वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
वीक्षमाणस्तु मन्दासुः सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्।
आदावेव तु सुग्रीवं ददर्शानुजमग्रतः ॥ ४.२२.१ ॥
मंद श्वास घेत सर्वत्र पाहणाऱ्या वालीने प्रथम आपला धाकटा भाऊ सुग्रीव समोर पाहिला.
4.22.2
तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्।
आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत् ॥ ४.२२.२ ॥
विजय मिळवलेल्या वानरराज सुग्रीवाला वालीने स्पष्ट वाणीने, स्नेहाने संबोधून हे म्हटले.
4.22.3
सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्।
कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात् ॥ ४.२२.३ ॥
सुग्रीवा, या दोषामुळे, भविष्याने, बुद्धिमोहाने बळजबरीने ओढल्या जाणाऱ्या मला या पापातून जाऊ देणे तुला योग्य नाही.
4.22.4
युगपद् विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः।
सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं जातमन्यथा ॥ ४.२२.४ ॥
प्रिय बंधो, आम्हा दोघांसाठी एकाच वेळी सुख योजलेले नाही असे मला वाटते; भावांचे ते सौहार्द असे बदलून गेले आहे.
4.22.5
प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्।
मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम् ॥ ४.२२.५ ॥
आजच तू या वनवासी वानरांचे राज्य मिळव; आणि जाणून घे की आजच मीही यमाच्या क्षयाकडे जात आहे.
4.22.6
जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलां तथा।
प्रजहाम्येष वै तूर्णमहं चागर्हितं यशः ॥ ४.२२.६ ॥
जीवन, राज्य आणि विपुल ऐश्वर्य मी आता त्यागत आहे; आणि माझी निर्दोष कीर्तीही मी लवकरच सोडत आहे.
4.22.7
अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद् वचः।
यद्यप्यसुकरं राजन् कर्तुमेव त्वमर्हसि ॥ ४.२२.७ ॥
हे वीरा, या स्थितीत मी जे वचन सांगणार आहे, हे राजा, ते करणे सोपे नसले तरी तू ते करणेच योग्य आहे.
4.22.8
सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्।
बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम् ॥ ४.२२.८ ॥
सुखास पात्र, सुखात वाढलेला, बालक असूनही प्रौढ विचारांचा हा अंगद अश्रूंनी भरलेल्या मुखाने जमिनीवर पडलेला पाहा.
4.22.9
मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसम्।
मया हीनमहीनार्थं सर्वतः परिपालय ॥ ४.२२.९ ॥
माझ्या प्राणांहूनही प्रिय, माझ्या औरस पुत्राप्रमाणे असलेल्या या पुत्राचे, माझ्यापासून दूर असूनही कोणत्याही अभावाविना, सर्व प्रकारे तू रक्षण कर.
4.22.10
त्वमप्यस्य पिता दाता परित्राता च सर्वशः।
भयेष्वभयदश्चैव यथाहं प्लवगेश्वर ॥ ४.२२.१० ॥
हे वानरराजा, तूसुद्धा याचा पिता, दाता, सर्व प्रकारे रक्षक आणि संकटांत अभय देणारा आहेस, जसा मी आहे.
4.22.11
एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः।
रक्षसां च वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति ॥ ४.२२.११ ॥
तारेचा हा श्रीमान पुत्र अंगद तुझ्याइतकाच पराक्रमी आहे; राक्षसांच्या वधात तो तुझ्यासमोरच असेल.
4.22.12
अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान् रणे।
करिष्यत्येष तारेयस्तेजस्वी तरुणोऽङ्गदः ॥ ४.२२.१२ ॥
बलवान, तेजस्वी, तरुण असा हा तारेचा पुत्र अंगद रणात पराक्रम दाखवून आपल्याला साजेशी कामे करील.
4.22.13
सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये।
औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता ॥ ४.२२.१३ ॥
सुषेणाची कन्या ही तारा, अर्थाच्या सूक्ष्म निश्चयात आणि विविध उत्पातांच्या बाबतीत सर्व प्रकारे निपुण आहे.
4.22.14
यदेषा साध्विति ब्रूयात् कार्यं तन्मुक्तसंशयम्।
नहि तारामतं किंचिदन्यथा परिवर्तते ॥ ४.२२.१४ ॥
ही 'योग्य आहे' असे म्हणाली तर ते कार्य संशयरहित समज; तारेचे मत काही केल्या बदलत नाही.
4.22.15
राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया।
स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्यादमानितः ॥ ४.२२.१५ ॥
राघवाचे (रामाचे) कार्य तुम्ही निःशंकपणे करायला हवे; न केल्यास अधर्म होईल आणि अपमानित झालेला (राम) तुमचीच हानी करील.
4.22.16
इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम्।
उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि ॥ ४.२२.१६ ॥
हे सुग्रीवा, ही दिव्य सोन्याची माळ धारण कर; हिच्यात उदार श्री वास करते; मी मेल्यावर ती ही सोडून देईल.
4.22.17
इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्।
हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट् ॥ ४.२२.१७ ॥
बंधुप्रेमाने वालीने असे सांगितल्यावर सुग्रीव हर्ष सोडून पुन्हा दीन झाला, ग्रहणाने ग्रासलेल्या चंद्राप्रमाणे.
4.22.18
तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन् युक्तमतन्द्रितः।
जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम् ॥ ४.२२.१८ ॥
वालीच्या बोलण्याने शांत होऊन, योग्य ते करीत, आळस न करता, अनुमती मिळाल्यावर त्याने ती सोन्याची माळ घेतली.
4.22.19
तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा दृष्ट्वा चैवात्मजं स्थितम्।
संसिद्धः प्रेत्यभावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत् ॥ ४.२२.१९ ॥
ती सोन्याची माळा देऊन, उभ्या असलेल्या आपल्या पुत्र अंगदाकडे पाहून, मृत्यूसाठी सिद्ध झालेला तो प्रेमाने अंगदाला म्हणाला.
4.22.20
देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये।
सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव ॥ ४.२२.२० ॥
आज देश आणि काळाचे पालन कर; प्रिय-अप्रिय सहन करीत, सुख-दुःख सोसत, योग्य वेळी सुग्रीवाच्या अधीन राहा.
4.22.21
यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया।
न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मन्यते ॥ ४.२२.२१ ॥
हे महाबाहो, मी तुला नेहमी जसे लाडाने वाढवले, तसे वागणाऱ्या तुला सुग्रीव फार मान देत नाही.
4.22.22
नास्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिंदम।
भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव ॥ ४.२२.२२ ॥
हे शत्रुदमना, याच्या शत्रूंच्या मार्गाने जाऊ नकोस; स्वामीच्या हितात तत्पर, संयमी होऊन सुग्रीवाच्या अधीन राहा.
4.22.23
न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते।
उभयं हि महादोषं तस्मादन्तरदृग् भव ॥ ४.२२.२३ ॥
अति प्रेम दाखवू नये, आणि प्रेमाचा अभावही तुझ्यात नसावा; कारण दोन्ही मोठे दोष आहेत; म्हणून अंतरंग जाणणारा हो.
4.22.24
इत्युक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसम्पीडितो भृशम्।
विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः ॥ ४.२२.२४ ॥
असे बोलून, बाणाने अत्यंत पीडित होऊन, डोळे फिरवून, भयंकर दात दाखवून, तो प्राणहीन झाला.
4.22.25
ततो विचुक्रुशुस्तत्र वानरा हतयूथपाः।
परिदेवयमानास्ते सर्वे प्लवगसत्तमाः ॥ ४.२२.२५ ॥
तेव्हा तेथे यूथपती मारले गेल्यामुळे वानर आक्रोश करू लागले. विलाप करीत ते सर्व श्रेष्ठ वानर रडू लागले.
4.22.26
किष्किन्धा ह्यद्य शून्या च स्वर्गते वानरेश्वरे।
उद्यानानि च शून्यानि पर्वताः काननानि च ॥ ४.२२.२६ ॥
वानरेश्वर स्वर्गवासी झाल्यामुळे आज किष्किंधा सुनी झाली आहे. उद्याने, पर्वत आणि अरण्येही ओस पडली आहेत.
4.22.27
हते प्लवगशार्दूले निष्प्रभा वानराः कृताः।
यस्य वेगेन महता काननानि वनानि च ॥ ४.२२.२७ ॥
उड्डाण करणाऱ्यांमधील वाघासारखा तो वीर मारला गेल्यामुळे वानर निस्तेज झाले आहेत. त्याच्या महान वेगाने वने आणि अरण्येही हादरत असत.
4.22.28
पुष्पौघेणानुबद्ध्यन्ते करिष्यति तदद्य कः।
येन दत्तं महद् युद्धं गन्धर्वस्य महात्मनः ॥ ४.२२.२८ ॥
फुलांच्या राशींनी त्यांना आता कोण बांधील? महात्मा गंधर्वाशी महायुद्ध ज्याने केले होते, ते आता कोण करील?
4.22.29
गोलभस्य महाबाहोर्दश वर्षाणि पञ्च च।
नैव रात्रौ न दिवसे तद् युद्धमुपशाम्यति ॥ ४.२२.२९ ॥
महाबाहू गोलभाशी ते युद्ध पंधरा वर्षे चालले. रात्रीही नव्हे, दिवसही नव्हे; ते युद्ध शमत नव्हते.
4.22.30
ततः षोडशमे वर्षे गोलभो विनिपातितः।
तं हत्वा दुर्विनीतं तु वाली दंष्ट्राकरालवान्।
सर्वाभयंकरोऽस्माकं कथमेष निपातितः ॥ ४.२२.३० ॥
मग सोळाव्या वर्षी गोलभ पाडला गेला. त्या उद्दाम गोलभाला मारून वाली, दाढांनी भयंकर, आमच्या सर्वांना भय देणारा, हा कसा पाडला गेला?
4.22.31
हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा
प्लवङ्गमास्तत्र न शर्म लेभिरे।
वनेचराः सिंहयुते महावने
यथा हि गावो निहते गवां पतौ ॥ ४.२२.३१ ॥
त्या वीर वानरराजाचा वध झाल्यावर तेथील वानरांना काही शांती लाभली नाही; सिंहांनी भरलेल्या महावनात गायी आपला धनी (बैल) मारला गेल्यावर जशा अस्वस्थ होतात तसे.
4.22.32
ततस्तु तारा व्यसनार्णवप्लुता
मृतस्य भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा।
जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं
महाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता ॥ ४.२२.३२ ॥
तेव्हा दुःखसागरात बुडालेली तारा मृत पतीचे मुख पाहून वालीला मिठी मारून भूमीवर कोसळली; छिन्न झालेल्या महावृक्षाला बिलगलेल्या वेलीप्रमाणे.