వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.35.1
तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्।
उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा ॥ ५.३५.१ ॥
వానరశ్రేష్ఠుడి నుండి రామకథ విని వైదేహి మధురమైన స్వరంతో ఈ ఓదార్పు మాటలు పలికింది.
5.35.2
क्व ते रामेण संसर्गः कथं जानासि लक्ष्मणम्।
वानराणां नराणां च कथमासीत् समागमः ॥ ५.३५.२ ॥
నీకు రాముడితో సంబంధం ఎలా కలిగింది? లక్ష్మణుడిని నీవు ఎలా తెలుసుకున్నావు? వానరులకు, మనుషులకు కలయిక ఎలా జరిగింది?
5.35.3
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च वानर।
तानि भूयः समाचक्ष्व न मां शोकः समाविशेत् ॥ ५.३५.३ ॥
ఓ వానరా! రాముడి, లక్ష్మణుడి గుర్తులను మళ్ళీ పూర్తిగా చెప్పు; నన్ను శోకం ఆవరించకుండా ఉండాలి.
5.35.4
कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं तस्य च कीदृशम्।
कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे ॥ ५.३५.४ ॥
అతని శరీర ఆకృతి, రూపం ఎలా ఉంటాయి? అతని తొడలు, బాహువులు ఎలా ఉంటాయి? లక్ష్మణుడివీ చెప్పు.
5.35.5
एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनूमान् मारुतात्मजः।
ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ५.३५.५ ॥
వైదేహి ఇలా అనగానే, వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు రాముని యథార్థంగా వర్ణించడం ప్రారంభించాడు.
5.35.6
जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि।
भर्तुः कमलपत्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च ॥ ५.३५.६ ॥
ఓ కమలనేత్రీ వైదేహీ! నీవు అన్నీ తెలిసినదానవే అయినా, అదృష్టవశాత్తు నా నుండి భర్త గురించి, లక్ష్మణుని శరీర ఆకృతి గురించి అడుగుతున్నావు.
5.35.7
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै।
लक्षितानि विशालाक्षि वदतः शृणु तानि मे ॥ ५.३५.७ ॥
విశాలాక్షీ, రాముని మరియు లక్ష్మణుని చిహ్నాలను నేను గమనించినవి—నేను చెప్పేటప్పుడు వినుము.
5.35.8
रामः कमलपत्राक्षः पूर्णचन्द्रनिभाननः।
रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे ॥ ५.३५.८ ॥
రాముడు కమలపత్రాల వంటి నేత్రాలు కలవాడు, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలవాడు, రూపసంపద, దాక్షిణ్యం కలవాడు, జనకాత్మజా.
5.35.9
तेजसाऽऽदित्यसंकाशः क्षमया पृथिवीसमः।
बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः ॥ ५.३५.९ ॥
అతడు తేజస్సులో సూర్యునికి సమానుడు, క్షమలో భూమితో సమానుడు, బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానుడు, యశస్సులో ఇంద్రునితో సమానుడు.
5.35.10
रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्य च रक्षिता।
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परंतपः ॥ ५.३५.१० ॥
అతడు జీవలోకానికి రక్షకుడు, తన జనులకు రక్షకుడు, తన ఆచారానికి, ధర్మానికి రక్షకుడు, శత్రుసంహారకుడు.
5.35.11
रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता।
मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः ॥ ५.३५.११ ॥
భామినీ, రాముడు లోకంలోని చతుర్వర్ణాలకు రక్షకుడు; లోక మర్యాదలను నిర్వహించేవాడు, అవి చేయించేవాడు కూడా అతడే.
5.35.12
अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः।
साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम् ॥ ५.३५.१२ ॥
అతడు తేజస్వి, ఎంతో పూజితుడు, బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో స్థిరుడు; సాధువుల ఉపకారాన్ని తెలిసినవాడు, కర్మల పద్ధతిని తెలిసినవాడు.
5.35.13
राजनीत्यां विनीतश्च ब्राह्मणानामुपासकः।
ज्ञानवान् शीलसम्पन्नो विनीतश्च परंतपः ॥ ५.३५.१३ ॥
ఆయన రాజనీతిలో శిక్షణ పొందినవాడు, బ్రాహ్మణులను సేవించేవాడు, జ్ఞానవంతుడు, శీలసంపన్నుడు, వినయశీలుడు, శత్రువులను తపింపజేసేవాడు.
5.35.14
यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिः सुपूजितः।
धनुर्वेदे च वेदे च वेदाङ्गेषु च निष्ठितः ॥ ५.३५.१४ ॥
ఆయన యజుర్వేదంలో శిక్షణ పొందినవాడు, వేదజ్ఞులచే అత్యంతంగా పూజింపబడినవాడు, ధనుర్వేదం, వేదం, వేదాంగాలలో నిష్ణాతుడు.
5.35.15
विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवः शुभाननः।
गूढजत्रुः सुताम्राक्षो रामो नाम जनैः श्रुतः ॥ ५.३५.१५ ॥
ఆయన విశాలమైన భుజాలు, మహాబాహువులు, శంఖం వంటి మెడ, శుభమైన ముఖం, దాగిన కాలర్‌బోన్లు, ఎర్రని కళ్ళు కలిగినవాడు; ప్రజలు ఆయనను రాముడు అని పిలిచారు.
5.35.16
दुन्दुभिस्वननिर्घोषः स्निग्धवर्णः प्रतापवान्।
समश्च सुविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः ॥ ५.३५.१६ ॥
ఆయన స్వరం దుందుభి ధ్వనిలా గంభీరం; వర్ణం మృదువైనది, ప్రతాపవంతమైనది; అవయవాలు సమంగా సుందరంగా అమరినవి; వర్ణం శ్యామలం.
5.35.17
त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः।
त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः ॥ ५.३५.१७ ॥
ఆయన మూడు చోట్ల స్థిరుడు, మూడు చోట్ల పొడవైనవాడు, మూడు చోట్ల సమానుడు మరియు ఉన్నతుడు, మూడు చోట్ల ఎరుపు, మూడు చోట్ల మృదువు, మూడు చోట్ల ఎల్లప్పుడూ గంభీరుడు.
5.35.18
त्रिवलीमांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्।
चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः ॥ ५.३५.१८ ॥
ఆయనకు మూడు మడతలు, మూడు చోట్ల వంపు, నాలుగు అంగాలలో లక్షణాలు, మూడు శిఖర ఆకృతులు, నాలుగు భాగాలుగా విభజితుడు, నాలుగు రేఖలు, నాలుగు మూరల ఎత్తు, నాలుగు విధాలుగా సమానుడు.
5.35.19
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः।
महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान् ॥ ५.३५.१९ ॥
పద్నాలుగు సమాన జతలు, నాలుగు కోరలు, నాలుగు విధాల నడక, పెద్ద పెదవి, దవడ, ముక్కు, ఐదు నునుపైన అవయవాలు, ఎనిమిది వెన్నెముక ఎముకలు కలవాడు.
5.35.20
दशपद्मो दशबृहत् त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्।
षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः ॥ ५.३५.२० ॥
పది పద్మ చిహ్నాలు, పది పెద్ద అంగాలు, మూడింటితో నిండినవాడు, రెండు తెల్లని అంగాలు కలవాడు, ఆరు ఎత్తైనవి, తొమ్మిది సన్నని అంగాలు కలవాడు; రాఘవుడు మూడింటితో నిండి ఉంటాడు.
5.35.21
सत्यधर्मरतः श्रीमान् संग्रहानुग्रहे रतः।
देशकालविभागज्ञः सर्वलोकप्रियंवदः ॥ ५.३५.२१ ॥
సత్యధర్మాల్లో రతుడు, తేజోమయుడు, చేర్చుకోవడంలో మరియు అనుగ్రహించడంలో నిమగ్నుడు, దేశకాలవిభాగం తెలిసినవాడు, సర్వలోకాలకు ప్రియమైన మాటలు పలికేవాడు.
5.35.22
भ्राता चास्य च वैमात्रः सौमित्रिरमितप्रभः।
अनुरागेण रूपेण गुणैश्चापि तथाविधः ॥ ५.३५.२२ ॥
ఆయన సోదరుడు, సవతి సోదరుడైన సౌమిత్రి అపరిమిత తేజస్సు కలవాడు; అనురాగంలో, రూపంలో, గుణాలలో కూడా అలాంటివాడే.
5.35.23
स सुवर्णच्छविः श्रीमान् रामः श्यामो महायशाः।
तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनकृतोत्सवौ ॥ ५.३५.२३ ॥
ఆయన బంగారు వర్ణం గల, తేజోమయుడు, నల్లని వర్ణం గల, మహాయశస్వి రాముడు; ఆ ఇద్దరు నరశార్దూలులు నిన్ను చూసి ఉత్సవం చేసుకున్నవారు.
5.35.24
विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिः सह संगतौ।
त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम् ॥ ५.३५.२४ ॥
ఆ ఇద్దరూ సమస్త భూమిని వెదుకుతూ మాతో కలిసారు; నిన్నే అన్వేషిస్తూ వారు ఈ వసుంధరపై సంచరిస్తున్నారు.
5.35.25
ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्।
ऋष्यमूकस्य मूले तु बहुपादपसंकुले ॥ ५.३५.२५ ॥
ఋష్యమూకం అడుగున, అనేక వృక్షాలతో నిండిన ప్రదేశంలో, అన్నచేత వెళ్ళగొట్టబడిన ఆ వానర ప్రభువును వారిద్దరూ చూశారు.
5.35.26
भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्।
वयं च हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम् ॥ ५.३५.२६ ॥
తమ్ముని భయంతో బాధపడుతూ కూర్చున్న, చూడముచ్చటైన సుగ్రీవుడిని; మేము కూడా ఆ వానరరాజు, సత్యప్రతిజ్ఞ కలిగిన సుగ్రీవుణ్ణి.
5.35.27
परिचर्यामहे राज्यात् पूर्वजेनावरोपितम्।
ततस्तौ चीरवसनौ धनुःप्रवरपाणिनौ ॥ ५.३५.२७ ॥
రాజ్యం నుండి, అన్నచేత వెళ్ళగొట్టబడిన ఆ సుగ్రీవుని మేము సేవిస్తున్నాము. అప్పుడు ఆ ఇద్దరూ నారచీరలు ధరించి, చేతుల్లో శ్రేష్ఠమైన విల్లులు పట్టుకుని.
5.35.28
ऋष्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ।
स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः ॥ ५.३५.२८ ॥
ఋష్యమూక పర్వతంలోని ఆ రమణీయ ప్రదేశానికి వారిద్దరూ చేరుకున్నారు. ఆ వానరోత్తముడు, ఆ ఇద్దరు పురుషోత్తములు, ధనుర్ధారులైన వీరులను చూసి—.
5.35.29
अभिप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः।
ततः स शिखरे तस्मिन् वानरेन्द्रो व्यवस्थितः ॥ ५.३५.२९ ॥
భయంతో మోహితుడై అతడు ఆ పర్వత శిఖరం మీదకు దూకాడు. అప్పుడు ఆ వానరేంద్రుడు ఆ శిఖరం మీద నిలిచాడు.
5.35.30
तयोः समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्।
तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात् प्रभू ॥ ५.३५.३० ॥
అతడు నన్నే వేగంగా వారిద్దరి దగ్గరకు పంపాడు. సుగ్రీవుని మాట ప్రకారం, ఆ ఇద్దరు పురుషోత్తములు, సమర్థులైన ప్రభువుల వద్దకు నేను వెళ్ళాను.
5.35.31
रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः।
तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ ॥ ५.३५.३१ ॥
రూపలక్షణ సంపన్నులైన ఆ ఇద్దరి ఎదుట నేను చేతులు జోడించి నిలిచాను. వారి తత్త్వాన్నీ ప్రయోజనాన్నీ తెలుసుకుని నేను ప్రీతితో నిండిపోయాను.
5.35.32
पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ।
निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने ॥ ५.३५.३२ ॥
ఆ ఇద్దరు పురుషోత్తములను నా వీపుపై ఎక్కించుకుని ఆ స్థలానికి తీసుకువెళ్లాను. మహాత్ముడైన సుగ్రీవునికి వారి తత్త్వాన్ని యథార్థంగా నివేదించాను.
5.35.33
तयोरन्योन्यसम्भाषाद् भृशं प्रीतिरजायत।
तत्र तौ कीर्तिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ ॥ ५.३५.३३ ॥
వారిద్దరి పరస్పర సంభాషణతో అధికమైన ప్రీతి కలిగింది. అక్కడ కీర్తిసంపన్నులైన ఆ ఇద్దరు — వానరేశ్వరుడు, నరేశ్వరుడు — పరస్పరం అనుబంధం పొందారు.
5.35.34
परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया।
तं ततः सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः ॥ ५.३५.३४ ॥
గతంలో జరిగిన కథను చెప్పుకుంటూ వారిద్దరూ పరస్పరం ఓదార్పు కలిగించుకున్నారు. అప్పుడు లక్ష్మణుని అన్నయ్య సుగ్రీవుని ఓదార్చాడు.
5.35.35
स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तं पुरुतेजसा।
ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ ५.३५.३५ ॥
స్త్రీ కారణంగా సోదరుడు వాలి మహాతేజస్వి అయిన నిన్ను వెళ్లగొట్టాడు. అప్పుడు నీ నష్టం వల్ల కలిగిన శోకం అక్లిష్టకర్ముడైన రాముని పొందింది.
5.35.36
लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्।
स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः ॥ ५.३५.३६ ॥
లక్ష్మణుడు వానరేంద్రుడైన సుగ్రీవునికి దానిని నివేదించాడు. లక్ష్మణుడు పలికిన మాటను విని వానరరాజు సుగ్రీవుడు
5.35.37
तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्।
ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया ॥ ५.३५.३७ ॥
ఆమె అత్యంత తేజోహీనురాలైంది, గ్రహణం పట్టిన సూర్యునిలా. అప్పుడు రాక్షసునిచే అపహరించబడుతూ, మీ అవయవాలను అలంకరించినవి...
5.35.38
यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले।
तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः ॥ ५.३५.३८ ॥
నేలపై పడవేయబడిన ఆభరణాల సమూహాలన్నింటినీ వానర యూథపతులు తెచ్చి రాముడికి అందజేశారు.
5.35.39
संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव।
तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च ॥ ५.३५.३९ ॥
సంతోషించిన వానరులు వాటిని చూపించారు; మీ గమనాన్ని వారు తెలియనివారు. అవన్నీ రాముడికి ఇవ్వబడ్డాయి, నేనే వాటిని ఆయనకు సమర్పించాను.
5.35.40
स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन् विहतचेतसि।
तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तदा ॥ ५.३५.४० ॥
కలత చెందిన మనసుగల ఆయనపై సువాసనగల ఆ ఆభరణాలు చెల్లాచెదరుగా ఉంచబడ్డాయి; ఆ చూడదగిన ఆభరణాలను ఒడిలో ఉంచుకుని, అప్పుడు అనేక విధాలుగా (వాటిని పరిశీలించారు).
5.35.41
तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्।
पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः ॥ ५.३५.४१ ॥
దేవునివలె ప్రకాశించే ఆయన విలపించారు; వాటిని చూస్తూ, ఏడుస్తూ, పదే పదే కుమిలిపోతూ.
5.35.42
प्रादीपयद् दाशरथेस्तदा शोकहुताशनम् ॥ ५.३५.४२ ॥
అప్పుడు దశరథుని కుమారుడు దుఃఖాగ్నిని మండించాడు.
5.35.43
शायितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना।
मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः ॥ ५.३५.४३ ॥
దుఃఖంతో బాధపడిన ఆ మహాత్ముడు చాలాసేపు పడుకోబెట్టబడి ఉన్నాడు; నేనూ అనేక మాటలతో కష్టంగా ఆయనను మళ్లీ లేపాను.
5.35.44
तानि दृष्ट्वा महार्हाणि दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः।
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवे संन्यवेशयत् ॥ ५.३५.४४ ॥
ఆ అమూల్యమైన వస్తువులను చూసి, పదే పదే చూపించి, రాఘవుడు లక్ష్మణునితో కలిసి సుగ్రీవుని వాటి వద్ద కూర్చోబెట్టాడు.
5.35.45
स तवादर्शनादार्ये राघवः परितप्यते।
महता ज्वलता नित्यमग्निनेवाग्निपर्वतः ॥ ५.३५.४५ ॥
ఆర్యా, నిన్ను చూడకపోవడం వల్ల ఆ రాఘవుడు ఎల్లప్పుడూ గొప్ప మండే అగ్నితో కాలే అగ్నిపర్వతంలా బాధపడుతున్నాడు.
5.35.46
त्वत्कृते तमनिद्रा च शोकश्चिन्ता च राघवम्।
तापयन्ति महात्मानमग्न्यगारमिवाग्नयः ॥ ५.३५.४६ ॥
నీ కారణంగా రాత్రి నిద్రలేమి, శోకం, చింత ఆ మహాత్ముడైన రాఘవుణ్ణి అగ్నిగృహాన్ని అగ్నులు కాల్చినట్లు తపింపజేస్తున్నాయి.
5.35.47
तवादर्शनशोकेन राघवः परिचाल्यते।
महता भूमिकम्पेन महानिव शिलोच्चयः ॥ ५.३५.४७ ॥
నిన్ను చూడలేని శోకంతో రాఘవుడు పెద్ద భూకంపంతో ఒక పెద్ద రాళ్ల కుప్ప కదిలినట్లు కదిలిపోతున్నాడు.
5.35.48
काननानि सुरम्याणि नदीप्रस्रवणानि च।
चरन् न रतिमाप्नोति त्वामपश्यन् नृपात्मजे ॥ ५.३५.४८ ॥
రాజపుత్రీ, అందమైన అడవులలో, నదులలో, జలపాతాలలో తిరిగినా, నిన్ను చూడకపోవడం వల్ల ఆయన ఆనందం పొందడం లేదు.
5.35.49
स त्वां मनुजशार्दूलः क्षिप्रं प्राप्स्यति राघवः।
समित्रबान्धवं हत्वा रावणं जनकात्मजे ॥ ५.३५.४९ ॥
మనుష్యులలో సింహమైన ఆ రాఘవుడు త్వరలో నిన్ను పొందుతాడు; మిత్రులు, బంధువులతో సహా రావణుని వధించి, జనకుని పుత్రికా.
5.35.50
सहितौ रामसुग्रीवावुभावकुरुतां तदा।
समयं वालिनं हन्तुं तव चान्वेषणं प्रति ॥ ५.३५.५० ॥
అప్పుడు రాముడు, సుగ్రీవుడు ఇద్దరూ కలిసి వాలిని చంపడానికి ఒప్పందం చేసుకున్నారు, నీ అన్వేషణ గురించి కూడా.
5.35.51
ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यां वीराभ्यां स हरीश्वरः।
किष्किन्धां समुपागम्य वाली युद्धे निपातितः ॥ ५.३५.५१ ॥
తరువాత ఆ ఇద్దరు వీర కుమారుల చేత, కిష్కింధకు వచ్చి, ఆ వానర ప్రభువు వాలి యుద్ధంలో పడగొట్టబడ్డాడు.
5.35.52
ततो निहत्य तरसा रामो वालिनमाहवे।
सर्वर्क्षहरिसङ्घानां सुग्रीवमकरोत् पतिम् ॥ ५.३५.५२ ॥
తరువాత రాముడు యుద్ధంలో వాలిని వేగంగా చంపి, సర్వ ఋక్ష మరియు వానర సమూహాలకు సుగ్రీవుని ప్రభువుగా చేశాడు.
5.35.53
रामसुग्रीवयोरैक्यं देव्येवं समजायत।
हनूमन्तं च मां विद्धि तयोर्दूतमुपागतम् ॥ ५.३५.५३ ॥
దేవీ, ఈ విధంగా రాముడు, సుగ్రీవుల మధ్య ఐక్యత ఏర్పడింది. నన్ను వారి దూత హనుమంతుడిగా వచ్చినవాడిగా తెలుసుకో.
5.35.54
स्वं राज्यं प्राप्य सुग्रीवः स्वानानीय महाकपीन्।
त्वदर्थं प्रेषयामास दिशो दश महाबलान् ॥ ५.३५.५४ ॥
తన రాజ్యాన్ని పొందిన సుగ్రీవుడు, తన మహా వానరులను రప్పించి, నీ కోసం పది దిక్కులకు మహాబలులను పంపాడు.
5.35.55
आदिष्टा वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण महौजसः।
अद्रिराजप्रतीकाशाः सर्वतः प्रस्थिता महीम् ॥ ५.३५.५५ ॥
వానరరాజు సుగ్రీవుడు ఆజ్ఞాపించగా, పర్వతరాజుతో సమానమైన మహాతేజస్వులు అన్ని దిక్కులకు భూమిని వెదకటానికి బయలుదేరారు.
5.35.56
ततस्ते मार्गमाणा वै सुग्रीववचनातुराः।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥ ५.३५.५६ ॥
అప్పుడు సుగ్రీవుని మాటను నెరవేర్చాలనే ఆతురతతో వారు వెదకుతూ, మేము మరియు ఇతర వానరులు సమస్త భూమిలో సంచరించాము.
5.35.57
अङ्गदो नाम लक्ष्मीवान् वालिसूनुर्महाबलः।
प्रस्थितः कपिशार्दूलस्त्रिभागबलसंवृतः ॥ ५.३५.५७ ॥
వాలి కుమారుడు, లక్ష్మీవంతుడు, మహాబలుడు అంగదుడనే కపిశార్దూలుడు తన సైన్యంలో మూడవ భాగంతో చుట్టబడి బయలుదేరాడు.
5.35.58
तेषां नो विप्रणष्टानां विन्ध्ये पर्वतसत्तमे।
भृशं शोकपरीतानामहोरात्रगणा गताः ॥ ५.३५.५८ ॥
పర్వతశ్రేష్ఠుడైన వింధ్యంపై దారి తప్పిపోయి, అత్యంత శోకంతో కృంగిపోయిన మాకు అనేక పగళ్లు, రాత్రులు గడిచిపోయాయి.
5.35.59
ते वयं कार्यनैराश्यात् कालस्यातिक्रमेण च।
भयाच्च कपिराजस्य प्राणांस्त्यक्तुमुपस्थिताः ॥ ५.३५.५९ ॥
కార్యం పట్ల నిరాశతో, కాలం గడిచిపోవడంతో, వానరరాజు భయంతో మేము ప్రాణాలు విడిచేందుకు సిద్ధమయ్యాము.
5.35.60
विचित्य गिरिदुर्गाणि नदीप्रस्रवणानि च।
अनासाद्य पदं देव्याः प्राणांस्त्यक्तुं व्यवस्थिताः ॥ ५.३५.६० ॥
పర్వత దుర్గాలను, నదులను, ఝరులను వెదికినా దేవి జాడ దొరకక, మేము ప్రాణాలు విడిచేందుకు నిశ్చయించుకున్నాము.
5.35.61
ततस्तस्य गिरेर्मूर्ध्नि वयं प्रायमुपास्महे।
दृष्ट्वा प्रायोपविष्टांश्च सर्वान् वानरपुङ्गवान् ॥ ५.३५.६१ ॥
అప్పుడు ఆ పర్వత శిఖరంపై మేము ప్రాయోపవేశం చేపట్టాము; ప్రాయోపవేశంలో కూర్చున్న వానర శ్రేష్ఠులందరినీ చూశాము.
5.35.62
भृशं शोकार्णवे मग्नः पर्यदेवयदङ्गदः।
तव नाशं च वैदेहि वालिनश्च तथा वधम् ॥ ५.३५.६२ ॥
శోకసముద్రంలో మునిగిన అంగదుడు తీవ్రంగా విలపించాడు — 'ఓ వైదేహీ, నీ నాశనమూ, వాలి వధా.'
5.35.63
प्रायोपवेशमस्माकं मरणं च जटायुषः।
तेषां नः स्वामिसंदेशान्निराशानां मुमूर्षताम् ॥ ५.३५.६३ ॥
మా ప్రాయోపవేశం, జటాయువు మరణం — మా ప్రభువు సందేశంతో నిరాశ చెంది మరణించగోరే మనకు.
5.35.64
कार्यहेतोरिहायातः शकुनिर्वीर्यवान् महान्।
गृध्रराजस्य सोदर्यः सम्पातिर्नाम गृध्रराट् ॥ ५.३५.६४ ॥
ఒక కార్యం కోసం ఇక్కడకు వచ్చిన బలవంతుడు, మహా పక్షి — గృధ్రరాజు సోదరుడు, సంపాతి అనే గృధ్రరాజు.
5.35.65
श्रुत्वा भ्रातृवधं कोपादिदं वचनमब्रवीत्।
यवीयान् केन मे भ्राता हतः क्व च निपातितः ॥ ५.३५.६५ ॥
సోదరుని వధ విని కోపంతో ఇలా అన్నాడు — 'నా తమ్ముడిని ఎవరు చంపారు, ఎక్కడ పడగొట్టారు?'
5.35.66
एतदाख्यातुमिच्छामि भवद्भिर्वानरोत्तमाः।
अङ्गदोऽकथयत् तस्य जनस्थाने महद्वधम् ॥ ५.३५.६६ ॥
ఓ వానర శ్రేష్ఠులారా, దీన్ని మీ నుండి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. అప్పుడు అంగదుడు జనస్థానంలో అతని మహా వధను వివరించాడు.
5.35.67
रक्षसा भीमरूपेण त्वामुद्दिश्य यथार्थतः।
जटायोस्तु वधं श्रुत्वा दुःखितः सोऽरुणात्मजः ॥ ५.३५.६७ ॥
భయంకర రూపం గల రాక్షసుడు నిజానికి నిన్నే లక్ష్యంగా చేసుకుని జటాయువును చంపాడని విని, అరుణ పుత్రుడు సంపాతి దుఃఖించాడు.
5.35.68
त्वामाह स वरारोहे वसन्तीं रावणालये।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सम्पातेः प्रीतिवर्धनम् ॥ ५.३५.६८ ॥
"ఓ సుందరి, నీవు రావణుని గృహంలో ఉన్నావు" అని అతడు నీ గురించి చెప్పాడు; సంపాతి ఆ మాటను విని (మేము) ఎంతో ఆనందించాము.
5.35.69
अङ्गदप्रमुखाः सर्वे ततः प्रस्थापिता वयम्।
विन्ध्यादुत्थाय सम्प्राप्ताः सागरस्यान्तमुत्तमम् ॥ ५.३५.६९ ॥
అంగదుని నాయకత్వంలో మేమంతా అప్పుడు పంపబడ్డాము; వింధ్య పర్వతం నుండి బయలుదేరి సముద్రపు ఉత్తమ తీరానికి చేరుకున్నాము.
5.35.70
त्वद्दर्शने कृतोत्साहा हृष्टाः पुष्टाः प्लवङ्गमाः।
अङ्गदप्रमुखाः सर्वे वेलोपान्तमुपागताः ॥ ५.३५.७० ॥
నిన్ను చూడాలన్న ఉత్సాహంతో, సంతోషంతో, బలంతో ఉన్న వానరులంతా అంగదుని నాయకత్వంలో సముద్ర తీర ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు.
5.35.71
चिन्तां जग्मुः पुनर्भीमां त्वद्दर्शनसमुत्सुकाः।
अथाहं हरिसैन्यस्य सागरं दृश्य सीदतः ॥ ५.३५.७१ ॥
నిన్ను చూడాలన్న ఆతురతతో వారు మళ్లీ భయంకరమైన ఆందోళనలో పడ్డారు; అప్పుడు నేను వానర సైన్యం సముద్రాన్ని చూసి కుంగిపోవడం గమనించాను.
5.35.72
व्यवधूय भयं तीव्रं योजनानां शतं प्लुतः।
लङ्का चापि मया रात्रौ प्रविष्टा राक्षसाकुला ॥ ५.३५.७२ ॥
తీవ్రమైన భయాన్ని విదిలించి నేను నూరు యోజనాలు దూకాను; రాక్షసులతో నిండిన లంకలో రాత్రివేళ ప్రవేశించాను.
5.35.73
रावणश्च मया दृष्टस्त्वं च शोकनिपीडिता।
एतत् ते सर्वमाख्यातं यथावृत्तमनिन्दिते ॥ ५.३५.७३ ॥
ఓ నిర్దోషురాలా, నేను రావణుని చూశాను; శోకంతో పీడించబడుతున్న నిన్నూ చూశాను. జరిగినదంతా నీకు చెప్పాను.
5.35.74
अभिभाषस्व मां देवि दूतो दाशरथेरहम्।
तन्मां रामकृतोद्योगं त्वन्निमित्तमिहागतम् ॥ ५.३५.७४ ॥
దేవీ, నాతో మాట్లాడు. నేను దశరథ కుమారుడు రాముని దూతను. రాముడు చేపట్టిన ప్రయత్నంతో, నీ కోసమే ఇక్కడికి వచ్చాను.
5.35.75
सुग्रीवसचिवं देवि बुद्ध्यस्व पवनात्मजम्।
कुशली तव काकुत्स्थः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ५.३५.७५ ॥
ఓ దేవీ, నేను సుగ్రీవుని మంత్రిని, వాయుపుత్రుడను అని తెలుసుకో. నీ భర్త కాకుత్స్థుడైన రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు; అతడు ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడు.
5.35.76
गुरोराराधने युक्तो लक्ष्मणः शुभलक्षणः।
तस्य वीर्यवतो देवि भर्तुस्तव हिते रतः ॥ ५.३५.७६ ॥
ఓ దేవీ, శుభలక్షణుడైన లక్ష్మణుడు తన అన్నయైన రాముని సేవలో నిమగ్నమై ఉన్నాడు. అతడు పరాక్రమశాలి; నీ భర్త క్షేమంలో నిరతుడై ఉన్నాడు.
5.35.77
अहमेकस्तु सम्प्राप्तः सुग्रीववचनादिह।
मयेयमसहायेन चरता कामरूपिणा ॥ ५.३५.७७ ॥
సుగ్రీవుని మాటపై నేను ఒంటరిగానే ఇక్కడికి వచ్చాను. కోరిన రూపం ధరించగల నేను సహాయం లేకుండా ఈ దారిలో సంచరించాను.
5.35.78
दक्षिणा दिगनुक्रान्ता त्वन्मार्गविचयैषिणा।
दिष्ट्याहं हरिसैन्यानां त्वन्नाशमनुशोचताम् ॥ ५.३५.७८ ॥
నీ జాడను వెతకాలనే కోరికతో నేను దక్షిణ దిక్కును దాటాను. అదృష్టవశాత్తు, నీ నష్టానికి దుఃఖిస్తున్న వానర సైన్యంలో నేను ఒకడిని.
5.35.79
अपनेष्यामि संतापं तवाधिगमशासनात्।
दिष्ट्या हि न मम व्यर्थं सागरस्येह लङ्घनम् ॥ ५.३५.७९ ॥
నిన్ను కనుగొన్న వార్తతో నీ సంతాపాన్ని నేను తొలగిస్తాను. అదృష్టవశాత్తు ఇక్కడ సముద్రాన్ని దాటడం నాకు వ్యర్థం కాలేదు.
5.35.80
प्राप्स्याम्यहमिदं देवि त्वद्दर्शनकृतं यशः।
राघवश्च महावीर्यः क्षिप्रं त्वामभिपत्स्यते ॥ ५.३५.८० ॥
దేవీ, నిన్ను చూడడం వల్ల కలిగిన ఈ కీర్తిని నేను పొందుతాను. మహాపరాక్రమశాలి రాఘవుడు త్వరలోనే నిన్ను చేరుకుంటాడు.
5.35.81
सपुत्रबान्धवं हत्वा रावणं राक्षसाधिपम्।
माल्यवान् नाम वैदेहि गिरीणामुत्तमो गिरिः ॥ ५.३५.८१ ॥
వైదేహీ, కుమారులు బంధువులతో సహా రాక్షసాధిపతి రావణుని చంపి, పర్వతాలలో ఉత్తమమైన 'మాల్యవాన్' అనే పర్వతంపై (ఉంటారు).
5.35.82
ततो गच्छति गोकर्णं पर्वतं केसरी हरिः।
स च देवर्षिभिर्दिष्टः पिता मम महाकपिः।
तीर्थे नदीपतेः पुण्ये शम्बसादनमुद्धरन् ॥ ५.३५.८२ ॥
అప్పుడు వానరుడు కేసరి గోకర్ణ పర్వతానికి వెళ్తాడు. దేవర్షులచే ఆజ్ఞాపించబడిన అతడు నా తండ్రి, మహాకపి; నదీపతి (సముద్రం) యొక్క పవిత్ర తీర్థంలో శంబసాదనుని (శంబరుని) సంహరించాడు.
5.35.83
यस्याहं हरिणः क्षेत्रे जातो वातेन मैथिलि।
हनूमानिति विख्यातो लोके स्वेनैव कर्मणा ॥ ५.३५.८३ ॥
మైథిలీ, ఏ వానరుని క్షేత్రంలో (భార్యలో) వాయువు ద్వారా నేను జన్మించానో, ఆ నేను 'హనుమంతుడు' అనే పేరుతో లోకంలో నా స్వకర్మవల్లనే ప్రసిద్ధుడను.
5.35.84
विश्वासार्थं तु वैदेहि भर्तुरुक्ता मया गुणाः।
अचिरात् त्वामितो देवि राघवो नयिता ध्रुवम् ॥ ५.३५.८४ ॥
వైదేహీ, విశ్వాసం కలిగించడానికే నేను నీ భర్త గుణాలను చెప్పాను. దేవీ, రాఘవుడు త్వరలో నిన్ను ఇక్కడినుండి నిశ్చయంగా తీసుకువెళ్తాడు.
5.35.85
एवं विश्वासिता सीता हेतुभिः शोककर्शिता।
उपपन्नैरभिज्ञानैर्दूतं तमधिगच्छति ॥ ५.३५.८५ ॥
ఈ విధంగా శోకంతో కృశించిన సీత సముచిత కారణాలతో, గుర్తులతో నమ్మకం పొంది ఆ దూతను అంగీకరిస్తుంది.
5.35.86
अतुलं च गता हर्षं प्रहर्षेण तु जानकी।
नेत्राभ्यां वक्रपक्ष्माभ्यां मुमोचानन्दजं जलम् ॥ ५.३५.८६ ॥
అపారమైన ఆనందం పొందిన జానకి, ఆ సంతోషంతో వంగిన రెప్పలున్న కళ్ళ నుండి ఆనంద బాష్పాలు రాల్చింది.
5.35.87
चारु तद् वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम्।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ ५.३५.८७ ॥
విశాలనేత్రి అయిన ఆమె ఆ సుందర ముఖం, ఎరుపు-తెలుపు విశాలనేత్రాలతో, రాహువు నుండి విడివడిన చంద్రునిలా ప్రకాశించింది.
5.35.88
हनूमन्तं कपिं व्यक्तं मन्यते नान्यथेति सा।
अथोवाच हनूमांस्तामुत्तरं प्रियदर्शनाम् ॥ ५.३५.८८ ॥
ఆ వానరుడు హనుమంతుడేనని ఆమె స్పష్టంగా భావిస్తుంది, వేరుగా కాదు. అప్పుడు హనుమంతుడు ఆ ప్రియదర్శినికి సమాధానం చెప్పాడు.
5.35.89
एतत् ते सर्वमाख्यातं समाश्वसिहि मैथिलि।
किं करोमि कथं वा ते रोचते प्रतियाम्यहम् ॥ ५.३५.८९ ॥
మైథిలీ, ఇదంతా నీకు చెప్పబడింది; ధైర్యం తెచ్చుకో. నేను ఏమి చేయాలి? నీకు ఏది ఇష్టమో — నేను తిరిగి వెళ్ళాలా?
5.35.90
हतेऽसुरे संयति शम्बसादने
कपिप्रवीरेण महर्षिचोदनात्।
ततोऽस्मि वायुप्रभवो हि मैथिलि
प्रभावतस्तत्प्रतिमश्च वानरः ॥ ५.३५.९० ॥
యుద్ధంలో శంబరుని సంహరించిన అసురుడు చంపబడిన తరువాత, మహర్షి ప్రేరణతో కపిప్రవీరుడు (ఈ పని చేశాడు). అప్పుడు, మైథిలీ, నేను వాయువు నుండి పుట్టినవాడిని; ఆయన ప్రభావంలో నేను ఆయనతో సమానమైన వానరుడను.