വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्।
प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥ ३.६०.१ ॥
അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ നടക്കുമ്പോൾ ഇടത്തെ കണ്ണ് തുടിച്ചു; രാമൻ ഇടറി, ശരീരം വിറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി.
3.60.2
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः।
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ ३.६०.२ ॥
ആ അശുഭ ശകുനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രദ്ധിച്ച്, "സീതയ്ക്ക് സുഖമാണോ?" എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
3.60.3
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः।
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ ३.६०.३ ॥
സീതയെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ നടന്നു; ശൂന്യമായ പർണ്ണശാല കണ്ടപ്പോൾ മനസ്സ് വ്യാകുലമായി.
3.60.4
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः।
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.६०.४ ॥
രഘുനന്ദനൻ വേഗത്തിൽ ഉഴന്നുനടന്ന്, ഇവിടെയും അവിടെയും പർണ്ണശാലയുടെ സ്ഥലം എല്ലായിടത്തും നോക്കി.
3.60.5
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा।
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥ ३.६०.५ ॥
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം സീതയില്ലാത്ത പർണ്ണശാല കണ്ടു—ശോഭയറ്റ്, തകർന്ന്, ഹേമന്തത്തിലെ താമരക്കുളം പോലെ.
3.60.6
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्।
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः ॥ ३.६०.६ ॥
മരങ്ങളോടൊപ്പം കരയുന്നതുപോലെ—പൂക്കൾ വാടി, മാനുകളും പക്ഷികളും ഇല്ലാതെ; ശോഭയറ്റ്, തകർന്ന്, വനദേവതകളാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട്.
3.60.7
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्।
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ ३.६०.७ ॥
ചിതറിക്കിടക്കുന്ന മാൻതോലും ദർഭപ്പുല്ലും, വലിച്ചെറിഞ്ഞ പായകളും, ശൂന്യമായ പർണ്ണശാലയുടെ സ്ഥലവും കണ്ട് അദ്ദേഹം വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചു.
3.60.8
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति।
निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता ॥ ३.६०.८ ॥
അവളെ ആരെങ്കിലും അപഹരിച്ചിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ ഭയന്ന് ഒളിച്ചിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കാട്ടിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കാം.
3.60.9
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः।
अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ ३.६०.९ ॥
അവൾ പൂക്കളോ ഫലങ്ങളോ ശേഖരിക്കാൻ പോയിരിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ താമരക്കുളത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിനായി നദിയിലേക്ക് പോയിരിക്കാം.
3.60.10
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्।
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.१० ॥
വളരെ പ്രയാസപ്പെട്ട് അന്വേഷിച്ചിട്ടും കാട്ടിൽ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രിയയെ കണ്ടെത്താനായില്ല. ദുഃഖത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ആ തേജസ്വി ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ തോന്നി.
3.60.11
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्।
बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ ३.६०.११ ॥
ഒരു മരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് ഓടിക്കൊണ്ട്, മലകളിലും നദികളിലും അരുവികളിലും വിലപിച്ച് രാമൻ അലഞ്ഞു; ദുഃഖച്ചേറിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവനായി.
3.60.12
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया।
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ ३.६०.१२ ॥
ഹേ കദംബമേ! കദംബപ്പൂക്കളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന എന്റെ പ്രിയയെ നീ കണ്ടുവോ? കദംബമേ, നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ ആ സുന്ദരമുഖിയായ സീതയെക്കുറിച്ചു പറയൂ.
3.60.13
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्।
शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ ३.६०.१३ ॥
മൃദുവായ തളിരുകൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നവളും മഞ്ഞപ്പട്ടുടുത്തവളുമായ അവളെ — ഹേ ബിൽവമേ, നീ അവളെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പറയൂ; ബിൽവഫലം പോലുള്ള സ്തനങ്ങളുള്ളവളെ.
3.60.14
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्।
जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥ ३.६०.१४ ॥
അല്ലെങ്കിൽ അർജുനാ, നിനക്കു പ്രിയയായ അവളെ — അർജുനന് പ്രിയയെ — പറയൂ; ജനകന്റെ മകൾ, മെലിഞ്ഞവൾ, ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടോ ഇല്ലയോ.
3.60.15
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्।
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥ ३.६०.१५ ॥
ഹേ കകുഭമേ, കകുഭം പോലുള്ള തുടകളുള്ള അവളെ — മൈഥിലിയെ നീ തീർച്ചയായും അറിയുന്നു; വള്ളികളും തളിരുകളും പൂക്കളും നിറഞ്ഞ ഈ വൃക്ഷം തിളങ്ങുന്നു.
3.60.16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥ ३.६०.१६ ॥
വണ്ടുകൾ പാടിപ്പുകഴ്ത്തുന്ന, വൃക്ഷങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ — ഈ തിലകവൃക്ഷം തിലകപ്രിയയെ തീർച്ചയായും അറിയുന്നു.
3.60.17
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्।
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ ३.६०.१७ ॥
അശോകമേ, ശോകം അകറ്റുന്നവനേ, ശോകത്താൽ ചിത്തം തകർന്ന എന്നെ — നിന്റെ പേരിനെ സാർഥകമാക്കൂ; വേഗം പ്രിയയെ കാണിച്ച്.
3.60.18
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी।
कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ ३.६०.१८ ॥
ഹേ താലമേ, പഴുത്ത താലഫലം പോലുള്ള സ്തനങ്ങളുള്ളവളെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, സുന്ദരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവളെ പറയൂ — എന്നോട് നിനക്ക് കാരുണ്യമുണ്ടെങ്കിൽ.
3.60.19
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा।
प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे ॥ ३.६०.१९ ॥
ഹേ ജംബൂവൃക്ഷമേ! ജാംബൂനദസ്വർണ്ണത്തിന്റെ പ്രഭയുള്ള എന്റെ പ്രിയയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ അവളെ നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, നിസ്സംശയം എന്നോട് പറയുക.
3.60.20
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्।
कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥ ३.६०.२० ॥
അഹോ! ഹേ കർണ്ണികാരവൃക്ഷമേ, നീ പൂത്ത് വളരെ ശോഭിക്കുന്നു. കർണ്ണികാരത്തെ പ്രിയപ്പെടുന്ന ആ സാധ്വിയായ പ്രിയയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക.
3.60.21
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्।
दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥ ३.६०.२१ ॥
മഹായശസ്വിയായ രാമൻ മാവ്, നീപം, മഹാസാലം, പ്ലാവ്, കുരവം, ധവം, മാതളം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളുടെ അടുത്തു ചെന്ന് അവയെ കണ്ടു.
3.60.22
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा।
पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.२२ ॥
പിന്നെ ബകുളം, പുന്നാഗം, ചന്ദനം, കേതകം എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളോടും ചോദിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ കാട്ടിൽ ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ, ഉന്മത്തനെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു.
3.60.23
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्।
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ ३.६०.२३ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ മൃഗമേ! മൃഗനയനയായ മൈഥിലിയെ നീ അറിയുന്നുവോ? അവളുടെ നോട്ടം മൃഗത്തിന്റേതുപോലെയാണ്; ആ കാന്ത പെൺമാനുകളോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരിക്കാം.
3.60.24
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्।
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥ ३.६०.२४ ॥
ഹേ ഗജമേ! ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈയും തുടകളുമുള്ള അവളെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവളെ നീ അറിയുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ഹേ ശ്രേഷ്ഠഗജമേ, പറയുക.
3.60.25
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना।
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ ३.६०.२५ ॥
ഹേ വ്യാഘ്രമേ! ചന്ദ്രമുഖിയായ എന്റെ പ്രിയ മൈഥിലിയെ നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ നിർഭയമായി പറയൂ; നിനക്ക് ഒരു ഭയവുമില്ല.
3.60.26
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे।
वृक्षैराच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.२६ ॥
പ്രിയേ! എന്തിനാണ് ഓടുന്നത്? താമരക്കണ്ണീ, നിന്നെ ഞാൻ കണ്ടുകഴിഞ്ഞു. മരങ്ങളാൽ സ്വയം മറച്ച് എന്തിനാണ് എന്നോട് മറുപടി പറയാത്തത്?
3.60.27
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि।
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥ ३.६०.२७ ॥
നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ, സുന്ദരകടിയുള്ളവളേ! നിനക്ക് എന്നോട് ദയയില്ലേ? നീ അമിതമായി തമാശ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവളാണ്; എന്തിനാണ് എന്നെ അവഗണിക്കുന്നത്?
3.60.28
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि।
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥ ३.६०.२८ ॥
വരവർണ്ണിനീ! നിന്റെ മഞ്ഞപ്പട്ടുവസ്ത്രം നിന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; ഓടുമ്പോഴും ഞാൻ നിന്നെ കണ്ടു. എന്നോട് സൗഹൃദമുണ്ടെങ്കിൽ നിൽക്കൂ.
3.60.29
नैव सा नूनमथवा हिंसिता चारुहासिनी।
कृच्छ्रं प्राप्तं न मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥ ३.६०.२९ ॥
തീർച്ചയായും അവളല്ല; അല്ലെങ്കിൽ മനോഹരമായി ചിരിക്കുന്ന അവളെ ആരെങ്കിലും ഉപദ്രവിച്ചിരിക്കാം. കഷ്ടത്തിലായ എന്നെ അവൾ ഇങ്ങനെ അവഗണിക്കുന്നത് തീർച്ചയായും ഉചിതമല്ല.
3.60.30
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः।
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ ३.६०.३० ॥
വ്യക്തമായി, ആ യുവതിയെ മാംസഭോജികളായ രാക്ഷസന്മാർ ഭക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അവളുടെ സകല അവയവങ്ങളും വേർപെടുത്തി, എന്റെ പ്രിയ എന്നിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞു.
3.60.31
नूनं तच्छुभदन्तोष्ठं सुनासं शुभकुण्डलम्।
पूर्णचन्द्रनिभं ग्रस्तं मुखं निष्प्रभतां गतम् ॥ ३.६०.३१ ॥
തീർച്ചയായും മനോഹരമായ പല്ലുകളും അധരങ്ങളും സുന്ദരമായ മൂക്കും മനോഹരമായ കുണ്ഡലങ്ങളുമുള്ള, പൂർണചന്ദ്രനു തുല്യമായ അവളുടെ മുഖം രാക്ഷസർ പിടികൂടി പ്രഭയറ്റുപോയി.
3.60.32
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयकोचिता।
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥ ३.६०.३२ ॥
ചമ്പകപ്പൂവിന്റെ വർണ്ണശോഭയുള്ള, ഹാരം അണിയാൻ യോഗ്യമായ, കോമളമായ, മനോഹരമായ അവളുടെ കഴുത്ത് — വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ പ്രിയയുടേത് — രാക്ഷസർ ഭക്ഷിച്ചുകളഞ്ഞു.
3.60.33
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ ॥ ३.६०.३३ ॥
തീർച്ചയായും ആ രണ്ടു ബാഹുക്കൾ — തളിർപോലെ കോമളമായ, ചലിപ്പിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന, വിറയ്ക്കുന്ന അഗ്രങ്ങളുള്ള, കൈകളും ആഭരണങ്ങളും അംഗദങ്ങളുമുള്ള — രാക്ഷസർ ഭക്ഷിച്ചുകളഞ്ഞു.
3.60.34
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै।
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा ॥ ३.६०.३४ ॥
എന്നിൽനിന്ന് അകന്ന ആ ബാലിക രാക്ഷസർക്ക് ഭക്ഷണമാകാൻ വേണ്ടിയെന്നപോലെ ആയി; കച്ചവടസംഘത്തിൽനിന്ന് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ, ഏറെ ബന്ധുക്കളുള്ളവൾ ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
3.60.35
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वं प्रियां क्वचित्।
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः ॥ ३.६०.३५ ॥
ഹാ ലക്ഷ്മണാ, മഹാബാഹോ! നീ എന്റെ പ്രിയയെ എവിടെയെങ്കിലും കാണുന്നുണ്ടോ? ഹാ പ്രിയേ, ഭദ്രേ, എവിടെ പോയി? ഹാ സീതേ! — എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും.
3.60.36
इत्येवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्।
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् ॥ ३.६०.३६ ॥
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ ഒരു കാട്ടിൽനിന്ന് മറ്റൊരു കാട്ടിലേക്ക് ഓടി; ചിലപ്പോൾ വേഗത്തിൽ അലഞ്ഞു, ചിലപ്പോൾ ബലത്തോടെ തളർന്നുചുറ്റി.
3.60.37
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च।
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥ ३.६०.३७ ॥
ചിലപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ തോന്നി, പ്രിയതമയെ അന്വേഷിക്കുന്നതിൽ മുഴുകി. കാടുകളിലും നദികളിലും പർവതങ്ങളിലും മലയരുവികളിലും തോപ്പുകളിലും വേഗത്തിൽ അലഞ്ഞു, ഒരിടത്തും നിലനിൽക്കാതെ.
3.60.38
तदा स गत्वा विपुलं महद् वनं
परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति।
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे
पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ ३.६०.३८ ॥
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വിശാലമായ മഹാവനത്തിലെത്തി അതെല്ലാം ചുറ്റിനടന്നു. മൈഥിലിയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷ നിറവേറാതെ, പ്രിയതമയെ തേടുന്നതിൽ വീണ്ടും വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്തു.