ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्।
प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥ ३.६०.१ ॥
ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ବାମ ଆଖି ଥରିଲା; ରାମ ଖସି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶରୀର କମ୍ପିବାକୁ ଲାଗିଲା।
3.60.2
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः।
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ ३.६०.२ ॥
ସେହି ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେ କହିଲେ, "ସୀତାଙ୍କର କୁଶଳ ତ ହେବ?"
3.60.3
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः।
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ ३.६०.३ ॥
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆଗ୍ରହରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଗଲେ; ଶୂନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ତାଙ୍କ ମନ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା।
3.60.4
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः।
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.६०.४ ॥
ରଘୁନନ୍ଦନ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ବୁଲିବୁଲି, ଏଠି ସେଠି ଚାହିଁ, ଚାରିଆଡ଼େ କୁଟୀରର ସ୍ଥାନ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
3.60.5
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा।
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥ ३.६०.५ ॥
ତାପରେ ସେ ସୀତାଙ୍କ ବିନା, ଶୋଭାହୀନ, ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ପର୍ଣ୍ଣଶାଳା ଦେଖିଲେ—ହେମନ୍ତରେ ପଦ୍ମିନୀ ପରି।
3.60.6
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्।
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः ॥ ३.६०.६ ॥
ଗଛମାନଙ୍କ ସହ ଯେପରି କାନ୍ଦୁଛି—ଫୁଲ ମ୍ଲାନ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀ ନାହାଁନ୍ତି; ଶୋଭାହୀନ, ଉଜୁଡ଼ି, ବନଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ।
3.60.7
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्।
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ ३.६०.७ ॥
ବିଖଣ୍ଡିତ ମୃଗଚର୍ମ ଓ କୁଶ, ଇତସ୍ତତଃ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଚଟାଣ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ପର୍ଣ୍ଣକୁଟୀରର ସ୍ଥାନ ଦେଖି ସେ ବାରମ୍ବାର ବିଳାପ କଲେ।
3.60.8
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति।
निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता ॥ ३.६०.८ ॥
ତାଙ୍କୁ ହରଣ କରାଯାଇଥିବ, କିମ୍ବା ସେ ମରିଯାଇଥିବ, କିମ୍ବା ହଜିଯାଇଥିବ, କିମ୍ବା ଖାଇ ଦିଆଯାଇଥିବ; କିମ୍ବା ଭୟରେ ସେ ଲୁଚି ରହିଥିବ, କିମ୍ବା ବନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବ।
3.60.9
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः।
अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ ३.६०.९ ॥
ସେ ଫୁଲ କିମ୍ବା ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଯାଇଥିବ; କିମ୍ବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯାଇଥିବ, କିମ୍ବା ଜଳ ପାଇଁ ନଦୀକୁ ଯାଇଥିବ।
3.60.10
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्।
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.१० ॥
ବହୁ ଯତ୍ନରେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ବନରେ ସେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଶୋକରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ଦେଖାଗଲେ।
3.60.11
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्।
बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ ३.६०.११ ॥
ଗୋଟିଏ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଧାଉଁ ଧାଉଁ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ-ନଳାରେ ବିଳାପ କରି ରାମ ବୁଲିଲେ; ଶୋକର କାଦୁଅ-ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ସେ।
3.60.12
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया।
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ ३.६०.१२ ॥
ହେ କଦମ୍ବ! କଦମ୍ବପ୍ରିୟା ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ କି? ହେ କଦମ୍ବ, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ସେଇ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ସୀତା ବିଷୟରେ କୁହ।
3.60.13
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्।
शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ ३.६०.१३ ॥
କୋମଳ କିଶଳୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହଳଦିଆ ରେଶମ ପିନ୍ଧିଥିବା ତାଙ୍କୁ — ହେ ବିଲ୍ୱ, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ ତେବେ କୁହ; ବିଲ୍ୱ ଫଳ ପରି ସ୍ତନବତୀ ତାଙ୍କୁ।
3.60.14
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्।
जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥ ३.६०.१४ ॥
ଅଥବା ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ — ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ — କୁହ; ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, କୃଶାଙ୍ଗୀ, ଜୀବିତ ଅଛି କି ନାହିଁ।
3.60.15
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्।
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥ ३.६०.१५ ॥
ହେ କକୁଭ, କକୁଭ ପରି ଜଙ୍ଘ ଥିବା ସେହି ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ; ଲତା, କିଶଳୟ ଓ ଫୁଲରେ ଭରା ଏହି ବୃକ୍ଷ ସତରେ ଶୋଭା ପାଉଛି।
3.60.16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥ ३.६०.१६ ॥
ଭ୍ରମର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଗୀତାୟିତ, ବୃକ୍ଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁମେ — ଏହି ତିଳକ ବୃକ୍ଷ ତିଳକପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣେ।
3.60.17
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्।
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ ३.६०.१७ ॥
ହେ ଅଶୋକ, ଶୋକନାଶକ, ଶୋକରେ ଆହତ ଚେତନାବିଶିଷ୍ଟ ମୋତେ — ତୁମ ନାମକୁ ସାର୍ଥକ କର; ଶୀଘ୍ର ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦେଇ।
3.60.18
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी।
कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ ३.६०.१८ ॥
ହେ ତାଳ, ପାଚିଲା ତାଳଫଳ ପରି ସ୍ତନବତୀଙ୍କୁ ଯଦି ତୁମେ ଦେଖିଛ, ତେବେ ସେହି ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶୀ ନାରୀ ବିଷୟରେ କୁହ — ଯଦି ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର କରୁଣା ଅଛି।
3.60.19
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा।
प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे ॥ ३.६०.१९ ॥
ହେ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ! ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁନାର ସମାନ କାନ୍ତିବିଶିଷ୍ଟ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଯଦି ତୁମେ ଦେଖିଛ, କିମ୍ବା ଯଦି ତୁମେ ତାକୁ ଜାଣ, ନିଃଶଙ୍କ ହୋଇ ମୋତେ କୁହ।
3.60.20
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्।
कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥ ३.६०.२० ॥
ଅହୋ! ହେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ବୃକ୍ଷ, ତୁମେ ଫୁଲରେ ଭରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାପାଉଛ। କର୍ଣ୍ଣିକାରପ୍ରିୟା ସେହି ସାଧ୍ବୀ ପ୍ରିୟାକୁ ଯଦି ତୁମେ ଦେଖିଛ ତେବେ କୁହ।
3.60.21
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्।
दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥ ३.६०.२१ ॥
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ରାମ ଆମ୍ବ, ନୀପ, ମହାଶାଳ, କଂଟାଲ, କୁରବ, ଧବ ଓ ଡାଳିମ୍ବ ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
3.60.22
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा।
पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.२२ ॥
ତା'ପରେ ବକୁଳ, ପୁନ୍ନାଗ, ଚନ୍ଦନ ଓ କେତକ ଗଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରୁ ପଚାରୁ ରାମ ବନରେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
3.60.23
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्।
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ ३.६०.२३ ॥
ଅଥବା, ହେ ମୃଗ! ମୃଗନୟନା ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣ କି? ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମୃଗ ପରି; ସେହି ପ୍ରିୟା ବୋଧହୁଏ ହରିଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବେ।
3.60.24
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्।
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥ ३.६०.२४ ॥
ହେ ଗଜ! ହାତୀର ଶୁଣ୍ଢ ଓ ଜଙ୍ଘ ପରି ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା ସେହି ନାରୀକୁ ଯଦି ତୁମେ ଦେଖିଛ, ମୁଁ ମନେ କରେ ତୁମେ ତାକୁ ଜାଣ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଜ, କୁହ।
3.60.25
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना।
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ ३.६०.२५ ॥
ହେ ବ୍ୟାଘ୍ର! ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ମୋ ପ୍ରିୟା ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଯଦି ତୁମେ ଦେଖିଛ, ନିର୍ଭୟରେ କୁହ; ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
3.60.26
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे।
वृक्षैराच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.२६ ॥
ପ୍ରିୟେ! ତୁମେ କାହିଁକି ପଳାଉଛ? କମଳନୟନେ, ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଛି। ଗଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଢାଙ୍କି ମୋତେ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହଁ?
3.60.27
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि।
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥ ३.६०.२७ ॥
ଠିଆ ହୁଅ, ଠିଆ ହୁଅ, ସୁନ୍ଦର କଟିବିଶିଷ୍ଟା! ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର କରୁଣା ନାହିଁ କି? ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ପରିହାସପ୍ରିୟା; କାହିଁକି ମୋତେ ଉପେକ୍ଷା କରୁଛ?
3.60.28
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि।
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥ ३.६०.२८ ॥
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣା! ତୁମର ହଳଦିଆ ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି; ଧାଉଁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଛି। ମୋ ପ୍ରତି ସୌହାର୍ଦ୍ଦ ଥିଲେ ଠିଆ ହୁଅ।
3.60.29
नैव सा नूनमथवा हिंसिता चारुहासिनी।
कृच्छ्रं प्राप्तं न मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥ ३.६०.२९ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସେ ନୁହଁ; କିମ୍ବା ସୁନ୍ଦର ହସୁଥିବା ସେ ହୁଏତ କେହି ଆଘାତ କରିଛନ୍ତି। ଦୁଃଖରେ ଥିବା ମୋତେ ସେ ଏପରି ଉପେକ୍ଷା କରିବା ନିଶ୍ଚୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.60.30
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः।
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ ३.६०.३० ॥
ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ସେହି ଯୁବତୀକୁ ମାଂସଭୋଜୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଖାଇ ଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗି ମୋ ପ୍ରିୟା ମୋଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।
3.60.31
नूनं तच्छुभदन्तोष्ठं सुनासं शुभकुण्डलम्।
पूर्णचन्द्रनिभं ग्रस्तं मुखं निष्प्रभतां गतम् ॥ ३.६०.३१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ତାର ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖ ରାକ୍ଷସମାନେ ଗ୍ରାସ କରି ନିଷ୍ପ୍ରଭ କରିଦେଲେ।
3.60.32
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयकोचिता।
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥ ३.६०.३२ ॥
ଚମ୍ପା ଫୁଲ ପରି ଆଭାଯୁକ୍ତ, ହାର ପରିବା ଯୋଗ୍ୟ, କୋମଳ, ସୁନ୍ଦର ତାର ବେକ — ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ପ୍ରିୟାର — ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି।
3.60.33
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ ॥ ३.६०.३३ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ଦୁଇ ବାହୁ — ପଲ୍ଲବ ପରି କୋମଳ, ହଲାଯାଉଥିବା, କମ୍ପମାନ ଅଗ୍ରଭାଗ ବିଶିଷ୍ଟ, ହାତ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ — ରାକ୍ଷସମାନେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛନ୍ତି।
3.60.34
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै।
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा ॥ ३.६०.३४ ॥
ମୋ ଠାରୁ ବିୟୁକ୍ତ ସେହି ବାଳିକା ଯେପରି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଭକ୍ଷଣ ପାଇଁ ହିଁ ହେଲା; ସାର୍ଥରୁ ପରିତ୍ୟକ୍ତା ପରି, ବହୁ ବନ୍ଧୁ ଥିବା ସେ ଭକ୍ଷିତ ହେଲା।
3.60.35
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वं प्रियां क्वचित्।
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः ॥ ३.६०.३५ ॥
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହେ ମହାବାହୁ! ତୁମେ କ'ଣ ମୋ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଉ କୁଆଡ଼େ ଦେଖୁଛ? ହା ପ୍ରିୟେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, କେଉଁଠାକୁ ଗଲ? ହା ସୀତା! — ଏମିତି ବାରମ୍ବାର।
3.60.36
इत्येवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्।
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् ॥ ३.६०.३६ ॥
ଏମିତି ବିଳାପ କରି ରାମ ବନରୁ ବନକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; କେବେ ବେଗରେ ଭ୍ରମିଲେ, କେବେ ବଳରେ ଘୂରି ଘୂରି ବୁଲିଲେ।
3.60.37
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च।
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥ ३.६०.३७ ॥
କେବେ ସେ ପାଗଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ମଗ୍ନ। ସେ ବନ, ନଦୀ, ପର୍ବତ, ପର୍ବତୀୟ ଝରଣା ଓ ଉପବନରେ ବେଗରେ ବୁଲୁଥିଲେ, କୁଆଡ଼େ ସ୍ଥିର ନ ରହି।
3.60.38
तदा स गत्वा विपुलं महद् वनं
परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति।
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे
पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ ३.६०.३८ ॥
ତା'ପରେ ସେ ବିଶାଳ ମହାବନକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ବନ ବୁଲିଲେ। ମୈଥିଳୀ ବିଷୟରେ ଆଶା ପୂରଣ ନ ହେବାରୁ, ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ସେ ପୁଣି ଅତ୍ୟଧିକ ପରିଶ୍ରମ କଲେ।