વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.96.1
तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् ।
निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन् ॥ २.९६.१ ॥
આ રીતે મૈથિલીને ગિરિનદીઓ બતાવીને તેઓ પર્વતના સપાટ ભાગ પર બેઠા, માંસ વડે સીતાને પ્રસન્ન કરતા.
2.96.2
इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना ।
एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघवः ॥ २.९६.२ ॥
આ પવિત્ર છે, આ સ્વાદિષ્ટ છે, આ અગ્નિમાં સારી રીતે રાંધેલું છે — આ રીતે ધર્માત્મા રાઘવ સીતા સાથે ત્યાં રહ્યા.
2.96.3
तथा तत्रासतस्तस्य भरतस्योपयायिनः ।
सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्स्पृशौ ॥ २.९६.३ ॥
ત્યાં બેઠેલા તેમને, નજીક આવતા ભરતના સૈન્યની ધૂળ અને અવાજ — બંને આકાશને સ્પર્શતા — દેખાયા.
2.96.4
एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः ।
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर्दिशः ॥ २.९६.४ ॥
આ દરમિયાન, તે મોટા અવાજથી ભયભીત અને પીડિત થઈને મદોન્મત્ત યૂથપતિઓ પોતાના ટોળાં સાથે બધી દિશાઓમાં ભાગ્યા.
2.96.5
स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघवः ।
तांश्च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपानन्ववैक्षत ॥ २.९६.५ ॥
રાઘવે સૈન્યમાંથી ઊઠેલો તે અવાજ સાંભળ્યો; ભાગીને વિખરાયેલા બધા યૂથપતિઓને તેમણે જોયા.
2.96.6
तांश्च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् ।
उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ २.९६.६ ॥
તેમને ભાગતા જોઈને અને તે ગર્જના સાંભળીને, રામે દીપ્ત તેજવાળા સૌમિત્રિ લક્ષ્મણને કહ્યું.
2.96.7
हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास्त्वया ।
भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः ॥ २.९६.७ ॥
અરે લક્ષ્મણ, અહીં જુઓ; સુમિત્રાના સુપુત્ર, ભયંકર ગર્જના જેવો ગંભીર, કોલાહલભર્યો અવાજ સંભળાય છે.
2.96.8
गजयूथानि वा ऽरण्ये महिषा वा महावने ।
वित्रासिता मृगाः सिंहैः सहसा प्रद्रुता दिशः ॥ २.९६.८ ॥
જંગલમાં હાથીઓના ટોળાં કે મહાવનમાં ભેંસો, અથવા સિંહોથી ડરેલાં હરણાં અચાનક બધી દિશાઓમાં ભાગી રહ્યાં છે.
2.96.9
राजा वा राजमात्रो वा मृगयामटते वने ।
अन्यद्वा श्वापदं किञ्चित् सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि ॥ २.९६.९ ॥
હે સૌમિત્રિ, શું કોઈ રાજા કે રાજસેવક વનમાં શિકાર કરી રહ્યો છે, કે કોઈ બીજું હિંસક પ્રાણી છે—એ તારે જાણવું જોઈએ.
2.96.10
सुदुश्चरो गिरिश्चायं पक्षिणामपि लक्ष्मण ।
सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिराज्ज्ञातुमर्हसि ॥ २.९६.१० ॥
હે લક્ષ્મણ, આ પર્વત પક્ષીઓ માટે પણ દુર્ગમ છે. આ બધું યથાર્થપણે તારે જલદી જાણવું જોઈએ.
2.96.11
स लक्ष्मणः संत्वरितः सालमारुह्य पुष्पितम् ।
प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशमुदैक्षत ॥ २.९६.११ ॥
તે લક્ષ્મણ ઉતાવળે ફૂલેલા સાલ વૃક્ષ પર ચઢ્યો, બધી દિશાઓ જોતાં પૂર્વ દિશા તરફ નજર કરી.
2.96.12
उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।
रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः ॥ २.९६.१२ ॥
ઉત્તર તરફ મુખ કરીને જોતાં તેણે રથ, ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી, સાવધ પાયદળથી યુક્ત એક વિશાળ સેના જોઈ.
2.96.13
तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रीत् ॥ २.९६.१३ ॥
ઘોડા અને હાથીઓથી ભરેલી, રથધ્વજોથી શોભતી તે સેના વિશે તેણે રામને કહ્યું અને આ વચન બોલ્યો.
2.96.14
अग्निं संशमयत्वार्यः सीता च भजतां गुहाम् ।
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा ॥ २.९६.१४ ॥
આર્ય અગ્નિ બુઝાવે, સીતા ગુફામાં જાય. ધનુષ્યને પણછ ચઢાવો, બાણ અને કવચ પણ તૈયાર કરો.
2.96.15
तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्येमां मन्यसे चमूम् ॥ २.९६.१५ ॥
પુરુષવ્યાઘ્ર રામે લક્ષ્મણને કહ્યું: "હે સૌમિત્રિ, ધ્યાનથી જુઓ; આ સેના કોની હોવાનું તમને લાગે છે?"
2.96.16
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा ॥ २.९६.१६ ॥
રામે આમ કહ્યું ત્યારે, તે સેનાને બાળી નાખવા ઈચ્છતા, ક્રોધિત અગ્નિ જેવા લક્ષ્મણે વચન કહ્યું.
2.96.17
सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः ॥ २.९६.१७ ॥
રાજ્ય સંપૂર્ણપણે મેળવવાની ઇચ્છાથી, અભિષેક સ્પષ્ટ રીતે મળ્યો હોય તેમ માનીને, કૈકેયીનો પુત્ર ભરત આપણા બંનેને મારવા આવે છે.
2.96.18
एष वै सुमहान् श्रीमान् विटपी सम्प्रकाशते ।
विराजत्युद्गतस्कन्धः कोविदारध्वजो रथे ॥ २.९६.१८ ॥
આ અત્યંત વિશાળ અને શોભાયમાન વૃક્ષ પ્રકાશે છે; રથ પર ઊંચા થડવાળા કોવિદાર વૃક્ષનો ધ્વજ ચમકે છે.
2.96.19
भजन्त्येते यथा काममश्वानारुह्य शीघ्रगान् ।
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः ॥ २.९६.१९ ॥
ઝડપી ઘોડાઓ પર સવાર થઈ આ ઇચ્છા મુજબ આવી રહ્યા છે; હર્ષિત થઈ હાથીઓ પર ચઢેલા સવારો ઝળહળે છે.
2.96.20
गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीरश्रयावहै ।
अथवेहैव तिष्ठावः सन्नद्धावुद्यतायुधौ ॥ २.९६.२० ॥
ધનુષ્ય ઉપાડીને વીરોના આશ્રયરૂપ પર્વત તરફ જઈએ; અથવા અહીં જ સજ્જ થઈ શસ્ત્ર ઉઠાવીને ઊભા રહીએ.
2.96.21
अपि नौ वशमागच्छेत् कोविदारध्वजो दणे ॥ २.९६.२१ ॥
કોવિદાર-ધ્વજવાળો રથ કદાચ યુદ્ધમાં આપણા વશ થશે.
2.96.22
अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ।
त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा ॥ २.९६.२२ ॥
હે રાઘવ, જેના કારણે તને, સીતાને અને મને આટલું મોટું સંકટ આવ્યું, તે ભરતને શું હું જોઈશ?
2.96.23
यन्निमित्तं भवान् राज्याच्च्युतो राघव शाश्वतात् ।
सम्प्राप्तो ऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे ॥ २.९६.२३ ॥
હે રાઘવ, જેના કારણે તું શાશ્વત રાજ્યથી ભ્રષ્ટ થયો, તે આ શત્રુ ભરત આવ્યો છે; હે વીર, તે મારા દ્વારા વધ્ય જ છે.
2.96.24
भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।
पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्यधर्मो विधीयते ॥ २.९६.२४ ॥
હે રાઘવ, ભરતના વધમાં મને કોઈ દોષ દેખાતો નથી; જેમણે પહેલાં અપકાર કર્યો હોય તેમનો ત્યાગ કરવામાં અધર્મ વિધાન કરાયો નથી.
2.96.25
पूर्वापकारी भरतस्त्यक्तधर्मश्च राघव ।
एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुन्धराम् ॥ २.९६.२५ ॥
હે રાઘવ, પહેલાં અપકાર કરનાર અને ધર્મ છોડનાર ભરત આ માર્યો જાય તો તમે સમગ્ર પૃથ્વી પર શાસન કરો.
2.96.26
अद्य पुत्रं हतं सङ्ख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।
मया पश्येत् सुदुःखार्त्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम् ॥ २.९६.२६ ॥
આજે યુદ્ધમાં મારાથી માર્યો ગયેલો પોતાનો પુત્ર રાજ્યકામી કૈકેયી જુએ, હાથીએ તોડેલા વૃક્ષને અતિ દુઃખથી પીડિત થઈને જોતા હોય તેમ.
2.96.27
कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् ॥ २.९६.२७ ॥
કૈકેયીને પણ તેના સંબંધીઓ અને બાંધવો સહિત હું વધ કરીશ; આજે આ મહાન કલંકથી પૃથ્વી મુક્ત થાઓ.
2.96.28
अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद ।
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम् ॥ २.९६.२८ ॥
હે માનદ, આજે હું દબાવી રાખેલો આ ક્રોધ અને અપમાન શત્રુસેનાઓ પર છોડીશ, જેમ જંગલની ઝાડીઓ પર આગ છોડાય છે.
2.96.29
अद्यैतच्चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः ।
भिन्दन् शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम् ॥ २.९६.२९ ॥
આજે તીક્ષ્ણ બાણોથી શત્રુઓનાં શરીર વીંધીને આ ચિત્રકૂટના જંગલને લોહીથી ભીંજવી દઈશ.
2.96.30
शरैर्निर्भिन्नहृदयान् कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा ।
श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान् मया ॥ २.९६.३० ॥
બાણોથી જેમનાં હૃદય વીંધાયાં છે એવા હાથીઓ અને ઘોડાઓને, તેમજ મારાથી માર્યા ગયેલા માણસોને હિંસક પ્રાણીઓ ખેંચી જાય.
2.96.31
शराणां धनुषश्चाहमनृणो ऽस्मि महामृधे ।
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः ॥ २.९६.३१ ॥
બાણો અને ધનુષ્યનું ઋણ હું મહાયુદ્ધમાં ચૂકવીશ. સૈન્ય સહિત ભરતને હણીને હું ઋણમુક્ત થઈશ, એમાં શંકા નથી.