वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.96.1
तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् ।
निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन् ॥ २.९६.१ ॥
अशा प्रकारे मैथिलीला गिरिनद्या दाखवून ते पर्वताच्या सपाट भागावर बसले, मांसाने सीतेला संतुष्ट करीत.
2.96.2
इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना ।
एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघवः ॥ २.९६.२ ॥
हे पवित्र आहे, हे रुचकर आहे, हे अग्नीत चांगले शिजवलेले आहे — अशा प्रकारे धर्मात्मा राघव सीतेसह तेथे राहिले.
2.96.3
तथा तत्रासतस्तस्य भरतस्योपयायिनः ।
सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्स्पृशौ ॥ २.९६.३ ॥
तेथे बसलेल्या त्याला, जवळ येणाऱ्या भरताच्या सैन्याची धूळ आणि आवाज — दोन्ही आकाश स्पर्शणारे — प्रकट झाले.
2.96.4
एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः ।
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर्दिशः ॥ २.९६.४ ॥
याच वेळी, त्या मोठ्या आवाजाने घाबरून आणि पीडित होऊन उन्मत्त यूथपती आपल्या कळपांसह सर्व दिशांना पळाले.
2.96.5
स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघवः ।
तांश्च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपानन्ववैक्षत ॥ २.९६.५ ॥
राघवाने सैन्यातून उठलेला तो आवाज ऐकला; पळून विखुरलेल्या सर्व यूथपतींकडे त्याने पाहिले.
2.96.6
तांश्च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् ।
उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ २.९६.६ ॥
ते पळताना पाहून आणि तो गर्जनेचा आवाज ऐकून, राम तेजस्वी सौमित्री लक्ष्मणाला म्हणाला.
2.96.7
हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास्त्वया ।
भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः ॥ २.९६.७ ॥
अरे लक्ष्मणा, इथे पाहा; सुमित्रेच्या सुपुत्रा, भयंकर मेघगर्जनेसारखा गंभीर, कोलाहलपूर्ण आवाज ऐकू येत आहे.
2.96.8
गजयूथानि वा ऽरण्ये महिषा वा महावने ।
वित्रासिता मृगाः सिंहैः सहसा प्रद्रुता दिशः ॥ २.९६.८ ॥
अरण्यात हत्तींचे कळप किंवा महावनात म्हशी, किंवा सिंहांनी घाबरवलेली हरणे अचानक सर्व दिशांना पळत आहेत.
2.96.9
राजा वा राजमात्रो वा मृगयामटते वने ।
अन्यद्वा श्वापदं किञ्चित् सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि ॥ २.९६.९ ॥
हे सौमित्रे, कोणी राजा किंवा राजपुरुष अरण्यात शिकार करत फिरत आहे की दुसरे कोणते हिंस्र श्वापद आहे, हे तुला जाणले पाहिजे.
2.96.10
सुदुश्चरो गिरिश्चायं पक्षिणामपि लक्ष्मण ।
सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिराज्ज्ञातुमर्हसि ॥ २.९६.१० ॥
हे लक्ष्मणा, हा पर्वत पक्ष्यांनाही दुर्गम आहे. हे सर्व यथार्थपणे लवकरच तुला जाणले पाहिजे.
2.96.11
स लक्ष्मणः संत्वरितः सालमारुह्य पुष्पितम् ।
प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशमुदैक्षत ॥ २.९६.११ ॥
तो लक्ष्मण घाईघाईने फुललेल्या साल वृक्षावर चढला, सर्व दिशा पाहत पूर्व दिशेकडे त्याने दृष्टी टाकली.
2.96.12
उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।
रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः ॥ २.९६.१२ ॥
उत्तरेकडे तोंड करून पाहताना त्याने रथ, घोडे व हत्तींनी भरलेले, सावध पायदळाने युक्त असे मोठे सैन्य पाहिले.
2.96.13
तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रीत् ॥ २.९६.१३ ॥
घोडे व हत्तींनी भरलेल्या, रथध्वजांनी सुशोभित त्या सेनेचे वर्णन करून त्याने रामाला हे शब्द म्हटले.
2.96.14
अग्निं संशमयत्वार्यः सीता च भजतां गुहाम् ।
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा ॥ २.९६.१४ ॥
आर्यांनी अग्नी विझवावा, सीतेने गुहेत जावे. धनुष्याला प्रत्यंचा लावा, बाण व कवचही सज्ज करा.
2.96.15
तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्येमां मन्यसे चमूम् ॥ २.९६.१५ ॥
पुरुषव्याघ्र राम लक्ष्मणाला म्हणाला, "हे सौमित्रा, नीट पाहा; ही सेना कोणाची असावी असे तुला वाटते?"
2.96.16
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा ॥ २.९६.१६ ॥
रामाने असे म्हटल्यावर, त्या सेनेला भस्म करू इच्छिणाऱ्या, क्रोधित अग्नीप्रमाणे लक्ष्मण बोलला.
2.96.17
सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः ॥ २.९६.१७ ॥
राज्य पूर्णपणे मिळवण्याची इच्छा धरून, अभिषेक स्पष्टपणे मिळवल्यासारखे वाटून, कैकेयीचा पुत्र भरत आपल्या दोघांना मारण्यासाठी येत आहे.
2.96.18
एष वै सुमहान् श्रीमान् विटपी सम्प्रकाशते ।
विराजत्युद्गतस्कन्धः कोविदारध्वजो रथे ॥ २.९६.१८ ॥
हा अतिशय विशाल व शोभिवंत वृक्ष प्रकाशित आहे; रथावर उंच खोडाचा कोविदार वृक्षाचा ध्वज झळकत आहे.
2.96.19
भजन्त्येते यथा काममश्वानारुह्य शीघ्रगान् ।
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः ॥ २.९६.१९ ॥
वेगवान घोड्यांवर स्वार होऊन हे इच्छेनुसार येत आहेत; आनंदाने हत्तींवर स्वार झालेले योद्धे झळकत आहेत.
2.96.20
गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीरश्रयावहै ।
अथवेहैव तिष्ठावः सन्नद्धावुद्यतायुधौ ॥ २.९६.२० ॥
धनुष्य हाती घेऊन वीरांचा आश्रय असलेल्या पर्वताकडे जाऊ; किंवा इथेच सज्ज होऊन शस्त्र उचलून उभे राहू.
2.96.21
अपि नौ वशमागच्छेत् कोविदारध्वजो दणे ॥ २.९६.२१ ॥
कोविदार-ध्वज असलेला रथ कदाचित युद्धात आपल्या हाती येईल.
2.96.22
अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ।
त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा ॥ २.९६.२२ ॥
हे राघवा, ज्याच्यामुळे तुला, सीतेला आणि मला इतके मोठे संकट प्राप्त झाले, त्या भरताला मी पाहीन का?
2.96.23
यन्निमित्तं भवान् राज्याच्च्युतो राघव शाश्वतात् ।
सम्प्राप्तो ऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे ॥ २.९६.२३ ॥
हे राघवा, ज्याच्यामुळे तू शाश्वत राज्यापासून च्युत झालास, तो हा शत्रू भरत आला आहे; हे वीरा, तो माझ्याकडून वधला जावा असाच आहे.
2.96.24
भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।
पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्यधर्मो विधीयते ॥ २.९६.२४ ॥
हे राघवा, भरताच्या वधात मला कोणताही दोष दिसत नाही; ज्यांनी आधी अपकार केला त्यांचा त्याग करण्यात अधर्म सांगितलेला नाही.
2.96.25
पूर्वापकारी भरतस्त्यक्तधर्मश्च राघव ।
एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुन्धराम् ॥ २.९६.२५ ॥
हे राघवा, पूर्वी अपकार करणारा आणि धर्मत्याग केलेला भरत हा मारला गेला, तर तुम्ही संपूर्ण पृथ्वीवर राज्य करा.
2.96.26
अद्य पुत्रं हतं सङ्ख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।
मया पश्येत् सुदुःखार्त्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम् ॥ २.९६.२६ ॥
आज युद्धात माझ्याकडून मारला गेलेला आपला पुत्र राज्याची कामना करणारी कैकेयी पाहो, हत्तीने मोडलेल्या झाडाकडे अतिदुःखाने पाहणाऱ्यासारखी.
2.96.27
कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् ॥ २.९६.२७ ॥
कैकेयीलाही तिचे नातेवाईक आणि बांधवांसह मी वध करीन; आज या महान कलंकापासून पृथ्वी मुक्त होवो.
2.96.28
अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद ।
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम् ॥ २.९६.२८ ॥
हे मानदा, आज मी दाबून ठेवलेला हा क्रोध आणि अपमान शत्रुसैन्यांवर सोडीन, जसे रानातील झुडपांत अग्नी सोडला जातो.
2.96.29
अद्यैतच्चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः ।
भिन्दन् शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम् ॥ २.९६.२९ ॥
आज तीक्ष्ण बाणांनी शत्रूंची शरीरे भेदून या चित्रकूटाच्या अरण्याला रक्ताने भिजवीन.
2.96.30
शरैर्निर्भिन्नहृदयान् कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा ।
श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान् मया ॥ २.९६.३० ॥
बाणांनी ज्यांची हृदये भेदली गेली आहेत अशा हत्ती आणि घोड्यांना, तसेच माझ्याकडून मारल्या गेलेल्या माणसांना हिंस्र श्वापदे ओढून नेऊ देत.
2.96.31
शराणां धनुषश्चाहमनृणो ऽस्मि महामृधे ।
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः ॥ २.९६.३१ ॥
बाणांचे आणि धनुष्याचे ऋण मी महायुद्धात फेडीन. सैन्यासह भरताचा वध करून मी ऋणमुक्त होईन, यात संशय नाही.