વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तमथाब्रवीत्।
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद् रामस्य तत्त्वतः ॥ ५.३९.१ ॥
પછી સીતાએ ચૂડામણિ આપીને હનુમાનને કહ્યું: આ ખરેખર રામની ઓળખની નિશાની તરીકે જાણીતી છે.
5.39.2
मणिं दृष्ट्वा तु रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥ ५.३९.२ ॥
આ મણિ જોઈને વીર રામ મારી માતા, મને અને રાજા દશરથને — આ ત્રણેયનું અવશ્ય સ્મરણ કરશે.
5.39.3
स भूयस्त्वं समुत्साहचोदितो हरिसत्तम।
अस्मिन् कार्यसमुत्साहे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ॥ ५.३९.३ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ! આ કાર્યના ઉત્સાહથી પ્રેરાઈને હવે શું કરવું તે ફરી વિચાર.
5.39.4
त्वमस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम।
तस्य चिन्तय यो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३९.४ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ! આ કાર્યના નિર્વહણમાં તું જ પ્રમાણ છે. તે વિષે વિચાર — કયો પ્રયત્ન દુઃખનો અંત લાવશે.
5.39.5
हनूमन् यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव।
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ॥ ५.३९.५ ॥
હે હનુમાન! પ્રયત્ન હાથ ધરીને દુઃખનો અંત લાવનાર બન. 'એમ જ થશે' કહીને પ્રતિજ્ઞા કરી, ભીમપરાક્રમી મારુતિ...
5.39.6
शिरसाऽऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे।
ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं पवनात्मजम् ॥ ५.३९.६ ॥
માથું નમાવીને વૈદેહીને વંદન કરી હનુમાન પ્રસ્થાન માટે તૈયાર થયા. પવનપુત્ર વાનર ચાલવા તૈયાર છે એ દેવીએ જાણ્યું.
5.39.7
बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत्।
हनूमन् कुशलं ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ५.३९.७ ॥
આંસુથી રૂંધાયેલા અવાજે મૈથિલીએ કહ્યું - હે હનુમાન, રામ અને લક્ષ્મણ બંનેના કુશળ સમાચાર કહેજો.
5.39.8
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् वृद्धांश्च वानरान्।
ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम् ॥ ५.३९.८ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, સુગ્રીવને, તેના અમાત્યો સહિત અને બધા વૃદ્ધ વાનરોને ધર્મસંગત કુશળ કહેજો.
5.39.9
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।
अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् त्वं समाधातुमर्हसि ॥ ५.३९.९ ॥
મહાબાહુ રાઘવ આ દુઃખસાગરના અવરોધમાંથી મને જેમ તારશે, તેમ તું મને આશ્વાસન આપવાને યોગ્ય છે.
5.39.10
जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान्।
तत् त्वया हनुमन् वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि ॥ ५.३९.१० ॥
હે હનુમાન, કીર્તિમાન રામ હજુ હું જીવિત છું એમ માને છે, તે તારે વાણીથી કહેવું; એ રીતે ધર્મ પ્રાપ્ત કર.
5.39.11
नित्यमुत्साहयुक्तस्य वाचः श्रुत्वा मयेरिताः।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ॥ ५.३९.११ ॥
મારા કહેલા આ શબ્દો સાંભળીને, સદા ઉત્સાહથી યુક્ત દશરથપુત્રનું પૌરુષ મને મેળવવા માટે વધશે.
5.39.12
मत्संदेशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः।
पराक्रमे मतिं वीरो विधिवत् संविधास्यति ॥ ५.३९.१२ ॥
મારા સંદેશ સહિતના આ શબ્દો તારી પાસેથી સાંભળતાં જ, વીર રાઘવ વિધિપૂર્વક પરાક્રમમાં મન લગાડશે.
5.39.13
सीतायास्तद् वचः श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३९.१३ ॥
સીતાના તે વચન સાંભળીને વાયુપુત્ર હનુમાને માથા પર અંજલિ મૂકીને ઉત્તરમાં આ વચન કહ્યું.
5.39.14
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः।
यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
કાકુત્સ્થ રામ વાનર અને ઋક્ષોના શ્રેષ્ઠ વીરોથી ઘેરાઈને જલદી આવશે; યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતીને તારો શોક દૂર કરશે.
5.39.15
नहि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा।
यस्तस्य वमतो बाणान् स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः ॥ ५.३९.१५ ॥
મનુષ્યોમાં, અસુરોમાં કે દેવોમાં એવો કોઈ હું જોતો નથી જે તે બાણો વરસાવે ત્યારે તેની સામે ઊભો રહેવાની હિંમત કરે.
5.39.16
अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम्।
स हि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ॥ ५.३९.१६ ॥
સૂર્યને, પર્જન્ય (ઇન્દ્ર)ને અને વૈવસ્વત યમને પણ તે યુદ્ધમાં સહન કરવા સમર્થ છે; ખાસ કરીને તારા માટે.
5.39.17
स हि सागरपर्यन्तां महीं साधितुमर्हति।
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ॥ ५.३९.१७ ॥
સાગરથી ઘેરાયેલી પૃથ્વીને પણ જીતવા તે યોગ્ય છે; હે જનકનંદિની, રામનો વિજય પણ તારા નિમિત્તે જ થશે.
5.39.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम्।
जानकी बहु मेने तं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.३९.१८ ॥
તેનું તે વચન સાચે જ સત્ય અને સુભાષિત છે એમ સાંભળીને જાનકીએ તેનું ઘણું સન્માન કર્યું અને આ વચન કહ્યું.
5.39.19
ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ॥ ५.३९.१९ ॥
ત્યારે પ્રસ્થાન કરતા તેને સીતા વારંવાર જોતી રહી, પતિના સ્નેહથી ભરેલા શબ્દોથી સૌહાર્દપૂર્વક તેને મનાવવા લાગી.
5.39.20
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिंदम।
कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ॥ ५.३९.२० ॥
હે વીર, હે શત્રુદમન, જો તને યોગ્ય લાગે તો એક દિવસ કોઈ છુપા સ્થળે વિશ્રામ લઈ કાલે જજે.
5.39.21
मम चैवाल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वानर।
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥ ५.३९.२१ ॥
હે વાનર, અલ્પભાગ્ય એવી મારા માટે પણ તારી સમીપતાથી આ મહાન શોકમાંથી ક્ષણભર મુક્તિ મળશે.
5.39.22
ततो हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु।
प्राणानामपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ ५.३९.२२ ॥
હે હરિશાર્દૂલ, પછી તું પાછો આવીશ કે નહીં તેની મારા પ્રાણ વિશે પણ શંકા થશે; આમાં કોઈ સંશય નથી.
5.39.23
तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत्।
दुःखादुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर ॥ ५.३९.२३ ॥
તને ન જોવાથી જન્મેલો શોક ફરી મને પીડા આપશે; દુઃખથી પહેલેથી પીડિત એવી મને, હે વાનર, તે જાણે વધુ બાળતો રહેશે.
5.39.24
अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ॥ ५.३९.२४ ॥
હે વીર, હે હરીશ્વર, તારા સહાયક વાનર-ઋક્ષો પર કેટલો ભરોસો રાખી શકાય તે અંગેનો મોટો સંશય મારી સામે ઊભો હોય તેવું લાગે છે.
5.39.25
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम्।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ ५.३९.२५ ॥
તે હર્યૃક્ષ સેનાઓ કે તે બે નરશ્રેષ્ઠના પુત્રો આ દુસ્તર મહાસાગર કેવી રીતે પાર કરશે?
5.39.26
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्येह लङ्घने।
शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ ५.३९.२६ ॥
આ સાગરને ઓળંગવાની શક્તિ ફક્ત ત્રણ જીવોમાં જ છે: વૈનતેય (ગરુડ), તમારામાં, અથવા મારુત (વાયુપુત્ર)માં.
5.39.27
तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे।
किं पश्यसे समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ॥ ५.३९.२७ ॥
તો હે વીર, આ કાર્યના નિર્વાહમાં આવા દુર્લંઘ્ય અવરોધ સામે તમે શું ઉપાય જુઓ છો? તમે જ કાર્યકુશળોમાં શ્રેષ્ઠ છો.
5.39.28
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ॥ ५.३९.२८ ॥
હે શત્રુવીરોના સંહારક, આ કાર્ય સાધવા માટે તમે એકલા જ પૂરતા છો; તમને યશ આપનારું ફળ ઉદય પામશે.
5.39.29
बलैः समग्रैर्युधि मां रावणं जित्य संयुगे।
विजयी स्वपुरं यायात् तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.३९.२९ ॥
તેઓ સંપૂર્ણ સેના સાથે યુદ્ધમાં મને અને રાવણને જીતીને વિજયી બની પોતાના નગરે પાછા ફરે, તો તે તેમને યોગ્ય થશે.
5.39.30
बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.३९.३० ॥
શત્રુસેનાનો નાશ કરનાર કાકુત્સ્થ (રામ) સેનાઓથી લંકાને ભરી દઈ મને લઈ જાય, તો તે તેમને યોગ્ય થશે.
5.39.31
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ ५.३९.३१ ॥
તે મહાત્માનો પરાક્રમ યુદ્ધશૂરને શોભે તેવો થાય, તેમ તું કર.
5.39.32
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।
निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३९.३२ ॥
તે અર્થથી યુક્ત, વિનમ્ર, કારણસહિત વાણી સાંભળીને હનુમાને બાકીની વાણીનો ઉત્તર આપ્યો.
5.39.33
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः।
सुग्रीवः सत्यसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ ५.३९.३३ ॥
હે દેવી, વાનર-રીંછ સેનાનો સ્વામી, કૂદનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, સત્યસંપન્ન સુગ્રીવ તમારા માટે નિશ્ચય કરી ચૂક્યો છે.
5.39.34
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥ ५.३९.३४ ॥
તે હજારો વાનરોની કરોડોથી ઘેરાયેલો, હે વૈદેહી, રાક્ષસોનો સંહાર કરનારો ઝડપથી આવશે.
5.39.35
तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः।
मनःसंकल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥ ५.३९.३५ ॥
તેના પરાક્રમથી યુક્ત, સાહસી, મહાબળવાન વાનરો, જેમની ગતિ મનના સંકલ્પ જેવી છે, તે તેની આજ્ઞામાં ઊભા છે.
5.39.36
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ ५.३९.३६ ॥
જેમની ગતિ ઉપર, નીચે કે આડી અટકતી નથી, અમિત તેજસ્વી તેઓ મહાન કાર્યોમાં ડગમગતા નથી.
5.39.37
असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ॥ ५.३९.३७ ॥
વાયુમાર્ગનું અનુસરણ કરનારા તે મહોત્સાહી વાનરોએ સમુદ્રો અને પર્વતો સહિત આ પૃથ્વીની વારંવાર પ્રદક્ષિણા કરી છે.
5.39.38
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ ॥ ५.३९.३८ ॥
ત્યાં મારા કરતાં શ્રેષ્ઠ અને મારા સમાન વાનરો છે; સુગ્રીવની સમક્ષ મારા કરતાં ઊતરતો કોઈ નથી.
5.39.39
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः।
नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ ५.३९.३९ ॥
હું તો અહીં આવી જ ગયો છું; તો પછી તે મહાબલીઓ કેટલા વધુ સમર્થ હશે! શ્રેષ્ઠ જનો મોકલાતા નથી; મોકલાય છે બીજા લોકો.
5.39.40
तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ॥ ५.३९.४० ॥
તેથી હે દેવી, આ સંતાપ બસ છે; તમારો શોક દૂર થાઓ. વાનરયૂથપતિઓ એક જ કૂદકે લંકામાં આવશે.
5.39.41
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ।
त्वत्सकाशं महासङ्घौ नृसिंहावागमिष्यतः ॥ ५.३९.४१ ॥
મારી પીઠ પર રહેલા તે બંને, ઊગેલા ચંદ્ર-સૂર્ય જેવા, મોટા સૈન્ય સાથે નરસિંહ સમા તારી પાસે આવશે.
5.39.42
तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ॥ ५.३९.४२ ॥
તે બંને વીરો, નરશ્રેષ્ઠ રામ અને લક્ષ્મણ, સાથે મળીને લંકાનગરીમાં આવીને પોતાનાં બાણોથી તેનો નાશ કરશે.
5.39.43
सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः।
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरीं प्रति यास्यति ॥ ५.३९.४३ ॥
રઘુકુળને આનંદ આપનાર રાઘવ, સાથીઓ સહિત રાવણનો વધ કરીને, હે સુંદર કટિવાળી, તને લઈને પોતાની નગરી તરફ જશે.
5.39.44
तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी।
नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम् ॥ ५.३९.४४ ॥
તેથી આશ્વાસન લે, તારું કલ્યાણ થાઓ. સમયની રાહ જો; ટૂંક સમયમાં પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા રામને તું જોઈશ.
5.39.45
निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे।
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ ५.३९.४५ ॥
રાક્ષસરાજ પુત્રો, અમાત્યો અને સ્વજનો સહિત માર્યો ગયા પછી, ચંદ્રની સાથે રોહિણી મળે તેમ તું રામને મળીશ.
5.39.46
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं द्रक्ष्यसि मैथिलि।
रावणं चैव रामेण द्रक्ष्यसे निहतं बलात् ॥ ५.३९.४६ ॥
હે દેવી મૈથિલી, જલદી તું શોકના પાર જોઈશ; અને રાવણને રામ દ્વારા બળપૂર્વક હણાયેલો જોઈશ.
5.39.47
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ॥ ५.३९.४७ ॥
આ રીતે વૈદેહીને આશ્વાસન આપીને, વાયુપુત્ર હનુમાને જવાનો નિશ્ચય કરી ફરી વૈદેહીને કહ્યું.
5.39.48
तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम् ॥ ५.३९.४८ ॥
શત્રુઓનો નાશ કરનાર, આત્મસંયમી તે રાઘવને, અને ધનુષ્ય હાથમાં લઈ લંકાના દ્વારે આવેલા લક્ષ્મણને પણ તું જલદી જોઈશ.
5.39.49
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्।
वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान् ॥ ५.३९.४९ ॥
નખ અને દાંત જ જેમનાં શસ્ત્રો છે, સિંહ અને વાઘ જેવો પરાક્રમ ધરાવતા, ગજરાજ સમાન એ વીર વાનરોને તું શીઘ્ર એકત્ર થયેલા જોઈશ.
5.39.50
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु।
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः ॥ ५.३९.५० ॥
હે આર્યે! લંકાના મલય પર્વતનાં શિખરો પર, પર્વત અને મેઘ સમાન, ગર્જના કરતા શ્રેષ્ઠ વાનરનાયકોનાં અનેક યૂથ તું જોઈશ.
5.39.51
स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥ ५.३९.५१ ॥
મન્મથના ભયંકર બાણથી મર્મસ્થાને ઘાયલ થયેલા એ રામ, સિંહથી પીડિત હાથીની જેમ ક્યાંય શાંતિ પામતા નથી.
5.39.52
रुद मा देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो भयम्।
शचीव भर्त्रा शक्रेण सङ्गमेष्यसि शोभने ॥ ५.३९.५२ ॥
હે દેવી! શોકથી રડીશ નહીં, તારા મનમાં ભય ન હો. હે શોભને! જેમ શચી પોતાના પતિ ઇન્દ્ર સાથે મળી, તેમ તું પણ પોતાના પતિ સાથે મળીશ.
5.39.53
रामाद् विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः।
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ॥ ५.३९.५३ ॥
રામથી શ્રેષ્ઠ કોણ છે? સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સમાન બીજો કોણ છે? અગ્નિ અને વાયુ સમાન એ બે ભાઈઓ તારો આશ્રય છે.
5.39.54
नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे
रक्षोगणैरध्युषितेऽतिरौद्रे।
न ते चिरादागमनं प्रियस्य
क्षमस्व मत्संगमकालमात्रम् ॥ ५.३९.५४ ॥
હે દેવી! રાક્ષસગણોથી વસેલા આ અતિ ભયંકર પ્રદેશમાં તું લાંબો સમય નહીં રહે. તારા પ્રિયનું આગમન બહુ વિલંબથી નહીં થાય; મારી સાથે મેળાપના સમય સુધી જ ધીરજ રાખ.