వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
वीक्षमाणस्तु मन्दासुः सर्वतो मन्दमुच्छ्वसन्।
आदावेव तु सुग्रीवं ददर्शानुजमग्रतः ॥ ४.२२.१ ॥
మెల్లగా ఊపిరి తీస్తూ చుట్టూ చూస్తున్న వాలి, మొదట తన తమ్ముడు సుగ్రీవుడిని తన ఎదురుగా చూశాడు.
4.22.2
तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्।
आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहमिदमब्रवीत् ॥ ४.२२.२ ॥
విజయం పొందిన వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడిని వాలి స్పష్టమైన మాటలతో ప్రేమగా సంబోధించి ఇలా అన్నాడు.
4.22.3
सुग्रीव दोषेण न मां गन्तुमर्हसि किल्बिषात्।
कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात् ॥ ४.२२.३ ॥
సుగ్రీవా, ఈ దోషం వల్ల, భవిష్యత్తుచే, బుద్ధి మోహంచేత బలవంతంగా లాగబడుతున్న నన్ను ఈ పాపం నుండి వెళ్లనీయకు.
4.22.4
युगपद् विहितं तात न मन्ये सुखमावयोः।
सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तदिदं जातमन्यथा ॥ ४.२२.४ ॥
తాతా, మనిద్దరికీ ఒకేసారి సుఖం విధించబడలేదని నేను భావిస్తున్నాను; సోదరులకు తగిన ఆ స్నేహం ఇలా వేరుగా మారిపోయింది.
4.22.5
प्रतिपद्य त्वमद्यैव राज्यमेषां वनौकसाम्।
मामप्यद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम् ॥ ४.२२.५ ॥
ఈరోజే నీవు ఈ అడవి వానరుల రాజ్యాన్ని పొందు; ఈరోజే నేనూ యమలోకానికి వెళ్తున్నానని తెలుసుకో.
4.22.6
जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलां तथा।
प्रजहाम्येष वै तूर्णमहं चागर्हितं यशः ॥ ४.२२.६ ॥
ప్రాణాన్ని, రాజ్యాన్ని, విశాలమైన సంపదను కూడా నేను ఇప్పుడే విడిచిపెడుతున్నాను; నిర్దోషమైన నా కీర్తిని కూడా త్వరగా విడిచిపెడుతున్నాను.
4.22.7
अस्यां त्वहमवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद् वचः।
यद्यप्यसुकरं राजन् कर्तुमेव त्वमर्हसि ॥ ४.२२.७ ॥
ఈ స్థితిలో, ఓ వీరా, నేను చెప్పబోయే మాట ఇది. ఓ రాజా, అది చేయడం సులభం కాకపోయినా, నువ్వు దానిని చేయడానికి తగినవాడివే.
4.22.8
सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालमेनमबालिशम्।
बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितमङ्गदम् ॥ ४.२२.८ ॥
సుఖానికి అర్హుడు, సుఖంలో పెరిగినవాడు, బాలుడైనా పరిణతి గలవాడు అయిన ఈ అంగదుడిని చూడు; కన్నీటితో నిండిన ముఖంతో నేలపై పడి ఉన్నాడు.
4.22.9
मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रमिवौरसम्।
मया हीनमहीनार्थं सर्वतः परिपालय ॥ ४.२२.९ ॥
నా ప్రాణాల కంటే ప్రియమైన, నా స్వంత కుమారుడిలాంటి ఈ పుత్రుడిని, నా నుండి దూరమైనవాడైనా ఏ లోటు లేకుండా, అన్ని విధాలుగా రక్షించు.
4.22.10
त्वमप्यस्य पिता दाता परित्राता च सर्वशः।
भयेष्वभयदश्चैव यथाहं प्लवगेश्वर ॥ ४.२२.१० ॥
ఓ వానర రాజా, నువ్వు కూడా ఇతనికి తండ్రివి, దాతవు, అన్ని విధాలుగా రక్షకుడవు; భయాల్లో అభయమిచ్చేవాడవు, నేను ఎలాగో అలాగే.
4.22.11
एष तारात्मजः श्रीमांस्त्वया तुल्यपराक्रमः।
रक्षसां च वधे तेषामग्रतस्ते भविष्यति ॥ ४.२२.११ ॥
తార కుమారుడైన ఈ శ్రీమంతుడు అంగదుడు నీతో సమాన పరాక్రమం కలవాడు; రాక్షసులను వధించడంలో అతడు నీ ముందే ఉంటాడు.
4.22.12
अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान् रणे।
करिष्यत्येष तारेयस्तेजस्वी तरुणोऽङ्गदः ॥ ४.२२.१२ ॥
బలవంతుడు, తేజస్వి, యువకుడు అయిన ఈ తార కుమారుడు అంగదుడు యుద్ధంలో పరాక్రమం చూపి తగిన కార్యాలు చేస్తాడు.
4.22.13
सुषेणदुहिता चेयमर्थसूक्ष्मविनिश्चये।
औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता ॥ ४.२२.१३ ॥
సుషేణుని కుమార్తె అయిన ఈమె, అర్థ సూక్ష్మ నిర్ణయంలోను, వివిధ ఉత్పాతాల విషయంలోను అన్ని విధాలుగా నిపుణురాలు.
4.22.14
यदेषा साध्विति ब्रूयात् कार्यं तन्मुक्तसंशयम्।
नहि तारामतं किंचिदन्यथा परिवर्तते ॥ ४.२२.१४ ॥
ఈమె 'మంచిది' అని అంటే, ఆ కార్యాన్ని సందేహం లేకుండా చేయి; తార అభిప్రాయం ఏదీ మరోలా మారదు.
4.22.15
राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यमविशङ्कया।
स्यादधर्मो ह्यकरणे त्वां च हिंस्यादमानितः ॥ ४.२२.१५ ॥
రాఘవుని (రాముని) కార్యాన్ని నువ్వు శంక లేకుండా చేయాలి; చేయకపోతే అధర్మమే, అవమానితుడు నిన్నే హింసిస్తాడు.
4.22.16
इमां च मालामाधत्स्व दिव्यां सुग्रीव काञ्चनीम्।
उदारा श्रीः स्थिता ह्यस्यां सम्प्रजह्यान्मृते मयि ॥ ४.२२.१६ ॥
సుగ్రీవా, ఈ దివ్యమైన బంగారు మాలను ధరించు; ఇందులో ఉదారమైన శ్రీ నివసిస్తోంది; నేను మరణించిన తరువాత ఆమె దీనిని విడిచిపెడుతుంది.
4.22.17
इत्येवमुक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्।
हर्षं त्यक्त्वा पुनर्दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट् ॥ ४.२२.१७ ॥
సోదర ప్రేమతో వాలి అలా చెప్పగా, సుగ్రీవుడు సంతోషాన్ని విడిచి మళ్లీ దీనుడయ్యాడు, గ్రహణంలో చిక్కిన చంద్రునిలా.
4.22.18
तद्वालिवचनाच्छान्तः कुर्वन् युक्तमतन्द्रितः।
जग्राह सोऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम् ॥ ४.२२.१८ ॥
వాలి మాటలతో శాంతించి, ఉచితమైనది చేస్తూ, ఆలస్యం లేకుండా, అనుమతి పొంది ఆ బంగారు మాలను స్వీకరించాడు.
4.22.19
तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा दृष्ट्वा चैवात्मजं स्थितम्।
संसिद्धः प्रेत्यभावाय स्नेहादङ्गदमब्रवीत् ॥ ४.२२.१९ ॥
ఆ బంగారు మాలను ఇచ్చి, నిలబడి ఉన్న తన కుమారుడు అంగదుని చూసి, మరణానికి సిద్ధమైన అతడు ప్రేమతో అంగదునితో ఇలా అన్నాడు.
4.22.20
देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये।
सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव ॥ ४.२२.२० ॥
ఈ రోజు దేశకాలాలను పాటించు; ప్రియాప్రియాలను సహిస్తూ, సుఖదుఃఖాలను భరిస్తూ, తగిన కాలంలో సుగ్రీవునికి వశుడవై ఉండు.
4.22.21
यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया।
न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मन्यते ॥ ४.२२.२१ ॥
ఓ మహాబాహూ, నేను నిన్ను సదా ముద్దుగా పెంచినట్లు, ప్రవర్తిస్తున్న నిన్ను సుగ్రీవుడు అంతగా గౌరవించడు.
4.22.22
नास्यामित्रैर्गतं गच्छेर्मा शत्रुभिररिंदम।
भर्तुरर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव ॥ ४.२२.२२ ॥
ఓ శత్రుదమనా, ఇతని శత్రువుల మార్గంలో వెళ్ళకు; యజమాని ప్రయోజనంలో నిమగ్నుడవై, నిగ్రహంతో సుగ్రీవునికి వశుడవై ఉండు.
4.22.23
न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्योऽप्रणयश्च ते।
उभयं हि महादोषं तस्मादन्तरदृग् भव ॥ ४.२२.२३ ॥
అతి ప్రేమ చూపరాదు; ప్రేమ లేకపోవడమూ నీకు ఉండరాదు; ఈ రెండూ గొప్ప దోషాలు; కాబట్టి అంతరార్థాన్ని చూసేవాడవు కమ్ము.
4.22.24
इत्युक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसम्पीडितो भृशम्।
विवृतैर्दशनैर्भीमैर्बभूवोत्क्रान्तजीवितः ॥ ४.२२.२४ ॥
ఇలా చెప్పి, బాణంతో తీవ్రంగా బాధపడి, కళ్ళు తిరగబడి, భయంకరమైన దంతాలు బయటపెట్టి, ప్రాణం పోయినవాడయ్యాడు.
4.22.25
ततो विचुक्रुशुस्तत्र वानरा हतयूथपाः।
परिदेवयमानास्ते सर्वे प्लवगसत्तमाः ॥ ४.२२.२५ ॥
అప్పుడు అక్కడ నాయకులు హతులైన వానరులు ఆక్రందించారు. విలపిస్తూ ఆ శ్రేష్ఠ వానరులందరూ రోదించారు.
4.22.26
किष्किन्धा ह्यद्य शून्या च स्वर्गते वानरेश्वरे।
उद्यानानि च शून्यानि पर्वताः काननानि च ॥ ४.२२.२६ ॥
వానరేశ్వరుడు స్వర్గస్థుడు కావడంతో నేడు కిష్కింధ శూన్యమైంది. ఉద్యానాలు, పర్వతాలు, అరణ్యాలు కూడా శూన్యమయ్యాయి.
4.22.27
हते प्लवगशार्दूले निष्प्रभा वानराः कृताः।
यस्य वेगेन महता काननानि वनानि च ॥ ४.२२.२७ ॥
దూకువారిలో పులి వంటివాడు హతుడు కావడంతో వానరులు తేజోహీనులయ్యారు. ఆయన గొప్ప వేగంతో అడవులు, వనాలు కూడా కంపించేవి.
4.22.28
पुष्पौघेणानुबद्ध्यन्ते करिष्यति तदद्य कः।
येन दत्तं महद् युद्धं गन्धर्वस्य महात्मनः ॥ ४.२२.२८ ॥
పుష్పసమూహాలతో (అవి అలంకరింపబడేవి) ఇప్పుడు వాటిని ఎవరు కట్టగలరు? మహాత్ముడైన గంధర్వునితో మహాయుద్ధం చేసినవాడు ఇప్పుడు ఎవరు చేస్తారు?
4.22.29
गोलभस्य महाबाहोर्दश वर्षाणि पञ्च च।
नैव रात्रौ न दिवसे तद् युद्धमुपशाम्यति ॥ ४.२२.२९ ॥
మహాబాహువైన గోలభునితో ఆ యుద్ధం పదిహేను సంవత్సరాలు సాగింది. రాత్రిలోనూ కాదు, పగలులోనూ కాదు; ఆ యుద్ధం ఆగలేదు.
4.22.30
ततः षोडशमे वर्षे गोलभो विनिपातितः।
तं हत्वा दुर्विनीतं तु वाली दंष्ट्राकरालवान्।
सर्वाभयंकरोऽस्माकं कथमेष निपातितः ॥ ४.२२.३० ॥
అప్పుడు పదహారవ సంవత్సరంలో గోలభుడు హతుడయ్యాడు. ఆ దుర్వినీతుడిని చంపిన వాలి, కోరదంష్ట్రలతో భయంకరుడు, మనందరికీ భయం కలిగించేవాడు; అతడు ఎలా హతుడయ్యాడు?
4.22.31
हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा
प्लवङ्गमास्तत्र न शर्म लेभिरे।
वनेचराः सिंहयुते महावने
यथा हि गावो निहते गवां पतौ ॥ ४.२२.३१ ॥
ఆ వీరుడైన వానరాధిపతి హతమైనప్పుడు, అక్కడి వానరులు ఏమాత్రం శాంతిని పొందలేదు; సింహాలతో నిండిన మహారణ్యంలో, తమ పతి (వృషభం) చంపబడినప్పుడు ఆవులు శాంతి లేకుండా ఉన్నట్లు.
4.22.32
ततस्तु तारा व्यसनार्णवप्लुता
मृतस्य भर्तुर्वदनं समीक्ष्य सा।
जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं
महाद्रुमं छिन्नमिवाश्रिता लता ॥ ४.२२.३२ ॥
అప్పుడు దుఃఖసముద్రంలో మునిగిన తార, మృతుడైన భర్త ముఖాన్ని చూసి, వాలిని కౌగిలించుకుని నేలపై పడింది; నరికిన మహావృక్షాన్ని చుట్టుకున్న లతలా.