वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.4.1
ततः प्रहृष्टो हनुमान् कृत्यवानिति तद्वचः।
श्रुत्वा मधुरभावं च सुग्रीवं मनसा गतः ॥ ४.४.१ ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या हनुमंताने 'कृत्यवान' हे त्यांचे वचन ऐकून आणि सुग्रीवाचा मधुर स्वभाव मनात जाणून घेतला.
4.4.2
भाव्यो राज्यागमस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
यदयं कृत्यवान् प्राप्तः कृत्यं चैतदुपागतम् ॥ ४.४.२ ॥
महात्मा सुग्रीवाला राज्यप्राप्ती होणार हे निश्चित; कारण हा कृत्यवान येथे आला आहे आणि हे कार्यही समोर आले आहे.
4.4.3
ततः परमसंहृष्टो हनूमान् प्लवगोत्तमः।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं रामं वाक्यविशारदः ॥ ४.४.३ ॥
तेव्हा अत्यंत आनंदित झालेल्या वानरश्रेष्ठ हनुमंताने, वाणीत कुशल असल्याने, रामाला हे वचन सांगितले.
4.4.4
किमर्थं त्वं वनं घोरं पम्पाकाननमण्डितम्।
आगतः सानुजो दुर्गं नानाव्यालमृगायुतम् ॥ ४.४.४ ॥
पंपा वनांनी सुशोभित, अनेक हिंस्र श्वापदांनी भरलेल्या या भयंकर दुर्गम अरण्यात तुम्ही धाकट्या भावासह कोणत्या हेतूने आलात?
4.4.5
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणो रामचोदितः।
आचचक्षे महात्मानं रामं दशरथात्मजम् ॥ ४.४.५ ॥
त्याचे ते वचन ऐकून रामाच्या प्रेरणेने लक्ष्मणाने दशरथपुत्र महात्मा रामाचा परिचय करून दिला.
4.4.6
राजा दशरथो नाम द्युतिमान् धर्मवत्सलः।
चातुर्वर्ण्यं स्वधर्मेण नित्यमेवाभिपालयन् ॥ ४.४.६ ॥
दशरथ नावाचा राजा तेजस्वी आणि धर्मप्रिय होता; चारही वर्णांचे त्यांच्या स्वधर्मानुसार नेहमी पालन करत असे.
4.4.7
न द्वेष्टा विद्यते तस्य स तु द्वेष्टि न कंचन।
स तु सर्वेषु भूतेषु पितामह इवापरः ॥ ४.४.७ ॥
त्याचा कोणी द्वेष्टा नाही, आणि तो कोणाचाही द्वेष करत नाही. तो सर्व प्राण्यांसाठी दुसऱ्या पितामहासारखा आहे.
4.4.8
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः।
तस्यायं पूर्वजः पुत्रो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ ४.४.८ ॥
अग्निष्टोम इत्यादी यज्ञ आणि पुरेशा दक्षिणांसह यज्ञ करणाऱ्याचा हा ज्येष्ठ पुत्र आहे; लोकांमध्ये तो राम नावाने प्रसिद्ध आहे.
4.4.9
शरण्यः सर्वभूतानां पितुर्निर्देशपारगः।
ज्येष्ठो दशरथस्यायं पुत्राणां गुणवत्तरः ॥ ४.४.९ ॥
हा सर्व प्राण्यांचा आश्रय असून पित्याची आज्ञा पूर्णपणे पाळणारा आहे. दशरथाचा हा ज्येष्ठ पुत्र सर्व पुत्रांत अधिक गुणवान आहे.
4.4.10
राजलक्षणसंयुक्तः संयुक्तो राज्यसम्पदा।
राज्याद् भ्रष्टो मया वस्तुं वने सार्धमिहागतः ॥ ४.४.१० ॥
राजलक्षणांनी आणि राज्यसंपदेने युक्त असलेला हा राज्यापासून च्युत होऊन माझ्यासह वनात राहण्यासाठी येथे आला आहे.
4.4.11
भार्यया च महाभाग सीतयानुगतो वशी।
दिनक्षये महातेजाः प्रभयेव दिवाकरः ॥ ४.४.११ ॥
हे महाभागा, पत्नी सीतेसह संयमी आणि महातेजस्वी तो अनुसरण करत आहे; दिवसाच्या शेवटी सूर्य आपल्या प्रभेसह असतो तसा.
4.4.12
अहमस्यावरो भ्राता गुणैर्दास्यमुपागतः।
कृतज्ञस्य बहुज्ञस्य लक्ष्मणो नाम नामतः ॥ ४.४.१२ ॥
मी त्याचा धाकटा भाऊ आहे; त्याच्या गुणांनी मी त्याचा सेवक झालो आहे. कृतज्ञ आणि बहुज्ञ अशा त्याचे नाव लक्ष्मण आहे.
4.4.13
सुखार्हस्य महार्हस्य सर्वभूतहितात्मनः।
ऐश्वर्येण विहीनस्य वनवासे रतस्य च ॥ ४.४.१३ ॥
जो सुखाला पात्र, महान सन्मानाला पात्र, सर्व प्राणिमात्रांच्या हितात मन लावणारा, राज्यैश्वर्यापासून वंचित असूनही वनवासात रमणारा आहे.
4.4.14
रक्षसापहृता भार्या रहिते कामरूपिणा।
तच्च न ज्ञायते रक्षः पत्नी येनास्य वा हृता ॥ ४.४.१४ ॥
एकांतात, इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या एका राक्षसाने त्यांची पत्नी पळवून नेली. तो राक्षस कोण, त्याने कोणाची पत्नी नेली, हे कळलेले नाही.
4.4.15
दनुर्नाम दितेः पुत्रः शापाद् राक्षसतां गतः।
आख्यातस्तेन सुग्रीवः समर्थो वानराधिपः ॥ ४.४.१५ ॥
दनु नावाचा दितीचा पुत्र शापामुळे राक्षसभावाला प्राप्त झाला. त्यानेच समर्थ वानराधिपती सुग्रीवाचे नाव सांगितले.
4.4.16
स ज्ञास्यति महावीर्यस्तव भार्यापहारिणम्।
एवमुक्त्वा दनुः स्वर्गं भ्राजमानो दिवं गतः ॥ ४.४.१६ ॥
तो महापराक्रमी तुझ्या पत्नीचे हरण करणाऱ्याला ओळखेल. असे सांगून दनु तेजस्वी होत स्वर्गाला निघून गेला.
4.4.17
एतत् ते सर्वमाख्यातं याथातथ्येन पृच्छतः।
अहं चैव च रामश्च सुग्रीवं शरणं गतौ ॥ ४.४.१७ ॥
तू यथार्थ विचारलेस म्हणून हे सर्व तुला सांगितले. मी आणि राम दोघेही सुग्रीवाला शरण गेलो आहोत.
4.4.18
एष दत्त्वा च वित्तानि प्राप्य चानुत्तमं यशः।
लोकनाथः पुरा भूत्वा सुग्रीवं नाथमिच्छति ॥ ४.४.१८ ॥
पूर्वी लोकनाथ असलेले हे, धनदान करून आणि सर्वोत्तम यश मिळवून, आता सुग्रीवाला आपला नाथ म्हणून इच्छितात.
4.4.19
सीता यस्य स्नुषा चासीच्छरण्यो धर्मवत्सलः।
तस्य पुत्रः शरण्यश्च सुग्रीवं शरणं गतः ॥ ४.४.१९ ॥
ज्यांची सून सीता होती, जे शरण देणारे आणि धर्मप्रिय होते; त्यांचा पुत्र, जो स्वतः शरण देणारा आहे, तो सुग्रीवाला शरण आला आहे.
4.4.20
सर्वलोकस्य धर्मात्मा शरण्यः शरणं पुरा।
गुरुर्मे राघवः सोऽयं सुग्रीवं शरणं गतः ॥ ४.४.२० ॥
सर्व लोकांचे धर्मात्मा, पूर्वी शरण देणारे, माझे गुरु राघव तेच येथे सुग्रीवाला शरण आले आहेत.
4.4.21
यस्य प्रसादे सततं प्रसीदेयुरिमाः प्रजाः।
स रामो वानरेन्द्रस्य प्रसादमभिकांक्षते ॥ ४.४.२१ ॥
ज्यांच्या कृपेने ही प्रजा सदैव प्रसन्न राहील, तेच राम वानरेंद्राची कृपा इच्छितात.
4.4.22
येन सर्वगुणोपेताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः।
मानिताः सततं राज्ञा सदा दशरथेन वै ॥ ४.४.२२ ॥
ज्यांच्याकडून पृथ्वीवरील सर्वगुणसंपन्न राजे सदैव सन्मानित झाले, त्याच दशरथ राजांनी त्यांना सतत मान दिला.
4.4.23
तस्यायं पूर्वजः पुत्रस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः।
सुग्रीवं वानरेन्द्रं तु रामः शरणमागतः ॥ ४.४.२३ ॥
त्यांचा हा ज्येष्ठ पुत्र त्रिलोकात प्रसिद्ध आहे; तेच राम वानरेंद्र सुग्रीवाला शरण आले आहेत.
4.4.24
शोकाभिभूते रामे तु शोकार्ते शरणं गते।
कर्तुमर्हति सुग्रीवः प्रसादं सह यूथपैः ॥ ४.४.२४ ॥
शोकाने व्याकुळ झालेले राम, दुःखार्त होऊन शरण आले आहेत; सुग्रीवाने आपल्या यूथपतींसह त्यांच्यावर कृपा करावी.
4.4.25
एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं करुणं साश्रुपातनम्।
हनूमान् प्रत्युवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ४.४.२५ ॥
अशा प्रकारे करुणेने अश्रू ढाळत बोलणाऱ्या सौमित्रीला, वाक्चातुर्यात निपुण हनुमान हे शब्द म्हणाले.
4.4.26
ईदृशा बुद्धिसम्पन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रियाः।
द्रष्टव्या वानरेन्द्रेण दिष्ट्या दर्शनमागताः ॥ ४.४.२६ ॥
तुमच्यासारखे बुद्धिमान, क्रोध जिंकलेले आणि इंद्रिये वश केलेले लोक वानरेंद्राने भेटण्यायोग्य आहेत; सुदैवाने तुम्ही त्यांच्या दर्शनाला आला आहात.
4.4.27
स हि राज्याश्च विभ्रष्टः कृतवैरश्च वालिना।
हृतदारो वने त्रस्तो भ्रात्रा विनिकृतो भृशम् ॥ ४.४.२७ ॥
तो राज्यभ्रष्ट झाला आहे, वालीशी वैर घेतलेला आहे, त्याची पत्नी हरण झाली आहे, तो वनात भयभीत राहतो आणि भावाकडून अत्यंत छळला गेला आहे.
4.4.28
करिष्यति स साहाय्यं युवयोर्भास्करात्मजः।
सुग्रीवः सह चास्माभिः सीतायाः परिमार्गणे ॥ ४.४.२८ ॥
सूर्यपुत्र सुग्रीव तुम्हा दोघांना मदत करील; आम्हीही त्याच्यासह सीतेचा शोध घेण्यात सहभागी होऊ.
4.4.29
इत्येवमुक्त्वा हनुमान् श्लक्ष्णं मधुरया गिरा।
बभाषे साधु गच्छामः सुग्रीवमिति राघवम् ॥ ४.४.२९ ॥
असे म्हणून हनुमान मृदू आणि मधुर वाणीने म्हणाला, "ठीक आहे, राघवाला घेऊन आपण सुग्रीवाकडे जाऊ."
4.4.30
एवं ब्रुवन्तं धर्मात्मा हनूमन्तं स लक्ष्मणः।
प्रतिपूज्य यथान्यायमिदं प्रोवाच राघवम् ॥ ४.४.३० ॥
असे बोलणाऱ्या हनुमानाचा धर्मात्मा लक्ष्मणाने यथोचित सत्कार करून राघवाला हे शब्द सांगितले.
4.4.31
कपिः कथयते हृष्टो यथायं मारुतात्मजः।
कृत्यवान् सोऽपि सम्प्राप्तः कृतकृत्योऽसि राघव ॥ ४.४.३१ ॥
आनंदित झालेला वानर म्हणाला, "वायुपुत्र हे आपले कार्य घेऊन परत आले आहेत. हे राघवा, आपण कृतकृत्य झालात."
4.4.32
प्रसन्नमुखवर्णश्च व्यक्तं हृष्टश्च भाषते।
नानृतं वक्ष्यते वीरो हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ४.४.३२ ॥
त्यांचे मुख आणि वर्ण प्रसन्न आहेत; ते स्पष्टपणे आनंदाने बोलत आहेत. वीर वायुपुत्र हनुमान खोटे बोलणार नाहीत.
4.4.33
ततः स सुमहाप्राज्ञो हनूमान् मारुतात्मजः।
जगामादाय तौ वीरौ हरिराजाय राघवौ ॥ ४.४.३३ ॥
नंतर अत्यंत बुद्धिमान वायुपुत्र हनुमान त्या दोन्ही वीर राघवांना घेऊन वानरराजाकडे गेले.
4.4.34
भिक्षुरूपं परित्यज्य वानरं रूपमास्थितः।
पृष्ठमारोप्य तौ वीरौ जगाम कपिकुञ्जरः ॥ ४.४.३४ ॥
भिक्षूचे रूप सोडून वानराचे रूप धारण करून, त्या दोन वीरांना पाठीवर बसवून तो कपिकुंजर निघाला.
4.4.35
स तु विपुलयशाः कपिप्रवीरः
पवनसुतः कृतकृत्यवत् प्रहृष्टः।
गिरिवरमुरुविक्रमः प्रयातः
स शुभमतिः सह रामलक्ष्मणाभ्याम् ॥ ४.४.३५ ॥
विपुल कीर्तीचा, वानरवीरांमध्ये श्रेष्ठ असा वायुपुत्र, कृतकृत्यासारखा अत्यंत आनंदित होऊन, महापराक्रमी शुभबुद्धी असा तो रामलक्ष्मणांसह श्रेष्ठ पर्वताकडे निघाला.