Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्।
प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥ ३.६०.१ ॥
Mientras avanzaba apresuradamente, su ojo izquierdo comenzó a latir con fuerza; Rāma tropezó y un temblor se apoderó de su cuerpo.
3.60.2
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः।
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ ३.६०.२ ॥
Observando una y otra vez aquellos presagios de mal augurio, dijo: "¿Estará Sītā a salvo?"
3.60.3
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः।
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ ३.६०.३ ॥
Ansioso por ver a Sītā, se apresuró; al ver la morada vacía, su mente se turbó.
3.60.4
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः।
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.६०.४ ॥
El deleite de los Raghu, vagando con rapidez como si estuviera fuera de sí, miró por todas partes el lugar de la cabaña, aquí y allá.
3.60.5
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा।
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥ ३.६०.५ ॥
Entonces vio la cabaña de hojas privada de Sītā, despojada de su esplendor y arruinada, como un estanque de loto en la estación fría.
3.60.6
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्।
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः ॥ ३.६०.६ ॥
Parecía llorar con los árboles: sus flores marchitas, sus ciervos y aves ausentes; privada de esplendor, arruinada, abandonada por las deidades del bosque.
3.60.7
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्।
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ ३.६०.७ ॥
Al ver las pieles de ciervo y la hierba kuśa esparcidas, las esteras arrojadas por doquier y el lugar vacío de la cabaña de hojas, lamentó una y otra vez.
3.60.8
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति।
निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता ॥ ३.६०.८ ॥
Quizás la han raptado, o ha muerto, o se ha perdido, o ha sido devorada; o quizás está escondida por miedo, o se ha refugiado en el bosque.
3.60.9
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः।
अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ ३.६०.९ ॥
Quizás ha ido a recoger flores o frutos; o a la laguna de loto, o al río en busca de agua.
3.60.10
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्।
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.१० ॥
Aunque la buscó con gran esfuerzo, no encontró a su amada en el bosque; con los ojos enrojecidos por el dolor, el glorioso parecía enloquecido.
3.60.11
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्।
बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ ३.६०.११ ॥
Corriendo de árbol en árbol, lamentándose por montañas, ríos y arroyos, Rāma vagaba, sumergido en el océano de la pena y el lodo.
3.60.12
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया।
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ ३.६०.१२ ॥
¡Oh árbol kadamba! ¿Acaso has visto a mi amada, que ama al kadamba? Oh kadamba, si lo sabes, dime de Sītā, la de rostro hermoso.
3.60.13
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्।
शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ ३.६०.१३ ॥
Dime, oh bilva, si la has visto: aquella que brilla como tiernos brotes, vestida de seda amarilla, cuyos pechos son como frutos de bilva.
3.60.14
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्।
जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥ ३.६०.१४ ॥
O bien, oh Arjuna, dime de aquella amada tuya, querida para Arjuna: la hija de Janaka, de talle delgado, si está viva o no.
3.60.15
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्।
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥ ३.६०.१५ ॥
Oh ककुभ, tú ciertamente conoces a la Maithilī, cuyos muslos son como el ककुभ; este árbol, cargado de enredaderas, brotes y flores, verdaderamente resplandece.
3.60.16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥ ३.६०.१६ ॥
Cantado por las abejas, eres en verdad el mejor de los árboles; este árbol tilaka ciertamente conoce a la amada del tilaka.
3.60.17
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्।
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ ३.६०.१७ ॥
Oh aśoka, disipador del dolor, haz honor a tu nombre por mí, cuya mente está herida por la pena: pronto, déjame ver a mi amada.
3.60.18
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी।
कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ ३.६०.१८ ॥
Oh tāla, si has visto a aquella cuyos pechos son como frutos de tāla maduros, habla de la de hermosas caderas, si tienes compasión por mí.
3.60.19
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा।
प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे ॥ ३.६०.१९ ॥
Oh árbol jambu, si has visto a mi amada, de un resplandor igual al oro de Jāmbūnada, o si la conoces, dímelo sin vacilar.
3.60.20
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्।
कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥ ३.६०.२० ॥
¡Ah, árbol karṇikāra, resplandeces en flor! Si has visto a mi amada, la virtuosa que ama el karṇikāra, dímelo.
3.60.21
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्।
दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥ ३.६०.२१ ॥
Habiéndose acercado a los mangos, nīpa, grandes sālas, jacas, kuravas, dhavas y granados, Rāma, de gran renombre, los contempló.
3.60.22
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा।
पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.२२ ॥
Luego, preguntando también a los bakulas, punnāgas, sándalos y ketakas, Rāma parecía en el bosque como un hombre desconcertado y loco.
3.60.23
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्।
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ ३.६०.२३ ॥
O bien, ¡oh ciervo!, ¿conoces a Maithilī, de ojos de cervatillo? Su mirada es como la de un ciervo; quizá mi amada esté con las hembras de los ciervos.
3.60.24
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्।
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥ ३.६०.२४ ॥
¡Oh elefante!, si la has visto, la de nariz y muslos como los de un elefante, creo que la conoces; dímelo, oh el mejor de los elefantes.
3.60.25
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना।
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ ३.६०.२५ ॥
Tigre, si has visto a mi amada Maithilī, de rostro de luna, dilo sin miedo; no tienes nada que temer.
3.60.26
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे।
वृक्षैराच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.२६ ॥
Amada, ¿por qué huyes? Ojos de loto, seguramente te he visto. ¿Por qué, ocultándote entre los árboles, no me respondes?
3.60.27
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि।
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥ ३.६०.२७ ॥
¡Detente, detente, de bellas caderas! ¿No tienes compasión de mí? Eres demasiado aficionada a la burla; ¿por qué me desdeñas?
3.60.28
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि।
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥ ३.६०.२८ ॥
Tú de hermosa tez, tu seda amarilla te delata; incluso mientras corrías te vi. Si hay afecto en ti, detente.
3.60.29
नैव सा नूनमथवा हिंसिता चारुहासिनी।
कृच्छ्रं प्राप्तं न मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥ ३.६०.२९ ॥
Seguramente no es ella; o quizá a la de dulce sonrisa la ha dañado alguien. Ciertamente no debería desatenderme así cuando estoy en apuros.
3.60.30
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः।
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ ३.६०.३० ॥
Es evidente que esa joven ha sido devorada por rākṣasas que comen carne; despedazados todos sus miembros, mi amada ha sido separada de mí.
3.60.31
नूनं तच्छुभदन्तोष्ठं सुनासं शुभकुण्डलम्।
पूर्णचन्द्रनिभं ग्रस्तं मुखं निष्प्रभतां गतम् ॥ ३.६०.३१ ॥
Sin duda su rostro, con sus bellos dientes y labios, su hermosa nariz y sus bellos pendientes, semejante a la luna llena, ha sido atrapado por los rākṣasas y ha perdido su brillo.
3.60.32
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयकोचिता।
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥ ३.६०.३२ ॥
Su cuello, con el brillo de la flor de champaka, digno de un collar, delicado y hermoso, de aquella amada que se lamentaba, ha sido devorado por los rākṣasas.
3.60.33
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ ॥ ३.६०.३३ ॥
Sin duda aquellos dos brazos, tiernos como brotes, agitados con las puntas temblorosas, con manos, adornos y brazaletes, han sido devorados por los rākṣasas.
3.60.34
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै।
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा ॥ ३.६०.३४ ॥
Aquella joven, separada de mí, se convirtió en alimento para los rākṣasas; como una caravana abandonada por su compañía, ella, con muchos parientes, ha sido devorada.
3.60.35
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वं प्रियां क्वचित्।
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः ॥ ३.६०.३५ ॥
«¡Ay, Lakṣmaṇa, oh de grandes brazos! ¿Ves tú a mi amada en alguna parte? ¡Ay, amada, oh tierna, adónde has ido? ¡Ay, Sītā!», así, una y otra vez.
3.60.36
इत्येवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्।
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् ॥ ३.६०.३६ ॥
Así lamentándose, Rāma corría de bosque en bosque; a veces vagaba con ímpetu, a veces daba vueltas con fuerza.
3.60.37
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च।
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥ ३.६०.३७ ॥
A veces parecía un hombre enloquecido, empeñado en buscar a su amada. Vagaba con rapidez por bosques, ríos, montañas, manantiales de montaña y arboledas, sin permanecer nunca en un mismo lugar.
3.60.38
तदा स गत्वा विपुलं महद् वनं
परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति।
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे
पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ ३.६०.३८ ॥
Entonces fue al vasto y gran bosque y lo recorrió por completo. Sin cumplirse su esperanza respecto a Maithilī, volvió a esforzarse enormemente en la búsqueda de su amada.