વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.35.1
तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्।
उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा ॥ ५.३५.१ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠ હનુમાન પાસેથી રામકથા સાંભળીને વૈદેહીએ મધુર વાણીમાં આ આશ્વાસનના શબ્દો કહ્યા.
5.35.2
क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्।
वानराणां नराणां च कथमासीत् समागमः ॥ ५.३५.२ ॥
તારો રામ સાથે સંબંધ કેવી રીતે થયો? લક્ષ્મણને તું કેવી રીતે ઓળખે છે? વાનરો અને મનુષ્યોનો મેળાપ કેવી રીતે થયો?
5.35.3
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च वानर।
तानि भूयः समाचक्ष्व न मां शोकः समाविशेत् ॥ ५.३५.३ ॥
હે વાનર! રામ અને લક્ષ્મણના જે ચિહ્નો છે તે ફરી પૂરેપૂરા કહે; મને શોક ઘેરી ન લે.
5.35.4
कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं तस्य च कीदृशम्।
कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे ॥ ५.३५.४ ॥
તેમનું શરીર-સંસ્થાન અને રૂપ કેવું છે? તેમની જાંઘો અને ભુજાઓ કેવી છે? લક્ષ્મણનું પણ કહે.
5.35.5
एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनूमान् मारुतात्मजः।
ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ५.३५.५ ॥
વૈદેહીએ આમ કહ્યું ત્યારે વાયુપુત્ર હનુમાન રામનું યથાર્થ વર્ણન કરવા લાગ્યા.
5.35.6
जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि।
भर्तुः कमलपत्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च ॥ ५.३५.६ ॥
હે કમળનયની વૈદેહી! બધું જાણવા છતાં સદ્ભાગ્યે તું મારી પાસેથી પતિ અને લક્ષ્મણનું શરીર-સંસ્થાન પૂછે છે.
5.35.7
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै।
लक्षितानि विशालाक्षि वदतः शृणु तानि मे ॥ ५.३५.७ ॥
હે વિશાળાક્ષી, રામ અને લક્ષ્મણનાં જે ચિહ્નો મેં જોયાં છે, તે હું કહું ત્યારે સાંભળ.
5.35.8
रामः कमलपत्राक्षः पूर्णचन्द्रनिभाननः।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ ५.३५.८ ॥
રામ કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળા, પૂર્ણચંદ્ર સમાન મુખવાળા, રૂપ અને સૌજન્યથી સંપન્ન છે, હે જનકપુત્રી.
5.35.9
तेजसाऽऽदित्यसंकाशः क्षमया पृथिवीसमः।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः ॥ ५.३५.९ ॥
તેઓ તેજમાં સૂર્ય સમાન, ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન અને યશમાં ઇન્દ્ર સમાન છે.
5.35.10
रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्य च रक्षिता।
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परंतपः ॥ ५.३५.१० ॥
તેઓ જીવલોકના રક્ષક, પોતાના સ્વજનોના રક્ષક, પોતાના આચાર અને ધર્મના રક્ષક છે, હે પરંતપ!
5.35.11
रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता।
मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः ॥ ५.३५.११ ॥
હે ભામિની, રામ લોકના ચાર વર્ણોના રક્ષક છે; લોકમર્યાદાઓના કર્તા અને તેમને પળાવનાર પણ તેઓ જ છે.
5.35.12
अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः।
साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम् ॥ ५.३५.१२ ॥
તેઓ તેજસ્વી, અત્યંત પૂજિત, બ્રહ્મચર્યવ્રતમાં સ્થિત છે; સાધુઓના ઉપકારને જાણનાર અને કર્મોની રીતિને જાણનાર છે.
5.35.13
राजनीत्यां विनीतश्च ब्राह्मणानामुपासकः।
ज्ञानवान् शीलसम्पन्नो विनीतश्च परंतपः ॥ ५.३५.१३ ॥
તેઓ રાજનીતિમાં પ્રશિક્ષિત, બ્રાહ્મણોના સેવક, જ્ઞાની, શીલસંપન્ન, વિનયી અને શત્રુઓને તપાવનારા હતા.
5.35.14
यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिः सुपूजितः।
धनुर्वेदे च वेदे च वेदाङ्गेषु च निष्ठितः ॥ ५.३५.१४ ॥
તેઓ યજુર્વેદમાં પ્રશિક્ષિત, વેદજ્ઞો દ્વારા અત્યંત સન્માનિત, ધનુર્વેદ, વેદ અને વેદાંગોમાં નિષ્ણાત હતા.
5.35.15
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवः शुभाननः।
गूढजत्रुः सुताम्राक्षो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ ५.३५.१५ ॥
તેમના ખભા વિશાળ, બાહુઓ મહાન, ગરદન શંખ જેવી, મુખ સુંદર, હાંસડી ગુપ્ત, નેત્રો ઘેરા લાલ હતા; લોકો તેમને રામ નામે ઓળખતા.
5.35.16
दुन्दुभिस्वननिर्घोषः स्निग्धवर्णः प्रतापवान्।
समश्च सुविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः ॥ ५.३५.१६ ॥
તેમનો અવાજ દુંદુભીના ગર્જન જેવો હતો; વર્ણ સ્નિગ્ધ અને પ્રતાપી, અંગો સમાન અને સુડોળ, વર્ણ શ્યામ હતો.
5.35.17
त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः।
त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः ॥ ५.३५.१७ ॥
તેઓ ત્રણ સ્થાને દૃઢ, ત્રણમાં લાંબા, ત્રણમાં સમાન અને ઉન્નત, ત્રણમાં લાલાશવાળા, ત્રણમાં સ્નિગ્ધ, અને ત્રણમાં સદા ગંભીર હતા.
5.35.18
त्रिवलीमांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्।
चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः ॥ ५.३५.१८ ॥
તેમને ત્રણ વળાંકો હતા, ત્રણ સ્થાને નમેલા હતા, ચાર અંગોમાં ચિહ્નો હતા, ત્રણ શિખર આકાર હતો, ચાર ભાગમાં વિભાજિત, ચાર રેખાઓવાળા, ચાર હાથ ઊંચા અને ચાર રીતે સમાન હતા.
5.35.19
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः।
महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान् ॥ ५.३५.१९ ॥
ચૌદ સમાન જોડ, ચાર દાઢો, ચાર પ્રકારની ગતિ, મોટા હોઠ, ઠોડી અને નાક, પાંચ લીસા અંગો અને આઠ કરોડના હાડકાં ધરાવનાર.
5.35.20
दशपद्मो दशबृहत् त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्।
षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः ॥ ५.३५.२० ॥
દસ કમળ-ચિહ્નો, દસ મોટા અંગો, ત્રણથી વ્યાપ્ત, બે સફેદ, છ ઊંચા, નવ પાતળા અંગો ધરાવનાર; રાઘવ ત્રણથી વ્યાપ્ત છે.
5.35.21
सत्यधर्मरतः श्रीमान् संग्रहानुग्रहे रतः।
देशकालविभागज्ञः सर्वलोकप्रियंवदः ॥ ५.३५.२१ ॥
સત્ય અને ધર્મમાં રત, શ્રીમાન, સંગ્રહ અને અનુગ્રહમાં લીન, દેશ-કાળનો વિભાગ જાણનાર, સર્વ લોકોને પ્રિય બોલનાર.
5.35.22
भ्राता चास्य च वैमात्रः सौमित्रिरमितप्रभः।
अनुरागेण रूपेण गुणैश्चापि तथाविधः ॥ ५.३५.२२ ॥
તેમના ભાઈ અને સાવકા ભાઈ સૌમિત્રિ અમિત તેજવાળા છે; સ્નેહ, રૂપ અને ગુણોમાં પણ તેઓ તેવા જ છે.
5.35.23
स सुवर्णच्छविः श्रीमान् रामः श्यामो महायशाः।
तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनकृतोत्सवौ ॥ ५.३५.२३ ॥
તેઓ સુવર્ણ વર્ણના, શ્રીમાન, શ્યામ વર્ણના, મહાયશસ્વી રામ છે; તે બંને નરશ્રેષ્ઠો તમને જોઈને આનંદિત થયા હતા.
5.35.24
विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिः सह संगतौ।
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम् ॥ ५.३५.२४ ॥
તે બંને સમગ્ર પૃથ્વીને શોધતા અમારી સાથે મળ્યા; તમને જ શોધતા તેઓ આ પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરે છે.
5.35.25
ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।
ऋष्यमूकस्य मूले तु बहुपादपसंकुले ॥ ५.३५.२५ ॥
ઋષ્યમૂકની તળેટીમાં, અનેક વૃક્ષોથી ભરેલા તે સ્થળે, મોટા ભાઈ દ્વારા હાંકી કઢાયેલા તે વાનરરાજને બંનેએ જોયા.
5.35.26
भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।
वयं च हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम् ॥ ५.३५.२६ ॥
ભાઈના ભયથી પીડાતા બેઠેલા, જોવામાં પ્રિય સુગ્રીવને; અને અમે પણ તે વાનરરાજ, સત્યપ્રતિજ્ઞ સુગ્રીવને.
5.35.27
परिचर्यामहे राज्यात् पूर्वजेनावरोपितम्।
ततस्तौ चीरवसनौ धनुःप्रवरपाणिनौ ॥ ५.३५.२७ ॥
રાજ્યમાંથી, મોટા ભાઈ દ્વારા હાંકી કઢાયેલા તેમની અમે સેવા કરીએ છીએ. ત્યારે તે બંને, વલ્કલ વસ્ત્ર પહેરીને, હાથમાં શ્રેષ્ઠ ધનુષ લઈને.
5.35.28
ऋष्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ।
स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः ॥ ५.३५.२८ ॥
ઋષ્યમૂક પર્વતના તે રમણીય પ્રદેશમાં તે બંને પહોંચ્યા. તે વાનરશ્રેષ્ઠ, તે બંને નરવ્યાઘ્ર ધનુર્ધર વીરોને જોઈને—.
5.35.29
अभिप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः।
ततः स शिखरे तस्मिन् वानरेन्द्रो व्यवस्थितः ॥ ५.३५.२९ ॥
ભયથી મોહિત થઈને તે પર્વતના શિખર પર કૂદી ગયો. ત્યારે તે વાનરેન્દ્ર તે શિખર પર સ્થિર ઊભો રહ્યો.
5.35.30
तयोः समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्।
तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात् प्रभू ॥ ५.३५.३० ॥
તેણે મને જ ઝડપથી તે બંને પાસે મોકલ્યો. સુગ્રીવના વચનથી હું તે બંને પુરુષવ્યાઘ્ર, સમર્થ પ્રભુઓ પાસે ગયો.
5.35.31
रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः।
तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ ॥ ५.३५.३१ ॥
રૂપ અને શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન એ બંનેની સામે હું હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો. તેમનું તત્ત્વ અને પ્રયોજન જાણીને હું પ્રીતિથી ભરાઈ ગયો.
5.35.32
पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ।
निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने ॥ ५.३५.३२ ॥
એ બંને પુરુષશ્રેષ્ઠોને મારી પીઠ પર બેસાડીને હું તે સ્થળે લઈ ગયો. પછી મહાત્મા સુગ્રીવને તેમનું યથાર્થ તત્ત્વ નિવેદિત કર્યું.
5.35.33
तयोरन्योन्यसम्भाषाद् भृशं प्रीतिरजायत।
तत्र तौ कीर्तिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ ॥ ५.३५.३३ ॥
એ બંનેના પરસ્પર વાર્તાલાપથી અત્યંત પ્રીતિ ઉત્પન્ન થઈ. ત્યાં કીર્તિસંપન્ન એ બંને — વાનરરાજ અને નરરાજ — પરસ્પર સ્નેહમાં બંધાયા.
5.35.34
परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया।
तं ततः सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः ॥ ५.३५.३४ ॥
પૂર્વની ઘટનાઓની વાત કરીને બંનેએ એકબીજાને આશ્વાસન આપ્યું. પછી લક્ષ્મણના મોટા ભાઈએ સુગ્રીવને સાંત્વના આપી.
5.35.35
स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तं पुरुतेजसा।
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ ५.३५.३५ ॥
એક સ્ત્રીને કારણે ભાઈ વાલીએ મહાતેજસ્વી તને હાંકી કાઢ્યો. પછી તારા નાશથી ઉત્પન્ન થયેલો શોક અક્લિષ્ટકર્મા રામને થયો.
5.35.36
लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्।
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः ॥ ५.३५.३६ ॥
લક્ષ્મણે વાનરેન્દ્ર સુગ્રીવને એ નિવેદિત કર્યું. લક્ષ્મણે કહેલાં વચન સાંભળીને વાનરેન્દ્ર સુગ્રીવે
5.35.37
तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्।
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया ॥ ५.३५.३७ ॥
તે અત્યંત નિસ્તેજ થઈ ગઈ હતી, ગ્રહણથી ગ્રસ્ત સૂર્ય જેવી. ત્યારે રાક્ષસ દ્વારા હરાતી વખતે, તમારા અંગોને શોભાવતાં જે હતાં...
5.35.38
यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।
तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः ॥ ५.३५.३८ ॥
જમીન પર પડેલા બધા આભૂષણ-સમૂહોને વાનર-યૂથપતિઓએ લાવીને રામને સોંપ્યા.
5.35.39
संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च ॥ ५.३५.३९ ॥
હર્ષિત વાનરોએ તે બતાવ્યાં; તેઓ તમારા માર્ગને જાણતા નહોતા. તે બધાં રામને આપવામાં આવ્યાં, અને મેં જ તે તેમને અર્પણ કર્યાં.
5.35.40
स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन् विहतचेतसि।
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तदा ॥ ५.३५.४० ॥
વિહ્વળ મનવાળા તેમના પર સુગંધિત તે આભૂષણો વેરાયેલાં હતાં; જોવા લાયક તે આભૂષણોને ખોળામાં મૂકીને ત્યારે અનેક રીતે (જોતા).
5.35.41
तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।
पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः ॥ ५.३५.४१ ॥
દેવ સમાન તેજસ્વી તેમણે વિલાપ કર્યો; તે જોતા, રડતા, વારંવાર દુઃખી થતા.
5.35.42
प्रादीपयद् दाशरथेस्तदा शोकहुताशनम् ॥ ५.३५.४२ ॥
ત્યારે દશરથપુત્રે શોકાગ્નિ પ્રજ્વલિત કર્યો.
5.35.43
शायितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना।
मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः ॥ ५.३५.४३ ॥
દુઃખથી પીડાયેલા તે મહાત્માને લાંબા સમય સુધી સુવડાવી રાખવામાં આવ્યા હતા; મેં પણ અનેક પ્રકારની વાતોથી મુશ્કેલીથી તેમને ફરી ઊઠાડ્યા.
5.35.44
तानि दृष्ट्वा महार्हाणि दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः।
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवे संन्यवेशयत् ॥ ५.३५.४४ ॥
તે અમૂલ્ય વસ્તુઓ જોઈ અને વારંવાર બતાવીને રાઘવે લક્ષ્મણ સાથે સુગ્રીવને ત્યાં બેસાડ્યો.
5.35.45
स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते।
महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः ॥ ५.३५.४५ ॥
હે આર્યે, તને ન જોવાથી રાઘવ હંમેશાં મોટા જ્વલંત અગ્નિથી બળતા અગ્નિપર્વતની જેમ તપે છે.
5.35.46
त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम्।
तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः ॥ ५.३५.४६ ॥
તારા કારણે રાત્રિની અનિદ્રા, શોક અને ચિંતા તે મહાત્મા રાઘવને અગ્નિગૃહને અગ્નિઓ બાળે તેમ તપાવે છે.
5.35.47
तवादर्शनशोकेन राघवः परिचाल्यते।
महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः ॥ ५.३५.४७ ॥
તને ન જોવાના શોકથી રાઘવ મોટા ભૂકંપથી મોટી શિલારાશિ હલે તેમ હલે છે.
5.35.48
काननानि सुरम्याणि नदीप्रस्रवणानि च।
चरन् न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन् नृपात्मजे ॥ ५.३५.४८ ॥
હે રાજપુત્રી, સુંદર જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાંમાં ફરતાં પણ, તને ન જોવાથી તેમને આનંદ મળતો નથી.
5.35.49
स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे ॥ ५.३५.४९ ॥
મનુષ્યોમાં સિંહ સમાન તે રાઘવ શીઘ્ર તને પ્રાપ્ત કરશે; મિત્રો અને બંધુઓ સહિત રાવણનો વધ કરીને, હે જનકપુત્રી.
5.35.50
सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा।
समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं प्रति ॥ ५.३५.५० ॥
ત્યારે રામ અને સુગ્રીવ બંનેએ સાથે મળીને વાલીને મારવાનો કરાર કર્યો, અને તારી શોધ વિશે પણ.
5.35.51
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः।
किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः ॥ ५.३५.५१ ॥
પછી તે બે વીર રાજકુમારોએ કિષ્કિંધામાં આવીને, તે વાનરરાજ વાલી યુદ્ધમાં માર્યો ગયો.
5.35.52
ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे।
सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत् पतिम् ॥ ५.३५.५२ ॥
પછી રામે યુદ્ધમાં વાલીને ઝડપથી મારીને, સર્વ ઋક્ષ અને વાનરસમૂહોના સ્વામી સુગ્રીવને બનાવ્યો.
5.35.53
रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत।
हनूमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमुपागतम् ॥ ५.३५.५३ ॥
હે દેવી, આ રીતે રામ અને સુગ્રીવ વચ્ચે એકતા થઈ. મને તેમના દૂત હનુમાન તરીકે આવેલો જાણ.
5.35.54
स्वं राज्यं प्राप्य सुग्रीवः स्वानानीय महाकपीन्।
त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान् ॥ ५.३५.५४ ॥
પોતાનું રાજ્ય મેળવીને સુગ્રીવે પોતાના મહાવાનરોને બોલાવ્યા, અને તારા માટે દસ દિશાઓમાં મહાબળવાન વાનરોને મોકલ્યા.
5.35.55
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसः।
अद्रिराजप्रतीकाशाः सर्वतः प्रस्थिता महीम् ॥ ५.३५.५५ ॥
વાનરરાજ સુગ્રીવે આદેશ આપેલા, પર્વતરાજ જેવા મહાતેજસ્વી વાનરો ચારે દિશાએ પૃથ્વી શોધવા નીકળ્યા.
5.35.56
ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥ ५.३५.५६ ॥
પછી સુગ્રીવના વચનને પૂર્ણ કરવા આતુર થઈ શોધતા તેઓ, અમે અને અન્ય વાનરો સમગ્ર પૃથ્વી પર ફર્યા.
5.35.57
अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान् वालिसूनुर्महाबलः।
प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः ॥ ५.३५.५७ ॥
વાલીનો પુત્ર, લક્ષ્મીવાન, મહાબલી અંગદ નામનો કપિશાર્દૂળ પોતાની સેનાના ત્રીજા ભાગથી ઘેરાયેલો પ્રસ્થાન કરી ગયો.
5.35.58
तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।
भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः ॥ ५.३५.५८ ॥
પર્વતશ્રેષ્ઠ વિંધ્ય પર ખોવાઈ ગયેલા, અત્યંત શોકથી ઘેરાયેલા અમારા માટે દિવસ-રાતના અનેક સમૂહ વીતી ગયા.
5.35.59
ते वयं कार्यनैराश्यात् कालस्यातिक्रमेण च।
भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुमुपस्थिताः ॥ ५.३५.५९ ॥
કાર્યની નિરાશાથી, સમય વીતી જવાથી અને કપિરાજના ભયથી અમે પ્રાણ ત્યજવા તૈયાર થયા.
5.35.60
विचित्य गिरिदुर्गाणि नदीप्रस्रवणानि च।
अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥ ५.३५.६० ॥
પર્વતદુર્ગો, નદીઓ અને ઝરણાં શોધ્યા છતાં દેવીનું પગલું ન મળ્યું, ત્યારે અમે પ્રાણ ત્યજવાનો નિશ્ચય કર્યો.
5.35.61
ततस्तस्य गिरेर्मूर्ध्नि वयं प्रायमुपास्महे।
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान् वानरपुङ्गवान् ॥ ५.३५.६१ ॥
ત્યારે તે પર્વતના શિખર પર અમે પ્રાયોપવેશન આરંભ્યું; પ્રાયોપવેશનમાં બેઠેલા સર્વ શ્રેષ્ઠ વાનરોને જોયા.
5.35.62
भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।
तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च तथा वधम् ॥ ५.३५.६२ ॥
શોકસાગરમાં ડૂબેલો અંગદ અત્યંત વિલાપ કરવા લાગ્યો — 'હે વૈદેહી, તારો નાશ અને વાલીનો વધ.'
5.35.63
प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।
तेषां नः स्वामिसंदेशान्निराशानां मुमूर्षताम् ॥ ५.३५.६३ ॥
અમારું પ્રાયોપવેશન અને જટાયુનું મૃત્યુ — અમારા સ્વામીના સંદેશથી નિરાશ થઈ મરવા ઇચ્છતા અમને.
5.35.64
कार्यहेतोरिहायातः शकुनिर्वीर्यवान् महान्।
गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट् ॥ ५.३५.६४ ॥
કોઈ કાર્ય માટે અહીં આવેલ પરાક્રમી મહાન પક્ષી — ગૃધ્રરાજનો સહોદર, સંપાતિ નામે ગૃધ્રરાજ.
5.35.65
श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत्।
यवीयान् केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः ॥ ५.३५.६५ ॥
ભાઈનો વધ સાંભળીને ક્રોધથી તેણે આ વચન કહ્યું — 'મારા નાના ભાઈને કોણે માર્યો, અને ક્યાં પાડ્યો?'
5.35.66
एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः।
अङ्गदोऽकथयत् तस्य जनस्थाने महद्वधम् ॥ ५.३५.६६ ॥
હે શ્રેષ્ઠ વાનરો, આ હું તમારી પાસેથી જાણવા ઇચ્છું છું. ત્યારે અંગદે જનસ્થાનમાં થયેલા તેના મહાવધનું વર્ણન કર્યું.
5.35.67
रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथार्थतः।
जटायोस्तु वधं श्रुत्वा दुःखितः सोऽरुणात्मजः ॥ ५.३५.६७ ॥
ભયંકર રૂપવાળા રાક્ષસે ખરેખર તને લક્ષ્ય બનાવીને જટાયુનો વધ કર્યો, એ સાંભળીને અરુણનો પુત્ર સંપાતિ દુઃખી થયો.
5.35.68
त्वामाह स वरारोहे वसन्तीं रावणालये।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम् ॥ ५.३५.६८ ॥
"હે સુંદર કટિવાળી, તું રાવણના ભવનમાં વસે છે" એમ તેણે તારા વિષે કહ્યું; સંપાતિનું એ વચન સાંભળીને (અમને) અત્યંત આનંદ થયો.
5.35.69
अङ्गदप्रमुखाः सर्वे ततः प्रस्थापिता वयम्।
विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ताः सागरस्यान्तमुत्तमम् ॥ ५.३५.६९ ॥
અંગદની આગેવાની હેઠળ અમે સૌ ત્યારે મોકલાયા; વિંધ્ય પર્વત પરથી ઊઠીને અમે સાગરના ઉત્તમ કિનારે પહોંચ્યા.
5.35.70
त्वद्दर्शने कृतोत्साहा हृष्टाः पुष्टाः प्लवङ्गमाः।
अङ्गदप्रमुखाः सर्वे वेलोपान्तमुपागताः ॥ ५.३५.७० ॥
તને જોવાના ઉત્સાહથી ભરેલા, હર્ષિત અને બળવાન વાનરો અંગદની આગેવાની હેઠળ સૌ સમુદ્રકિનારે પહોંચ્યા.
5.35.71
चिन्तां जग्मुः पुनर्भीमां त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः।
अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं दृश्य सीदतः ॥ ५.३५.७१ ॥
તને જોવા ઉત્સુક તેઓ ફરી ભયંકર ચિંતામાં પડ્યા; ત્યારે મેં વાનરસેનાને સાગર જોઈને નિરાશ થતી જોઈ.
5.35.72
व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः।
लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला ॥ ५.३५.७२ ॥
તીવ્ર ભયને ખંખેરીને હું સો યોજન કૂદ્યો; રાક્ષસોથી ભરેલી લંકામાં રાત્રે હું પ્રવેશ્યો.
5.35.73
रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकनिपीडिता।
एतत् ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनिन्दिते ॥ ५.३५.७३ ॥
હે નિર્દોષ દેવી, મેં રાવણને જોયો અને શોકથી પીડિત તમને પણ જોયાં. જે બન્યું તે બધું તમને કહી દીધું છે.
5.35.74
अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम्।
तन्मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम् ॥ ५.३५.७४ ॥
હે દેવી, મારી સાથે વાત કરો. હું દશરથપુત્ર રામનો દૂત છું. રામે કરેલા પ્રયત્નથી, તમારા માટે જ હું અહીં આવ્યો છું.
5.35.75
सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम्।
कुशली तव काकुत्स्थः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ५.३५.७५ ॥
હે દેવી, હું સુગ્રીવનો મંત્રી અને વાયુપુત્ર છું એમ જાણો. તમારા પતિ કાકુત્સ્થ રામ કુશળ છે; તેઓ સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
5.35.76
गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः ॥ ५.३५.७६ ॥
હે દેવી, શુભ લક્ષણોવાળા લક્ષ્મણ પોતાના જ્યેષ્ઠ (રામ)ની સેવામાં લાગેલા છે. તેઓ પરાક્રમી છે અને તમારા પતિના હિતમાં રત છે.
5.35.77
अहमेकस्तु सम्प्राप्तः सुग्रीववचनादिह।
मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा ॥ ५.३५.७७ ॥
સુગ્રીવના વચનથી હું એકલો જ અહીં આવ્યો છું. ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકનાર હું સહાય વિના આ માર્ગે ફર્યો છું.
5.35.78
दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा।
दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम् ॥ ५.३५.७८ ॥
તમારો માર્ગ શોધવાની ઇચ્છાથી મેં દક્ષિણ દિશા પાર કરી છે. સદ્ભાગ્યે, તમારા નુકસાન માટે શોક કરતી વાનરસેનાનો હું એક છું.
5.35.79
अपनेष्यामि संतापं तवाधिगमशासनात्।
दिष्ट्या हि न मम व्यर्थं सागरस्येह लङ्घनम् ॥ ५.३५.७९ ॥
તને શોધી કાઢ્યાના સંદેશથી હું તારો સંતાપ દૂર કરીશ. સદભાગ્યે અહીં સાગર ઓળંગવો મારો વ્યર્થ ગયો નથી.
5.35.80
प्राप्स्याम्यहमिदं देवि त्वद्दर्शनकृतं यशः।
राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते ॥ ५.३५.८० ॥
હે દેવી, તને જોવાથી મળેલી આ કીર્તિ હું પ્રાપ્ત કરીશ. મહાપરાક્રમી રાઘવ શીઘ્ર તને પામશે.
5.35.81
सपुत्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।
माल्यवान् नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः ॥ ५.३५.८१ ॥
હે વૈદેહી, પુત્રો અને બંધુઓ સહિત રાક્ષસાધિપતિ રાવણને હણીને, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ 'માલ્યવાન' નામના પર્વત પર (રહેશે).
5.35.82
ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः।
स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः।
तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरन् ॥ ५.३५.८२ ॥
પછી વાનર કેસરી ગોકર્ણ પર્વત તરફ જાય છે. દેવર્ષિઓ દ્વારા માર્ગદર્શિત થયેલા તે મારા પિતા, મહાકપિ છે; નદીપતિ (સાગર)ના પવિત્ર તીર્થમાં શંબસાદન (શંબર)ને હણીને તેમણે ઉદ્ધાર કર્યો હતો.
5.35.83
यस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि।
हनूमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा ॥ ५.३५.८३ ॥
હે મૈથિલી, જે વાનરના ક્ષેત્ર (પત્ની)માં વાયુથી હું જન્મ્યો, તે જ હું પોતાના જ કર્મથી જગતમાં 'હનુમાન' નામે પ્રખ્યાત છું.
5.35.84
विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः।
अचिरात् त्वामितो देवि राघवो नयिता ध्रुवम् ॥ ५.३५.८४ ॥
હે વૈદેહી, વિશ્વાસ અપાવવા માટે જ મેં તારા પતિના ગુણો કહ્યા છે. હે દેવી, રાઘવ શીઘ્ર તને અહીંથી અવશ્ય લઈ જશે.
5.35.85
एवं विश्वासिता सीता हेतुभिः शोककर्शिता।
उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमधिगच्छति ॥ ५.३५.८५ ॥
આ રીતે શોકથી દુર્બળ બનેલી સીતા યોગ્ય કારણો અને ઓળખના ચિહ્નોથી વિશ્વાસ પામીને તે દૂતને સ્વીકારે છે.
5.35.86
अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण तु जानकी।
नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम् ॥ ५.३५.८६ ॥
અપાર હર્ષ પામેલી જાનકીએ એ આનંદથી વળેલી પાંપણોવાળી આંખોમાંથી આનંદાશ્રુ વહાવ્યા.
5.35.87
चारु तद् वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ ५.३५.८७ ॥
વિશાળ નેત્રોવાળી તેનું એ સુંદર મુખ, લાલ-સફેદ લાંબા નેત્રો સાથે, રાહુથી મુક્ત થયેલા ચંદ્રની જેમ શોભ્યું.
5.35.88
हनूमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा।
अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम् ॥ ५.३५.८८ ॥
એ વાનર હનુમાન જ છે એમ તે સ્પષ્ટ માને છે, બીજું નહિ. ત્યારે હનુમાને એ પ્રિયદર્શનાને ઉત્તર આપ્યો.
5.35.89
एतत् ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि।
किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम् ॥ ५.३५.८९ ॥
હે મૈથિલી, આ બધું તને કહેવામાં આવ્યું છે; આશ્વાસન લે. હું શું કરું? તને શું ગમશે — હું પાછો જાઉં?
5.35.90
हतेऽसुरे संयति शम्बसादने
कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात्।
ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि
प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः ॥ ५.३५.९० ॥
યુદ્ધમાં શંબરનો નાશ કરનાર અસુર માર્યો ગયા પછી, મહર્ષિની પ્રેરણાથી કપિવીરે (આ કાર્ય કર્યું). પછી, હે મૈથિલી, હું વાયુથી જન્મેલો છું; તેના પ્રભાવે હું તેના સમાન વાનર છું.