ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
ततस्तां रजनीं व्युष्य भरतः सपरिच्छदः ।
कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ॥ २.९२.१ ॥
ನಂತರ ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆದು, ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗಿದ್ದ ಭರತನು ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಭರದ್ವಾಜರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
2.92.2
तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् ।
हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ॥ २.९२.२ ॥
ಕೈಮುಗಿದು ಬಂದ ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಆಹುತಿ ನೀಡಿದ್ದ ಋಷಿ ಭರದ್ವಾಜರು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
2.92.3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।
समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मे ऽनघ ॥ २.९२.३ ॥
ಇಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ರಾತ್ರಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕಳೆಯಿತೇ? ಎಲೈ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ, ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಆತಿಥ್ಯ ಸರಿಯಾಗಿ ದೊರೆಯಿತೇ? ನನಗೆ ಹೇಳು.
2.92.4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च ।
आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ २.९२.४ ॥
ಕೈಮುಗಿದು ವಂದಿಸಿ, ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಉತ್ತಮ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಆ ಋಷಿಗೆ ಭರತನು ಹೇಳಿದನು.
2.92.5
सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः ।
तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ २.९२.५ ॥
ಪೂಜ್ಯರೇ, ನಾನು ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಉಳಿದೆನು. ನೀವು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದಿರಿ.
2.92.6
अपेतक्लमसन्तापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः ।
अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ २.९२.६ ॥
ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಕಟವಿಲ್ಲದೆ, ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಸತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖವಾಗಿ ಉಳಿದೆವು.
2.92.7
आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तम ।
समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ २.९२.७ ॥
ಭಗವನ್, ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಸ್ನೇಹಭರಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ.
2.92.8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।
आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ २.९२.८ ॥
ಧರ್ಮಜ್ಞರೇ, ಆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹಾತ್ಮನ ಆಶ್ರಮ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಯಾವ ಮಾರ್ಗ, ಎಷ್ಟು ದೂರ ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
2.92.9
प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ २.९२.९ ॥
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಭರದ್ವಾಜರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.
2.92.10
भरतार्द्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।
चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः ॥ २.९२.१० ॥
ಭರತನಿಂದ ಎರಡೂವರೆ ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕೂಟ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ರಮಣೀಯ ಕಣಿವೆಗಳೂ ಕಾಡುಗಳೂ ಇವೆ.
2.92.11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।
पुष्ऺिपतद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ २.९२.११ ॥
ಅದರ ಉತ್ತರ ಪಾರ್ಶ್ವವನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ ಮಂದಾಕಿನಿ ನದಿ ಇದೆ; ಅದು ಹೂಬಿಟ್ಟ ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು ರಮ್ಯ ಹೂವಿನ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
2.92.12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।
तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ २.९२.१२ ॥
ಆ ನದಿಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕೂಟ ಪರ್ವತದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಅಯ್ಯಾ, ಅವರಿಬ್ಬರ ಎಲೆಯ ಕುಟೀರವಿದೆ; ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
2.92.13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।
गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ।
वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ २.९२.१३ ॥
ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೇ, ಅಥವಾ ಎಡ ಬಲವಾಗಿ, ಆನೆ ಕುದುರೆ ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಡೆಸು, ಸೇನಾಪತಿಯೇ. ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಆಗ ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡುವೆ.
2.92.14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा राजराजस्य योषितः ।
हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्य्यवारयन् ॥ २.९२.१४ ॥
ರಾಜರಾಜನ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಈ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾಹನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೂ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು.
2.92.15
वेपमाना कृशा ऺदीना सह देव्या सुमित्रया ।
कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ २.९२.१५ ॥
ನಡುಗುತ್ತ, ಕೃಶಳಾಗಿ, ದೀನಳಾಗಿ, ದೇವಿ ಸುಮಿತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಅಲ್ಲಿ ಮುನಿಯ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು.
2.92.16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।
कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ २.९२.१६ ॥
ಈಡೇರದ ಆಸೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕದಿಂದ ನಿಂದಿತಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಅವರ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು.
2.92.17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।
अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ २.९२.१७ ॥
ಆ ಭಗವಂತ ಮಹಾಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಭರತನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಆಗ ದೀನಮನಸ್ಕಳಾಗಿ ನಿಂತಳು.
2.92.18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातऽणां तव राघव ॥ २.९२.१८ ॥
ಆಗ ದೃಢವ್ರತನಾದ ಭರದ್ವಾಜನು ಭರತನನ್ನು ಕೇಳಿದನು — 'ರಾಘವನೇ, ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯರ ವಿಶೇಷವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.'
2.92.19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ २.९२.१९ ॥
ಭರದ್ವಾಜನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು, ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಭರತನು, ವಾಕ್ಚತುರನು, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.92.20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।
पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ २.९२.२० ॥
ಭಗವನ್! ಶೋಕ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಕೃಶಳಾಗಿ, ದೀನಳಾಗಿ ನೀವು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಈ ದೇವಿಯು ತಂದೆಯ ಪಟ್ಟ ಮಹಿಷಿ; ದೇವತೆಯಂತೆ ಇದ್ದಾಳೆ.
2.92.21
एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ २.९२.२१ ॥
ಸಿಂಹನ ನಡಿಗೆಯ, ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನಾದ ರಾಮನನ್ನು, ಅದಿತಿ ಧಾತೃವನ್ನು ಹೆತ್ತಂತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹೆತ್ತಳು.
2.92.22
अस्यावामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।
कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ २.९२.२२ ॥
ರಾಮನ ಎಡಭುಜವನ್ನು ಅಪ್ಪಿ ದುಃಖದಿಂದ ನಿಂತಿರುವ ಈಕೆ, ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಹೂಗಳು ಉದುರಿದ ಕರ್ಣಿಕಾರ ಕೊಂಬೆಯಂತಿದ್ದಾಳೆ.
2.92.23
एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।
उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ २.९२.२३ ॥
ಈ ದೇವಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ರೂಪವುಳ್ಳ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ, ಇಬ್ಬರೂ ವೀರರು, ಸತ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು.
2.92.24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।
राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.९२.२४ ॥
ಇವಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ನರವ್ಯಾಘ್ರರು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೋದರು; ರಾಜಕುಮಾರರಿಲ್ಲದೆ ದಶರಥನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
2.92.25
क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥ २.९२.२५ ॥
ಕೋಪದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಕೆಟ್ಟವಳು, ಗರ್ವಿಷ್ಠೆ, ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಪಡುವವಳು, ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಯಸುವವಳು, ಅನಾರ್ಯಳಾದರೂ ಆರ್ಯ ರೂಪ ಧರಿಸಿದ ಕೈಕೇಯಿ.
2.92.26
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २.९२.२६ ॥
ಇವಳನ್ನು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಇವಳು ಕ್ರೂರಿ, ಪಾಪ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳವಳು. ನನ್ನ ಈ ಮಹಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಇವಳೇ ಎಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ.
2.92.27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।
स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ २.९२.२७ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ನರಶಾರ್ದೂಲನಾದ ಭರತನು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗದ್ಗದಿತ ಸ್ವರದಿಂದ, ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಸರ್ಪದಂತೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟನು.
2.92.28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ २.९२.२८ ॥
ಮಹರ್ಷಿ ಭರದ್ವಾಜರು, ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು, ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭರತನಿಗೆ ಈ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
2.92.29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।
रामप्रव्राजनं ह्येतत् सुखोदर्कं भविष्यति ॥ २.९२.२९ ॥
ಭರತ, ನೀನು ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ದೋಷಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು; ರಾಮನ ವನವಾಸ ಮುಂದೆ ಸುಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.
2.92.30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ २.९२.३० ॥
ದೇವತೆಗಳಿಗೂ, ದಾನವರಿಗೂ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಋಷಿಗಳಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವನವಾಸದಿಂದ ಹಿತವೇ ಆಗುವುದು.
2.92.31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
आमन्त्र्य भरतः सेन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ २.९२.३१ ॥
ಭರತನು ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಸೇನೆಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, "ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ" ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.
2.92.32
ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् ।
अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः ॥ २.९२.३२ ॥
ನಂತರ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಬಹುವಿಧ ಜನರು ಅನೇಕರು ಅವುಗಳನ್ನು ಏರಿದರು.
2.92.33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।
जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे ॥ २.९२.३३ ॥
ಚಿನ್ನದ ಕಟ್ಟುಗಳುಳ್ಳ ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಡಾನೆಗಳು, ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘಗಳಂತೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ ಹೊರಟವು.
2.92.34
विविधान्यपि यानानि महान्ति च लघूनि च ।
प्रययुः सुमहार्हाणि पादैरेव पदातयः ॥ २.९२.३४ ॥
ಬಹುವಿಧದ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ, ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ವಾಹನಗಳೂ ಹೊರಟವು; ಕಾಲಾಳುಗಳು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗಿದರು.
2.92.35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।
रामदर्शनकांक्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ २.९२.३५ ॥
ಆಗ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ರಾಮನನ್ನು ಕಾಣುವ ಆಸೆಯಿಂದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೊರಟರು.
2.92.36
चन्द्रार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् ।
आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः ॥ २.९२.३६ ॥
ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನವೋದಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಶುಭ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಏರಿ, ತೇಜಸ್ವಿ ಭರತನು ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ಹೊರಟನು.
2.92.37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।
दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ २.९२.३७ ॥
ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಮಹಾಸೇನೆ ಹೊರಟಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಅದು ಎದ್ದ ಮಹಾಮೇಘದಂತೆ ತೋರಿತು.
2.92.38
वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।
गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९२.३८ ॥
ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಗಂಗೆಯ ಆಚೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೂ ನದಿಗಳ ಬಳಿಯೂ ಅದು ಸಾಗಿತು.
2.92.39
सा सम्प्रहृष्टद्विजवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।
महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ २.९२.३९ ॥
ಸಂತೋಷಭರಿತ ಪಕ್ಷಿ-ಧ್ವಜ, ಕುದುರೆ, ಯೋಧರಿರುವ ಆ ಸೇನೆ ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಬೆದರಿಸುತ್ತ ಆ ಮಹಾವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಭರತನ ಸೇನೆಯಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸಿತು.