వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 3.60
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.60.1
भृशमाव्रजमानस्य तस्याधो वामलोचनम्।
प्रास्फुरच्चास्खलद् रामो वेपथुश्चास्य जायते ॥ ३.६०.१ ॥
ఆయన వేగంగా నడుస్తుండగా ఆయన ఎడమ కన్ను అదరింది; రాముడు తడబడ్డాడు, ఆయన శరీరం వణకసాగింది.
3.60.2
उपालक्ष्य निमित्तानि सोऽशुभानि मुहुर्मुहुः।
अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह ॥ ३.६०.२ ॥
ఆ అశుభ శకునాలను మళ్లీ మళ్లీ గమనించి, "సీతకు క్షేమమేనా?" అని ఆయన పలికాడు.
3.60.3
त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः।
शून्यमावसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः ॥ ३.६०.३ ॥
సీతను చూడాలన్న ఆత్రుతతో వేగంగా వెళ్ళాడు; ఖాళీగా ఉన్న నివాసాన్ని చూసి ఆయన మనసు కలతచెందింది.
3.60.4
उद्भ्रमन्निव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः।
तत्र तत्रोटजस्थानमभिवीक्ष्य समन्ततः ॥ ३.६०.४ ॥
రఘునందనుడు వేగంగా తిరుగుతూ, అటూ ఇటూ చూస్తూ, అన్ని వైపులా పర్ణకుటీరం ఉన్న చోటును పరికించాడు.
3.60.5
ददर्श पर्णशालां च सीतया रहितां तदा।
श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीमिव ॥ ३.६०.५ ॥
అప్పుడాయన సీత లేని పర్ణశాలను చూశాడు—కాంతి లేకుండా, ధ్వంసమై, హేమంత ఋతువులో పద్మినిలా.
3.60.6
रुदन्तमिव वृक्षैश्च ग्लानपुष्पमृगद्विजम्।
श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तं वनदैवतैः ॥ ३.६०.६ ॥
చెట్లతో కలిసి ఏడుస్తున్నట్లుగా—పువ్వులు వాడిపోయి, మృగాలు పక్షులు లేక; కాంతిహీనమై, ధ్వంసమై, వనదేవతలచే విడువబడి.
3.60.7
विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम्।
दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः ॥ ३.६०.७ ॥
చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్న లేడిచర్మాలు, దర్భలు, విసిరివేయబడిన చాపలు, శూన్యమైన పర్ణశాల స్థలాన్ని చూసి ఆయన మళ్ళీ మళ్ళీ విలపించాడు.
3.60.8
हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति।
निलीनाप्यथवा भीरुरथवा वनमाश्रिता ॥ ३.६०.८ ॥
ఆమె అపహరించబడి ఉండవచ్చు, లేదా మరణించి ఉండవచ్చు, లేదా తప్పిపోయి ఉండవచ్చు, లేదా భక్షించబడి ఉండవచ్చు; లేక భయంతో దాగి ఉండవచ్చు, లేదా అడవిలో ఆశ్రయం పొంది ఉండవచ్చు.
3.60.9
गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्यपि च वा पुनः।
अथवा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता ॥ ३.६०.९ ॥
ఆమె పూలను లేదా పండ్లను ఏరుకోవడానికి వెళ్ళి ఉండవచ్చు; లేక పద్మాల కొలనుకు వెళ్ళి ఉండవచ్చు, లేదా నీటి కోసం నదికి వెళ్ళి ఉండవచ్చు.
3.60.10
यत्नान्मृगयमाणस्तु नाससाद वने प्रियाम्।
शोकरक्तेक्षणः श्रीमानुन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.१० ॥
ఎంతో శ్రమతో వెదికినా అడవిలో ఆయన ప్రియురాలు కనబడలేదు. శోకంతో ఎర్రబడిన కళ్ళతో ఆ తేజస్వి పిచ్చివాడిలా కనిపించాడు.
3.60.11
वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश्चापि नदीनदम्।
बभ्राम विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः ॥ ३.६०.११ ॥
ఒక చెట్టు నుండి మరొక చెట్టు వద్దకు పరుగెత్తుతూ, పర్వతాలలో, నదులలో, ఏరులలో విలపిస్తూ రాముడు తిరిగాడు; శోకమనే బురద సముద్రంలో మునిగినవాడై.
3.60.12
अस्ति कच्चित्त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया।
कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम् ॥ ३.६०.१२ ॥
ఓ కదంబ వృక్షమా! కదంబ పుష్పాలను ప్రేమించే నా ప్రియురాలిని నువ్వు చూశావా? ఓ కదంబమా, నీకు తెలిసుంటే ఆ అందమైన ముఖం గల సీత గురించి చెప్పు.
3.60.13
स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम्।
शंसस्व यदि सा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी ॥ ३.६०.१३ ॥
మృదువైన చిగుళ్ల వంటి కాంతితో, పసుపు పట్టువస్త్రం ధరించిన ఆమెను — ఓ బిల్వమా, నువ్వు ఆమెను చూసి ఉంటే చెప్పు; బిల్వ ఫలాల వంటి స్తనాలు కలది.
3.60.14
अथवार्जुन शंस त्वं प्रियां तामर्जुनप्रियाम्।
जनकस्य सुता तन्वी यदि जीवति वा न वा ॥ ३.६०.१४ ॥
లేదా అర్జునా, నీకు ప్రియమైన ఆమెను — అర్జునుడికి ప్రియురాలిని — చెప్పు; జనకుని కుమార్తె, సన్నని శరీరిణి, బ్రతికి ఉందో లేదో.
3.60.15
ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम्।
लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्येष वनस्पतिः ॥ ३.६०.१५ ॥
ఓ ककुభమా, ఏ తొడలు ककुభ వృక్షంలా ఉన్నాయో ఆమెను — మైథిలిని నువ్వు నిశ్చయంగా ఎరుగుదువు; తీగలు, చిగుళ్లు, పూలతో నిండిన ఈ వృక్షం నిజంగా శోభిస్తోంది.
3.60.16
भ्रमरैरुपगीतश्च यथा द्रुमवरो ह्यसि।
एष व्यक्तं विजानाति तिलकस्तिलकप्रियाम् ॥ ३.६०.१६ ॥
తుమ్మెదల చేత పాడబడుతున్న, వృక్షాలలో శ్రేష్ఠమైన వాడా — ఈ తిలక వృక్షం తిలకప్రియను నిశ్చయంగా ఎరుగుతుంది.
3.60.17
अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतनम्।
त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम् ॥ ३.६०.१७ ॥
అశోకమా, శోకాన్ని తొలగించువాడా, శోకంతో హతమైన మనస్సుగల నన్ను — నీ పేరును నిలబెట్టు; త్వరగా ప్రియను దర్శింపజేసి.
3.60.18
यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालोपमस्तनी।
कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि ॥ ३.६०.१८ ॥
ఓ తాలమా, పండిన తాల ఫలాల వంటి స్తనాలు కలదాన్ని నువ్వు చూసి ఉంటే, అందమైన నడుము కలదాన్ని చెప్పు — నా పట్ల నీకు కరుణ ఉంటే.
3.60.19
यदि दृष्टा त्वया जम्बो जाम्बूनदसमप्रभा।
प्रियां यदि विजानासि निःशङ्क कथयस्व मे ॥ ३.६०.१९ ॥
ఓ జంబూ వృక్షమా! జాంబూనద బంగారు కాంతి గల నా ప్రియురాలిని నీవు చూసి ఉంటే, లేదా ఆమెను నీవు ఎరిగి ఉంటే, సంకోచం లేకుండా నాకు చెప్పుము.
3.60.20
अहो त्वं कर्णिकाराद्य पुष्पितः शोभसे भृशम्।
कर्णिकारप्रियां साध्वीं शंस दृष्टा यदि प्रिया ॥ ३.६०.२० ॥
అహో! ఓ కర్ణికార వృక్షమా, నీవు పుష్పించి అతిశయంగా ప్రకాశిస్తున్నావు. కర్ణికారాన్ని ప్రేమించే ఆ సాధ్వి, నా ప్రియురాలిని నీవు చూసి ఉంటే చెప్పుము.
3.60.21
चूतनीपमहासालान् पनसान् कुरवान् धवान्।
दाडिमानपि तान् गत्वा दृष्ट्वा रामो महायशाः ॥ ३.६०.२१ ॥
మహాయశస్వి రాముడు మామిడి, నీప, మహాసాల, పనస, కురవ, ధవ, దాడిమ వృక్షాల దగ్గరకు వెళ్లి వాటిని చూశాడు.
3.60.22
बकुलानथ पुन्नागांश्चन्दनान् केतकांस्तथा।
पृच्छन् रामो वने भ्रान्त उन्मत्त इव लक्ष्यते ॥ ३.६०.२२ ॥
తరువాత బకుల, పున్నాగ, చందన, కేతక వృక్షాలను కూడా అడుగుతూ, రాముడు అడవిలో భ్రాంతి చెందినవాడిగా, పిచ్చివాడిలా కనిపించాడు.
3.60.23
अथवा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम्।
मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत् ॥ ३.६०.२३ ॥
లేదా, ఓ మృగమా! మృగనయని మైథిలిని నీవు ఎరుగుదువా? ఆమె చూపు మృగం వంటిది; ఆ ప్రియురాలు ఆడ జింకలతో కలిసి ఉండి ఉండవచ్చు.
3.60.24
गज सा गजनासोरुर्यदि दृष्टा त्वया भवेत्।
तां मन्ये विदितां तुभ्यमाख्याहि वरवारण ॥ ३.६०.२४ ॥
ఓ గజమా! ఏనుగు తొండం, తొడల వంటి అవయవాలు గల ఆమెను నీవు చూసి ఉంటే, ఆమెను నీవు ఎరుగుదువని అనుకుంటాను; ఓ శ్రేష్ఠ గజమా, చెప్పుము.
3.60.25
शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना।
मैथिली मम विस्रब्धः कथयस्व न ते भयम् ॥ ३.६०.२५ ॥
ఓ పులీ! చంద్రముఖి, నా ప్రియురాలు మైథిలిని నీవు చూసినట్లైతే, భయం లేకుండా చెప్పు; నీకు ఎలాంటి భయమూ లేదు.
3.60.26
किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे।
वृक्षैराच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे ॥ ३.६०.२६ ॥
ప్రియా! ఎందుకు పారిపోతున్నావు? కమలాక్షీ, నిశ్చయంగా నిన్ను చూశాను. చెట్లతో నిన్ను నువ్వు దాచుకొని నాకు ఎందుకు జవాబు చెప్పవు?
3.60.27
तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न तेऽस्ति करुणा मयि।
नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं मामुपेक्षसे ॥ ३.६०.२७ ॥
ఆగు, ఆగు, సుందర నడుమున్నదానా! నాపై నీకు కరుణ లేదా? నీవు అతిగా చమత్కారపు స్వభావం గలదానవు; ఎందుకు నన్ను ఉపేక్షిస్తున్నావు?
3.60.28
पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि।
धावन्त्यपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्यस्ति सौहृदम् ॥ ३.६०.२८ ॥
ఓ శ్రేష్ఠ వర్ణవతీ! నీ పసుపు పట్టు వస్త్రం నిన్ను సూచిస్తోంది; పరిగెత్తుతున్నప్పుడూ నేను నిన్ను చూశాను. నాపై స్నేహం ఉంటే ఆగు.
3.60.29
नैव सा नूनमथवा हिंसिता चारुहासिनी।
कृच्छ्रं प्राप्तं न मां नूनं यथोपेक्षितुमर्हति ॥ ३.६०.२९ ॥
నిశ్చయంగా ఆమె కాదు; లేదా మనోహరంగా నవ్వే ఆమెను ఎవరో హింసించి ఉండవచ్చు. కష్టంలో ఉన్న నన్ను ఆమె ఇలా ఉపేక్షించడం నిశ్చయంగా తగదు.
3.60.30
व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः।
विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया ॥ ३.६०.३० ॥
స్పష్టంగా, ఆ యువతిని మాంసభక్షకులైన రాక్షసులు భక్షించారు; ఆమె అవయవాలన్నిటినీ విభజించి, నా ప్రియురాలు నాకు దూరమైంది.
3.60.31
नूनं तच्छुभदन्तोष्ठं सुनासं शुभकुण्डलम्।
पूर्णचन्द्रनिभं ग्रस्तं मुखं निष्प्रभतां गतम् ॥ ३.६०.३१ ॥
నిశ్చయంగా అందమైన దంతాలు, పెదవులు, చక్కటి ముక్కు, అందమైన కుండలాలు కలిగిన, పూర్ణచంద్రుని వంటి ఆమె ముఖం రాక్షసులచే పట్టబడి కాంతిహీనమైంది.
3.60.32
सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयकोचिता।
कोमला विलपन्त्यास्तु कान्ताया भक्षिता शुभा ॥ ३.६०.३२ ॥
చంపక పుష్పపు రంగు కాంతి కలిగిన, హారానికి తగిన, మృదువైన, అందమైన ఆ మెడ — విలపిస్తున్న ఆ ప్రియురాలిది — రాక్షసులచే తినబడింది.
3.60.33
नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ।
भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ ॥ ३.६०.३३ ॥
నిశ్చయంగా ఆ రెండు చేతులు — చిగురుటాకుల వంటి మృదువైనవి, ఊపబడుతున్నవి, వణుకుతున్న చివరలు కలిగినవి, చేతులు, ఆభరణాలు, అంగదాలతో కూడినవి — రాక్షసులచే తినబడ్డాయి.
3.60.34
मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै।
सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा ॥ ३.६०.३४ ॥
నన్ను విడిచి ఉన్న ఆ బాలిక రాక్షసులకు ఆహారం కావడానికే అయినట్లు; వర్తకుల బృందం విడిచిపెట్టబడినట్లు, బహుబంధువులు కల ఆమె తినబడింది.
3.60.35
हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसे त्वं प्रियां क्वचित्।
हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः ॥ ३.६०.३५ ॥
అయ్యో లక్ష్మణా, మహాబాహూ! నీవు నా ప్రియురాలిని ఎక్కడైనా చూస్తున్నావా? అయ్యో ప్రియా, భద్రే, ఎక్కడికి వెళ్ళావు? అయ్యో సీతా! — అని మళ్ళీ మళ్ళీ.
3.60.36
इत्येवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्।
क्वचिदुद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् ॥ ३.६०.३६ ॥
ఈ విధంగా విలపిస్తూ రాముడు అడవి నుండి అడవికి పరుగెత్తాడు; కొన్నిసార్లు వేగంగా తిరుగుతూ, కొన్నిసార్లు బలంగా తూలుతూ సంచరించాడు.
3.60.37
क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।
स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च।
काननानि च वेगेन भ्रमत्यपरिसंस्थितः ॥ ३.६०.३७ ॥
కొన్నిసార్లు ఆయన ఉన్మత్తుడిలా కనిపించాడు, ప్రియురాలిని వెతకడంలో మునిగి. అడవులు, నదులు, పర్వతాలు, పర్వత జలపాతాలు, తోటలు అన్నింటిలో వేగంగా తిరిగాడు, ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండలేక.
3.60.38
तदा स गत्वा विपुलं महद् वनं
परीत्य सर्वं त्वथ मैथिलीं प्रति।
अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे
पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम् ॥ ३.६०.३८ ॥
అప్పుడు ఆయన విశాలమైన గొప్ప అడవికి వెళ్ళి దానంతటినీ చుట్టివచ్చాడు. మైథిలి గురించిన ఆశ నెరవేరకపోవడంతో, ప్రియురాలిని వెతకడానికి మళ్ళీ గొప్ప కష్టం చేశాడు.