ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्।
प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥ ३.६०.१ ॥
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਫੜਕਣ ਲੱਗੀ; ਰਾਮ ਠੋਕਰ ਖਾ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ।
3.60.2
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः।
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ ३.६०.२ ॥
ਉਹ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਗਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਕੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਹੋਵੇਗੀ?"
3.60.3
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः।
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ ३.६०.३ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਏ; ਸੁੰਨੀ ਕੁਟੀਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ।
3.60.4
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः।
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.६०.४ ॥
ਰਘੁਨੰਦਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਕੁਟੀਆ ਦੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
3.60.5
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा।
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥ ३.६०.५ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸ਼ੋਭਾਹੀਣ, ਉੱਜੜੀ ਹੋਈ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵੇਖੀ—ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਕਮਲਿਨੀ ਵਾਂਗ।
3.60.6
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्।
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः ॥ ३.६०.६ ॥
ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ—ਫੁੱਲ ਮੁਰਝਾਏ, ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀ ਨਾ ਹੋਣ; ਸ਼ੋਭਾਹੀਣ, ਉੱਜੜੀ, ਵਣਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ।
3.60.7
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्।
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ ३.६०.७ ॥
ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਮਿਰਗਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਸੁੱਟੀਆਂ ਚਟਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਦੀ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
3.60.8
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति।
निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता ॥ ३.६०.८ ॥
ਉਸਨੂੰ ਚੁਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਉਹ ਮਰ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਾਂ ਡਰ ਕੇ ਲੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ।
3.60.9
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः।
अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ ३.६०.९ ॥
ਉਹ ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਫਲ ਚੁਗਣ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਾਂ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਤਲਾਬ ਵੱਲ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਲਈ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ।
3.60.10
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्।
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.१० ॥
ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਭਾਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਸੋਗ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ।
3.60.11
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्।
बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ ३.६०.११ ॥
ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ-ਨਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਸੋਗ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ।
3.60.12
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया।
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ ३.६०.१२ ॥
ਹੇ ਕਦੰਬ! ਕੀ ਤੂੰ ਕਦੰਬ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਕਦੰਬ, ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।
3.60.13
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्।
शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ ३.६०.१३ ॥
ਨਰਮ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੂੰ — ਹੇ ਬਿਲਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸ; ਬੇਲ ਫਲ ਵਰਗੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ।
3.60.14
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्।
जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥ ३.६०.१४ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ — ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ — ਦੱਸ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
3.60.15
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्।
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥ ३.६०.१५ ॥
ਹੇ ਕਕੁਭ, ਕਕੁਭ ਵਰਗੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਵੇਲਾਂ, ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਰੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.60.16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥ ३.६०.१६ ॥
ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੂੰ — ਇਹ ਤਿਲਕ ਰੁੱਖ ਤਿਲਕਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
3.60.17
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्।
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ ३.६०.१७ ॥
ਹੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ — ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸਾਰਥਕ ਕਰ; ਛੇਤੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਕੇ।
3.60.18
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी।
कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ ३.६०.१८ ॥
ਹੇ ਤਾਲ, ਜੇ ਤੂੰ ਪੱਕੇ ਤਾਲ ਫਲ ਵਰਗੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸ — ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ।
3.60.19
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा।
प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे ॥ ३.६०.१९ ॥
ਹੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ! ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੇ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
3.60.20
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्।
कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥ ३.६०.२० ॥
ਅਹੋ! ਹੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਰੁੱਖ, ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ। ਕਰਣਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜੇ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਦੱਸ।
3.60.21
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्।
दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥ ३.६०.२१ ॥
ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅੰਬ, ਨੀਪ, ਮਹਾਸਾਲ, ਕਟਹਲ, ਕੁਰਵ, ਧਵ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.60.22
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा।
पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.२२ ॥
ਫਿਰ ਬਕੁਲ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਕੇਤਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਿਆ ਤੇ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
3.60.23
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्।
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ ३.६०.२३ ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਗ! ਕੀ ਤੂੰ ਮ੍ਰਿਗਨੈਣੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹਿਰਨ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਉਹ ਪਿਆਰੀ ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਦਾ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।
3.60.24
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्।
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥ ३.६०.२४ ॥
ਹੇ ਗਜ! ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਪੱਟਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਜ, ਦੱਸ।
3.60.25
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना।
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ ३.६०.२५ ॥
ਹੇ ਬਾਘ! ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਜੇ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਬੇਖੌਫ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸ; ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।
3.60.26
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे।
वृक्षैराच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.२६ ॥
ਪਿਆਰੀਏ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕਮਲਨੈਣੀਏ, ਯਕੀਨਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ?
3.60.27
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि।
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥ ३.६०.२७ ॥
ਰੁਕ, ਰੁਕ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ! ਕੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੈਨੂੰ ਤਰਸ ਨਹੀਂ? ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਜ਼ਾਕੀਆ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?
3.60.28
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि।
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥ ३.६०.२८ ॥
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀਏ! ਤੇਰਾ ਪੀਲਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਭੱਜਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ ਤਾਂ ਰੁਕ ਜਾ।
3.60.29
नैव सा नूनमथवा हिंसिता चारुहासिनी।
कृच्छ्रं प्राप्तं न मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥ ३.६०.२९ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਨਹੀਂ; ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰੇ, ਇਹ ਯਕੀਨਨ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
3.60.30
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः।
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ ३.६०.३० ॥
ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਾਸ-ਖਾਣੇ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੰਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੈਥੋਂ ਵਿਛੜ ਗਈ ਹੈ।
3.60.31
नूनं तच्छुभदन्तोष्ठं सुनासं शुभकुण्डलम्।
पूर्णचन्द्रनिभं ग्रस्तं मुखं निष्प्रभतां गतम् ॥ ३.६०.३१ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਨਿਸਤੇਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
3.60.32
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयकोचिता।
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥ ३.६०.३२ ॥
ਚੰਪਾ ਫੁੱਲ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ, ਹਾਰ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ, ਕੋਮਲ, ਸੋਹਣੀ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ — ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਉਸ ਪਿਆਰੀ ਦੀ — ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਈ ਹੈ।
3.60.33
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ ॥ ३.६०.३३ ॥
ਯਕੀਨਨ ਉਹ ਦੋ ਬਾਹਾਂ — ਕਰੂੰਬਲ ਵਾਂਗ ਕੋਮਲ, ਹਿਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ, ਕੰਬਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦਾਂ ਸਮੇਤ — ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਈਆਂ ਹਨ।
3.60.34
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै।
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा ॥ ३.६०.३४ ॥
ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਉਹ ਬਾਲੜੀ ਜਿਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਹੀ ਹੋ ਗਈ; ਕਾਫ਼ਲੇ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਖਾ ਲਈ ਗਈ।
3.60.35
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वं प्रियां क्वचित्।
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः ॥ ३.६०.३५ ॥
ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਹਾਏ ਪਿਆਰੀ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਹਾਏ ਸੀਤਾ! — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ।
3.60.36
इत्येवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्।
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् ॥ ३.६०.३६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਇੱਕ ਬਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਬਨ ਦੌੜਦੇ ਰਹੇ; ਕਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ, ਕਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਖਾਂਦੇ।
3.60.37
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च।
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥ ३.६०.३७ ॥
ਕਦੇ ਉਹ ਪਾਗਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਝਰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਸਨ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਟਿਕੇ ਬਿਨਾਂ।
3.60.38
तदा स गत्वा विपुलं महद् वनं
परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति।
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे
पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ ३.६०.३८ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਨ ਬਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਾ ਬਨ ਘੁੰਮ ਆਏ। ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਆਸ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ।