Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 5.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.64.1
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः।
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत् ॥ ५.६४.१ ॥
Así interpelado por Sugrīva, el mono Dadhimukha, complacido, saludó con reverencia a Rāghava, a Lakṣmaṇa y también a Sugrīva.
5.64.2
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।
वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह ॥ ५.६४.२ ॥
Tras inclinarse ante Sugrīva y los dos poderosos Rāghavas, se elevó al cielo junto con los valientes monos.
5.64.3
स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।
निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह ॥ ५.६४.३ ॥
Tal como había venido antes, así partió con rapidez; descendiendo del cielo a la tierra, entró en aquel bosque.
5.64.4
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।
विमदानुद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम् ॥ ५.६४.४ ॥
Al entrar en el Madhuvana, vio a los jefes de las tropas de monos, todos ellos desenfrenados, no libres de embriaguez, rociando agua de miel.
5.64.5
स तानुपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम् ॥ ५.६४.५ ॥
Aquel héroe se acercó a ellos con las palmas juntas en reverencia y, lleno de alegría, habló con suavidad a Aṅgada.
5.64.6
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिः परिवारणम्।
अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः ॥ ५.६४.६ ॥
Amable amigo, no debe haber ira; estos guardias, por ignorancia y en cólera, os han detenido.
5.64.7
श्रान्तो दूरादनुप्राप्तो भक्षयस्व स्वकं मधु।
युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल ॥ ५.६४.७ ॥
Cansado has llegado de lejos; come tu propia miel. Eres el príncipe heredero y también el señor de este bosque, oh poderoso.
5.64.8
मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो रोषस्तद् भवान् क्षन्तुमर्हति।
यथैव हि पिता तेऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः ॥ ५.६४.८ ॥
La ira mostrada antes, por necedad, debes perdonarla, así como tu padre fue antes señor de las huestes de monos.
5.64.9
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम।
आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ ॥ ५.६४.९ ॥
Así también tú eres Sugrīva mismo, ningún otro, mejor de los monos. Pues fui y se lo conté a tu tío paterno, oh intachable.
5.64.10
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्।
भवदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्वनचारिभिः ॥ ५.६४.१० ॥
Todos estos moradores del bosque han venido aquí, habiendo oído de tu llegada, junto con estos habitantes de la selva.
5.64.11
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्।
प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.११ ॥
Al oír que el bosque había sido devastado, él se alegró, no se enojó. Tu tío paterno, Sugrīva, señor de los monos, se mostró muy complacido conmigo.
5.64.12
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद् वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः ॥ ५.६४.१२ ॥
"Envíalos a todos pronto", así dijo el rey. Al oír este dulce discurso de Dadhimukha, Aṅgada (habló).
5.64.13
अब्रवीत् तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः।
शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः ॥ ५.६४.१३ ॥
Aṅgada, el mejor de los monos y diestro en el habla, les dijo: «Oh jefes de las tropas de monos, sospecho que esta noticia fue oída de Rāma.»
5.64.14
अयं च हर्षादाख्याति तेन जानामि हेतुना।
तत् क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः ॥ ५.६४.१४ ॥
Él lo cuenta con alegría, y por esa razón lo sé. Por tanto, oh abrasadores de enemigos, no nos conviene quedarnos aquí antes de cumplir la tarea.
5.64.15
पीत्वा मधु यथाकामं विक्रान्ता वनचारिणः।
किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६४.१५ ॥
Habiendo bebido la miel cuanto quisisteis, oh valientes caminantes del bosque, ¿qué queda por hacer en ir allí donde está el mono Sugrīva?
5.64.16
सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरिपुङ्गवाः।
तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम् ॥ ५.६४.१६ ॥
Tal como todos vosotros, oh mejores de los monos, reunidos me digáis, así actuaré; en lo que hay que hacer dependo de vosotros.
5.64.17
नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि।
अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं बलात् ॥ ५.६४.१७ ॥
Aunque soy el príncipe heredero, no tengo poder para ordenaros; es impropio sujetar por la fuerza a vosotros, que habéis cumplido vuestra labor.
5.64.18
ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमुत्तमम्।
प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः ॥ ५.६४.१८ ॥
Al oír estas excelentes palabras de Aṅgada, los monos moradores del bosque, con ánimo alegre, dijeron estas palabras.
5.64.19
एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते ॥ ५.६४.१९ ॥
Oh rey, toro entre los monos, ¿quién, siendo señor, hablaría así? Todo aquel embriagado por el orgullo del poder piensa: "Yo soy todo."
5.64.20
तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्।
सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम् ॥ ५.६४.२० ॥
Estas palabras te convienen por completo, y no a ningún otro. La humildad revela tu aptitud para la buena fortuna futura.
5.64.21
सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः।
स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः ॥ ५.६४.२१ ॥
Todos nosotros también hemos llegado, dispuestos en este momento a ir allí donde está Sugrīva, el señor imperecedero de los héroes monos.
5.64.22
त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात् पदम्।
क्वचिद् गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते ॥ ५.६४.२२ ॥
Oh el mejor de los monos, sin tu orden los monos no pueden dar ni un paso, de un lugar a otro, hacia ninguna parte. Esta verdad te decimos.
5.64.23
एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत।
साधु गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः ॥ ५.६४.२३ ॥
Mientras ellos así hablaban, Aṅgada respondió: "Bien, vamos." Y dicho esto, los de gran fuerza se lanzaron al cielo.
5.64.24
उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः।
कृत्वाऽऽकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवोपलाः ॥ ५.६४.२४ ॥
Siguiendo a Aṅgada, que saltaba hacia arriba, todos los jefes de las tropas de monos también se elevaron. Haciendo al cielo mismo sin cielo, avanzaban como piedras lanzadas por máquinas.
5.64.25
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्।
तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः ॥ ५.६४.२५ ॥
Poniendo a Aṅgada y al mono Hanumān al frente, aquellos veloces monos de pronto saltaron al cielo.
5.64.26
विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा।
अङ्गदे समनुप्राप्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.२६ ॥
Rugiendo con gran estruendo, como nubes empujadas por el viento, cuando Aṅgada llegó, Sugrīva, señor de los monos,
5.64.27
उवाच शोकसंतप्तं रामं कमललोचनम्।
समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः ॥ ५.६४.२७ ॥
Dijo a Rāma, de ojos de loto y atormentado por el dolor: "Consuélate, que te vaya bien. La diosa ha sido vista, no hay duda."
5.64.28
नागन्तुमिह शक्यं तैरतीतसमयैरिह।
अङ्गदस्य प्रहर्षाच्च जानामि शुभदर्शन ॥ ५.६४.२८ ॥
No pueden venir aquí, pues el plazo ha pasado; y por la alegría de Aṅgada lo sé, oh tú de visión auspiciosa.
5.64.29
न मत्सकाशमागच्छेत् कृत्ये हि विनिपातिते।
युवराजो महाबाहुः प्लवतामङ्गदो वरः ॥ ५.६४.२९ ॥
No debería venir a mi presencia cuando la tarea ha fracasado; el príncipe heredero, Aṅgada de brazos poderosos, el mejor de los saltadores.
5.64.30
यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः।
भवेत् तु दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः ॥ ५.६४.३० ॥
Aunque quienes no han cumplido su tarea se acerquen de tal modo, él estaría con el rostro abatido y la mente confundida y turbada.
5.64.31
पितृपैतामहं चैतत् पूर्वकैरभिरक्षितम्।
न मे मधुवनं हन्याददृष्ट्वा जनकात्मजाम् ॥ ५.६४.३१ ॥
Este Madhuvana, custodiado por mis padres y abuelos, no lo destruiría sin antes ver a Sītā, la hija de Janaka.
5.64.32
कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६४.३२ ॥
Rāma, consuela a Kausalyā, madre de un hijo noble, oh tú de votos firmes. La diosa ha sido vista, sin duda, y por nadie más que por Hanumān.
5.64.33
नह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधनेऽस्य हनूमतः।
हनूमतीह सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम ॥ ५.६४.३३ ॥
Ninguna otra es la causa de llevar a cabo esta hazaña; el éxito y la sabiduría han llegado aquí solo por medio de Hanumān, oh mejor de los sabios.
5.64.34
व्यवसायश्च शौर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च हरीश्वरः ॥ ५.६४.३४ ॥
Donde Jāmbavān es el guía y Aṅgada el señor de los monos, la determinación, el valor y el saber están firmemente establecidos.
5.64.35
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
मा भूश्चिन्तासमायुक्तः सम्प्रत्यमितविक्रम ॥ ५.६४.३५ ॥
Hanumān también es el guía allí; de otro modo no hay otro camino. No te dejes vencer por la angustia ahora, oh de valor inmenso.
5.64.36
यदा हि दर्पितोदग्राः संगताः काननौकसः।
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्यादुपक्रमः ॥ ५.६४.३६ ॥
Cuando los monos de los bosques, orgullosos y feroces, se reúnen, no habría tal comienzo para quienes no han cumplido su tarea.
5.64.37
वनभङ्गेन जानामि मधूनां भक्षणेन च।
ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे ॥ ५.६४.३७ ॥
Por la destrucción del bosque y por el consumo de la miel lo sé. Entonces oyó, cerca en el cielo, el sonido de gritos de alegría.
5.64.38
हनूमत्कर्मदृप्तानां नदतां काननौकसाम्।
किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव ॥ ५.६४.३८ ॥
De los monos que habitan el bosque, orgullosos por la hazaña de Hanumān, rugiendo, que habían llegado a Kiṣkindhā y como si anunciaran el éxito.
5.64.39
ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः।
आयताञ्चितलाङ्गूलः सोऽभवद्हृष्टमानसः ॥ ५.६४.३९ ॥
Entonces, al oír aquel rugido de los monos, el mejor de los monos, con la cola extendida y erguida, se llenó de alegría en el corazón.
5.64.40
आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः।
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम् ॥ ५.६४.४० ॥
También vinieron aquellos monos, deseosos de ver a Rāma, poniendo a Aṅgada al frente, y a Hanumān y a aquel mono también.
5.64.41
तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः।
निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च ॥ ५.६४.४१ ॥
Aquellos héroes, encabezados por Aṅgada, alegres y llenos de gozo, se postraron cerca del rey de los monos y cerca de Rāghava.
5.64.42
हनूमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः।
नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत् ॥ ५.६४.४२ ॥
Entonces Hanumān, de brazos poderosos, inclinó la cabeza en reverencia e informó a Rāghava sobre la diosa, contenida e ilesa.
5.64.43
दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम्।
आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः ॥ ५.६४.४३ ॥
"He visto a la diosa" — habiendo oído estas palabras, semejantes al néctar, de la boca de Hanumān, Rāma junto con Lakṣmaṇa alcanzó la alegría.
5.64.44
निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे।
लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत ॥ ५.६४.४४ ॥
Entonces, al quedar resuelto el asunto, Lakṣmaṇa, lleno de afecto y complacido, miró con gran estima al hijo del Viento, Hanumān.
5.64.45
प्रीत्या च परयोपेतो राघवः परवीरहा।
बहुमानेन महता हनूमन्तमवैक्षत ॥ ५.६४.४५ ॥
Rāghava (Rāma), dotado de suprema afección, matador de héroes enemigos, miró a Hanumān con gran honor.