वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.4.1
स निर्जित्य पुरीं लंकां श्रेष्ठां तां कामरूपिणीम्।
विक्रमेण महातेजा हनूमान् कपिसत्तमः ॥ ५.४.१ ॥
महातेजस्वी कपिश्रेष्ठ हनुमानाने पराक्रमाने इच्छेनुसार रूप धारण करणाऱ्या त्या श्रेष्ठ लंका नगरीला जिंकले.
5.4.2
अद्वारेण महावीर्यः प्राकारमवपुप्लुवे।
निशि लंकां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः ॥ ५.४.२ ॥
महापराक्रमी त्या कपिकुंजराने दरवाजातून न जाता तटबंदी ओलांडली आणि रात्री महासाहसाने लंकेत प्रवेश केला.
5.4.3
प्रविश्य नगरीं लंकां कपिराजहितंकरः।
चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि ॥ ५.४.३ ॥
लंका नगरीत प्रवेश करून कपिराजाचे हित साधणाऱ्या त्यांनी शत्रूंच्या मस्तकावर डावा पाय ठेवला.
5.4.4
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।
स महापथमास्थाय मुक्तपुष्पविराजितम् ॥ ५.४.४ ॥
रात्री प्रवेश केलेल्या सत्त्वसंपन्न वायुपुत्राने विखुरलेल्या फुलांनी शोभणाऱ्या त्या महामार्गाचा अवलंब केला.
5.4.5
ततस्तु तां पुरीं लंकां रम्यामभिययौ कपिः।
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्कृतैः ॥ ५.४.५ ॥
मग तो कपी त्या रमणीय लंका नगरीकडे गेला; तिथे उंच हसण्याचे आवाज आणि वाद्यांचे घोष घुमत होते.
5.4.6
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः।
गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः ॥ ५.४.६ ॥
वज्र आणि अंकुशासारख्या आकाराच्या, वज्रजाळीने सजलेल्या गृहमेघांनी ती रमणीय नगरी ढगांनी भरलेल्या आकाशासारखी झळकत होती.
5.4.7
प्रजज्वाल तदा लंका रक्षोगणगृहैः शुभैः।
सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः ॥ ५.४.७ ॥
तेव्हा राक्षसगणांच्या शुभ गृहांनी लंका उजळून निघाली; ती पांढऱ्या ढगांसारखी, कमळ व स्वस्तिक चिन्हांनी विचित्रपणे सजलेली होती.
5.4.8
वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषितैः।
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितंकरः ॥ ५.४.८ ॥
सर्वत्र सुशोभित वाढलेल्या गृहांनी, विचित्र माळा आणि अलंकारांनी नटलेल्या त्या नगरीला कपिराजाचा हितकर्ता (हनुमान) पाहत होता.
5.4.9
राघवार्थे चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च।
भवनाद् भवनं गच्छन् ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ ५.४.९ ॥
राघवासाठी संचार करणाऱ्या श्रीमान (हनुमान) यांनी पाहिले व ते आनंदले; एका भवनातून दुसऱ्या भवनाकडे जाताना कपिकुंजराने (हनुमानाने) पाहिले.
5.4.10
विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः।
शुश्राव रुचिरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् ॥ ५.४.१० ॥
विविध आकारांच्या व रूपांच्या गृहांमध्ये इकडेतिकडे, त्रिस्थान स्वरांनी शोभलेले मधुर गीत त्याने ऐकले.
5.4.11
स्त्रीणां मदनविद्धानां दिवि चाप्सरसामिव।
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च निःस्वनम् ॥ ५.४.११ ॥
स्वर्गातील अप्सरांप्रमाणे, मदनाने विद्ध झालेल्या स्त्रियांचा मेखलेचा नाद व पैंजणांचा ध्वनी त्याने ऐकला.
5.4.12
सोपाननिनदांश्चापि भवनेषु महात्मनाम्।
आस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेडितांश्च ततस्ततः ॥ ५.४.१२ ॥
महात्म्यांच्या गृहांमध्ये पायऱ्यांचे आवाज, इकडेतिकडे टाळ्यांचे नाद आणि सिंहगर्जना त्याने ऐकल्या.
5.4.13
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।
स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः ॥ ५.४.१३ ॥
तिथे राक्षसांच्या घरांमध्ये मंत्रजप करणारे त्याने ऐकले; स्वाध्यायात तल्लीन असलेले यातुधानही त्याने पाहिले.
5.4.14
रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोगणं महत् ॥ ५.४.१४ ॥
रावणाच्या स्तुतीत गुंतलेले, गर्जना करणारे राक्षस आणि राजमार्ग अडवून उभा असलेला मोठा राक्षससमूह त्याने पाहिला.
5.4.15
ददर्श मध्यमे गुल्मे राक्षसस्य चरान् बहून्।
दीक्षिताञ्जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः ॥ ५.४.१५ ॥
मधल्या तळात राक्षसाचे अनेक हेर त्याने पाहिले; ते दीक्षित, जटाधारी, मुंडन केलेले, गोचर्म व वस्त्र धारण केलेले होते.
5.4.16
दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुधांस्तथा।
कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि ॥ ५.४.१६ ॥
दर्भाची मूठ हेच शस्त्र असलेले, अग्निकुंड हेच आयुध असलेले, हाती लोखंडी मुद्गर धरलेले आणि दंडायुध धारण केलेले राक्षसही त्याने पाहिले.
5.4.17
एकाक्षानेकवर्णांश्च लंबोदरपयोधरान्।
करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा ॥ ५.४.१७ ॥
एक डोळ्याचे, एकाच रंगाचे, लोंबणारे पोट व स्तन असलेले, भयंकर, वाकड्या तोंडाचे, विकृत आणि बुटके राक्षसही त्याने पाहिले.
5.4.18
धन्विनः खड्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।
परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् ॥ ५.४.१८ ॥
धनुर्धारी व खड्गधारी, शतघ्नी व मुसळ आयुधे असलेले, हाती उत्तम परिघ घेतलेले आणि विचित्र कवचांनी तेजस्वी राक्षसही त्याने पाहिले.
5.4.19
नातिस्थूलान् नातिकृशान् नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।
नातिगौरान् नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान् ॥ ५.४.१९ ॥
अतिशय स्थूल नाहीत, अतिशय कृश नाहीत, अतिशय उंच नाहीत, अतिशय बुटके नाहीत, अतिशय गोरे नाहीत, अतिशय काळे नाहीत, अतिशय कुबडे नाहीत आणि बुटकेही नाहीत.
5.4.20
विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।
ध्वजिनः पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान् ॥ ५.४.२० ॥
विरूप, अनेक रूपांचे, सुरूप आणि तेजस्वी असे (राक्षस) त्याने पाहिले; ध्वज व पताका धारण केलेले आणि विविध आयुधे असलेले त्याने पाहिले.
5.4.21
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः।
क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः ॥ ५.४.२१ ॥
शक्ती आणि वृक्ष ही आयुधे असलेले, पट्टिश व अशनी धारण करणारे, हातात क्षेपणी व पाश घेतलेले (राक्षस) त्या महाकपीने पाहिले.
5.4.22
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।
नानावेषसमायुक्तान् यथास्वैरचरान् बहून् ॥ ५.४.२२ ॥
माळा घातलेले, सुगंधी लेप लावलेले, उत्तम अलंकारांनी शोभणारे, नाना प्रकारचा वेश धारण केलेले आणि इच्छेनुसार संचार करणारे अनेक (राक्षस) त्याने पाहिले.
5.4.23
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः ॥ ५.४.२३ ॥
तीक्ष्ण शूळे धारण करणारे, वज्रधारी आणि महाबली (राक्षस), तसेच मध्यभागी अविचल पहारा देणारे एक लाख (राक्षस) त्या कपीने पाहिले.
5.4.24
रक्षोऽधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः।
स तदा तद् गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम् ॥ ५.४.२४ ॥
राक्षसाधिपतीने नेमलेले ते रक्षक त्याने अंतःपुराच्या समोर पाहिले. मग महान सुवर्ण-तोरणांनी युक्त त्या भवनाला पाहून तो...
5.4.25
राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।
पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिः समावृतम् ॥ ५.४.२५ ॥
राक्षसराजाचे ते प्रसिद्ध नगर पर्वतशिखरावर वसलेले होते; कमळमाळांसारख्या खंदकांनी ते वेढलेले होते.
5.4.26
प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम् ॥ ५.४.२६ ॥
त्या महाकपीने प्राकारांनी अत्यंत वेढलेले, स्वर्गासारखे, दिव्य ध्वनींनी दुमदुमणारे ते दिव्य नगर पाहिले.
5.4.27
वाजिह्रेषितसंघुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।
रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः ॥ ५.४.२७ ॥
घोड्यांच्या खिंकाळ्यांनी गजबजलेले, अलंकारांच्या नादाने निनादलेले, रथ, वाहने, विमाने आणि सुंदर घोडे व हत्तींनी भरलेले.
5.4.28
वारणैश्च चतुर्दन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।
भूषितै रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः ॥ ५.४.२८ ॥
चार दात असलेल्या, पांढऱ्या ढगांच्या राशींसारख्या हत्तींनी, सजवलेल्या उन्मत्त पशुपक्ष्यांनी सुंदर द्वारे असलेले ते नगर होते.
5.4.29
रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।
राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश गृहं कपिः ॥ ५.४.२९ ॥
राक्षसराजाच्या त्या गृहात, हजारो अतिपराक्रमी यातुधानांनी रक्षिलेल्या त्यात त्या कपीने प्रवेश केला.
5.4.30
स हेमजाम्बूनदचक्रवालं
महार्हमुक्तामणि भूषितान्तम्।
परार्घ्यकालागुरुचन्दनार्हं
स रावणान्तःपुरमाविवेश ॥ ५.४.३० ॥
तो रावणाच्या अंतःपुरात प्रविष्ट झाला; त्याचे वलय सोने आणि जांबूनद सोन्याने बनलेले, कडा बहुमूल्य मोती व रत्नांनी सजलेल्या, उत्तम कालागुरू व चंदनास योग्य अशा.