ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 4.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.58.1
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः।
सबाष्पो वानरान् गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥ ४.५८.१ ॥
ಜೀವದ ಆಸೆ ತೊರೆದ ವಾನರರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮಹಾಧ್ವನಿಯ ಆ ಹದ್ದು ವಾನರರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿತು.
4.58.2
यवीयान् स मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः।
यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा ॥ ४.५८.२ ॥
ವಾನರರೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದವನು ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಜಟಾಯು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ರಾವಣನಿಂದ ಅವನು ಹತನಾದನು.
4.58.3
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये।
नहि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे ॥ ४.५८.३ ॥
ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ನಾನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಇಂದು ಸಹೋದರನ ವೈರಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ.
4.58.4
पुरा वृत्रवधे वृत्ते स चाहं च जयैषिणौ।
आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ॥ ४.५८.४ ॥
ಹಿಂದೆ ವೃತ್ರವಧೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನೂ ನಾನೂ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಕಿರಣಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಹಾರಿದೆವು.
4.58.5
आवृत्याकाशमार्गेण जवेन स्वर्गतौ भृशम्।
मध्यं प्राप्ते तु सूर्ये तु जटायुरवसीदति ॥ ४.५८.५ ॥
ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ವೇಗದಿಂದ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಬಹಳ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರಿದೆವು; ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಜಟಾಯು ಬಳಲಿದನು.
4.58.6
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम्।
पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात् परमविह्वलम् ॥ ४.५८.६ ॥
ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಹ್ವಲನಾದ ಆ ಸಹೋದರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದೆ.
4.58.7
निर्दग्धपत्रः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः।
अहमस्मिन् वसन् भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये ॥ ४.५८.७ ॥
ವಾನರ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ನಾನು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸುದ್ದಿ ನನಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
4.58.8
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा।
युवराजो महाप्रज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्तदा ॥ ४.५८.८ ॥
ಜಟಾಯುವಿನ ಸಹೋದರ ಸಂಪಾತಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞನಾದ ಯುವರಾಜ ಅಂಗದನು ಆಗ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
4.58.9
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया।
आख्याहि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः ॥ ४.५८.९ ॥
ಜಟಾಯುವಿನ ಸಹೋದರರೇ, ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೀವು ಕೇಳಿದ್ದರೆ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ವಾಸಸ್ಥಳ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಹೇಳಿ.
4.58.10
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधमम्।
अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥ ४.५८.१० ॥
ಆ ಅದೂರದರ್ಶಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸಾಧಮ ರಾವಣನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ದೂರದಲ್ಲಿರಲಿ, ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನಮಗೆ ಹೇಳಿ.
4.58.11
ततोऽब्रवीन्महातेजा भ्राता ज्येष्ठो जटायुषः।
आत्मानुरूपं वचनं वानरान् सम्प्रहर्षयन् ॥ ४.५८.११ ॥
ಆಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಜಟಾಯುವಿನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನು ತನಗೆ ತಕ್ಕ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ವಾನರರನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸಿದನು.
4.58.12
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं गतवीर्यः प्लवङ्गमाः।
वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ ४.५८.१२ ॥
ವಾನರರೇ! ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟು, ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದ ಹದ್ದು ನಾನು; ಆದರೂ ಕೇವಲ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ರಾಮನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
4.58.13
जानामि वारुणाँल्लोकान् विष्णोस्त्रैविक्रमानपि।
देवासुरविमर्दांश्च ह्यमृतस्य विमन्थनम् ॥ ४.५८.१३ ॥
ವರುಣನ ಲೋಕಗಳನ್ನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಬಲ್ಲೆ; ದೇವಾಸುರರ ಕಾದಾಟಗಳನ್ನೂ, ಅಮೃತ ಮಥನವನ್ನೂ ನಾನು ಬಲ್ಲೆ.
4.58.14
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया।
जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम ॥ ४.५८.१४ ॥
ರಾಮನ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು ನಾನೇ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು; ಆದರೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದೆ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳೂ ಶಿಥಿಲವಾಗಿವೆ.
4.58.15
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ ४.५८.१५ ॥
ರೂಪಸಂಪನ್ನೆ, ಸಮಸ್ತ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ಒಬ್ಬ ತರುಣಿಯನ್ನು ದುರಾತ್ಮ ರಾವಣ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ.
4.58.16
क्रोशन्ती रामरामेति लक्ष्मणेति च भामिनी।
भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती ॥ ४.५८.१६ ॥
ಆ ಸುಂದರಿ 'ರಾಮ ರಾಮ!' ಎಂದೂ 'ಲಕ್ಷ್ಮಣ!' ಎಂದೂ ಕೂಗುತ್ತಾ, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
4.58.17
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम्।
असिते राक्षसे भाति यथा वा तडिदम्बुदे ॥ ४.५८.१७ ॥
ಅವಳ ಉತ್ತಮವಾದ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರವು ಪರ್ವತ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯಪ್ರಭೆಯಂತೆ, ಆ ಕಪ್ಪು ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ಮೋಡದಲ್ಲಿನ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯಿತು.
4.58.18
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात्।
श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः ॥ ४.५८.१८ ॥
ಆಕೆ ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಕೂಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಸೀತೆಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈಗ ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ನೆಲೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ.
4.58.19
पुत्रो विश्रवसः साक्षाद् भ्राता वैश्रवणस्य च।
अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः ॥ ४.५८.१९ ॥
ವಿಶ್ರವಸನ ಮಗನೂ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವೈಶ್ರವಣನ (ಕುಬೇರನ) ಸಹೋದರನೂ ಆದ ರಾಕ್ಷಸ ರಾವಣನೆಂಬವನು ಲಂಕಾ ನಗರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
4.58.20
इतो द्वीपे समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने।
तस्मिँल्लङ्का पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ ४.५८.२० ॥
ಸಮುದ್ರದ ಈ ಕಡೆಯ ನೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರದ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ರಮ್ಯ ಲಂಕಾ ನಗರಿ ಇದೆ.
4.58.21
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः।
प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमाकृता ॥ ४.५८.२१ ॥
ಜಾಂಬೂನದ ಚಿನ್ನದ ದ್ವಾರಗಳು, ಚಿನ್ನದ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣದ ಮಹಾ ಪ್ರಾಸಾದಗಳಿಂದ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ.
4.58.22
प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समन्विता।
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी ॥ ४.५८.२२ ॥
ಸೂರ್ಯವರ್ಣದ ಮಹಾ ಪ್ರಾಕಾರದಿಂದ ಅದು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೈದೇಹಿ ದೀನಳಾಗಿ, ರೇಶ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
4.58.23
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिः सुरक्षिता।
जनकस्यात्मजां राज्ञस्तस्यां द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥ ४.५८.२३ ॥
ರಾವಣನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ, ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಯಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಜನಕ ರಾಜನ ಮಗಳು ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ನೋಡುವಿರಿ.
4.58.24
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः।
सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम् ॥ ४.५८.२४ ॥
ಲಂಕೆಯು ಸುತ್ತಲೂ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ನೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರದ ಆ ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆ ದಡವನ್ನು ತಲುಪಿ (ದಾಟಬೇಕು).
4.58.25
आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम्।
तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः ॥ ४.५८.२५ ॥
ದಕ್ಷಿಣ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ನೋಡುವಿರಿ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ತ್ವರೆಯಿಂದ, ಓ ವಾನರರೇ, ನಿಮ್ಮ ಪರಾಕ್ರಮ ತೋರಿಸಿ.
4.58.26
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ।
आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः ॥ ४.५८.२६ ॥
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ನೋಡಿ ನೀವು ಮರಳಿ ಬರುವಿರಿ. ಮೊದಲ ದಾರಿ ಕುಲಿಂಗ (ಪಕ್ಷಿ)ಗಳದು, ಧಾನ್ಯ ತಿನ್ನುವ ಇತರರದೂ.
4.58.27
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशनाः।
भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैः सह ॥ ४.५८.२७ ॥
ಎರಡನೆಯದು ಬಲಿಭೋಜಿಗಳದು, ಮರದ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವವರದೂ. ಮೂರನೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಸ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಕ್ರೌಂಚಗಳು ಕುರರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
4.58.28
श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम्।
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम् ॥ ४.५८.२८ ॥
ಗಿಡುಗಗಳು ನಾಲ್ಕನೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಹದ್ದುಗಳು ಐದನೆಯದರಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬಲ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ರೂಪ ಯೌವನ ಹೊಂದಿದ ಇವರಿಗೆ.
4.58.29
षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा।
वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः ॥ ४.५८.२९ ॥
ಆರನೆಯ ದಾರಿ ಹಂಸಗಳದು; ಅದು ವೈನತೇಯನ (ಗರುಡನ) ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗತಿ. ವೈನತೇಯನಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಜನ್ಮ, ಓ ವಾನರ ಋಷಭರೇ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ.
4.58.30
गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पिशिताशिनः।
प्रतिकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत् ॥ ४.५८.३० ॥
ಈ ನಿಂದಿತ ಕರ್ಮವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದನೋ ಅವನು ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ. ಅವನಿಂದ ನಾನು ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಬೇಕು; ಈ ವೈರ ನನ್ನ ಸಹೋದರನಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು.
4.58.31
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा।
अस्माकमपि सौपर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा ॥ ४.५८.३१ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು ನಾನು ರಾವಣನನ್ನೂ ಜಾನಕಿಯನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಮಗೂ ಗರುಡ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ ಇದೆ.
4.58.32
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः।
आयोजनशतात् साग्राद् वयं पश्याम नित्यशः ॥ ४.५८.३२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ವಾನರರೇ, ಆಹಾರದ ಬಲದಿಂದಲೂ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೂ ನಾವು ನೂರು ಯೋಜನಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ದೂರವನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ.
4.58.33
अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः।
विहिता वृक्षमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् ॥ ४.५८.३३ ॥
ನಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯ ಸ್ವಭಾವತಃ ದೂರದಿಂದಲೇ (ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು) ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಹೋರಾಡುವವರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
4.58.34
उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः।
अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ ॥ ४.५८.३४ ॥
ಉಪ್ಪು ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವ ಯಾವುದಾದರೂ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿರಿ; ಆಗ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯೊಡನೆ ನೀವು ಹಿಂದಿರುಗುವಿರಿ.
4.58.35
समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम्।
प्रदास्याम्युदकं भ्रातुः स्वर्गतस्य महात्मनः ॥ ४.५८.३५ ॥
ವರುಣನ ನಿವಾಸವಾದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಸಹೋದರನಿಗೆ ನೀರು ಅರ್ಪಿಸುವೆನು.
4.58.36
ततो नीत्वा तु तं देशं तीरे नदनदीपतेः।
निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानराः सुमहौजसः ॥ ४.५८.३६ ॥
ಬಳಿಕ ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ವಿ ವಾನರರು, ಸುಟ್ಟ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಸಂಪಾತಿಯನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು.
4.58.37
तं पुनः प्रापयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम्।
बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते ॥ ४.५८.३७ ॥
ಆ ಪಕ್ಷಿರಾಜನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು, ವಾನರರು ಆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು.