વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.27.1
अभिषिक्ते तु सुग्रीवे प्रविष्टे वानरे गुहाम्।
आजगाम सह भ्रात्रा रामः प्रस्रवणं गिरिम् ॥ ४.२७.१ ॥
સુગ્રીવનો અભિષેક થયા પછી અને વાનર ગુફામાં પ્રવેશ્યા પછી, રામ પોતાના ભાઈ સાથે પ્રસ્રવણ પર્વત પર આવ્યા.
4.27.2
शार्दूलमृगसंघुष्टं सिंहैर्भीमरवैर्वृतम्।
नानागुल्मलतागूढं बहुपादपसंकुलम् ॥ ४.२७.२ ॥
વાઘ અને હરણોના અવાજથી ગુંજતો, ભયંકર ગર્જના કરતા સિંહોથી ઘેરાયેલો, વિવિધ ઝાડી અને વેલાઓથી ઢંકાયેલો, ઘણા વૃક્ષોથી ભરેલો.
4.27.3
ऋक्षवानरगोपुच्छैर्मार्जारैश्च निषेवितम्।
मेघराशिनिभं शैलं नित्यं शुचिकरं शिवम् ॥ ४.२७.३ ॥
રીંછ, વાનર, ગોપુચ્છ અને બિલાડીઓથી સેવાયેલો, મેઘના સમૂહ જેવો, સદા પવિત્ર કરનારો, મંગલ પર્વત.
4.27.4
तस्य शैलस्य शिखरे महतीमायतां गुहाम्।
प्रत्यगृह्णीत वासार्थं रामः सौमित्रिणा सह ॥ ४.२७.४ ॥
તે પર્વતના શિખર પર આવેલી વિશાળ અને વિસ્તૃત ગુફાને, સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે રહેવા માટે રામે સ્વીકારી.
4.27.5
कृत्वा च समयं रामः सुग्रीवेण सहानघः।
कालयुक्तं महद्वाक्यमुवाच रघुनन्दनः ॥ ४.२७.५ ॥
સુગ્રીવ સાથે કરાર કરીને નિર્દોષ રઘુનંદન રામે સમયને અનુકૂળ એક મહત્ત્વનું વચન કહ્યું.
4.27.6
विनीतं भ्रातरं भ्राता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम्।
इयं गिरिगुहा रम्या विशाला युक्तमारुता ॥ ४.२७.६ ॥
વિનમ્ર ભાઈ, લક્ષ્મીને વધારનાર લક્ષ્મણને ભાઈ (રામ) બોલ્યા: આ પર્વતગુફા રમણીય અને વિશાળ છે, અહીં પવન યોગ્ય રીતે વહી રહ્યો છે.
4.27.7
अस्यां वत्स्याम सौमित्रे वर्षरात्रमरिंदम।
गिरिशृङ्गमिदं रम्यमुत्तमं पार्थिवात्मज ॥ ४.२७.७ ॥
હે સૌમિત્રિ, હે શત્રુદમન, આપણે અહીં ચોમાસાની રાતો વિતાવીશું. હે રાજકુમાર, આ પર્વતશિખર સુંદર અને ઉત્તમ છે.
4.27.8
श्वेताभिः कृष्णताम्राभिः शिलाभिरुपशोभितम्।
नानाधातुसमाकीर्णं नदीदर्दुरसंयुतम् ॥ ४.२७.८ ॥
આ પર્વત સફેદ, કાળા અને તાંબાવર્ણા પથ્થરોથી શોભે છે, અનેક ધાતુઓથી ભરેલો છે અને નદીઓ તથા દેડકાંથી યુક્ત છે.
4.27.9
विविधैर्वृक्षषण्डैश्च चारुचित्रलतायुतम्।
नानाविहगसंघुष्टं मयूरवरनादितम् ॥ ४.२७.९ ॥
આ પર્વત વિવિધ વૃક્ષસમૂહો અને સુંદર રંગબેરંગી વેલોથી યુક્ત છે; અનેક પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજે છે અને શ્રેષ્ઠ મોરોના ટહુકાથી પડઘાય છે.
4.27.10
मालतीकुन्दगुल्मैश्च सिन्दुवारैः शिरीषकैः।
कदम्बार्जुनसर्जैश्च पुष्पितैरुपशोभितम् ॥ ४.२७.१० ॥
આ પર્વત માલતી, કુંદ ઝાડીઓ, સિંધુવાર, શિરીષ, કદંબ, અર્જુન અને સર્જ ફૂલેલાં વૃક્ષોથી શોભે છે.
4.27.11
इयं च नलिनी रम्या फुल्लपङ्कजमण्डिता।
नातिदूरे गुहाया नौ भविष्यति नृपात्मज ॥ ४.२७.११ ॥
હે રાજકુમાર, ખીલેલાં કમળોથી શોભતું આ સુંદર કમળ-સરોવર ગુફાથી બહુ દૂર નથી.
4.27.12
प्रागुदक्प्रवणे देशे गुहा साधु भविष्यति।
पश्चाच्चैवोन्नता सौम्य निवातेयं भविष्यति ॥ ४.२७.१२ ॥
પૂર્વ-ઉત્તર તરફ ઢળતી જગ્યાએ આ ગુફા સારી રહેશે. હે સૌમ્ય, પાછળની બાજુ ઊંચી અને પવનથી સુરક્ષિત રહેશે.
4.27.13
गुहाद्वारे च सौमित्रे शिला समतला शिवा।
कृष्णा चैवायता चैव भिन्नाञ्जनचयोपमा ॥ ४.२७.१३ ॥
હે સૌમિત્રિ, ગુફાના દ્વાર પાસે સપાટ, શુભ, કાળી અને લાંબી એક શિલા છે; તે તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવી છે.
4.27.14
गिरिशृङ्गमिदं तात पश्य चोत्तरतः शुभम्।
भिन्नाञ्जनचयाकारमम्भोधरमिवोदितम् ॥ ४.२७.१४ ॥
હે તાત, ઉત્તર તરફનું આ શુભ પર્વતશિખર જુઓ; તે તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવું, ઊગેલા વાદળ જેવું છે.
4.27.15
दक्षिणस्यामपि दिशि स्थितं श्वेतमिवाम्बरम्।
कैलासशिखरप्रख्यं नानाधातुविराजितम् ॥ ४.२७.१५ ॥
દક્ષિણ દિશામાં પણ ઊભેલું તે જાણે સફેદ આકાશ છે; કૈલાસ-શિખર જેવું, વિવિધ ધાતુઓથી શોભતું.
4.27.16
प्राचीनवाहिनीं चैव नदीं भृशमकर्दमाम्।
गुहायाः परतः पश्य त्रिकूटे जाह्नवीमिव ॥ ४.२७.१६ ॥
ગુફાની પેલે પાર પૂર્વ તરફ વહેતી, અત્યંત કાદવરહિત એ નદી જુઓ; ત્રિકૂટ પરની ગંગા જેવી છે.
4.27.17
चन्दनैस्तिलकैः सालैस्तमालैरतिमुक्तकैः।
पद्मकैः सरलैश्चैव अशोकैश्चैव शोभिताम् ॥ ४.२७.१७ ॥
ચંદન, તિલક, સાલ, તમાલ, અતિમુક્તક, પદ્મક, સરલ અને અશોક વૃક્ષોથી તે શોભે છે.
4.27.18
वानीरैस्तिमिदैश्चैव बकुलैः केतकैरपि।
हिन्तालैस्तिनिशैर्नीपैर्वेतसैः कृतमालकैः ॥ ४.२७.१८ ॥
વાનીર, તિમિદ, બકુલ, કેતક, હિંતાલ, તિનિશ, નીપ, વેતસ અને કૃતમાલક વૃક્ષોથી પણ તે યુક્ત છે.
4.27.19
तीरजैः शोभिता भाति नानारूपैस्ततस्ततः।
वसनाभरणोपेता प्रमदेवाभ्यलंकृता ॥ ४.२७.१९ ॥
કિનારે ઊગેલાં અનેક રૂપનાં પુષ્પોથી શોભતી તે અહીં-ત્યાં ચમકે છે; વસ્ત્રાભૂષણથી સજેલી સ્ત્રીની જેમ તે સંપૂર્ણ અલંકૃત છે.
4.27.20
शतशः पक्षिसङ्घैश्च नानानादविनादिता।
एकैकमनुरक्तैश्च चक्रवाकैरलंकृता ॥ ४.२७.२० ॥
સેંકડો પક્ષી-ટોળાંઓના અનેક પ્રકારના અવાજોથી ગુંજતી અને પોતપોતાના સાથી પર અનુરક્ત ચક્રવાક પક્ષીઓથી અલંકૃત તે નદી છે.
4.27.21
पुलिनैरतिरम्यैश्च हंससारससेविता।
प्रहसन्त्येव भात्येषा नानारत्नसमन्विता ॥ ४.२७.२१ ॥
અતિ રમણીય રેતીના ટેકરાઓવાળી, હંસ અને સારસ પક્ષીઓથી સેવાતી આ નદી જાણે હસતી હોય તેમ અનેક રત્નોથી ઝળહળે છે.
4.27.22
क्वचिन्नीलोत्पलैश्छन्ना भातिरक्तोत्पलैः क्वचित्।
क्वचिदाभाति शुक्लैश्च दिव्यैः कुमुदकुड्मलैः ॥ ४.२७.२२ ॥
ક્યાંક વાદળી કમળોથી ઢંકાઈ ઝળકે છે, ક્યાંક લાલ કમળોથી; ક્યાંક શ્વેત દિવ્ય કુમુદની કળીઓથી તે શોભે છે.
4.27.23
पारिप्लवशतैर्जुष्टा बर्हिक्रौञ्चविनादिता।
रमणीया नदी सौम्य मुनिसङ्घनिषेविता ॥ ४.२७.२३ ॥
સેંકડો જળપક્ષીઓથી સેવાતી, મોર અને ક્રૌંચના અવાજથી ગુંજતી, હે સૌમ્ય, મુનિ-સમૂહોથી સેવાતી આ નદી રમણીય છે.
4.27.24
पश्य चन्दनवृक्षाणां पङ्क्तिः सुरुचिरा इव।
ककुभानां च दृश्यन्ते मनसैवोदिताः समम् ॥ ४.२७.२४ ॥
જુઓ, ચંદન વૃક્ષોની હાર કેટલી સુંદર લાગે છે; ककुભ વૃક્ષો પણ જાણે મનમાંથી જ ઊગ્યાં હોય તેમ એકસાથે દેખાય છે.
4.27.25
अहो सुरमणीयोऽयं देशः शत्रुनिषूदन।
दृढं रंस्याव सौमित्रे साध्वत्र निवसावहे ॥ ४.२७.२५ ॥
અહો! આ પ્રદેશ દેવોના નગર જેવો અતિ સુંદર છે, હે શત્રુનિષૂદન. હે સુમિત્રાપુત્ર, અહીં આપણે બંને આનંદથી રહીશું.
4.27.26
इतश्च नातिदूरे सा किष्किन्धा चित्रकानना।
सुग्रीवस्य पुरी रम्या भविष्यति नृपात्मज ॥ ४.२७.२६ ॥
અહીંથી બહુ દૂર નથી, વિચિત્ર વનોવાળી એ કિષ્કિંધા. હે રાજકુમાર, તે સુગ્રીવની રમણીય નગરી હશે.
4.27.27
गीतवादित्रनिर्घोषः श्रूयते जयतां वर।
नदतां वानराणां च मृदङ्गाडम्बरैः सह ॥ ४.२७.२७ ॥
હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ગીત અને વાદ્યોનો ઘોષ સંભળાય છે; મૃદંગના અવાજ સાથે વાનરોની ગર્જના પણ સંભળાય છે.
4.27.28
लब्ध्वा भार्यां कपिवरः प्राप्य राज्यं सुहृद्वृतः।
ध्रुवं नन्दति सुग्रीवः सम्प्राप्य महतीं श्रियम् ॥ ४.२७.२८ ॥
પત્ની મેળવીને, રાજ્ય પામીને, મિત્રોથી ઘેરાયેલો કપિશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ નિશ્ચે મહાન સંપત્તિ પામીને આનંદ કરે છે.
4.27.29
इत्युक्त्वा न्यवसत् तत्र राघवः सहलक्ष्मणः।
बहुदृश्यदरीकुञ्जे तस्मिन् प्रस्रवणे गिरौ ॥ ४.२७.२९ ॥
એમ કહીને રાઘવ લક્ષ્મણ સાથે ત્યાં રહ્યા; અનેક દર્શનીય ગુફાઓ અને કુંજોવાળા તે પ્રસ્રવણ પર્વત પર.
4.27.30
सुसुखे हि बहुद्रव्ये तस्मिन् हि धरणीधरे।
वसतस्तस्य रामस्य रतिरल्पापि नाभवत् ॥ ४.२७.३० ॥
અત્યંત સુખદ, અનેક વસ્તુઓથી સમૃદ્ધ તે પર્વત પર રહેવા છતાં રામને જરાય આનંદ થયો નહીં.
4.27.31
हृतां हि भार्यां स्मरतः प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम्।
उदयाभ्युदितं दृष्ट्वा शशाङ्कं च विशेषतः ॥ ४.२७.३१ ॥
પ્રાણથી પણ પ્રિય, હરાયેલી ભાર્યાને સ્મરતા, અને વિશેષ કરીને ઉગતા ચંદ્રને જોઈને.
4.27.32
आविवेश न तं निद्रा निशासु शयनं गतम्।
तत्समुत्थेन शोकेन बाष्पोपहतचेतनम् ॥ ४.२७.३२ ॥
રાત્રે શય્યા પર સૂતા છતાં તેને નિદ્રા ન આવી; એ શોકથી ઉત્પન્ન આંસુએ તેની ચેતના ઝાંખી કરી હતી.
4.27.33
तं शोचमानं काकुत्स्थं नित्यं शोकपरायणम्।
तुल्यदुःखोऽब्रवीद्भ्राता लक्ष्मणोऽनुनयं वचः ॥ ४.२७.३३ ॥
શોકમાં ડૂબેલા, સદા શોકપરાયણ એ કાકુત્સ્થ (રામ) ને, એ જ દુઃખના ભાગીદાર ભાઈ લક્ષ્મણે સમજાવતાં વચનો કહ્યાં.
4.27.34
अलं वीर व्यथां गत्वा न त्वं शोचितुमर्हसि।
शोचतो ह्यवसीदन्ति सर्वार्था विदितं हि ते ॥ ४.२७.३४ ॥
હે વીર! હવે વ્યથામાં પડીને તારે શોક કરવો યોગ્ય નથી; શોક કરનારના સર્વ પ્રયોજનો ઢીલાં પડે છે, એ તો તું જાણે છે.
4.27.35
भवान् क्रियापरो लोके भवान् देवपरायणः।
आस्तिको धर्मशीलश्च व्यवसायी च राघव ॥ ४.२७.३५ ॥
તું લોકમાં કર્મપરાયણ છે; દેવપરાયણ છે. હે રાઘવ! તું આસ્તિક, ધર્મશીલ અને દૃઢનિશ્ચયી છે.
4.27.36
न ह्यव्यवसितः शत्रुं राक्षसं तं विशेषतः।
समर्थस्त्वं रणे हन्तुं विक्रमे जिह्मकारिणम् ॥ ४.२७.३६ ॥
દૃઢ નિશ્ચય વગરનો એ રાક્ષસ શત્રુને, ખાસ કરીને, મારી શકતો નથી. યુદ્ધમાં પરાક્રમથી એ છળ કરનારને મારવા તું જ સમર્થ છે.
4.27.37
समुन्मूलय शोकं त्वं व्यवसायं स्थिरीकुरु।
ततः सपरिवारं तं राक्षसं हन्तुमर्हसि ॥ ४.२७.३७ ॥
શોકને મૂળમાંથી ઉખેડી નાખો અને તમારો સંકલ્પ દૃઢ કરો; ત્યારે એ રાક્ષસને તેના પરિવાર સહિત હણવાને તમે યોગ્ય બનશો.
4.27.38
पृथिवीमपि काकुत्स्थ ससागरवनाचलाम्।
परिवर्तयितुं शक्तः किं पुनस्तं हि रावणम् ॥ ४.२७.३८ ॥
હે કાકુત્સ્થ, સાગરો, વનો અને પર્વતો સહિતની આ પૃથ્વીને પણ ઉલટાવી દેવા તમે સમર્થ છો; તો પછી એ રાવણની તો વાત જ શી?
4.27.39
शरत्कालं प्रतीक्षस्व प्रावृट्कालोऽयमागतः।
ततः सराष्ट्रं सगणं रावणं तं वधिष्यसि ॥ ४.२७.३९ ॥
શરદ ઋતુની રાહ જુઓ; આ વર્ષા ઋતુ આવી ગઈ છે. ત્યારે રાજ્ય અને સૈન્ય સહિત એ રાવણનો તમે વધ કરશો.
4.27.40
अहं तु खलु ते वीर्यं प्रसुप्तं प्रतिबोधये।
दीप्तैराहुतिभिः काले भस्मच्छन्नमिवानलम् ॥ ४.२७.४० ॥
હું તો તમારા સૂતેલા પરાક્રમને જગાડીશ, જેમ યોગ્ય સમયે પ્રજ્વલિત આહુતિઓથી રાખથી ઢંકાયેલા અગ્નિને પ્રગટાવાય છે.
4.27.41
लक्ष्मणस्य हि तद् वाक्यं प्रतिपूज्य हितं शुभम्।
राघवः सुहृदं स्निग्धमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.२७.४१ ॥
લક્ષ્મણના એ હિતકારી અને શુભ વચનનું સન્માન કરીને રાઘવે પોતાના સ્નેહી મિત્રને આ વચન કહ્યું.
4.27.42
वाच्यं यदनुरक्तेन स्निग्धेन च हितेन च।
सत्यविक्रमयुक्तेन तदुक्तं लक्ष्मण त्वया ॥ ४.२७.४२ ॥
હે લક્ષ્મણ, અનુરક્ત, સ્નેહી, હિતકારી અને સાચા પરાક્રમવાળાએ જે કહેવું જોઈએ તે જ તમે કહ્યું છે.
4.27.43
एष शोकः परित्यक्तः सर्वकार्यावसादकः।
विक्रमेष्वप्रतिहतं तेजः प्रोत्साहयाम्यहम् ॥ ४.२७.४३ ॥
સર્વ કાર્યોને શિથિલ કરનાર આ શોક ત્યજાયો છે. પરાક્રમમાં અપ્રતિહત તેજને હું પ્રોત્સાહિત કરું છું.
4.27.44
शरत्कालं प्रतीक्षिष्ये स्थितोऽस्मि वचने तव।
सुग्रीवस्य नदीनां च प्रसादमनुपालयन् ॥ ४.२७.४४ ॥
શરદ ઋતુની હું પ્રતીક્ષા કરીશ. તમારા વચનમાં સ્થિર રહીને, સુગ્રીવ અને નદીઓની પ્રસન્નતાનું પાલન કરતો.
4.27.45
उपकारेण वीरस्तु प्रतिकारेण युज्यते।
अकृतज्ञोऽप्रतिकृतो हन्ति सत्त्ववतां मनः ॥ ४.२७.४५ ॥
વીર ઉપકારનો પ્રતિકાર કરીને જ તેની સાથે જોડાય છે. કૃતઘ્ન અને જેનો પ્રતિકાર ન થયો હોય તે સત્ત્વવંતોના મનને ઘાયલ કરે છે.
4.27.46
तदेव युक्तं प्रणिधाय लक्ष्मणः
कृताञ्जलिस्तत् प्रतिपूज्य भाषितम्।
उवाच रामं स्वभिरामदर्शनं
प्रदर्शयन् दर्शनमात्मनः शुभम् ॥ ४.२७.४६ ॥
લક્ષ્મણે તે જ યોગ્ય માનીને, હાથ જોડીને તે વચનનું સન્માન કરીને, પોતાનું શુભ રૂપ બતાવતા, સ્વભાવથી જ મનોહર દર્શન ધરાવતા રામને કહ્યું.
4.27.47
यथोक्तमेतत् तव सर्वमीप्सितं
नरेन्द्र कर्ता नचिरात् तु वानरः।
शरत्प्रतीक्षः क्षमतामिमं भवान्
जलप्रपातं रिपुनिग्रहे धृतः ॥ ४.२७.४७ ॥
હે નરેન્દ્ર, તમે કહ્યું તેમ તમારી સર્વ ઇચ્છા તે વાનર જલદી પૂર્ણ કરશે. શરદની પ્રતીક્ષા કરો, શત્રુનિગ્રહમાં સ્થિર એવા તમે આ વર્ષાને સહન કરો.
4.27.48
नियम्य कोपं परिपाल्यतां शरत्
क्षमस्व मासांश्चतुरो मया सह।
वसाचलेऽस्मिन् मृगराजसेविते
संवर्तयन् शत्रुवधे समर्थः ॥ ४.२७.४८ ॥
ક્રોધને સંયમિત કરીને શરદની રક્ષા કરો. સિંહોથી સેવાયેલા આ નિવાસ-પર્વત પર મારી સાથે આ ચાર માસ સહન કરો; શત્રુવધમાં સમર્થ છતાં ધીરજ રાખો.