ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.92.1
ततस्तां रजनीं व्युष्य भरतः सपरिच्छदः ।
कृतातिथ्यो भरद्वाजं कामादभिजगाम ऺह ॥ २.९२.१ ॥
ତା'ପରେ ସେ ରାତ୍ରି ବିତାଇ, ପରିବାର ସହିତ ଭରତ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇ ଇଚ୍ଛାରେ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
2.92.2
तमृषिः पुरुषव्याघ्रं प्राञ्जलिं प्रेक्ष्य चागतम् ।
हुताग्निहोत्रो भरतं भरद्वाजो ऽभ्यभाषत ॥ २.९२.२ ॥
ହାତ ଯୋଡ଼ି ଆସିଥିବା ସେହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଆହୁତି ଦେଇଥିବା ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.92.3
कच्चिदत्र सुखा रात्रिस्तवास्मद्विषये गता ।
समग्रस्ते जनः कच्चिदातिथ्ये शंस मे ऽनघ ॥ २.९२.३ ॥
ଏଠାରେ, ଆମ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁମର ରାତ୍ରି ସୁଖରେ କଟିଲା କି? ହେ ନିଷ୍ପାପ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଠିକ୍ ମିଳିଲା କି? ମୋତେ କୁହ।
2.92.4
तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा भरतो ऽभिप्रणम्य च ।
आश्रमादभिनिष्क्रान्तमृषिमुत्तमतेजसम् ॥ २.९२.४ ॥
ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରି, ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରି ଆସିଥିବା ସେହି ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଭରତ କହିଲେ।
2.92.5
सुखोषितो ऽस्मि भगवन् समग्रबलवाहनः ।
तर्पितः सर्वकामैश्च सामात्यो बलवत्त्वया ॥ २.९२.५ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ସୈନ୍ୟ ଓ ବାହନ ସହିତ ମୁଁ ସୁଖରେ ରହିଲି। ଆପଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋତେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ତୃପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
2.92.6
अपेतक्लमसन्तापाः सुभिक्षाः सुप्रतिश्रयाः ।
अपि प्रेष्यानुपादाय सर्वे स्म सुसुखोषिताः ॥ २.९२.६ ॥
କ୍ଳାନ୍ତି ଓ କଷ୍ଟ ନଥିବା, ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଓ ଉତ୍ତମ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇ, ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅତି ସୁଖରେ ରହିଲୁ।
2.92.7
आमन्त्रये ऽहं भगवन् कामं त्वामृषिसत्तम ।
समीपं प्रस्थितं भ्रातुर्मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥ २.९२.७ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ନିବେଦନ କରୁଛି। ଭାଇଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିବା ମୋତେ ଆପଣ ସ୍ନେହମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତୁ।
2.92.8
आश्रमं तस्य धर्मज्ञ धार्मिकस्य महात्मनः ।
आचक्ष्व कतमो मार्गः कियानिति च शंस मे ॥ २.९२.८ ॥
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସେହି ଧାର୍ମିକ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ କେଉଁଠି? କେଉଁ ପଥ ଓ କେତେ ଦୂର, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
2.92.9
प्रत्युवाच महातेजा भरद्वाजो महातपाः ॥ २.९२.९ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ମହାତପସ୍ୱୀ ଭରଦ୍ୱାଜ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.92.10
भरतार्द्धतृतीयेषु योजनेष्वजने वने ।
चित्रकूटो गिरिस्तत्र रम्यनिर्दरकाननः ॥ २.९२.१० ॥
ଭରତଙ୍କଠାରୁ ଅଢେଇ ଯୋଜନ ଦୂରରେ, ନିର୍ଜନ ବନରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଉପତ୍ୟକା ଓ ବନ ଅଛି।
2.92.11
उत्तरं पार्श्वमासाद्य तस्य मन्दाकिनी नदी ।
पुष्ऺिपतद्रुमसञ्छन्ना रम्यपुष्पितकानना ॥ २.९२.११ ॥
ଏହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଅଛି; ଏହା ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଛି ଓ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲବନରେ ଭରା।
2.92.12
अनन्तरं तत्सरितश्चित्रकूटश्च पर्वतः ।
तयोः पर्णकुटी तात तत्र तौ वसतो ध्रुवम् ॥ २.९२.१२ ॥
ସେହି ନଦୀ ଓ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତ ନିକଟରେ, ହେ ତାତ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପତ୍ରକୁଟୀର ଅଛି; ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସେଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି।
2.92.13
दक्षिणेनैव मार्गेण सव्यदक्षिणमेव वा ।
गजवाजिरथाकीर्णां वाहिनीं वाहिनीपते ।
वाहयस्व महाभाग ततो द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ २.९२.१३ ॥
ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଦେଇ ହିଁ, କିମ୍ବା ବାମ-ଡାହାଣ ହୋଇ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନାକୁ ଚଳାଅ, ହେ ସେନାପତି। ହେ ମହାଭାଗ, ତେବେ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବ।
2.92.14
प्रयाणमिति तच्छ्रुत्वा राजराजस्य योषितः ।
हित्वा यानानि यानार्हा ब्राह्मणं पर्य्यवारयन् ॥ २.९२.१४ ॥
ରାଜାଧିରାଜଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ପ୍ରସ୍ଥାନ ଶୁଣି, ଯାନର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାନ ଛାଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘେରିଗଲେ।
2.92.15
वेपमाना कृशा ऺदीना सह देव्या सुमित्रया ।
कौसल्या तत्र जग्राह कराभ्यां चरणौ मुनेः ॥ २.९२.१५ ॥
କମ୍ପମାନା, କୃଶା, ଦୀନା କୌଶଲ୍ୟା ଦେବୀ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଦୁଇ ହାତରେ ମୁନିଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ଧରିଲେ।
2.92.16
असमृद्धेन कामेन सर्वलोकस्य गर्हिता ।
कैकेयी तस्य जग्राह चरणौ सव्यपत्रपा ॥ २.९२.१६ ॥
ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କାମନା ହେତୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତା କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପାଦ ଧରିଲେ।
2.92.17
तं प्रदक्षिणमागम्य भगवन्तं महामुनिम् ।
अदूराद्भरतस्यैव तस्थौ दीनमनास्तदा ॥ २.९२.१७ ॥
ସେହି ଭଗବାନ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଭରତଙ୍କ ନିକଟରେ ସେତେବେଳେ ଦୀନମନା ହୋଇ ସେ ଠିଆ ହେଲେ।
2.92.18
ततः पप्रच्छ भरतं भरद्वाजो दृढव्रतः ।
विशेषं ज्ञातुमिच्छामि मातऽणां तव राघव ॥ २.९२.१८ ॥
ତେବେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଭରଦ୍ୱାଜ ଭରତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — 'ହେ ରାଘବ, ତୁମ ମାତାମାନଙ୍କର ବିଶେଷ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
2.92.19
एवमुक्तस्तु भरतो भरद्वाजेन धार्मिकः ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यं वचनकोविदः ॥ २.९२.१९ ॥
ଭରଦ୍ୱାଜ ଏପରି କହିବାରୁ, ଧାର୍ମିକ ଓ ବାକ୍ପଟୁ ଭରତ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
2.92.20
यामिमां भगवन् दीनां शोकानशनकर्शिताम् ।
पितुर्हि महिषीं देवीं देवतामिव पश्यसि ॥ २.९२.२० ॥
ହେ ଭଗବନ୍! ଶୋକ ଓ ଉପବାସରେ କୃଶ, ଦୀନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଦେବୀ ପିତାଙ୍କର ପଟ୍ଟମହିଷୀ; ଯେମିତି ଦେବତା।
2.92.21
एषा तं पुरुषव्याघ्रं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
कौसल्या सुषुवे रामं धातारमदितिर्यथा ॥ २.९२.२१ ॥
ସିଂହ ପରି ଚାଲିବାବାଲା, ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ରାମଙ୍କୁ, ଅଦିତି ଧାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କରିଥିବା ପରି କୌଶଲ୍ୟା ପ୍ରସବ କରିଥିଲେ।
2.92.22
अस्यावामभुजं श्लिष्टा यैषा तिष्ठति दुर्मनाः ।
कर्णिकारस्य शाखेव शीर्णपुष्पा वनान्तरे ॥ २.९२.२२ ॥
ରାମଙ୍କ ବାମ ବାହୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ନାରୀ, ବନ ମଧ୍ୟରେ ଫୁଲ ଝଡ଼ିଯାଇଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଡାଳ ପରି।
2.92.23
एतस्यास्तु सुतौ देव्याः कुमारौ देववर्णिनौ ।
उभौ लक्ष्मणशत्रुघ्नौ वीरौ सत्यपराक्रमौ ॥ २.९२.२३ ॥
ଏହି ଦେବୀଙ୍କର ଦେବତା ପରି ରୂପବାନ ଦୁଇ କୁମାର ଅଛନ୍ତି—ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଦୁହେଁ ବୀର ଓ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ।
2.92.24
यस्याः कृते नरव्याघ्रौ जीवनाशमितो गतौ ।
राजपुत्रविहीनश्च स्वर्गं दशरथो गतः ॥ २.९२.२४ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇ ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଏଠାରୁ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ରାଜପୁତ୍ରବିହୀନ ହୋଇ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
2.92.25
क्रोधनामकृतप्रज्ञां दृप्तां सुभगमानिनीम् ।
ऐश्वर्यकामां कैकेयीमनार्य्यामार्यरूपिणीम् ॥ २.९२.२५ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଯେ ଗର୍ବିତା, ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ଅହଂକାରୀ, ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ କାମନା କରେ, ଅନାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଯ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କୈକେୟୀ।
2.92.26
ममैतां मातरं विद्धि नृशंसां पापनिश्चयाम् ।
यतो मूलं हि पश्यामि व्यसनं महदात्मनः ॥ २.९२.२६ ॥
ଏହାକୁ ମୋ ମାତା ବୋଲି ଜାଣ; ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୟା, ପାପ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା। କାରଣ ମୁଁ ମୋ ଏହି ମହା ବିପଦର ମୂଳ ତାକୁ ଦେଖେ।
2.92.27
इत्युक्त्वा नरशार्दूलो बाष्पगद्गदया गिरा ।
स निशश्वास ताम्राक्षो नागः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ २.९२.२७ ॥
ଏପରି କହି ନରଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ ଭରତ ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ସାପ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
2.92.28
भरद्वाजो महर्षिस्तं ब्रुवन्तं भरतं तथा ।
प्रत्युवाच महाबुद्धिरिदं वचनमर्थवत् ॥ २.९२.२८ ॥
ମହର୍ଷି ଭରଦ୍ୱାଜ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଏପରି କହୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.92.29
न दोषेणावगन्तव्या कैकेयी भरत त्वया ।
रामप्रव्राजनं ह्येतत् सुखोदर्कं भविष्यति ॥ २.९२.२९ ॥
ହେ ଭରତ, ତୁମେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାମଙ୍କ ବନବାସ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସୁଖ ଦେବ।
2.92.30
देवानां दानवानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
हितमेव भविष्यद्धि रामप्रव्राजनादिह ॥ २.९२.३० ॥
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ହିତ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଏହି ବନବାସରୁ ହେବ।
2.92.31
अभिवाद्य तु संसिद्धः कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ।
आमन्त्र्य भरतः सेन्यं युज्यतामित्यचोदयत् ॥ २.९२.३१ ॥
ଭରତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେନାଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।"
2.92.32
ततो वाजिरथान् युक्त्वा दिव्यान् हेमपरिष्कृतान् ।
अध्यारोहत् प्रयाणार्थी बहून् बहुविधो जनः ॥ २.९२.३२ ॥
ତା'ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥ ଯୋଡି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ଇଚ୍ଛୁକ ବହୁବିଧ ବହୁ ଲୋକ ସେଥିରେ ଆରୋହଣ କଲେ।
2.92.33
गजकन्या गजाश्चैव हेमकक्ष्याः पताकिनः ।
जीमूता इव घर्मान्ते सघोषाः सम्प्रतस्थिरे ॥ २.९२.३३ ॥
ସୁବର୍ଣ୍ଣ କକ୍ଷ୍ୟାଯୁକ୍ତ ହସ୍ତିନୀ ଓ ହାତୀ, ପତାକାଧାରୀ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ଗର୍ଜନକାରୀ ମେଘ ପରି ଘୋଷ କରି ଚାଲିଲେ।
2.92.34
विविधान्यपि यानानि महान्ति च लघूनि च ।
प्रययुः सुमहार्हाणि पादैरेव पदातयः ॥ २.९२.३४ ॥
ବହୁବିଧ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ, ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ଯାନମାନ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଲେ; ପଦାତିକମାନେ କେବଳ ପାଦରେ ହିଁ ଚାଲିଲେ।
2.92.35
अथ यानप्रवेकैस्तु कौसल्याप्रमुखाः स्त्रियः ।
रामदर्शनकांक्षिण्यः प्रययुर्मुदितास्तदा ॥ २.९२.३५ ॥
ତା'ପରେ କୌଶଲ୍ୟା ପ୍ରମୁଖ ନାରୀମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଲେ।
2.92.36
चन्द्रार्कतरुणाभासां नियुक्तां शिबिकां शुभाम् ।
आस्थाय प्रययौ श्रीमान् भरतः सपरिच्छदः ॥ २.९२.३६ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନୂତନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଆଭାଯୁକ୍ତ, ସଜ୍ଜିତ ଶୁଭ ଶିବିକାରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀମାନ ଭରତ ପରିବାର ସହ ଚାଲିଲେ।
2.92.37
सा प्रयाता महासेना गजवाजिरथाकुला ।
दक्षिणां दिशमावृत्य महामेघ इवोत्थितः ॥ २.९२.३७ ॥
ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ମହାସେନା ଯାତ୍ରା କଲା। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆବୃତ କରି ତାହା ଉଠିଥିବା ମହାମେଘ ପରି ଦେଖାଗଲା।
2.92.38
वनानि तु व्यतिक्रम्य जुष्टानि मृगपक्षिभिः ।
गङ्गायाः परवेलायां गिरिष्वपि नदीषु च ॥ २.९२.३८ ॥
ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ ପାର ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାର ଅପର କୂଳରେ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ ଉପରେ ସେ ସେନା ଆଗେଇଲା।
2.92.39
सा सम्प्रहृष्टद्विजवाजियोधा वित्रासयन्ती मृगपक्षिसङ्घान् ।
महद्वनं तत्प्रतिगाहमाना रराज सेना भरतस्य तत्र ॥ २.९२.३९ ॥
ହର୍ଷିତ ପକ୍ଷୀଧ୍ବଜ, ଘୋଡା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ସେନା, ମୃଗ-ପକ୍ଷୀ ଝାଁକକୁ ଭୟଭୀତ କରି ସେହି ମହାବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ଭରତଙ୍କ ସେନାରୂପେ ଶୋଭିଲା।