वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.57.1
राक्षसं मृगरूपेण चरन्तं कामरूपिणम्।
निहत्य रामो मारीचं तूर्णं पथि न्यवर्तत ॥ ३.५७.१ ॥
हरणाच्या रूपात संचार करणाऱ्या, इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या त्या राक्षस मारीचाला मारून राम लगेच वाटेतूनच परतला.
3.57.2
तस्य संत्वरमाणस्य द्रष्टुकामस्य मैथिलीम्।
क्रूरस्वनोऽथ गोमायुर्विननादास्य पृष्ठतः ॥ ३.५७.२ ॥
मैथिलीला पाहण्याच्या इच्छेने तो घाईघाईने जात असताना, त्याच्या मागून एक कोल्हा कर्कश आवाजात ओरडला.
3.57.3
स तस्य स्वरमाज्ञाय दारुणं रोमहर्षणम्।
चिन्तयामास गोमायोः स्वरेण परिशङ्कितः ॥ ३.५७.३ ॥
त्या कोल्ह्याचा तो भयंकर, अंगावर काटा आणणारा आवाज ओळखून तो शंकित होऊन विचार करू लागला.
3.57.4
अशुभं बत मन्येऽहं गोमायुर्वाश्यते यथा।
स्वस्ति स्यादपि वैदेह्या राक्षसैर्भक्षणं विना ॥ ३.५७.४ ॥
कोल्हा ज्या प्रकारे ओरडत आहे, ते मला अशुभ वाटते. राक्षसांनी वैदेहीला भक्षण केल्याशिवाय कल्याण होईल का?
3.57.5
मारीचेन तु विज्ञाय स्वरमालक्ष्य मामकम्।
विक्रुष्टं मृगरूपेण लक्ष्मणः शृणुयाद् यदि ॥ ३.५७.५ ॥
मारीचाने माझा आवाज ओळखून हरणाच्या रूपात माझ्यासारखा आरडा केला असेल; लक्ष्मणाने तो ऐकला असेल तर...
3.57.6
स सौमित्रिः स्वरं श्रुत्वा तां च हित्वाथ मैथिलीम्।
तयैव प्रहितः क्षिप्रं मत्सकाशमिहैष्यति ॥ ३.५७.६ ॥
सुमित्रेचा पुत्र लक्ष्मण तो आरडा ऐकून मैथिलीला सोडून, तिनेच पाठवल्यामुळे लगेच माझ्याजवळ येईल.
3.57.7
राक्षसैः सहितैर्नूनं सीताया ईप्सितो वधः।
काञ्चनश्च मृगो भूत्वा व्यपनीयाश्रमात्तु माम् ॥ ३.५७.७ ॥
निश्चितच राक्षसांनी एकत्र येऊन सीतेला मारण्याच्या इराद्याने सुवर्णमृगाचे रूप धारण करून मला आश्रमापासून दूर नेले.
3.57.8
दूरं नीत्वाथ मारीचो राक्षसोऽभूच्छराहतः।
हा लक्ष्मण हतोऽस्मीति यद्वाक्यं व्याजहार ह ॥ ३.५७.८ ॥
त्याला दूर नेल्यानंतर बाणाने घायाळ झालेला मारीच नावाचा राक्षस 'अरेरे लक्ष्मणा, मी मेलो!' असे शब्द उच्चारला.
3.57.9
अपि स्वस्ति भवेद् द्वाभ्यां रहिताभ्यां मया वने।
जनस्थाननिमित्तं हि कृतवैरोऽस्मि राक्षसैः ॥ ३.५७.९ ॥
वनात माझ्यापासून दूर असलेल्या तुम्हा दोघांचे कल्याण होईल का? जनस्थानामुळे मी राक्षसांशी वैर पत्करले आहे.
3.57.10
निमित्तानि च घोराणि दृश्यन्तेऽद्य बहूनि च।
इत्येवं चिन्तयन् रामः श्रुत्वा गोमायुनिःस्वनम् ॥ ३.५७.१० ॥
आज अनेक भयंकर अपशकुन दिसत आहेत, असा विचार करत असताना रामाने कोल्ह्याचा ओरडण्याचा आवाज ऐकला.
3.57.11
निवर्तमानस्त्वरितो जगामाश्रममात्मवान्।
आत्मनश्चापनयनं मृगरूपेण रक्षसा ॥ ३.५७.११ ॥
परत येताना आत्मसंयमी राम घाईघाईने आश्रमाकडे गेला; हरिणरूपी राक्षसाने आपल्याला दूर नेले होते हे त्याने ओळखले.
3.57.12
आजगाम जनस्थानं राघवः परिशङ्कितः।
तं दीनमानसं दीनमासेदुर्मृगपक्षिणः ॥ ३.५७.१२ ॥
राघव शंकाकुल होऊन जनस्थानात आला; दुःखी मनाच्या त्याच्याजवळ हरणे आणि पक्षी आले.
3.57.13
सव्यं कृत्वा महात्मानं घोरांश्च ससृजुः स्वरान्।
तानि दृष्ट्वा निमित्तानि महाघोराणि राघवः।
न्यवर्तताथ त्वरितो जवेनाश्रममात्मनः ॥ ३.५७.१३ ॥
महात्मा रामाच्या डाव्या बाजूने जाऊन त्या भयंकर आवाज करू लागल्या. ती अत्यंत भयंकर अपशकुने पाहून राघव त्वरेने आपल्या आश्रमाकडे परतला.
3.57.14
ततो लक्ष्मणमायान्तं ददर्श विगतप्रभम्।
ततोऽविदूरे रामेण समीयाय स लक्ष्मणः ॥ ३.५७.१४ ॥
तेव्हा त्याने तेज हरवलेला लक्ष्मण येताना पाहिला. मग थोड्याच अंतरावर लक्ष्मण रामाला येऊन मिळाला.
3.57.15
विषण्णः सन् विषण्णेन दुःखितो दुःखभागिना।
स जगर्हेऽथ तं भ्राता दृष्ट्वा लक्ष्मणमागतम् ॥ ३.५७.१५ ॥
दुःखी असलेल्या त्या भावाने, दुःखात सहभागी असलेल्या लक्ष्मणाला येताना पाहून त्याची निंदा केली.
3.57.16
विहाय सीतां विजने वने राक्षससेविते।
गृहीत्वा च करं सव्यं लक्ष्मणं रघुनन्दनः ॥ ३.५७.१६ ॥
राक्षसांनी वसलेल्या या निर्जन वनात सीतेला सोडून, रघुनंदन रामाने लक्ष्मणाचा डावा हात धरला.
3.57.17
उवाच मधुरोदर्कमिदं परुषमार्तवत्।
अहो लक्ष्मण गर्ह्यं ते कृतं यत् त्वं विहाय ताम् ॥ ३.५७.१७ ॥
राम दुःखी झाल्यासारखे हे कठोर पण शेवटी गोड परिणाम देणारे शब्द बोलला: "अहो लक्ष्मणा! तू तिला सोडून आलास हे तुझे निंद्य कृत्य आहे."
3.57.18
सीतामिहागतः सौम्य कच्चित् स्वस्ति भवेदिति।
न मेऽस्ति संशयो वीर सर्वथा जनकात्मजा ॥ ३.५७.१८ ॥
"हे सौम्या! सीतेला इथे सोडून तू आलास, तिचे कुशल असेल का? हे वीरा! जनकाची कन्या सीता सर्वथा... यात मला संशय नाही."
3.57.19
विनष्टा भक्षिता वापि राक्षसैर्वनचारिभिः।
अशुभान्येव भूयिष्ठं यथा प्रादुर्भवन्ति मे ॥ ३.५७.१९ ॥
वनात फिरणाऱ्या राक्षसांनी तिचा नाश केला किंवा तिला खाल्ले असेल; मला अशुभ चिन्हेच अधिक दिसत आहेत.
3.57.20
अपि लक्ष्मण सीतायाः सामग्र्यं प्राप्नुयामहे।
जीवन्त्याः पुरुषव्याघ्र सुताया जनकस्य वै ॥ ३.५७.२० ॥
हे लक्ष्मणा, जनकाची कन्या सीता जिवंत आणि पूर्णपणे सुखरूप असताना आपल्याला ती मिळेल का? हे पुरुषव्याघ्रा!
3.57.21
यथा वै मृगसंघाश्च गोमायुश्चैव भैरवम्।
वाश्यन्ते शकुनाश्चापि प्रदीप्तामभितो दिशम्।
अपि स्वस्ति भवेत् तस्या राजपुत्र्या महाबल ॥ ३.५७.२१ ॥
हरणांचे कळप आणि कोल्हे भयंकरपणे ओरडत आहेत; पक्षीही पेटलेल्या दिशेकडे चहूबाजूंनी ओरडत आहेत. हे महाबलवान, त्या राजकन्येचे कल्याण होवो.
3.57.22
इदं हि रक्षो मृगसंनिकाशं
प्रलोभ्य मां दूरमनुप्रयातम्।
हतं कथंचिन्महता श्रमेण
स राक्षसोऽभून्म्रियमाण एव ॥ ३.५७.२२ ॥
हरणासारखा दिसणारा हा राक्षस मला फसवून दूर घेऊन गेला; मोठ्या कष्टाने मी त्याला कसाबसा मारले, आणि मरतानाच तो राक्षसरूपात प्रकट झाला.
3.57.23
मनश्च मे दीनमिहाप्रहृष्टं
चक्षुश्च सव्यं कुरुते विकारम्।
असंशयं लक्ष्मण नास्ति सीता
हृता मृता वा पथि वर्तते वा ॥ ३.५७.२३ ॥
माझे मन दुःखी आणि आनंदरहित आहे, आणि माझा डावा डोळा फडफडत आहे. हे लक्ष्मणा, निःसंशय सीता येथे नाही — तिचे हरण झाले आहे, ती मृत झाली आहे, किंवा ती वाटेतच कुठेतरी आहे.