വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
ततस्तां रजनीं व्युष्य भरतः सपरिच्छदः ।
कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ॥ २.९२.१ ॥
പിന്നീട് ആ രാത്രി കഴിച്ച്, പരിവാരസമേതനായ ഭരതൻ ആതിഥ്യം സ്വീകരിച്ച ശേഷം ഇഷ്ടപൂർവ്വം ഭരദ്വാജന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
2.92.2
तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् ।
हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ॥ २.९२.२ ॥
കൈകൂപ്പി വന്ന ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതനെ കണ്ട്, അഗ്നിഹോത്രാഹുതി നടത്തിയ ഋഷി ഭരദ്വാജൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
2.92.3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।
समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मे ऽनघ ॥ २.९२.३ ॥
ഇവിടെ, ഞങ്ങളുടെ പ്രദേശത്ത്, നിന്റെ രാത്രി സുഖമായി കഴിഞ്ഞുവോ? കളങ്കമില്ലാത്തവനേ, നിന്റെ എല്ലാ ജനങ്ങൾക്കും ആതിഥ്യം നല്ലവിധം ലഭിച്ചുവോ? എന്നോട് പറയൂ.
2.92.4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च ।
आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ २.९२.४ ॥
കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ച്, ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന ഉത്തമതേജസ്വിയായ ആ ഋഷിയോട് ഭരതൻ പറഞ്ഞു.
2.92.5
सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः ।
तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ २.९२.५ ॥
ഭഗവാനേ, സൈന്യവും വാഹനങ്ങളുമടക്കം ഞാൻ സുഖമായി പാർത്തു. മന്ത്രിമാരോടൊപ്പമുള്ള എന്നെ നിങ്ങൾ സകല ആഗ്രഹങ്ങളാലും വേണ്ടുവോളം തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
2.92.6
अपेतक्लमसन्तापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः ।
अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ २.९२.६ ॥
ക്ഷീണവും വേദനയും ഇല്ലാതെ, നല്ല ഭക്ഷണവും നല്ല പാർപ്പിടവുമായി, ഭൃത്യരടക്കം ഞങ്ങളെല്ലാവരും വളരെ സുഖമായി പാർത്തു.
2.92.7
आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तम ।
समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ २.९२.७ ॥
ഭഗവാനേ, ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ അങ്ങയോട് സന്തോഷത്തോടെ അപേക്ഷിക്കുന്നു. സഹോദരന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോകുന്ന എന്നെ അങ്ങ് സ്നേഹപൂർണ്ണമായ കണ്ണുകളോടെ കടാക്ഷിച്ചാലും.
2.92.8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।
आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ २.९२.८ ॥
ധർമ്മജ്ഞാ, ആ ധാർമ്മികനായ മഹാത്മാവിന്റെ ആശ്രമം എവിടെ? ഏത് വഴി, എത്ര ദൂരം എന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞാലും.
2.92.9
प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ २.९२.९ ॥
മഹാതേജസ്വിയും മഹാതപസ്വിയുമായ ഭരദ്വാജൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.92.10
भरतार्द्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।
चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः ॥ २.९२.१० ॥
ഭരതനിൽനിന്ന് രണ്ടര യോജന ദൂരത്ത്, ജനവാസമില്ലാത്ത വനത്തിൽ ചിത്രകൂടം എന്ന പർവതമുണ്ട്; അവിടെ മനോഹരമായ താഴ്വരകളും കാടുകളുമുണ്ട്.
2.92.11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।
पुष्ऺिपतद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ २.९२.११ ॥
അതിന്റെ വടക്കേ ചരിവിലെത്തിയാൽ മന്ദാകിനി നദിയുണ്ട്; പൂത്ത മരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും മനോഹരമായ പൂവനങ്ങളുള്ളതുമാണത്.
2.92.12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।
तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ २.९२.१२ ॥
ആ നദിക്കും ചിത്രകൂട പർവതത്തിനും സമീപത്ത്, പ്രിയനേ, അവരിരുവരുടെയും ഇലക്കുടിലുണ്ട്; തീർച്ചയായും അവർ രണ്ടുപേരും അവിടെയാണ് വസിക്കുന്നത്.
2.92.13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।
गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ।
वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ २.९२.१३ ॥
ദക്ഷിണമാർഗത്തിലൂടെതന്നെയോ, ഇടത്തും വലത്തുമായോ, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ സേനയെ നയിക്കുക, സേനാപതേ. മഹാഭാഗാ, അപ്പോൾ രാഘവനെ കാണും.
2.92.14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा राजराजस्य योषितः ।
हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्य्यवारयन् ॥ २.९२.१४ ॥
രാജാധിരാജന്റെ സ്ത്രീകൾ ആ യാത്രയെക്കുറിച്ച് കേട്ട്, വാഹനത്തിന് അർഹരായിരുന്നിട്ടും വാഹനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ബ്രാഹ്മണനെ വളഞ്ഞു.
2.92.15
वेपमाना कृशा ऺदीना सह देव्या सुमित्रया ।
कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ २.९२.१५ ॥
വിറച്ചും മെലിഞ്ഞും ദീനയായും സുമിത്രാദേവിയോടൊപ്പം കൗസല്യ അവിടെ മുനിയുടെ ഇരുപാദങ്ങളും ഇരുകൈകളാലും പിടിച്ചു.
2.92.16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।
कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ २.९२.१६ ॥
സാധിക്കാത്ത ആഗ്രഹത്താൽ ലോകമെല്ലാം നിന്ദിച്ച കൈകേയി ലജ്ജയോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇരുപാദങ്ങളും പിടിച്ചു.
2.92.17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।
अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ २.९२.१७ ॥
ആ ഭഗവാനായ മഹാമുനിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഭരതന്റെ സമീപത്തുതന്നെ അപ്പോൾ ദീനമനസ്കയായി നിന്നു.
2.92.18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातऽणां तव राघव ॥ २.९२.१८ ॥
അപ്പോൾ ദൃഢവ്രതനായ ഭരദ്വാജൻ ഭരതനോട് ചോദിച്ചു — 'രാഘവാ, നിന്റെ അമ്മമാരുടെ വിശേഷം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
2.92.19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ २.९२.१९ ॥
ഭരദ്വാജൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ധാർമികനായ ഭരതൻ, വാക്കിൽ നിപുണനായി, കൈകൂപ്പി സംസാരിച്ചു.
2.92.20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।
पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ २.९२.२० ॥
ഭഗവാനേ! ദുഃഖത്താലും ഉപവാസത്താലും ക്ഷീണിച്ച്, ദീനയായി അങ്ങ് കാണുന്ന ഈ ദേവി പിതാവിന്റെ പട്ടമഹിഷിയാണ്; ദേവതയെപ്പോലെയാണ്.
2.92.21
एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ २.९२.२१ ॥
സിംഹത്തിന്റെ നടത്തമുള്ള, പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാമനെ, അദിതി ധാതാവിനെ പ്രസവിച്ചതുപോലെ കൗസല്യ പ്രസവിച്ചു.
2.92.22
अस्यावामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।
कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ २.९२.२२ ॥
രാമന്റെ ഇടതുകൈ പുണർന്ന് ദുഃഖിതയായി നിൽക്കുന്ന ഇവൾ, കാട്ടിനുള്ളിൽ പൂക്കൾ കൊഴിഞ്ഞ കർണികാരശാഖ പോലെയാണ്.
2.92.23
एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।
उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ २.९२.२३ ॥
ഈ ദേവിക്ക് ദേവതുല്യ രൂപമുള്ള രണ്ട് കുമാരന്മാരുണ്ട്; ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനും, ഇരുവരും വീരന്മാരും സത്യപരാക്രമികളും.
2.92.24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।
राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.९२.२४ ॥
ഇവളുടെ കാരണത്താൽ രണ്ടു നരവ്യാഘ്രന്മാർ ഇവിടെ നിന്ന് പോയി; രാജകുമാരന്മാരില്ലാതെ ദശരഥൻ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു.
2.92.25
क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥ २.९२.२५ ॥
കോപത്താൽ ബുദ്ധി നശിച്ചവളും, അഹങ്കാരിയും, തന്റെ സൗഭാഗ്യത്തിൽ അഭിമാനിക്കുന്നവളും, ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവളും, അനാര്യയായിരിക്കെ ആര്യരൂപം ധരിച്ചവളുമായ കൈകേയി.
2.92.26
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २.९२.२६ ॥
ഇവളെ എന്റെ മാതാവായി അറിയുക; ഇവൾ ക്രൂരയും പാപചിന്തയുള്ളവളുമാണ്. എന്റെ ഈ മഹാദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം ഇവളാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു.
2.92.27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।
स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ २.९२.२७ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ നരശാർദൂലനായ ഭരതൻ കണ്ണീരിൽ ഇടറിയ സ്വരത്തോടെ, ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, കോപിച്ച നാഗത്തെപ്പോലെ നെടുവീർപ്പിട്ടു.
2.92.28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ २.९२.२८ ॥
മഹർഷി ഭരദ്വാജൻ, മഹാബുദ്ധിമാനായ അദ്ദേഹം, ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച ഭരതനോട് ഈ അർത്ഥവത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.92.29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।
रामप्रव्राजनं ह्येतत् सुखोदर्कं भविष्यति ॥ २.९२.२९ ॥
ഭരതാ, നീ കൈകേയിയെ ദോഷിയായി കരുതരുത്; രാമന്റെ വനവാസം പിന്നീട് സുഖഫലം നൽകും.
2.92.30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ २.९२.३० ॥
ദേവന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും ശുദ്ധമനസ്സുള്ള ഋഷിമാർക്കും രാമന്റെ വനവാസത്താൽ ഇവിടെ ഹിതമേ ഉണ്ടാകൂ.
2.92.31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
आमन्त्र्य भरतः सेन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ २.९२.३१ ॥
ഭരതൻ അവനെ വണങ്ങി, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, സേനയോട് യാത്ര ചോദിച്ച്, "യാത്രയ്ക്ക് ഒരുങ്ങുക" എന്ന് കൽപ്പിച്ചു.
2.92.32
ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् ।
अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः ॥ २.९२.३२ ॥
പിന്നെ സ്വർണ്ണാലങ്കാരമുള്ള ദിവ്യമായ കുതിരകളെയും രഥങ്ങളെയും പൂട്ടി, യാത്രയ്ക്കാഗ്രഹിച്ച പലതരം ജനങ്ങൾ പലരും അവയിൽ കയറി.
2.92.33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।
जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे ॥ २.९२.३३ ॥
സ്വർണ്ണ കടിഞ്ഞാണുകളും കൊടികളുമുള്ള പിടിയാനകളും ആനകളും, വേനലിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഇടിമുഴക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ പോലെ ഘോഷിച്ചുകൊണ്ട് പുറപ്പെട്ടു.
2.92.34
विविधान्यपि यानानि महान्ति च लघूनि च ।
प्रययुः सुमहार्हाणि पादैरेव पदातयः ॥ २.९२.३४ ॥
പല തരത്തിലുള്ള വലിയതും ചെറിയതുമായ, അത്യന്തം വിലയേറിയ വാഹനങ്ങളും പുറപ്പെട്ടു; കാലാൾപ്പട കാൽനടയായി മാത്രം നടന്നു.
2.92.35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।
रामदर्शनकांक्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ २.९२.३५ ॥
അപ്പോൾ കൗസല്യ മുഖ്യരായ സ്ത്രീകൾ, രാമനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, ശ്രേഷ്ഠമായ വാഹനങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
2.92.36
चन्द्रार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् ।
आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः ॥ २.९२.३६ ॥
ചന്ദ്രനെയും ഉദിക്കുന്ന സൂര്യനെയും പോലെ പ്രകാശമുള്ള, ഒരുക്കിയ ശുഭമായ പല്ലക്ക് കയറി, ശ്രീമാനായ ഭരതൻ പരിവാരത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
2.92.37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।
दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ २.९२.३७ ॥
ആനകളാലും കുതിരകളാലും രഥങ്ങളാലും നിറഞ്ഞ ആ മഹാസേന പുറപ്പെട്ടു. ദക്ഷിണദിക്കിനെ മറച്ച് അത് ഉയർന്ന മഹാമേഘം പോലെ തോന്നി.
2.92.38
वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।
गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९२.३८ ॥
മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ വനങ്ങൾ കടന്ന്, ഗംഗയുടെ മറുകരയിൽ, പർവതങ്ങളിലും നദികളിലും അത് മുന്നോട്ടു നീങ്ങി.
2.92.39
सा सम्प्रहृष्टद्विजवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।
महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ २.९२.३९ ॥
സന്തുഷ്ടരായ പക്ഷിക്കൊടികളും കുതിരകളും യോദ്ധാക്കളുമുള്ള ആ സേന, മൃഗപക്ഷിസഞ്ചയങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ആ മഹാവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവിടെ ഭരതന്റെ സേനയായി പ്രകാശിച്ചു.