વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 3.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.57.1
राक्षसं मृगरूपेण चरन्तं कामरूपिणम्।
निहत्य रामो मारीचं तूर्णं पथि न्यवर्तत ॥ ३.५७.१ ॥
હરણના રૂપમાં વિચરતા, ઇચ્છાનુસાર રૂપ ધારણ કરનારા તે રાક્ષસ મારીચને મારીને રામ તરત જ માર્ગમાંથી પાછો વળ્યો.
3.57.2
तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम्।
क्रूरस्वनोऽथ गोमायुर्विननादास्य पृष्ठतः ॥ ३.५७.२ ॥
મૈથિલીને જોવાની ઇચ્છાથી તે ઉતાવળે ચાલતો હતો, ત્યારે તેની પાછળથી એક શિયાળ કર્કશ અવાજે ચીસ પાડી ઊઠ્યું.
3.57.3
स तस्य स्वरमाज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम्।
चिन्तयामास गोमायोः स्वरेण परिशङ्कितः ॥ ३.५७.३ ॥
તે શિયાળનો ભયંકર, રૂંવાડા ઊભા કરી દે તેવો અવાજ ઓળખીને તે શંકિત થઈને વિચારવા લાગ્યો.
3.57.4
अशुभं बत मन्येऽहं गोमायुर्वाश्यते यथा।
स्वस्ति स्यादपि वैदेह्या राक्षसैर्भक्षणं विना ॥ ३.५७.४ ॥
આ શિયાળ જે રીતે ચીસો પાડે છે તે મને અશુભ લાગે છે. રાક્ષસો વૈદેહીનું ભક્ષણ કર્યા વિના શું કલ્યાણ થઈ શકે?
3.57.5
मारीचेन तु विज्ञाय स्वरमालक्ष्य मामकम्।
विक्रुष्टं मृगरूपेण लक्ष्मणः शृणुयाद् यदि ॥ ३.५७.५ ॥
મારીચે મારો અવાજ ઓળખીને, હરણના રૂપમાં મારા જેવી બૂમ પાડી હશે; જો લક્ષ્મણે તે સાંભળી હોય તો...
3.57.6
स सौमित्रिः स्वरं श्रुत्वा तां च हित्वाथ मैथिलीम्।
तयैव प्रहितः क्षिप्रं मत्सकाशमिहैष्यति ॥ ३.५७.६ ॥
સુમિત્રાના પુત્ર લક્ષ્મણ તે બૂમ સાંભળીને મૈથિલીને છોડીને, તેના જ મોકલવાથી તરત મારી પાસે આવશે.
3.57.7
राक्षसैः सहितैर्नूनं सीताया ईप्सितो वधः।
काञ्चनश्च मृगो भूत्वा व्यपनीयाश्रमात्तु माम् ॥ ३.५७.७ ॥
ચોક્કસ રાક્ષસોએ એકઠા થઈ સીતાના વધની ઇચ્છાથી સુવર્ણ મૃગનું રૂપ ધારણ કરીને મને આશ્રમથી દૂર કર્યો છે.
3.57.8
दूरं नीत्वाथ मारीचो राक्षसोऽभूच्छराहतः।
हा लक्ष्मण हतोऽस्मीति यद्वाक्यं व्याजहार ह ॥ ३.५७.८ ॥
તેને દૂર લઈ ગયા પછી, બાણથી ઘાયલ થયેલો મારીચ નામનો રાક્ષસ 'હા લક્ષ્મણ, હું માર્યો ગયો!' એવા શબ્દો બોલ્યો.
3.57.9
अपि स्वस्ति भवेद् द्वाभ्यां रहिताभ्यां मया वने।
जनस्थाननिमित्तं हि कृतवैरोऽस्मि राक्षसैः ॥ ३.५७.९ ॥
વનમાં મારાથી વિખૂટા પડેલા તમારા બંનેનું કલ્યાણ થશે ખરું? જનસ્થાનને કારણે હું રાક્ષસો સાથે વૈર બાંધી બેઠો છું.
3.57.10
निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्तेऽद्य बहूनि च।
इत्येवं चिन्तयन् रामः श्रुत्वा गोमायुनिःस्वनम् ॥ ३.५७.१० ॥
આજે ઘણાં ભયંકર અપશુકન દેખાય છે, એમ વિચારતા રામે શિયાળનો ઊંચો અવાજ સાંભળ્યો.
3.57.11
निवर्तमानस्त्वरितो जगामाश्रममात्मवान्।
आत्मनश्चापनयनं मृगरूपेण रक्षसा ॥ ३.५७.११ ॥
પાછા ફરતા આત્મસંયમી રામ ઉતાવળે આશ્રમ તરફ ગયા; હરણના રૂપમાં આવેલા રાક્ષસે પોતાને દૂર ખેંચ્યા હતા એ તેમણે સમજી લીધું.
3.57.12
आजगाम जनस्थानं राघवः परिशङ्कितः।
तं दीनमानसं दीनमासेदुर्मृगपक्षिणः ॥ ३.५७.१२ ॥
રાઘવ શંકિત થઈને જનસ્થાને આવ્યા; દુઃખી મનવાળા તેમની પાસે હરણો અને પક્ષીઓ આવ્યાં.
3.57.13
सव्यं कृत्वा महात्मानं घोरांश्च ससृजुः स्वरान्।
तानि दृष्ट्वा निमित्तानि महाघोराणि राघवः।
न्यवर्तताथ त्वरितो जवेनाश्रममात्मनः ॥ ३.५७.१३ ॥
મહાત્મા રામની ડાબી બાજુએ થઈને તેઓએ ભયંકર અવાજો કર્યા. તે અત્યંત ભયંકર અપશુકનો જોઈને રાઘવ ઝડપથી પોતાના આશ્રમ તરફ પાછા ફર્યા.
3.57.14
ततो लक्ष्मणमायान्तं ददर्श विगतप्रभम्।
ततोऽविदूरे रामेण समीयाय स लक्ष्मणः ॥ ३.५७.१४ ॥
ત્યારે તેણે તેજ ગુમાવેલા લક્ષ્મણને આવતા જોયા. પછી થોડે જ દૂર લક્ષ્મણ રામને મળ્યા.
3.57.15
विषण्णः सन् विषण्णेन दुःखितो दुःखभागिना।
स जगर्हेऽथ तं भ्राता दृष्ट्वा लक्ष्मणमागतम् ॥ ३.५७.१५ ॥
દુઃખી એવા તે ભાઈએ, દુઃખમાં ભાગીદાર લક્ષ્મણને આવતા જોઈને તેમની નિંદા કરી.
3.57.16
विहाय सीतां विजने वने राक्षससेविते।
गृहीत्वा च करं सव्यं लक्ष्मणं रघुनन्दनः ॥ ३.५७.१६ ॥
રાક્ષસોથી સેવાતા આ નિર્જન વનમાં સીતાને છોડીને, રઘુનંદને લક્ષ્મણનો ડાબો હાથ પકડ્યો.
3.57.17
उवाच मधुरोदर्कमिदं परुषमार्तवत्।
अहो लक्ष्मण गर्ह्यं ते कृतं यत् त्वं विहाय ताम् ॥ ३.५७.१७ ॥
રામે દુઃખી હોય તેમ આ કઠોર છતાં અંતે મધુર પરિણામ આપનારા શબ્દો કહ્યા: "અરે લક્ષ્મણ! તું તેને છોડીને આવ્યો એ તારું નિંદનીય કાર્ય છે."
3.57.18
सीतामिहागतः सौम्य कच्चित् स्वस्ति भवेदिति।
न मेऽस्ति संशयो वीर सर्वथा जनकात्मजा ॥ ३.५७.१८ ॥
"હે સૌમ્ય! સીતાને અહીં છોડીને તું આવ્યો, શું તેનું કુશળ હશે? હે વીર! જનકપુત્રી સીતા સર્વથા... એમાં મને કોઈ શંકા નથી."
3.57.19
विनष्टा भक्षिता वापि राक्षसैर्वनचारिभिः।
अशुभान्येव भूयिष्ठं यथा प्रादुर्भवन्ति मे ॥ ३.५७.१९ ॥
વનમાં ફરતા રાક્ષસોએ તેનો નાશ કર્યો હશે અથવા તેને ખાઈ ગયા હશે; મને તો અશુભ લક્ષણો જ વધારે દેખાય છે.
3.57.20
अपि लक्ष्मण सीतायाः सामग्र्यं प्राप्नुयामहे।
जीवन्त्याः पुरुषव्याघ्र सुताया जनकस्य वै ॥ ३.५७.२० ॥
હે લક્ષ્મણ, જનકની પુત્રી સીતા જીવિત અને સંપૂર્ણ કુશળ હોય ત્યારે શું આપણે તેને પામી શકીશું? હે પુરુષવ્યાઘ્ર!
3.57.21
यथा वै मृगसंघाश्च गोमायुश्चैव भैरवम्।
वाश्यन्ते शकुनाश्चापि प्रदीप्तामभितो दिशम्।
अपि स्वस्ति भवेत् तस्या राजपुत्र्या महाबल ॥ ३.५७.२१ ॥
હરણના ટોળાં અને શિયાળ ભયંકર રીતે ચીસો પાડે છે; પક્ષીઓ પણ સળગતી દિશા તરફ ચારે બાજુથી કિલકિલાટ કરે છે. હે મહાબલ, તે રાજપુત્રીનું કુશળ હો.
3.57.22
इदं हि रक्षो मृगसंनिकाशं
प्रलोभ्य मां दूरमनुप्रयातम्।
हतं कथंचिन्महता श्रमेण
स राक्षसोऽभून्म्रियमाण एव ॥ ३.५७.२२ ॥
હરણ જેવો દેખાતો આ રાક્ષસ મને લલચાવીને દૂર લઈ ગયો; મોટા પરિશ્રમે માંડ માંડ મેં તેને માર્યો, અને મરતી વખતે જ તે રાક્ષસ રૂપે પ્રગટ્યો.
3.57.23
मनश्च मे दीनमिहाप्रहृष्टं
चक्षुश्च सव्यं कुरुते विकारम्।
असंशयं लक्ष्मण नास्ति सीता
हृता मृता वा पथि वर्तते वा ॥ ३.५७.२३ ॥
મારું મન દુઃખી અને આનંદરહિત છે, અને મારી ડાબી આંખ ફરકે છે. હે લક્ષ્મણ, નિઃસંદેહ સીતા અહીં નથી — તેનું હરણ થયું છે, કે તે મૃત્યુ પામી છે, અથવા માર્ગમાં ક્યાંક છે.