वाल्मीकि रामायण · सर्ग 3.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.58.1
स दृष्ट्वा लक्ष्मणं दीनं शून्यं दशरथात्मजः।
पर्यपृच्छत धर्मात्मा वैदेहीमागतं विना ॥ ३.५८.१ ॥
दशरथपुत्र धर्मात्मा रामाने दीन व शून्य झालेल्या लक्ष्मणाला पाहून, वैदेहीशिवाय आलेल्या त्याला विचारले.
3.58.2
प्रस्थितं दण्डकारण्यं या मामनुजगाम ह।
क्व सा लक्ष्मण वैदेही यां हित्वा त्वमिहागतः ॥ ३.५८.२ ॥
दण्डकारण्याकडे निघताना जी माझ्या मागे आली होती, ती वैदेही कुठे आहे, लक्ष्मणा? तिला सोडून तू येथे आला आहेस.
3.58.3
राज्यभ्रष्टस्य दीनस्य दण्डकान् परिधावतः।
क्व सा दुःखसहाया मे वैदेही तनुमध्यमा ॥ ३.५८.३ ॥
राज्यभ्रष्ट होऊन, दीन होऊन दण्डकारण्यात भटकणाऱ्या माझ्या दुःखातील सोबती, बारीक कंबरेची ती वैदेही कुठे आहे?
3.58.4
यां विना नोत्सहे वीर मुहूर्तमपि जीवितुम्।
क्व सा प्राणसहाया मे सीता सुरसुतोपमा ॥ ३.५८.४ ॥
हे वीरा, जिच्याशिवाय क्षणभरही जगण्याची माझी इच्छा नाही, माझ्या प्राणांची सोबती, देवकन्येसारखी ती सीता कुठे आहे?
3.58.5
पतित्वममराणां हि पृथिव्याश्चापि लक्ष्मण।
विना तां तपनीयाभां नेच्छेयं जनकात्मजाम् ॥ ३.५८.५ ॥
हे लक्ष्मणा, सोन्यासारख्या कांतीच्या जनकाच्या कन्येशिवाय देवांचे आधिपत्य किंवा पृथ्वीचे राज्यही मला नको आहे.
3.58.6
कच्चिज्जीवति वैदेही प्राणैः प्रियतरा मम।
कच्चित् प्रव्राजनं वीर न मे मिथ्या भविष्यति ॥ ३.५८.६ ॥
माझ्या प्राणांपेक्षाही प्रिय असलेली वैदेही जिवंत आहे का? हे वीरा, माझा वनवास व्यर्थ तर होणार नाही ना?
3.58.7
सीतानिमित्तं सौमित्रे मृते मयि गते त्वयि।
कच्चित् सकामा कैकेयी सुखिता सा भविष्यति ॥ ३.५८.७ ॥
हे सौमित्री, सीतेमुळे मी मरण पावलो आणि तू निघून गेलास, तर कैकेयीची इच्छा पूर्ण होऊन ती सुखी होईल का?
3.58.8
सपुत्रराज्यां सिद्धार्थां मृतपुत्रा तपस्विनी।
उपस्थास्यति कौसल्या कच्चित् सौम्येन कैकयीम् ॥ ३.५८.८ ॥
पुत्र आणि राज्य मिळवून सिद्धार्थ झालेल्या कैकेयीची, पुत्र गमावलेली तपस्विनी कौसल्या सौम्यपणे सेवा करेल का?
3.58.9
यदि जीवति वैदेही गमिष्याम्याश्रमं पुनः।
संवृत्ता यदि वृत्ता सा प्राणांस्त्यक्ष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.५८.९ ॥
वैदेही जिवंत असेल तर मी पुन्हा आश्रमात जाईन; आणि तिचा काही अनर्थ झाला असेल तर, हे लक्ष्मणा, मी प्राणत्याग करीन.
3.58.10
यदि मामाश्रमगतं वैदेही नाभिभाषते।
पुरः प्रहसिता सीता विनशिष्यामि लक्ष्मण ॥ ३.५८.१० ॥
आश्रमात आल्यावर माझ्याशी वैदेही बोलली नाही — जी आधी हसत समोर येत असे, ती बोलली नाही — तर हे लक्ष्मणा, मी नाश पावेन.
3.58.11
ब्रूहि लक्ष्मण वैदेही यदि जीवति वा न वा।
त्वयि प्रमत्ते रक्षोभिर्भक्षिता वा तपस्विनी ॥ ३.५८.११ ॥
हे लक्ष्मणा, सांग — वैदेही जिवंत आहे की नाही? की तू गाफील असताना राक्षसांनी त्या तपस्विनीला खाल्ले?
3.58.12
सुकुमारी च बाला च नित्यं चादुःखभागिनी।
मद्वियोगेन वैदेही व्यक्तं शोचति दुर्मनाः ॥ ३.५८.१२ ॥
सुकुमार, तरुण आणि नेहमी दुःखाचा स्पर्श नसलेली वैदेही, माझ्या वियोगाने दुःखी मनाने निश्चितच शोक करत असेल.
3.58.13
सर्वथा रक्षसा तेन जिह्मेन सुदुरात्मना।
वदता लक्ष्मणेत्युच्चैस्तवापि जनितं भयम् ॥ ३.५८.१३ ॥
त्या कपटी, अतिदुष्ट राक्षसाने 'लक्ष्मणा!' अशी मोठ्या आवाजात हाक मारली, तेव्हा तुलाही भय वाटले असेल.
3.58.14
श्रुतश्च मन्ये वैदेह्या स स्वरः सदृशो मम।
त्रस्तया प्रेषितस्त्वं च द्रष्टुं मां शीघ्रमागतः ॥ ३.५८.१४ ॥
मला वाटते की वैदेही (सीता) माझ्या स्वराशी साम्य असलेला तो आवाज ऐकून घाबरली आणि मला पाहण्यासाठी तिने तुला त्वरित पाठवले, म्हणून तू आलास.
3.58.15
सर्वथा तु कृतं कष्टं सीतामुत्सृजता वने।
प्रतिकर्तुं नृशंसानां रक्षसां दत्तमन्तरम् ॥ ३.५८.१५ ॥
परंतु वनात सीतेला सोडून तू खरोखरच अत्यंत कष्टदायक कृत्य केलेस; क्रूर राक्षसांना प्रतिकाराची संधी दिलीस.
3.58.16
दुःखिताः खरघातेन राक्षसाः पिशिताशनाः।
तैः सीता निहता घोरैर्भविष्यति न संशयः ॥ ३.५८.१६ ॥
खराच्या वधामुळे दुःखी झालेल्या मांसभक्षक राक्षसांनी त्या भयंकरांकडून सीतेला ठार केले असेल, यात संशय नाही.
3.58.17
अहोऽस्मि व्यसने मग्नः सर्वथा रिपुनाशन।
किं त्विदानीं करिष्यामि शङ्के प्राप्तव्यमीदृशम् ॥ ३.५८.१७ ॥
अरे! मी संकटात पूर्णपणे बुडालो आहे, हे शत्रुनाशका! आता मी काय करू? अशीच स्थिती मला प्राप्त होणार असावी अशी भीती वाटते.
3.58.18
आजगाम जनस्थानं त्वरया सहलक्ष्मणः ॥ ३.५८.१८ ॥
लक्ष्मणासह तो त्वरेने जनस्थानी आला.
3.58.19
विगर्हमाणोऽनुजमार्तरूपं
क्षुधाश्रमेणैव पिपासया च।
विनिःश्वसन् शुष्कमुखो विषण्णः
प्रतिश्रयं प्राप्य समीक्ष्य शून्यम् ॥ ३.५८.१९ ॥
भूक आणि तहानेच्या थकव्याने आर्त रूप धारण केलेल्या धाकट्या भावाची निंदा करत, दीर्घ निःश्वास टाकत, सुकलेल्या मुखाने, खिन्न होऊन ते आपल्या निवासस्थानी पोहोचले आणि ते रिकामे पाहिले.
3.58.20
स्वमाश्रमं स प्रविगाह्य वीरो
विहारदेशाननुसृत्य कांश्चित्।
एतत्तदित्येव निवासभूमौ
प्रहृष्टरोमा व्यथितो बभूव ॥ ३.५८.२० ॥
त्या वीराने आपल्या आश्रमात प्रवेश करून, काही विहारस्थळांमध्ये शोध घेतला आणि 'हेच ते' असे समजून निवासभूमीवर रोमांचित व व्यथित झाले.