वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.27.1
इत्युक्ताः सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः।
काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य दुरात्मनः ॥ ५.२७.१ ॥
सीतेने असे सांगितल्यावर क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या काही राक्षसी ती गोष्ट दुरात्मा रावणाला सांगण्यासाठी निघून गेल्या.
5.27.2
ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो भीमदर्शनाः।
पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन् ॥ ५.२७.२ ॥
मग भयानक रूपाच्या राक्षसी सीतेजवळ येऊन, त्याच एका हेतूने पुन्हा कठोर आणि अनर्थकारक शब्द बोलल्या.
5.27.3
अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये।
राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद् यथासुखम् ॥ ५.२७.३ ॥
"हे अनार्य सीते, पापी निश्चयाच्या स्त्रिये! आजच राक्षसी तुझे हे मांस यथेच्छ खातील."
5.27.4
सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्ट्वा संतर्जितां तदा।
राक्षसी त्रिजटा वृद्धा प्रबुद्धा वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२७.४ ॥
त्या अनार्य राक्षसींनी सीतेला धमकावलेले पाहून, तेव्हा जागी झालेली वृद्ध राक्षसी त्रिजटा हे वचन बोलली.
5.27.5
आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ।
जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च ॥ ५.२७.५ ॥
"हे अनार्य स्त्रियांनो, तुम्ही स्वतःलाच खा, सीतेला खाणार नाही. ती जनकाची लाडकी कन्या आणि दशरथाची सून आहे."
5.27.6
स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः।
राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च ॥ ५.२७.६ ॥
"आज मला एक भयानक, रोमांच उभा करणारे स्वप्न पडले; ते राक्षसांच्या नाशाचे आणि हिच्या पतीच्या कल्याणाचे सूचक आहे."
5.27.7
एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः।
सर्वा एवाब्रुवन् भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः ॥ ५.२७.७ ॥
त्रिजटेने असे सांगितल्यावर क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या सर्व राक्षसी भयभीत होऊन त्रिजटेला हे वचन म्हणाल्या.
5.27.8
कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि।
तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखोद्गतम् ॥ ५.२७.८ ॥
रात्री तू हे स्वप्न कसे पाहिलेस ते सांग. राक्षसींच्या तोंडून निघालेले ते शब्द ऐकून.
5.27.9
उवाच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम्।
गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम् ॥ ५.२७.९ ॥
तेव्हा त्रिजटेने योग्य वेळी स्वप्नासंबंधीचे हे वचन सांगितले: हस्तिदंतांची बनवलेली, दिव्य, आकाशात जाणारी पालखी.
5.27.10
युक्तां वाजिसहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः।
शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन समागतः ॥ ५.२७.१० ॥
हजार घोड्यांनी जुंपलेल्या त्या पालखीत स्वतः राघव बसले होते, पांढऱ्या माळा आणि वस्त्रे धारण करून, लक्ष्मणासह आले.
5.27.11
स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता।
सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतपर्वतमास्थिता ॥ ५.२७.११ ॥
आज स्वप्नात मी सीतेला पांढऱ्या वस्त्रांनी आच्छादलेली, समुद्राने वेढलेल्या पांढऱ्या पर्वतावर बसलेली पाहिली.
5.27.12
रामेण संगता सीता भास्करेण प्रभा यथा।
राघवश्च पुनर्दृष्टश्चतुर्दन्तं महागजम् ॥ ५.२७.१२ ॥
रामासह एकत्र झालेली सीता सूर्यासह प्रभेप्रमाणे होती. आणि पुन्हा राघव चार दातांच्या महान हत्तीवर दिसले.
5.27.13
आरूढः शैलसंकाशं चकास सहलक्ष्मणः।
ततस्तु सूर्यसंकाशौ दीप्यमानौ स्वतेजसा ॥ ५.२७.१३ ॥
पर्वतासारख्या (हत्तीवर) आरूढ होऊन लक्ष्मणासह ते तेजस्वी दिसत होते. नंतर सूर्यासारखे दोघे आपल्या तेजाने झळकत होते.
5.27.14
शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ।
ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः ॥ ५.२७.१४ ॥
पांढरी माळा व वस्त्रे धारण केलेले दोघे जानकीजवळ उभे राहिले. मग त्या पर्वताच्या शिखरावर, आकाशात स्थित त्या हत्तीवर.
5.27.15
भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता।
भर्तुरङ्कात् समुत्पत्य ततः कमललोचना ॥ ५.२७.१५ ॥
पतीने आलिंगन दिलेली जानकी खांद्याचा आधार घेऊन होती. मग कमलनयना पतीच्या मांडीवरून उडी मारून उठली.
5.27.16
चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिभ्यां परिमार्जती।
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थितः स गजोत्तमः।
सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरि स्थितः ॥ ५.२७.१६ ॥
चंद्र व सूर्य मी पाहिले; हातांनी पुसत असलेली (सीता) मी पाहिली. मग त्या दोन कुमारांसह त्या श्रेष्ठ हत्तीवर, विशाललोचना सीतेसह लंकेच्या वर उभा होता.
5.27.17
पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम्।
इहोपयातः काकुत्स्थः सीतया सह भार्यया ॥ ५.२७.१७ ॥
पांढऱ्या बैलांनी जुंपलेल्या, आठ घोड्यांच्या रथातून स्वतः येथे आले आहेत काकुत्स्थ, पत्नी सीतेसह.
5.27.18
शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः।
ततोऽन्यत्र मया दृष्टो रामः सत्यपराक्रमः ॥ ५.२७.१८ ॥
पांढरी माळा व वस्त्रे धारण करून लक्ष्मणासह ते आले आहेत. मग दुसरीकडे मी सत्यपराक्रमी रामाला पाहिले.
5.27.19
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान्।
आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसंनिभम् ॥ ५.२७.१९ ॥
लक्ष्मण व बंधूसह, सीतेसह पराक्रमी (राम) सूर्यासारख्या दिव्य पुष्पक विमानात आरूढ झाले.
5.27.20
उत्तरां दिशमालोच्य प्रस्थितः पुरुषोत्तमः।
एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः ॥ ५.२७.२० ॥
उत्तर दिशेकडे पाहून पुरुषोत्तम निघाले. अशा प्रकारे स्वप्नात मी विष्णूसारख्या पराक्रमी रामाला पाहिले.
5.27.21
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह भार्यया।
न हि रामो महातेजाः शक्यो जेतुं सुरासुरैः ॥ ५.२७.२१ ॥
लक्ष्मण व बंधू, पत्नी सीतेसह असलेल्या महातेजस्वी रामाला सुर आणि असुरही जिंकू शकत नाहीत.
5.27.22
राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव।
रावणश्च मया दृष्टो मुण्डस्तैलसमुक्षितः ॥ ५.२७.२२ ॥
राक्षसांनी किंवा इतर पापी लोकांनी जसे स्वर्ग (जिंकावा). आणि मी रावणाला पाहिले — मुंडन केलेले मस्तक, तेलाने माखलेला.
5.27.23
रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः।
विमानात् पुष्पकादद्य रावणः पतितः क्षितौ ॥ ५.२७.२३ ॥
लाल वस्त्रे परिधान केलेला, मद्यपानाने धुंद, कण्हेरीच्या माळा घातलेला रावण आज पुष्पक विमानातून भूमीवर पडला.
5.27.24
कृष्यमाणः स्त्रिया मुण्डो दृष्टः कृष्णाम्बरः पुनः।
रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः ॥ ५.२७.२४ ॥
एका स्त्रीकडून ओढला जाणारा, मुंडन केलेला, काळे वस्त्र परिधान केलेला (रावण) मी पुन्हा पाहिला — गाढवांनी जुंपलेल्या रथात, लाल माळा आणि लेप लावलेला.
5.27.25
पिबंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः।
गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः ॥ ५.२७.२५ ॥
तेल पीत, हसत आणि नाचत, भ्रमित मन आणि विस्कळीत इंद्रिये घेऊन तो गाढवावर बसून वेगाने दक्षिण दिशेकडे गेला.
5.27.26
पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः।
पतितोऽवाक्शिरा भूमौ गर्दभाद् भयमोहितः ॥ ५.२७.२६ ॥
मग मी पुन्हा राक्षसांचा राजा रावणाला पाहिले; भयाने मोहित होऊन गाढवावरून डोके खाली करून तो जमिनीवर पडला होता.
5.27.27
सहसोत्थाय सम्भ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः।
उन्मत्तरूपो दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन् बहु ॥ ५.२७.२७ ॥
अचानक उठून, घाबरलेला, भयाने पीडित, मदाने विव्हल, वेड्यासारख्या रूपात, दिगंबर होऊन, बरेच अपशब्द बडबडत होता.
5.27.28
दुर्गन्धं दुःसहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्।
मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः ॥ ५.२७.२८ ॥
दुर्गंधी, असह्य, भयंकर, अंधारमय आणि नरकासारख्या मळाच्या चिखलात शिरून, तो रावण लगेच तिथे बुडाला.
5.27.29
प्रस्थितो दक्षिणामाशां प्रविष्टोऽकर्दमं ह्रदम्।
कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी ॥ ५.२७.२९ ॥
दक्षिण दिशेकडे निघून तो चिखल नसलेल्या एका सरोवरात शिरला; तिथे लाल वस्त्र परिधान केलेली एक स्त्री दशग्रीव रावणाच्या गळ्यात दोर बांधून त्याला ओढत होती.
5.27.30
काली कर्दमलिप्तांगी दिशं याम्यां प्रकर्षति।
एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ५.२७.३० ॥
चिखलाने माखलेल्या अंगांची काली त्याला दक्षिण दिशेकडे ओढत होती. अशाप्रकारे तिथे मी महाबलवान कुंभकर्णालाही पाहिले.
5.27.31
रावणस्य सुताः सर्वे मुण्डास्तैलसमुक्षिताः।
वराहेण दशग्रीवः शिशुमारेण चेन्द्रजित् ॥ ५.२७.३१ ॥
रावणाचे सर्व पुत्र मुंडित डोक्याचे आणि तेलाने माखलेले होते; दशग्रीव वराहावर आणि इंद्रजित शिशुमारावर (बसलेला) होता.
5.27.32
उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयातो दक्षिणां दिशम्।
एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः ॥ ५.२७.३२ ॥
कुंभकर्ण उंटावर बसून दक्षिण दिशेला गेला होता; तेथे मी एकाला पाहिले — पांढरा छत्र धारण करणारा विभीषण.
5.27.33
शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलंकृतः ॥ ५.२७.३३ ॥
पांढऱ्या माळा व वस्त्रे धारण केलेला, पांढरा सुगंध लावलेला, शंख व दुंदुभींच्या ध्वनींनी, नृत्यगीतांनी सजलेला (होता).
5.27.34
आरुह्य शैलसंकाशं मेघस्तनितनिःस्वनम्।
चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः ॥ ५.२७.३४ ॥
पर्वतासारख्या, मेघगर्जनेसारख्या आवाजाच्या चार दात असलेल्या दिव्य हत्तीवर चढून विभीषण तेथे बसलेला आहे.
5.27.35
चतुर्भिः सचिवैः सार्धं वैहायसमुपस्थितः ॥ ५.२७.३५ ॥
चार मंत्र्यांसह विभीषण आकाशमार्गाने उपस्थित झाला.
5.27.36
समाजश्च महान् वृत्तो गीतवादित्रनिःस्वनः।
पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम् ॥ ५.२७.३६ ॥
लाल माळा व लाल वस्त्रे धारण केलेल्या, मद्यपान करणाऱ्या राक्षसांची मोठी सभा चालू होती; गीत व वाद्यांचा नाद होता.
5.27.37
लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जरा।
सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा ॥ ५.२७.३७ ॥
सुंदर अशी ही लंकानगरी, घोडे, रथ आणि हत्तींनी युक्त, समुद्रात पडलेली दिसली; तिचे गोपुरे आणि तोरणे भग्न झाली होती.
5.27.38
लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता।
दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना ॥ ५.२७.३८ ॥
रावणाने रक्षिलेल्या लंकेला मी स्वप्नात पाहिले; रामाच्या दूत त्या पराक्रमी वानराने ती जाळली.
5.27.39
पीत्वा तैलं प्रमत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः।
लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसयोषितः ॥ ५.२७.३९ ॥
तेल पिऊन उन्मत्त झालेल्या, मोठ्याने हसणाऱ्या सर्व राक्षसी राखेने रुक्ष झालेल्या लंकेत होत्या.
5.27.40
कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुंगवाः।
रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदम् ॥ ५.२७.४० ॥
कुंभकर्ण इत्यादी हे सर्व राक्षसश्रेष्ठ लाल वस्त्रे घेऊन शेणाच्या डोहात शिरले.
5.27.41
अपगच्छत पश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः।
घातयेत् परमामर्षी युष्मान् सार्धं हि राक्षसैः ॥ ५.२७.४१ ॥
दूर व्हा! पाहा, राघव सीतेला प्राप्त करील; अत्यंत क्रोधित होऊन तो राक्षसांसह तुम्हांला ठार मारील.
5.27.42
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्।
भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः ॥ ५.२७.४२ ॥
प्रिय, अत्यंत आदरणीय, वनवासातही अनुसरण करणारी पत्नी — तिची निंदा किंवा धमकी दिली गेली तरी राघव ते मान्य करणार नाही.
5.27.43
तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम्।
अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ॥ ५.२७.४३ ॥
क्रूर शब्द पुरे; सांत्वनेचेच शब्द बोलावेत. वैदेहीला विनवूया; हेच मला पटते.
5.27.44
यस्या ह्येवंविधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते।
सा दुःखैर्बहुभिर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ५.२७.४४ ॥
दुःखी स्त्रीला असे स्वप्न दिसते, ती अनेक दुःखांतून मुक्त होऊन परम सुख मिळवते.
5.27.45
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया।
राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम् ॥ ५.२७.४५ ॥
राक्षसींनो, निंदिली असली तरी तिलाच विनवा; बोलण्याने काय फायदा? राघवापासून राक्षसांवर घोर भय आले आहे.
5.27.46
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा।
अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात् ॥ ५.२७.४६ ॥
प्रणामाने प्रसन्न होणारी जनकाची कन्या मैथिलीच, हे राक्षसींनो, या महान भयापासून तुमचे रक्षण करण्यास समर्थ आहे.
5.27.47
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये।
विरूपमपि चांगेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम् ॥ ५.२७.४७ ॥
या विशालाक्षीच्या अवयवांत मला कोणतेही अशुभ चिन्ह दिसत नाही; अतिसूक्ष्म लक्षणही विपरीत वाटत नाही.
5.27.48
छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्।
अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम् ॥ ५.२७.४८ ॥
केवळ छायेत एक दोष दिसतो; दुःख आले असावे अशी मला शंका आहे. दुःखास अयोग्य ही देवी आकाशातून आली आहे.
5.27.49
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्।
राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च ॥ ५.२७.४९ ॥
वैदेहीचे कार्यसिद्धी जवळ येत असल्याचे मी पाहतो, तसेच राक्षसेंद्राचा नाश आणि राघवाचा विजयही.
5.27.50
निमित्तभूतमेतत् तु श्रोतुमस्या महत् प्रियम्।
दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम् ॥ ५.२७.५० ॥
हे तिला मोठ्या आनंदाची बातमी ऐकू येणार असल्याचे चिन्ह आहे; तिचा डोळा कमळाच्या पाकळीसारखा विशाल स्फुरताना दिसतो.
5.27.51
ईषद्धि हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः।
अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते ॥ ५.२७.५१ ॥
तिचा उजवा खांदा किंचित हर्षाने फडफडत आहे; अचानक वैदेहीचा एक डावा बाहू थरथरत आहे.
5.27.52
करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः।
वेपन् कथयतीवास्या राघवं पुरतः स्थितम् ॥ ५.२७.५२ ॥
हत्तीच्या सोंडेसारखी तिची डावी मांडी अत्यंत उत्तम आहे; थरथरत ती जणू समोर उभ्या राघवाविषयी सांगत आहे.
5.27.53
पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः
पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी।
सुस्वागतां वाचमुदीरयाणः
पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः ॥ ५.२७.५३ ॥
फांद्यांवर वस्ती करणारा तो पक्षी वारंवार आत शिरून, अत्यंत सांत्वन देणारे शब्द बोलत, हर्षाने जणू वारंवार प्रेरणा देत आहे.
5.27.54
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता।
अवोचद् यदि तत् तथ्यं भवेयं शरणं हि वः ॥ ५.२७.५४ ॥
तेव्हा लज्जाळू ती बाला, पतीच्या विजयाने हर्षित होऊन म्हणाली, 'हे खरे असेल तर मी तुमची आश्रयदात्री होईन.'