বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 3.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.58.1
स दृष्ट्वा लक्ष्मणं दीनं शून्यं दशरथात्मजः।
पर्यपृच्छत धर्मात्मा वैदेहीमागतं विना ॥ ३.५८.१ ॥
দশরথের পুত্র ধর্মাত্মা রাম দীন ও শূন্যহৃদয় লক্ষ্মণকে দেখে, বৈদেহী ছাড়া আসার কথা তাঁকে জিজ্ঞাসা করলেন।
3.58.2
प्रस्थितं दण्डकारण्यं या मामनुजगाम ह।
क्व सा लक्ष्मण वैदेही यां हित्वा त्वमिहागतः ॥ ३.५८.२ ॥
দণ্ডকারণ্যে যাত্রার সময় যিনি আমার অনুগামিনী হয়েছিলেন, হে লক্ষ্মণ, সেই বৈদেহী কোথায়? যাকে ত্যাগ করে তুমি এখানে এসেছ?
3.58.3
राज्यभ्रष्टस्य दीनस्य दण्डकान् परिधावतः।
क्व सा दुःखसहाया मे वैदेही तनुमध्यमा ॥ ३.५८.३ ॥
রাজ্যভ্রষ্ট, দীন হয়ে দণ্ডক বনে ঘুরে বেড়ানো আমার দুঃখের সহচরী, ক্ষীণকটি সেই বৈদেহী কোথায়?
3.58.4
यां विना नोत्सहे वीर मुहूर्तमपि जीवितुम्।
क्व सा प्राणसहाया मे सीता सुरसुतोपमा ॥ ३.५८.४ ॥
হে বীর, যাঁকে ছাড়া এক মুহূর্তও বাঁচার সাহস আমার নেই, আমার প্রাণের সহচরী, দেবকন্যার মতো সেই সীতা কোথায়?
3.58.5
पतित्वममराणां हि पृथिव्याश्चापि लक्ष्मण।
विना तां तपनीयाभां नेच्छेयं जनकात्मजाम् ॥ ३.५८.५ ॥
হে লক্ষ্মণ, সোনার আভা-বিশিষ্ট জনকনন্দিনীকে ছাড়া দেবতাদের আধিপত্য বা পৃথিবীর রাজত্বও আমি চাইব না।
3.58.6
कच्चिज्जीवति वैदेही प्राणैः प्रियतरा मम।
कच्चित् प्रव्राजनं वीर न मे मिथ्या भविष्यति ॥ ३.५८.६ ॥
প্রাণের চেয়েও প্রিয়তরা বৈদেহী কি বেঁচে আছেন? হে বীর, আমার বনবাস কি বৃথা হয়ে যাবে?
3.58.7
सीतानिमित्तं सौमित्रे मृते मयि गते त्वयि।
कच्चित् सकामा कैकेयी सुखिता सा भविष्यति ॥ ३.५८.७ ॥
হে সৌমিত্রি, সীতার কারণে আমি মৃত হলে এবং তুমি চলে গেলে, কৈকেয়ী কি তার কামনা পূর্ণ হয়ে সুখী হবে?
3.58.8
सपुत्रराज्यां सिद्धार्थां मृतपुत्रा तपस्विनी।
उपस्थास्यति कौसल्या कच्चित् सौम्येन कैकयीम् ॥ ३.५८.८ ॥
পুত্র ও রাজ্য লাভে সিদ্ধার্থা কৈকেয়ীর কাছে, পুত্রহারা তপস্বিনী কৌশল্যা কি সৌম্যভাবে সেবা করবেন?
3.58.9
यदि जीवति वैदेही गमिष्याम्याश्रमं पुनः।
संवृत्ता यदि वृत्ता सा प्राणांस्त्यक्ष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.५८.९ ॥
বৈদেহী জীবিত থাকলে আমি আবার আশ্রমে যাব; আর তার কিছু অনিষ্ট হয়ে থাকলে, হে লক্ষ্মণ, আমি প্রাণ ত্যাগ করব।
3.58.10
यदि मामाश्रमगतं वैदेही नाभिभाषते।
पुरः प्रहसिता सीता विनशिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.५८.१० ॥
আশ্রমে এসে আমার সঙ্গে বৈদেহী কথা না বললে — যে সীতা আগে হেসে সামনে আসত, সে কথা না বললে — হে লক্ষ্মণ, আমি বিনষ্ট হব।
3.58.11
ब्रूहि लक्ष्मण वैदेही यदि जीवति वा न वा।
त्वयि प्रमत्ते रक्षोभिर्भक्षिता वा तपस्विनी ॥ ३.५८.११ ॥
হে লক্ষ্মণ, বলো — বৈদেহী জীবিত আছে কি না? নাকি তুমি অসতর্ক থাকার সময় রাক্ষসেরা সেই তপস্বিনীকে ভক্ষণ করেছে?
3.58.12
सुकुमारी च बाला च नित्यं चादुःखभागिनी।
मद्वियोगेन वैदेही व्यक्तं शोचति दुर्मनाः ॥ ३.५८.१२ ॥
সুকুমারী, বালিকা ও সদা দুঃখ অজানা বৈদেহী, আমার বিরহে মনঃপীড়িত হয়ে নিশ্চয় শোক করছে।
3.58.13
सर्वथा रक्षसा तेन जिह्मेन सुदुरात्मना।
वदता लक्ष्मणेत्युच्चैस्तवापि जनितं भयम् ॥ ३.५८.१३ ॥
সেই কপট, অতি দুরাত্মা রাক্ষস উচ্চস্বরে 'লক্ষ্মণ!' বলে ডাকায় তোমারও নিশ্চয় ভয় হয়েছে।
3.58.14
श्रुतश्च मन्ये वैदेह्या स स्वरः सदृशो मम।
त्रस्तया प्रेषितस्त्वं च द्रष्टुं मां शीघ्रमागतः ॥ ३.५८.१४ ॥
আমি মনে করি, বৈদেহী (সীতা) আমার স্বরের মতো সেই স্বর শুনেছে; ভীত হয়ে সে তোমাকে আমাকে দেখতে দ্রুত পাঠিয়েছে, আর তুমি এসেছ।
3.58.15
सर्वथा तु कृतं कष्टं सीतामुत्सृजता वने।
प्रतिकर्तुं नृशंसानां रक्षसां दत्तमन्तरम् ॥ ३.५८.१५ ॥
কিন্তু বনে সীতাকে পরিত্যাগ করে তুমি নিশ্চয়ই অতি কষ্টকর কাজ করেছ; নৃশংস রাক্ষসদের প্রতিশোধের সুযোগ দেওয়া হয়েছে।
3.58.16
दुःखिताः खरघातेन राक्षसाः पिशिताशनाः।
तैः सीता निहता घोरैर्भविष्यति न संशयः ॥ ३.५८.१६ ॥
খরের বধে দুঃখিত মাংসভোজী রাক্ষসেরা সেই ভয়ংকরদের দ্বারা সীতাকে নিশ্চয়ই হত্যা করেছে; এতে সন্দেহ নেই।
3.58.17
अहोऽस्मि व्यसने मग्नः सर्वथा रिपुनाशन।
किं त्विदानीं करिष्यामि शङ्के प्राप्तव्यमीदृशम् ॥ ३.५८.१७ ॥
হায়! আমি বিপদে সম্পূর্ণ নিমজ্জিত, হে শত্রুনাশক! এখন আমি কী করব? আশঙ্কা করি, এমন অবস্থাই আমাকে ভোগ করতে হবে।
3.58.18
आजगाम जनस्थानं त्वरया सहलक्ष्मणः ॥ ३.५८.१८ ॥
লক্ষ্মণের সঙ্গে সে দ্রুত জনস্থানে এসে পৌঁছাল।
3.58.19
विगर्हमाणोऽनुजमार्तरूपं
क्षुधाश्रमेणैव पिपासया च।
विनिःश्वसन् शुष्कमुखो विषण्णः
प्रतिश्रयं प्राप्य समीक्ष्य शून्यम् ॥ ३.५८.१९ ॥
ক্ষুধা ও তৃষ্ণার ক্লান্তিতে আর্ত রূপ ধারণ করা অনুজকে নিন্দা করতে করতে, দীর্ঘশ্বাস ফেলে, শুষ্ক মুখে, বিষণ্ণ হয়ে তিনি আশ্রয়ে পৌঁছে তা শূন্য দেখলেন।
3.58.20
स्वमाश्रमं स प्रविगाह्य वीरो
विहारदेशाननुसृत्य कांश्चित्।
एतत्तदित्येव निवासभूमौ
प्रहृष्टरोमा व्यथितो बभूव ॥ ३.५८.२० ॥
সেই বীর তাঁর আশ্রমে প্রবেশ করে, কিছু বিহারস্থান খুঁজে, 'এটাই সেই' ভেবে বাসভূমিতে রোমাঞ্চিত ও ব্যথিত হলেন।