वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.39.1
मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तमथाब्रवीत्।
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद् रामस्य तत्त्वतः ॥ ५.३९.१ ॥
नंतर सीतेने चूडामणी देऊन हनुमानाला सांगितले: हे खरोखर रामाचे ओळखचिन्ह म्हणून ओळखले जाणारे आहे.
5.39.2
मणिं दृष्ट्वा तु रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च ॥ ५.३९.२ ॥
हा मणी पाहून वीर राम माझी आई, मी आणि राजा दशरथ — या तिघांचे निश्चितपणे स्मरण करतील.
5.39.3
स भूयस्त्वं समुत्साहचोदितो हरिसत्तम।
अस्मिन् कार्यसमुत्साहे प्रचिन्तय यदुत्तरम् ॥ ५.३९.३ ॥
हे वानरश्रेष्ठा! या कार्याच्या उत्साहाने प्रेरित होऊन पुढे काय करावे याचा पुन्हा विचार कर.
5.39.4
त्वमस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम।
तस्य चिन्तय यो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत् ॥ ५.३९.४ ॥
हे वानरश्रेष्ठा! या कार्याच्या पूर्ततेत तूच प्रमाण आहेस. त्याविषयी विचार कर — कोणता प्रयत्न दुःखाचा अंत करील.
5.39.5
हनूमन् यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव।
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः ॥ ५.३९.५ ॥
हे हनुमाना! प्रयत्न करून दुःखाचा अंत करणारा हो. 'तसेच होईल' असे म्हणून प्रतिज्ञा करून भीमविक्रम मारुती...
5.39.6
शिरसाऽऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे।
ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं पवनात्मजम् ॥ ५.३९.६ ॥
मस्तक लववून वैदेहीला वंदन करून हनुमान प्रस्थानाच्या तयारीला लागला. पवनपुत्र वानर निघाला आहे हे देवी सीतेने जाणले.
5.39.7
बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत्।
हनूमन् कुशलं ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ ॥ ५.३९.७ ॥
अश्रूंनी गद्गद झालेल्या वाणीने मैथिली म्हणाली - हे हनुमाना, राम आणि लक्ष्मण दोघांची खुशाली सांग.
5.39.8
सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् वृद्धांश्च वानरान्।
ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम् ॥ ५.३९.८ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, सुग्रीवाला, त्याच्या अमात्यांसह आणि सर्व वृद्ध वानरांना धर्मानुसार खुशाली सांग.
5.39.9
यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः।
अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् त्वं समाधातुमर्हसि ॥ ५.३९.९ ॥
महाबाहू राघव ज्या दुःखसागराच्या अडथळ्यातून मला कसे तारेल, तसे मला धीर देणे तुझे कर्तव्य आहे.
5.39.10
जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान्।
तत् त्वया हनुमन् वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि ॥ ५.३९.१० ॥
हे हनुमाना, कीर्तिमान राम मी अजून जिवंत आहे असे मानतो, ते तू वाणीने सांगावे; अशा रीतीने धर्म प्राप्त कर.
5.39.11
नित्यमुत्साहयुक्तस्य वाचः श्रुत्वा मयेरिताः।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये ॥ ५.३९.११ ॥
माझे हे बोललेले शब्द ऐकून, सदैव उत्साही असलेल्या दशरथपुत्राचे पौरुष मला मिळविण्यासाठी आणखी वाढेल.
5.39.12
मत्संदेशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः।
पराक्रमे मतिं वीरो विधिवत् संविधास्यति ॥ ५.३९.१२ ॥
माझ्या संदेशासह हे शब्द तुझ्याकडून ऐकताच, वीर राघव विधिपूर्वक पराक्रमात मन लावेल.
5.39.13
सीतायास्तद् वचः श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३९.१३ ॥
सीतेचे ते वचन ऐकून वायुपुत्र हनुमान मस्तकावर अंजली ठेवून उत्तरादाखल हे वचन म्हणाला.
5.39.14
क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः।
यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ॥ ५.३९.१४ ॥
काकुत्स्थ राम वानर आणि ऋक्षांतील श्रेष्ठ वीरांनी वेढलेला लवकरच येईल; युद्धात शत्रूंना जिंकून तो तुझा शोक दूर करील.
5.39.15
नहि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा।
यस्तस्य वमतो बाणान् स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः ॥ ५.३९.१५ ॥
मानवांत, असुरांत किंवा देवांत अशा कुणालाच मी पाहत नाही की जो त्याचे बाण सोडत असताना त्याच्यासमोर उभा राहू शकेल.
5.39.16
अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम्।
स हि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः ॥ ५.३९.१६ ॥
सूर्य, पर्जन्य (इंद्र) आणि वैवस्वत यम यांनाही तो युद्धात सहन करण्यास समर्थ आहे; विशेषतः तुझ्यासाठी.
5.39.17
स हि सागरपर्यन्तां महीं साधितुमर्हति।
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि ॥ ५.३९.१७ ॥
समुद्रपर्यंत असलेली पृथ्वीही जिंकण्यास तो योग्य आहे; हे जनकनंदिनी, रामाचा विजयही तुझ्याच निमित्ताने होईल.
5.39.18
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम्।
जानकी बहु मेने तं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.३९.१८ ॥
त्याचे ते वचन खरोखर सत्य आणि सुंदर बोलले गेलेले आहे हे ऐकून जानकीने त्याचा फार आदर केला आणि हे वचन म्हटले.
5.39.19
ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत् ॥ ५.३९.१९ ॥
तेव्हा निघालेल्या त्याला सीता वारंवार पाहत, पतीच्या स्नेहाने भरलेल्या शब्दांनी सौहार्दाने त्याची विनवणी करू लागली.
5.39.20
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिंदम।
कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि ॥ ५.३९.२० ॥
हे वीरा, हे शत्रुदमना, तुला योग्य वाटत असेल तर एक दिवस कोणत्यातरी गुप्त जागी विश्रांती घेऊन उद्या जा.
5.39.21
मम चैवाल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वानर।
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत् ॥ ५.३९.२१ ॥
हे वानरा, अल्पभाग्य असलेल्या माझ्यासाठी तुझ्या सान्निध्यामुळे या महान शोकातून क्षणभर मुक्ती मिळेल.
5.39.22
ततो हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु।
प्राणानामपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ ५.३९.२२ ॥
हे हरिशार्दूला, मग तू पुन्हा परत येशील का याबाबत माझ्या प्राणांविषयीही शंका निर्माण होईल; यात संशय नाही.
5.39.23
तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत्।
दुःखादुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर ॥ ५.३९.२३ ॥
तुला न पाहिल्याने उत्पन्न होणारा शोक पुन्हा मला पीडा देईल; दुःखाने आधीच पीडित झालेल्या मला, हे वानरा, तो जणू अधिक पेटवत राहील.
5.39.24
अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ॥ ५.३९.२४ ॥
हे वीरा, हे हरीश्वरा, तुझ्या सहायक वानर-ऋक्षांवर किती विश्वास ठेवावा याबाबत मोठी शंका माझ्यासमोर उभी आहे असे वाटते.
5.39.25
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम्।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ ५.३९.२५ ॥
ते हर्यृक्ष सैन्य किंवा ते दोन नरश्रेष्ठाचे पुत्र हा दुस्तर महासागर कसा ओलांडतील?
5.39.26
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्येह लङ्घने।
शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ ५.३९.२६ ॥
या सागराला ओलांडण्याची शक्ती केवळ तिघांकडेच आहे: वैनतेय (गरुड), तुझ्याकडे किंवा मारुताच्या (वायुपुत्राच्या) पुत्राकडे.
5.39.27
तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे।
किं पश्यसे समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः ॥ ५.३९.२७ ॥
म्हणून, हे वीरा, या कार्यसिद्धीत अशा दुरतिक्रम्य अडथळ्यासमोर तू कोणता उपाय पाहतोस? तूच कार्यकुशलांमध्ये श्रेष्ठ आहेस.
5.39.28
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः ॥ ५.३९.२८ ॥
हे शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या, या कार्याच्या पूर्ततेसाठी तू एकटाच पुरेसा आहेस; तुला यश देणारे फळ उदयाला येईल.
5.39.29
बलैः समग्रैर्युधि मां रावणं जित्य संयुगे।
विजयी स्वपुरं यायात् तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.३९.२९ ॥
त्याने पूर्ण सैन्यासह युद्धात मला आणि रावणाला जिंकून विजयी होऊन आपल्या नगराकडे परतावे, तर ते त्याला साजेसे होईल.
5.39.30
बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत् ॥ ५.३९.३० ॥
शत्रुसैन्याचा नाश करणारा काकुत्स्थ (राम) सैन्यांनी लंका भरून मला घेऊन गेला, तर ते त्याला साजेसे होईल.
5.39.31
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ ५.३९.३१ ॥
त्या महात्म्याचा पराक्रम युद्धशूराला शोभेल असा होईल, तसे तू घडवून आण.
5.39.32
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।
निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ ५.३९.३२ ॥
त्या अर्थाने युक्त, नम्र, कारणांनी युक्त अशी वाणी ऐकून हनुमानाने उरलेल्या बोलण्याला उत्तर दिले.
5.39.33
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः।
सुग्रीवः सत्यसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ ५.३९.३३ ॥
हे देवी, वानर-अस्वल सैन्याचा स्वामी, उड्या मारणाऱ्यांत श्रेष्ठ, सत्यसंपन्न सुग्रीव तुझ्यासाठी निश्चय करून बसला आहे.
5.39.34
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः ॥ ५.३९.३४ ॥
तो हजारो वानरांच्या कोट्यवधींनी वेढलेला, हे वैदेही, राक्षसांचा संहार करणारा लवकरच येईल.
5.39.35
तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः।
मनःसंकल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥ ५.३९.३५ ॥
त्याच्या पराक्रमाने युक्त, धैर्यवान, महाबलवान वानर, ज्यांची गती मनाच्या संकल्पासारखी आहे, ते त्याच्या आज्ञेत उभे आहेत.
5.39.36
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ ५.३९.३६ ॥
ज्यांची गती वर, खाली किंवा आडवी अडत नाही, अमित तेजस्वी ते मोठ्या कार्यांत डगमगत नाहीत.
5.39.37
असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ॥ ५.३९.३७ ॥
वायुमार्गाचे अनुसरण करणाऱ्या त्या महोत्साही वानरांनी समुद्र आणि पर्वतांसह या पृथ्वीला वारंवार प्रदक्षिणा घातली आहे.
5.39.38
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ ॥ ५.३९.३८ ॥
तेथे माझ्याहून श्रेष्ठ आणि माझ्या बरोबरीचे वानर आहेत; सुग्रीवाच्या सान्निध्यात माझ्यापेक्षा कनिष्ठ कोणीही नाही.
5.39.39
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः।
नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ ५.३९.३९ ॥
मी तर इथे आलोच आहे; मग ते महाबलवान किती अधिक समर्थ असतील! श्रेष्ठ लोक पाठवले जात नाहीत; पाठवले जातात ते इतर लोक.
5.39.40
तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ॥ ५.३९.४० ॥
म्हणून हे देवी, हा परिताप पुरे; तुझा शोक दूर होवो. वानरयूथपती एकाच उड्डाणात लंकेला येतील.
5.39.41
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ।
त्वत्सकाशं महासङ्घौ नृसिंहावागमिष्यतः ॥ ५.३९.४१ ॥
माझ्या पाठीवर असलेले ते दोघे, उगवलेल्या चंद्रसूर्यांसारखे, मोठ्या सेनेसह नरसिंह तुझ्याकडे येतील.
5.39.42
तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः ॥ ५.३९.४२ ॥
ते दोन्ही वीर, नरश्रेष्ठ राम आणि लक्ष्मण, एकत्र लंकानगरीत येऊन आपल्या बाणांनी तिचा नाश करतील.
5.39.43
सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः।
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरीं प्रति यास्यति ॥ ५.३९.४३ ॥
रघुकुलाचा आनंद असलेले राघव, सहकाऱ्यांसह रावणाचा वध करून, हे सुंदर कटिप्रदेशी, तुला घेऊन आपल्या नगरीकडे जातील.
5.39.44
तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी।
नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम् ॥ ५.३९.४४ ॥
म्हणून धीर धर, तुझे कल्याण असो. काळाची वाट पाहा; लवकरच प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे राम तुला दिसेल.
5.39.45
निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे।
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी ॥ ५.३९.४५ ॥
राक्षसराज पुत्र, अमात्य व नातेवाइकांसह मारला गेल्यावर, चंद्राशी रोहिणी मिळते तसे तू रामाशी मिळशील.
5.39.46
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं द्रक्ष्यसि मैथिलि।
रावणं चैव रामेण द्रक्ष्यसे निहतं बलात् ॥ ५.३९.४६ ॥
हे देवी मैथिली, लवकरच तू शोकाचा पैलतीर पाहशील; आणि रावण रामाकडून बलपूर्वक मारला गेलेला पाहशील.
5.39.47
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत् ॥ ५.३९.४७ ॥
अशा प्रकारे वैदेहीचे सांत्वन करून, वायुपुत्र हनुमान जाण्याचा निश्चय करून पुन्हा वैदेहीला म्हणाले.
5.39.48
तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम् ॥ ५.३९.४८ ॥
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, आत्मसंयमी त्या राघवाला आणि धनुष्य हाती घेऊन लंकेच्या द्वारी आलेल्या लक्ष्मणालाही तू लवकरच पाहशील.
5.39.49
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्।
वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान् ॥ ५.३९.४९ ॥
नखे आणि दात हीच ज्यांची शस्त्रे, सिंह व वाघांसारखा पराक्रम असलेले, गजराजांसारखे ते वीर वानर लवकरच एकत्र जमलेले तू पाहशील.
5.39.50
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु।
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः ॥ ५.३९.५० ॥
हे आर्ये! लंकेच्या मलय पर्वताच्या शिखरांवर, पर्वत आणि मेघांसारखे, गर्जना करणारे श्रेष्ठ वानरनायकांचे अनेक थवे तू पाहशील.
5.39.51
स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः ॥ ५.३९.५१ ॥
मन्मथाच्या भयंकर बाणाने मर्मस्थानी घायाळ झालेला तो राम, सिंहाने पीडलेल्या हत्तीप्रमाणे कुठेही शांती मिळवत नाही.
5.39.52
रुद मा देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो भयम्।
शचीव भर्त्रा शक्रेण सङ्गमेष्यसि शोभने ॥ ५.३९.५२ ॥
हे देवी! शोकाने रडू नकोस, तुझ्या मनात भय नसावा. हे शोभने! जशी शची आपला पती इंद्राला मिळाली, तशीच तू आपल्या पतीला मिळशील.
5.39.53
रामाद् विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः।
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ ॥ ५.३९.५३ ॥
रामापेक्षा श्रेष्ठ कोण आहे? सौमित्रीच्या (लक्ष्मणाच्या) बरोबरीचा दुसरा कोण आहे? अग्नी व वायूसारखे ते दोन बंधू तुझे आश्रय आहेत.
5.39.54
नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे
रक्षोगणैरध्युषितेऽतिरौद्रे।
न ते चिरादागमनं प्रियस्य
क्षमस्व मत्संगमकालमात्रम् ॥ ५.३९.५४ ॥
हे देवी! राक्षसगणांनी वसलेल्या या अति भयंकर प्रदेशात तू दीर्घकाळ राहणार नाहीस. तुझ्या प्रियकराचे आगमन फार उशिरा होणार नाही; माझ्या भेटीपर्यंतच्या काळापुरता धीर धर.