वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.38.1
प्रतिगृह्य च तत् सर्वमुपायनमुपाहृतम्।
वानरान् सान्त्वयित्वा च सर्वानेव व्यसर्जयत् ॥ ४.३८.१ ॥
आणलेली ती सर्व भेटवस्तू स्वीकारून आणि सर्व वानरांचे सांत्वन करून त्यांना निरोप दिला.
4.38.2
विसर्जयित्वा स हरीन् सहस्रान् कृतकर्मणः।
मेने कृतार्थमात्मानं राघवं च महाबलम् ॥ ४.३८.२ ॥
कार्य पूर्ण केलेल्या हजारो हरींना निरोप देऊन त्याने स्वतःला आणि महाबल राघवाला कृतार्थ मानले.
4.38.3
स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम्।
अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं सम्प्रहर्षयन् ॥ ४.३८.३ ॥
भीमबल आणि सर्व वानरांत श्रेष्ठ अशा सुग्रीवाला आनंदित करीत लक्ष्मणाने विनम्र शब्द उच्चारले.
4.38.4
किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम् ॥ ४.३८.४ ॥
हे सौम्या! जर तुला पसंत असेल तर किष्किंधेतून बाहेर पड. लक्ष्मणाचे ते सुभाषित ऐकून—
4.38.5
सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह।
एवं भवतु गच्छाम स्थेयं त्वच्छासने मया ॥ ४.३८.५ ॥
अत्यंत आनंदित झालेला सुग्रीव म्हणाला, "तसेच होवो, चला जाऊ. मी तुझ्या आज्ञेतच राहीन."
4.38.6
तमेवमुक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्।
विसर्जयामास तदा ताराद्याश्चैव योषितः ॥ ४.३८.६ ॥
लक्ष्मणाला असे सांगून सुग्रीवाने शुभलक्षण लक्ष्मणाला आणि तारा इत्यादी स्त्रियांना तेव्हा निरोप दिला.
4.38.7
एहीत्युच्चैर्हरिवरान् सुग्रीवः समुदाहरत्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हरयः शीघ्रमाययुः ॥ ४.३८.७ ॥
"या" असे म्हणून सुग्रीवाने मोठ्या आवाजात श्रेष्ठ वानरांना हाक मारली. त्याचे ते वचन ऐकून वानर लगेच आले.
4.38.8
बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः।
तानुवाच ततः प्राप्तान् राजार्कसदृशप्रभः ॥ ४.३८.८ ॥
स्त्रियांना पाहण्यास योग्य असलेले सर्व वानर हात जोडून उभे होते. तेव्हा सूर्य आणि राजासारख्या तेजस्वी सुग्रीवाने आलेल्या त्यांना सांगितले.
4.38.9
उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः।
श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयः शीघ्रविक्रमाः ॥ ४.३८.९ ॥
"हे वानरांनो, माझी पालखी लवकर आणा." त्याचे ते वचन ऐकून शीघ्र पराक्रमी वानर.
4.38.10
समुपस्थापयामासुः शिबिकां प्रियदर्शनाम्।
तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः ॥ ४.३८.१० ॥
त्यांनी पाहण्यास प्रिय असलेली ती पालखी जवळ आणून ठेवली. आणलेली ती पालखी पाहून वानरराज.
4.38.11
लक्ष्मणारुह्यतां शीघ्रमिति सौमित्रिमब्रवीत्।
इत्युक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवः सूर्यसंनिभम् ॥ ४.३८.११ ॥
"लक्ष्मणा, लवकर चढा." सौमित्रीला असे सांगून सुग्रीव सूर्यासारख्या सोन्याच्या यानात.
4.38.12
बहुभिर्हरिभिर्युक्तमारुरोह सलक्ष्मणः।
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥ ४.३८.१२ ॥
अनेक वानरांनी जुंपलेल्या त्या यानावर लक्ष्मणासह तो चढला. डोक्यावर पांढरी छत्री धरली जात होती.
4.38.13
शुक्लैश्च वालव्यजनैर्धूयमानैः समन्ततः।
शंखभेरीनिनादैश्च बन्दिभिश्चाभिनन्दितः ॥ ४.३८.१३ ॥
सर्व बाजूंनी वारली जाणारी पांढरी चामरे, शंख व भेरींचे नाद, आणि बंदिजनांनी अभिनंदिलेला.
4.38.14
निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियमनुत्तमाम्।
स वानरशतैस्तीक्ष्णैर्बहुभिः शस्त्रपाणिभिः ॥ ४.३८.१४ ॥
सुग्रीव अत्युत्तम राज्यलक्ष्मी प्राप्त करून निघाला; हाती शस्त्रे धरलेल्या शेकडो तीक्ष्ण वानरांसह.
4.38.15
परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः।
स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम् ॥ ४.३८.१५ ॥
वेढलेला तो तिथे गेला जिथे राम उभे होते; रामांनी निवासलेल्या त्या श्रेष्ठ स्थानी पोहोचून.
4.38.16
अवातरन्महातेजाः शिबिकायाः सलक्ष्मणः।
आसाद्य च ततो रामं कृताञ्जलिपुटोऽभवत् ॥ ४.३८.१६ ॥
महातेजस्वी सुग्रीव लक्ष्मणांसह पालखीतून उतरले; नंतर रामांजवळ येऊन हात जोडून उभे राहिले.
4.38.17
कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन् वानराश्चाभवंस्तथा।
तटाकमिव तं दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम् ॥ ४.३८.१७ ॥
तो हात जोडून उभा राहिल्यावर वानरांनीही तसेच केले; रामांनी त्याला तलावातील मिटलेल्या कमळाप्रमाणे पाहिले.
4.38.18
वानराणां महत् सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमानभूत्।
पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य हरीश्वरम् ॥ ४.३८.१८ ॥
वानरांची प्रचंड सेना सुग्रीवाला पाहून आनंदली; डोक्याने पायांवर पडलेल्या त्या वानरेश्वराला रामांनी उठवले.
4.38.19
प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे।
परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततोऽब्रवीत् ॥ ४.३८.१९ ॥
प्रेमाने आणि मोठ्या आदराने राघवाने त्याला आलिंगन दिले. धर्मात्म्याने आलिंगन देऊन मग म्हटले, "बस."
4.38.20
निषण्णं तं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामोऽब्रवीत् ततः।
धर्ममर्थं च कामं च काले यस्तु निषेवते ॥ ४.३८.२० ॥
तो जमिनीवर बसलेला पाहून रामाने मग म्हटले, "जो योग्य वेळी धर्म, अर्थ आणि काम यांचे सेवन करतो—"
4.38.21
विभज्य सततं वीर स राजा हरिसत्तम।
हित्वा धर्मं तथार्थं च कामं यस्तु निषेवते ॥ ४.३८.२१ ॥
हे वीरा, वानरश्रेष्ठा, जो राजा हे विभागून सदैव वागतो, धर्म आणि अर्थ सोडून केवळ काम सेवन करतो—
4.38.22
स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते।
अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां संग्रहे रतः ॥ ४.३८.२२ ॥
झाडाच्या शेंड्यावर झोपलेला माणूस पडून जागा होतो तसा तो आहे. शत्रूंच्या वधात गुंतलेला आणि मित्रांना जमवण्यात रमणारा—
4.38.23
त्रिवर्गफलभोक्ता च राजा धर्मेण युज्यते।
उद्योगसमयस्त्वेष प्राप्तः शत्रुनिषूदन ॥ ४.३८.२३ ॥
त्रिवर्गाच्या फलांचा भोक्ता राजा धर्माने युक्त होतो. हे शत्रुसंहारका, हाच प्रयत्नाचा काळ आला आहे.
4.38.24
संचिन्त्यतां हि पिङ्गेश हरिभिः सह मन्त्रिभिः।
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत् ॥ ४.३८.२४ ॥
हे पिंगलांच्या स्वामी, वानर आणि मंत्र्यांसह याचा नीट विचार करावा. असे सांगितल्यावर सुग्रीव रामाला हे वचन म्हणाला.
4.38.25
प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम्।
त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनः प्राप्तमिदं मया ॥ ४.३८.२५ ॥
हे महाबाहो, नष्ट झालेली श्री, कीर्ती आणि वानरांचे शाश्वत राज्य तुमच्या कृपेने मला पुन्हा मिळाले आहे.
4.38.26
तव देव प्रसादाच्च भ्रातुश्च जयतां वर।
कृतं न प्रतिकुर्याद् यः पुरुषाणां हि दूषकः ॥ ४.३८.२६ ॥
हे देवा, विजयी पुरुषांत श्रेष्ठा, तुमच्या आणि बंधूच्या कृपेची जो परतफेड करत नाही, तो माणसांमध्ये निश्चितच निंदनीय आहे.
4.38.27
एते वानरमुख्याश्च शतशः शत्रुसूदन।
प्राप्ताश्चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान् ॥ ४.३८.२७ ॥
हे शत्रुसूदना, हे वानरप्रमुख शेकडोंच्या संख्येने आले आहेत; पृथ्वीवरील सर्व वानरांनाही बलवान होऊन सोबत आणले आहे.
4.38.28
ऋक्षाश्च वानराः शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव।
कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः ॥ ४.३८.२८ ॥
हे राघवा, अस्वल, वानर आणि शूर गोलांगूलही आले आहेत; दाट अरण्ये व दुर्गम स्थळे त्यांना चांगली माहीत आहेत, दिसायला ते भयानक आहेत.
4.38.29
देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः कामरूपिणः।
स्वैः स्वैः परिवृताः सैन्यैर्वर्तन्ते पथि राघव ॥ ४.३८.२९ ॥
हे राघवा, देव व गंधर्व यांचे पुत्र आणि इच्छेनुसार रूप धारण करणारे वानर आपापल्या सैन्यांनी वेढलेले मार्गावर येत आहेत.
4.38.30
शतैः शतसहस्रैश्च वर्तन्ते कोटिभिस्तथा।
अयुतैश्चावृता वीर शङ्कुभिश्च परंतप ॥ ४.३८.३० ॥
हे परंतपा, शेकडो, लाखो, कोट्यवधी, अयुते आणि शंकू इतक्या संख्येच्या सैन्याने ते वेढलेले आहेत.
4.38.31
अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्त्यैश्च वानराः।
समुद्राश्च परार्धाश्च हरयो हरियूथपाः ॥ ४.३८.३१ ॥
अब्जावधी, शत अब्जावधी, मध्यम व अंत्य श्रेणीतील वानर; समुद्रांसारखे परार्ध संख्येचे वानर आणि वानरयूथपतीही.
4.38.32
आगमिष्यन्ति ते राजन् महेन्द्रसमविक्रमाः।
मेघपर्वतसंकाशा मेरुविन्ध्यकृतालयाः ॥ ४.३८.३२ ॥
हे राजा, इंद्रासमान पराक्रमी ते येतील; मेघ व पर्वतांसारखे, मेरू व विंध्यावर ज्यांची वस्ती आहे असे.
4.38.33
ते त्वामभिगमिष्यन्ति राक्षसं योद्धुमाहवे।
निहत्य रावणं युद्धे ह्यानयिष्यन्ति मैथिलीम् ॥ ४.३८.३३ ॥
ते तुझ्याकडे येतील, रणांगणावर राक्षसाशी लढण्यासाठी; युद्धात रावणाचा वध करून ते मैथिलीला परत आणतील.
4.38.34
ततः समुद्योगमवेक्ष्य वीर्यवान्
हरिप्रवीरस्य निदेशवर्तिनः।
बभूव हर्षाद् वसुधाधिपात्मजः
प्रबुद्धनीलोत्पलतुल्यदर्शनः ॥ ४.३८.३४ ॥
तेव्हा हरिश्रेष्ठ सुग्रीवाच्या आज्ञेत वागणाऱ्या सैन्याची तयारी पाहून पराक्रमी राजपुत्र आनंदाने फुलला; त्याचे रूप उमललेल्या निळ्या कमळासारखे झाले.