वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.61.1
ततस्तद् दारुणं कर्म दुष्करं सहसा कृतम्।
आचचक्षे मुनेः सर्वं सूर्यानुगमनं तथा ॥ ४.६१.१ ॥
मग त्याने अचानक केलेले ते भयंकर, दुष्कर कर्म आणि सूर्याचा पाठलाग केल्याची सर्व हकीकत मुनींना सांगितली.
4.61.2
भगवन् व्रणयुक्तत्वाल्लज्जया चाकुलेन्द्रियः।
परिश्रान्तो न शक्नोमि वचनं परिभाषितुम् ॥ ४.६१.२ ॥
हे भगवन्! जखमी असल्यामुळे, लाजेमुळे आणि इंद्रिये व्याकूळ झाल्यामुळे, थकलेला मी बोलू शकत नाही.
4.61.3
अहं चैव जटायुश्च संघर्षाद् गर्वमोहितौ।
आकाशं पतितौ दूराज्जिज्ञासन्तौ पराक्रमम् ॥ ४.६१.३ ॥
मी आणि जटायू, स्पर्धेमुळे गर्वाने मोहित होऊन, आपले पराक्रम तपासण्याच्या इच्छेने, दूरून आकाशातून खाली पडलो.
4.61.4
कैलासशिखरे बद्ध्वा मुनीनामग्रतः पणम्।
रविः स्यादनुयातव्यो यावदस्तं महागिरिम् ॥ ४.६१.४ ॥
कैलास शिखरावर मुनींसमोर पैज लावून, सूर्य मावळेपर्यंत त्या महापर्वतापर्यंत त्याचा पाठलाग करायचा असे.
4.61.5
अप्यावां युगपत् प्राप्तावपश्याव महीतले।
रथचक्रप्रमाणानि नगराणि पृथक् पृथक् ॥ ४.६१.५ ॥
आम्ही दोघे एकाच वेळी पोहोचलो आणि पृथ्वीवर रथचक्राएवढी वेगवेगळी नगरे पाहिली.
4.61.6
क्वचिद् वादित्रघोषश्च क्वचिद् भूषणनिःस्वनः।
गायन्तीः स्माङ्गना बह्वीः पश्यावो रक्तवाससः ॥ ४.६१.६ ॥
कुठे वाद्यांचा घोष, कुठे दागिन्यांचा झंकार; लाल वस्त्रे परिधान केलेल्या अनेक स्त्रिया गाताना आम्ही पाहिल्या.
4.61.7
तूर्णमुत्पत्य चाकाशमादित्यपदमास्थितौ।
आवामालोकयावस्तद् वनं शाद्वलसंस्थितम् ॥ ४.६१.७ ॥
त्वरेने आकाशात झेप घेऊन, सूर्यमार्गावर स्थिर राहून, आपण दोघे गवताळ भूमीवर वसलेल्या त्या वनाकडे पाहू.
4.61.8
उपलैरिव संछन्ना दृश्यते भूः शिलोच्चयैः।
आपगाभिश्च संवीता सूत्रैरिव वसुंधरा ॥ ४.६१.८ ॥
दगडांनी झाकल्यासारखी भूमी शिलासमूहांनी दिसते; नद्यांनी वेढलेली वसुंधरा जणू धाग्यांनी बांधलेली आहे.
4.61.9
हिमवांश्चैव विन्ध्यश्च मेरुश्च सुमहागिरिः।
भूतले सम्प्रकाशन्ते नागा इव जलाशये ॥ ४.६१.९ ॥
हिमालय, विंध्य आणि मेरू व महागिरी भूतलावर जलाशयातील नागांसारखे चमकत आहेत.
4.61.10
तीव्रः स्वेदश्च खेदश्च भयं चासीत् तदावयोः।
समाविशत मोहश्च ततो मूर्च्छा च दारुणा ॥ ४.६१.१० ॥
तेव्हा आम्हा दोघांना तीव्र घाम, थकवा आणि भय आले; नंतर मोह शिरला आणि भयंकर मूर्च्छाही आली.
4.61.11
न च दिग् ज्ञायते याम्या न चाग्नेयी न वारुणी।
युगान्ते नियतो लोको हतो दग्ध इवाग्निना ॥ ४.६१.११ ॥
दक्षिण दिशा कळत नाही, अग्नेयही नाही, पश्चिमही नाही; युगाच्या अंती नियत लोक जणू अग्नीने दग्ध झाला आहे.
4.61.12
मनश्च मे हतं भूयश्चक्षुः प्राप्य तु संश्रयम्।
यत्नेन महता ह्यस्मिन् मनः संधाय चक्षुषी ॥ ४.६१.१२ ॥
माझे मन पुन्हा आहत झाले; पण दृष्टीला आधार मिळाला; मोठ्या प्रयत्नाने यात मन आणि दोन्ही डोळे स्थिर केले.
4.61.13
यत्नेन महता भूयो भास्करः प्रतिलोकितः।
तुल्यपृथ्वीप्रमाणेन भास्करः प्रतिभाति नौ ॥ ४.६१.१३ ॥
मोठ्या प्रयत्नाने मी पुन्हा सूर्याला पाहिले; पृथ्वीएवढा आकार असलेला सूर्य आम्हांला दिसत आहे.
4.61.14
जटायुर्मामनापृच्छ्य निपपात महीं ततः।
तं दृष्ट्वा तूर्णमाकाशादात्मानं मुक्तवानहम् ॥ ४.६१.१४ ॥
जटायू मला न विचारता पृथ्वीवर पडला; त्याला पाहून मी तत्काळ आकाशातून स्वतःला सोडले.
4.61.15
पक्षाभ्यां च मया गुप्तो जटायुर्न प्रदह्यत।
प्रमादात् तत्र निर्दग्धः पतन् वायुपथादहम् ॥ ४.६१.१५ ॥
माझ्या पंखांनी संरक्षित झालेला जटायू जळाला नाही; पण बेफिकिरीने मी तिथेच पूर्ण जळालो आणि आकाशमार्गावरून खाली पडलो.
4.61.16
आशङ्के तं निपतितं जनस्थाने जटायुषम्।
अहं तु पतितो विन्ध्ये दग्धपक्षो जडीकृतः ॥ ४.६१.१६ ॥
जनस्थानात जटायूही पडला असावा अशी मला शंका आहे; मी तर पंख जळून जड होऊन विंध्य पर्वतावर पडलो.
4.61.17
राज्याच्च हीनो भ्रात्रा च पक्षाभ्यां विक्रमेण च।
सर्वथा मर्तुमेवेच्छन् पतिष्ये शिखराद् गिरेः ॥ ४.६१.१७ ॥
राज्य, भाऊ, पंख आणि पराक्रम यांना मुकलो असल्यामुळे, पूर्णपणे मरण्याची इच्छा धरून मी पर्वताच्या शिखरावरून पडेन.