वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.49.1
अथाङ्गदस्तदा सर्वान् वानरानिदमब्रवीत्।
परिश्रान्तो महाप्राज्ञः समाश्वास्य शनैर्वचः ॥ ४.४९.१ ॥
तेव्हा महाप्राज्ञ अंगद थकलेला असूनही हळूहळू श्वास सावरून सर्व वानरांना असे म्हणाला.
4.49.2
वनानि गिरयो नद्यो दुर्गाणि गहनानि च।
दरी गिरिगुहाश्चैव विचिताः सर्वमन्ततः ॥ ४.४९.२ ॥
वने, पर्वत, नद्या, दुर्गम व दाट ठिकाणे, गुहा व पर्वतांतील कंदरा—सर्व काही सर्वत्र शोधले आहे.
4.49.3
तत्र तत्र सहास्माभिर्जानकी न च दृश्यते।
तथा रक्षोऽपहर्ता च सीतायाश्चैव दुष्कृती ॥ ४.४९.३ ॥
आम्ही सर्वजण ठिकठिकाणी शोधूनही जानकी दिसत नाही; सीतेचे हरण करणारा तो दुष्कृती राक्षसही सापडत नाही.
4.49.4
कालश्च नो महान् यातः सुग्रीवश्चोग्रशासनः।
तस्माद् भवन्तः सहिता विचिन्वन्तु समन्ततः ॥ ४.४९.४ ॥
आमचा बराच वेळ निघून गेला आहे, आणि कठोर आज्ञा देणारा सुग्रीवही आहे. म्हणून तुम्ही सर्वांनी मिळून सर्वत्र शोधा.
4.49.5
विहाय तन्द्रीं शोकं च निद्रां चैव समुत्थिताम्।
विचिनुध्वं तथा सीतां पश्यामो जनकात्मजाम् ॥ ४.४९.५ ॥
आळस, शोक आणि उसळून आलेली झोप सोडून शोधा; जनकाची कन्या सीता आपल्याला दिसावी.
4.49.6
अनिर्वेदं च दाक्ष्यं च मनसश्चापराजयम्।
कार्यसिद्धिकराण्याहुस्तस्मादेतद् ब्रवीम्यहम् ॥ ४.४९.६ ॥
निराश न होणे, कौशल्य आणि मनाची अपराजेय दृढता—हेच कार्यसिद्धी करणारे गुण आहेत असे म्हणतात; म्हणून मी हेच सांगतो.
4.49.7
अद्यापीदं वनं दुर्गं विचिन्वन्तु वनौकसः।
खेदं त्यक्त्वा पुनः सर्वं वनमेव विचिन्वताम् ॥ ४.४९.७ ॥
अजूनही हे दुर्गम वन वनवासींनी शोधावे. थकवा सोडून पुन्हा सर्व वनच शोधा.
4.49.8
अवश्यं कुर्वतां तस्य दृश्यते कर्मणः फलम्।
परं निर्वेदमागम्य नहि नोन्मीलनं क्षमम् ॥ ४.४९.८ ॥
कर्म करणाऱ्यांना त्याचे फळ निश्चित दिसते. पण निराशेत पडणे योग्य नाही; त्याने डोळे उघडत नाहीत.
4.49.9
सुग्रीवः क्रोधनो राजा तीक्ष्णदण्डश्च वानराः।
भेतव्यं तस्य सततं रामस्य च महात्मनः ॥ ४.४९.९ ॥
सुग्रीव हा क्रोधी राजा आहे, त्याचा दंड कठोर आहे, हे वानरांनो. त्याला सतत भ्यायला हवे; आणि महात्मा रामालाही भ्यायला हवे.
4.49.10
हितार्थमेतदुक्तं वः क्रियतां यदि रोचते।
उच्यतां हि क्षमं यत् तत् सर्वेषामेव वानराः ॥ ४.४९.१० ॥
तुमच्या हितासाठीच हे सांगितले आहे. पटले तर करा. वानरांनो, जे सर्वांना योग्य ते सांगितले जावे.
4.49.11
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा वचनं गन्धमादनः।
उवाच व्यक्तया वाचा पिपासाश्रमखिन्नया ॥ ४.४९.११ ॥
अंगदाचे बोल ऐकून गंधमादन तहान व श्रमाने थकलेल्या स्पष्ट वाणीने म्हणाला.
4.49.12
सदृशं खलु वो वाक्यमङ्गदो यदुवाच ह।
हितं चैवानुकूलं च क्रियतामस्य भाषितम् ॥ ४.४९.१२ ॥
अंगदाने जे सांगितले ते तुम्हाला खरोखर योग्य आहे. त्याचे बोल हितकारक व अनुकूल आहेत; तेच करा.
4.49.13
पुनर्मार्गामहे शैलान् कन्दरांश्च शिलांस्तथा।
काननानि च शून्यानि गिरिप्रस्रवणानि च ॥ ४.४९.१३ ॥
पुन्हा पर्वत, गुहा, शिळा, ओसाड अरण्ये आणि पर्वतीय झरे शोधू या.
4.49.14
यथोद्दिष्टानि सर्वाणि सुग्रीवेण महात्मना।
विचिन्वन्तु वनं सर्वे गिरिदुर्गाणि संगताः ॥ ४.४९.१४ ॥
महात्मा सुग्रीवाने सांगितल्याप्रमाणे सर्व स्थळी, वनात आणि पर्वतांवरील दुर्गम स्थानांत तुम्ही सर्वांनी एकत्र शोध घ्या.
4.49.15
ततः समुत्थाय पुनर्वानरास्ते महाबलाः।
विन्ध्यकाननसंकीर्णां विचेरुर्दक्षिणां दिशम् ॥ ४.४९.१५ ॥
नंतर ते महाबली वानर पुन्हा उठले आणि विंध्याच्या अरण्यांनी भरलेल्या दक्षिण दिशेला फिरू लागले.
4.49.16
ते शारदाभ्रप्रतिमं श्रीमद्रजतपर्वतम्।
शृङ्गवन्तं दरीवन्तमधिरुह्य च वानराः ॥ ४.४९.१६ ॥
ते वानर शरद् ऋतूतील मेघासारख्या, शिखरे व गुहांनी युक्त अशा शोभिवंत रजतपर्वतावर चढले.
4.49.17
तत्र लोध्रवनं रम्यं सप्तपर्णवनानि च।
विचिन्वन्तो हरिवराः सीतादर्शनकांक्षिणः ॥ ४.४९.१७ ॥
तेथे लोध्र वृक्षांचे रमणीय वन आणि सप्तपर्ण वृक्षांची वने होती; सीतेच्या दर्शनाची इच्छा धरणारे श्रेष्ठ वानर शोध घेत राहिले.
4.49.18
तस्याग्रमधिरूढास्ते श्रान्ता विपुलविक्रमाः।
न पश्यन्ति स्म वैदेहीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ॥ ४.४९.१८ ॥
त्याच्या शिखरावर चढलेले, थकलेले, महापराक्रमी वानर रामाची प्रिय पट्टराणी वैदेहीला पाहू शकले नाहीत.
4.49.19
ते तु दृष्टिगतं दृष्ट्वा तं शैलं बहुकन्दरम्।
अध्यारोहन्त हरयो वीक्षमाणाः समन्ततः ॥ ४.४९.१९ ॥
दृष्टीस पडलेल्या त्या अनेक गुहांनी भरलेल्या पर्वताकडे पाहून, चहूकडे पाहत वानरांनी त्यावर चढाई केली.
4.49.20
अवरुह्य ततो भूमिं श्रान्ता विगतचेतसः।
स्थिता मुहूर्तं तत्राथ वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ४.४९.२० ॥
मग खाली उतरून, थकलेले व खचलेल्या मनाचे ते तेथे क्षणभर एका वृक्षाच्या मुळाशी आश्रय घेऊन उभे राहिले.
4.49.21
ते मुहूर्तं समाश्वस्ताः किंचिद्भग्नपरिश्रमाः।
पुनरेवोद्यताः कृत्स्नां मार्गितुं दक्षिणां दिशम् ॥ ४.४९.२१ ॥
ते क्षणभरात थोडे सावरले, थकवा काहीसा दूर झाला आणि दक्षिण दिशेचा सर्व प्रदेश शोधण्यासाठी पुन्हा सिद्ध झाले.
4.49.22
हनुमत्प्रमुखास्तावत् प्रस्थिताः प्लवगर्षभाः।
विन्ध्यमेवादितः कृत्वा विचेरुश्च समन्ततः ॥ ४.४९.२२ ॥
हनुमान ज्यात प्रमुख असलेले ते श्रेष्ठ वानर निघाले; विंध्य पर्वतापासूनच सुरुवात करून ते चहूकडे फिरू लागले.