รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्।
प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥ ३.६०.१ ॥
ขณะที่พระรามเสด็จดำเนินไปอย่างรีบร้อน ดวงตาซ้ายของพระองค์ก็กระตุกอย่างรุนแรง พระรามสะดุดล้ม และร่างกายก็สั่นสะท้านขึ้น
3.60.2
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः।
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ ३.६०.२ ॥
พระรามทรงสังเกตนิมิตอันไม่เป็นมงคลเหล่านั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วตรัสว่า "สีดาคงปลอดภัยกระมัง?"
3.60.3
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः।
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ ३.६०.३ ॥
ด้วยความปรารถนาที่จะพบสีดา พระองค์จึงเสด็จไปอย่างเร่งรีบ เมื่อทอดพระเนตรเห็นที่พำนักว่างเปล่า พระทัยก็ร้อนรนไม่สงบ
3.60.4
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः।
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.६०.४ ॥
พระรามผู้เป็นยอดแห่งวงศ์รฆุ เสด็จไปอย่างรวดเร็วราวกับคลั่งด้วยความรีบร้อน ทรงค้นหาไปทุกทิศ ตรงนั้นตรงนี้ ทั่วบริเวณที่พักอาศัย
3.60.5
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा।
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥ ३.६०.५ ॥
แล้วพระองค์ก็ทอดพระเนตรเห็นกระท่อมใบไม้ที่ปราศจากสีดา ถูกทิ้งร้างและพังทลาย เหมือนสระบัวในฤดูหนาว ที่สูญเสียความงดงามไปแล้ว
3.60.6
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्।
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः ॥ ३.६०.६ ॥
กระท่อมนั้นดูราวกับกำลังร่ำไห้ไปพร้อมกับต้นไม้ ดอกไม้เหี่ยวเฉา ทั้งกวางและนกก็จากไปแล้ว ปราศจากความงาม พังทลาย และถูกเทพเจ้าแห่งป่าทอดทิ้ง
3.60.7
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्।
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ ३.६०.७ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นหนังกวางและหญ้าคาที่กระจัดกระจายอยู่ เสื่อที่ถูกโยนทิ้งไปคนละทาง และที่ว่างเปล่าของกระท่อม พระองค์ก็ทรงคร่ำครวญซ้ำแล้วซ้ำเล่า
3.60.8
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति।
निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता ॥ ३.६०.८ ॥
นางอาจถูกพาตัวไป หรือสิ้นชีวิต หรือหายสาบสูญ หรือถูกสัตว์กินเสียแล้วก็เป็นได้ หรือนางอาจซ่อนตัวอยู่ด้วยความหวาดกลัว หรืออาจไปพึ่งพิงอยู่ในป่าก็ได้
3.60.9
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः।
अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ ३.६०.९ ॥
นางอาจไปเก็บดอกไม้หรือผลไม้ หรือไปที่สระบัว หรือไปที่แม่น้ำเพื่อตักน้ำก็เป็นได้
3.60.10
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्।
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.१० ॥
พระรามทรงค้นหาด้วยความพยายามอย่างยิ่ง แต่ไม่พบพระมเหสีที่รักในป่า ดวงพระเนตรแดงก่ำด้วยความโศก พระองค์ผู้ทรงสิริโฉมดูราวกับคลุ้มคลั่ง
3.60.11
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्।
बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ ३.६०.११ ॥
พระรามวิ่งจากต้นไม้ต้นหนึ่งไปยังอีกต้นหนึ่ง ทรงรำพันไปถึงภูเขา แม่น้ำ และลำธาร พระองค์ท่องไปทั่ว จมอยู่ในมหาสมุทรแห่งความโศกและโคลนตม
3.60.12
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया।
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ ३.६०.१२ ॥
ดูก่อนต้นกทัมพ์ ท่านเคยเห็นนางผู้เป็นที่รักของข้า ผู้โปรดปรานต้นกทัมพ์บ้างหรือไม่ ดูก่อนต้นกทัมพ์ หากท่านรู้ โปรดบอกข้าถึงสีดาผู้มีใบหน้างดงามด้วย
3.60.13
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्।
शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ ३.६०.१३ ॥
ดูก่อนต้นพิลวะ หากท่านเคยเห็นนาง ผู้มีผิวพรรณเปล่งประกายดั่งใบอ่อนที่เพิ่งผลิ ผู้สวมผ้าไหมสีเหลือง และมีทรวงอกดุจผลพิลวะ โปรดบอกข้าด้วยเถิด
3.60.14
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्।
जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥ ३.६०.१४ ॥
หรือดูก่อนต้นอรชุน โปรดบอกข้าถึงนางผู้เป็นที่รักของท่าน ที่อรชุนโปรดปราน คือธิดาของท่านชนก ผู้มีร่างบอบบาง ว่านางยังมีชีวิตอยู่หรือไม่
3.60.15
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्।
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥ ३.६०.१५ ॥
ดูก่อนต้นกกุภะ ท่านย่อมรู้จักไมถิลีได้แน่นอน นางผู้มีต้นขาดุจต้นกกุภะ ต้นไม้นี้เต็มไปด้วยเถาวัลย์ ยอดอ่อน และดอกไม้ จึงดูงดงามยิ่งนัก
3.60.16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥ ३.६०.१६ ॥
ดูก่อนต้นไม้ผู้ประเสริฐ เจ้าได้รับการขับขานโดยผึ้งทั้งหลาย ต้นติลกะนี้ย่อมรู้จักนาง ผู้เป็นที่รักของต้นติลกะอย่างแน่นอน
3.60.17
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्।
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ ३.६०.१७ ॥
ดูก่อนต้นอโศก ผู้ขจัดความโศก จิตใจของข้าถูกความโศกทำลาย ขอให้ชื่อของเจ้าเป็นจริงเถิด โปรดให้ข้าได้พบผู้เป็นที่รักโดยเร็วเถิด
3.60.18
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी।
कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ ३.६०.१८ ॥
ดูก่อนต้นตาละ หากท่านเคยเห็นนางผู้มีทรวงอกดุจผลตาละสุก โปรดบอกข้าถึงหญิงผู้มีสะโพกงดงามนั้นด้วย หากท่านมีความเมตตาต่อข้าบ้าง
3.60.19
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा।
प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे ॥ ३.६०.१९ ॥
ดูก่อนต้นชัมพู หากท่านเคยเห็นผู้เป็นที่รักของข้า ผู้มีรัศมีดุจทองคำหลอมเหลว หรือหากท่านรู้จักนาง โปรดบอกข้าโดยไม่ลังเลเถิด
3.60.20
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्।
कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥ ३.६०.२० ॥
ว้า ดูก่อนต้นกรรณิการ์ ท่านออกดอกและงดงามยิ่งนัก หากท่านเคยเห็นผู้เป็นที่รักของข้า หญิงผู้ประเสริฐที่โปรดปรานกรรณิการ์นั้น โปรดบอกข้าด้วยเถิด
3.60.21
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्।
दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥ ३.६०.२१ ॥
พระรามผู้มีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ เสด็จไปยังต้นมะม่วง ต้นนีป ต้นสาละใหญ่ ต้นขนุน ต้นกุรวะ ต้นธวะ และต้นทับทิม แล้วทอดพระเนตรต้นไม้เหล่านั้น
3.60.22
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा।
पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.२२ ॥
ต่อจากนั้น พระรามทรงไต่ถามถึงต้นพกุล ต้นปุนนาคะ ต้นจันทน์ และต้นเกตกะด้วย ทรงดูเหมือนคนงุนงงและคลุ้มคลั่งอยู่ในป่า
3.60.23
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्।
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ ३.६०.२३ ॥
ดูกรเนื้อ เจ้ารู้จักพระแม่ไมถิลีผู้มีดวงตาดุจลูกเนื้อหรือไม่ นางมีสายตาดุจเนื้อ เป็นที่รักของเรา อาจอยู่ท่ามกลางเนื้อตัวเมียก็เป็นได้
3.60.24
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्।
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥ ३.६०.२४ ॥
ดูกรช้าง ถ้าเจ้าเคยเห็นนาง ผู้มีจมูกและต้นขาดุจช้าง เราคิดว่านางคงเป็นที่รู้จักของเจ้า ดูกรช้างผู้ประเสริฐ จงบอกเราเถิด
3.60.25
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना।
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ ३.६०.२५ ॥
ดูกรเสือ ถ้าเจ้าเคยเห็นไมถิลี นางที่เป็นที่รักของเรา มีใบหน้างามดุจจันทร์ จงบอกเราโดยไม่ต้องหวาดกลัว เจ้าไม่มีอะไรต้องกลัว
3.60.26
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे।
वृक्षैराच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.२६ ॥
ที่รักเอ๋ย เหตุใดเจ้าจึงวิ่งหนี แน่นอนว่าเราได้เห็นเจ้าแล้ว ดูกรนางผู้มีดวงตาดุจดอกบัว เหตุใดเจ้าจึงซ่อนตัวอยู่หลังต้นไม้ และไม่ตอบเราเล่า
3.60.27
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि।
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥ ३.६०.२७ ॥
หยุดก่อน หยุดก่อน ดูกรนางผู้มีสะโพกงาม เจ้าไม่มีความเมตตาต่อเราเลยหรือ เจ้าชอบเล่นสนุกมากเกินไป เหตุใดจึงละเลยเราเช่นนี้
3.60.28
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि।
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥ ३.६०.२८ ॥
ดูกรนางผู้มีผิวพรรณงาม ผ้าไหมสีเหลืองที่เจ้าสวมอยู่เผยให้เห็นตัวเจ้า แม้เจ้าวิ่งหนี เราก็ได้เห็นเจ้าแล้ว ถ้าเจ้ายังมีมิตรไมตรีต่อเรา จงหยุดเถิด
3.60.29
नैव सा नूनमथवा हिंसिता चारुहासिनी।
कृच्छ्रं प्राप्तं न मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥ ३.६०.२९ ॥
คงไม่ใช่นางแน่ ไม่เช่นนั้นก็คงมีผู้ใดทำร้ายหญิงผู้ยิ้มงามนั้นเป็นแน่ เมื่อเราตกอยู่ในความทุกข์ยาก นางไม่ควรละเลยเราเช่นนี้เลย
3.60.30
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः।
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ ३.६०.३० ॥
เห็นชัดว่าหญิงสาวผู้นั้นถูกยักษ์รากษสที่กินเนื้อกินไปแล้ว ร่างกายของนางถูกฉีกแยกออกทุกส่วน ที่รักของเราจึงต้องพลัดพรากจากเราไป
3.60.31
नूनं तच्छुभदन्तोष्ठं सुनासं शुभकुण्डलम्।
पूर्णचन्द्रनिभं ग्रस्तं मुखं निष्प्रभतां गतम् ॥ ३.६०.३१ ॥
แน่นอนว่าใบหน้านั้นที่มีฟันและริมฝีปากงดงาม มีจมูกสวยและตุ้มหูอันวิจิตร ดุจพระจันทร์เพ็ญ ถูกพวกรากษสจับกินไป จนสูญเสียความเปล่งปลั่ง
3.60.32
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयकोचिता।
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥ ३.६०.३२ ॥
ลำคอของนาง ที่มีสีดุจดอกจำปา ควรค่าแก่การประดับสร้อยคอ อ่อนนุ่มและงดงาม ของหญิงที่รักผู้กำลังคร่ำครวญนั้น ถูกพวกรากษสกินไปแล้ว
3.60.33
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ ॥ ३.६०.३३ ॥
แน่นอนว่าแขนทั้งสองนั้นอ่อนนุ่มดุจยอดอ่อน ถูกเหวี่ยงไปมา ปลายแขนสั่นสะท้าน พร้อมด้วยมือ เครื่องประดับ และกำไลแขน ถูกพวกรากษสกินไปแล้ว
3.60.34
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै।
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा ॥ ३.६०.३४ ॥
หญิงสาวผู้พลัดพรากจากเรา ได้กลายเป็นเพียงอาหารของพวกรากษส เหมือนคาราวานที่ถูกหมู่คณะทิ้งไว้ นางพร้อมด้วยญาติพี่น้องมากมายได้ถูกกินไปแล้ว
3.60.35
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वं प्रियां क्वचित्।
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः ॥ ३.६०.३५ ॥
"อนิจจา ดูกรลักษมณ์ ผู้มีแขนอันทรงพลัง เจ้าเห็นที่รักของเราที่ไหนบ้างหรือไม่ อนิจจา ที่รักเอ๋ย ดูกรนางผู้อ่อนโยน เจ้าไปอยู่ที่ไหน อนิจจา สีดาเอ๋ย" พระรามตรัสซ้ำแล้วซ้ำเล่าเช่นนี้
3.60.36
इत्येवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्।
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् ॥ ३.६०.३६ ॥
พระรามทรงคร่ำครวญเช่นนี้ วิ่งไปจากป่าหนึ่งสู่อีกป่าหนึ่ง บางครั้งก็เดินเซไปอย่างรวดเร็ว บางครั้งก็เซถลาไปด้วยแรงกาย
3.60.37
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च।
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥ ३.६०.३७ ॥
บางคราวพระองค์ดูประหนึ่งคนคลุ้มคลั่ง มุ่งมั่นค้นหาที่รักของพระองค์ พระองค์ท่องไปอย่างรวดเร็วในป่า แม่น้ำ ภูเขา น้ำตกบนภูเขา และดงไม้ ไม่เคยหยุดอยู่ที่เดียว
3.60.38
तदा स गत्वा विपुलं महद् वनं
परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति।
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे
पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ ३.६०.३८ ॥
ครั้งนั้น พระองค์เสด็จไปยังป่าอันกว้างใหญ่ไพศาล ทรงเดินสำรวจไปทั่วทั้งป่า ด้วยความหวังถึงไมถิลีที่ยังไม่สมหวัง พระองค์ทรงพยายามค้นหาที่รักอีกครั้งด้วยความอุตสาหะอย่างยิ่ง