื่อนทัพไปพร้อมเสียงกึกก้อง ดุจเมฆฝนในปลายฤดูร้อน
2.92.34
विविधान्यपि यानानि महान्ति च लघूनि च ।
प्रययुः सुमहार्हाणि पादैरेव पदातयः ॥ २.९२.३४ ॥
ยานพาหนะต่างๆ ทั้งใหญ่และเล็ก มีค่ามากมาย ก็ออกเดินทางไปด้วย ส่วนทหารราบก็เดินเท้าไป
2.92.35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।
रामदर्शनकांक्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ २.९२.३५ ॥
จากนั้น บรรดาสตรีมีเการลยาเป็นประมุข ปรารถนาจะได้เห็นพระราม ต่างก็ออกเดินทางอย่างปีติยินดีด้วยยานพาหนะชั้นเยี่ยม
2.92.36
चन्द्रार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् ।
आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः ॥ २.९२.३६ ॥
ภรตผู้รุ่งโรจน์ขึ้นสู่เสลี่ยงงามสง่า สว่างดุจพระจันทร์และพระอาทิตย์ยามอ่อน จัดเตรียมไว้สำหรับการเดินทาง แล้วออกเดินทางพร้อมบริวาร
2.92.37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।
दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ २.९२.३७ ॥
กองทัพใหญ่นั้นออกเดินทาง เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก เมื่อครอบคลุมทิศใต้ ดูคล้ายเมฆใหญ่ที่ลอยขึ้นมา
2.92.38
वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।
गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९२.३८ ॥
ทัพผ่านป่าที่มีฝูงกวางและนกอาศัยอยู่ ตามริมฝั่งไกลของแม่น้ำคงคา และผ่านภูเขาและแม่น้ำด้วย
2.92.39
सा सम्प्रहृष्टद्विजवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।
महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ २.९२.३९ ॥
กองทัพนั้น ทหารม้าและนักรบปลื้มปีติ ทำให้ฝูงกวางและนกตกใจกลัว เมื่อเข้าสู่ป่าใหญ่นั้น ก็ส่องแสงเรืองรองดุจกองทัพของภรตที่นั่น