ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.64.1
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः।
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत् ॥ ५.६४.१ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਏਦਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਦਧਿਮੁਖ ਵਾਨਰ ਨੇ ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
5.64.2
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।
वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह ॥ ५.६४.२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਮੇ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।
5.64.3
स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।
निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह ॥ ५.६४.३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਵਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।
5.64.4
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।
विमदानुद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम् ॥ ५.६४.४ ॥
ਮਧੂਬਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਧਤ, ਮਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਜਲ ਛਿੜਕ ਰਹੇ ਸਨ।
5.64.5
स तानुपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम् ॥ ५.६४.५ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
5.64.6
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिः परिवारणम्।
अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः ॥ ५.६४.६ ॥
ਹੇ ਸੌਮਯ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੈ।
5.64.7
श्रान्तो दूरादनुप्राप्तो भक्षयस्व स्वकं मधु।
युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल ॥ ५.६४.७ ॥
ਦੂਰੋਂ ਥੱਕ ਕੇ ਆਏ ਹੋ; ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਦ ਖਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਯੁਵਰਾਜ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਵਣ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੀ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ।
5.64.8
मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो रोषस्तद् भवान् क्षन्तुमर्हति।
यथैव हि पिता तेऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः ॥ ५.६४.८ ॥
ਮੂਰਖਤਾ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਨਰ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਨ।
5.64.9
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम।
आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ ॥ ५.६४.९ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੀ ਹੋ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।
5.64.10
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्।
भवदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्वनचारिभिः ॥ ५.६४.१० ॥
ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਣਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਆਗਮਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਣਚਾਰੀਆਂ ਸਮੇਤ।
5.64.11
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्।
प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.११ ॥
ਬਣ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਾਚਾ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੇਰੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
5.64.12
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद् वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः ॥ ५.६४.१२ ॥
"ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਭੇਜੋ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਦਧਿਮੁਖ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਗਦ (ਨੇ ਕਿਹਾ)।
5.64.13
अब्रवीत् तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः।
शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः ॥ ५.६४.१३ ॥
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀਓ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਚਾਰ ਰਾਮ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
5.64.14
अयं च हर्षादाख्याति तेन जानामि हेतुना।
तत् क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः ॥ ५.६४.१४ ॥
ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਿਓ, ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
5.64.15
पीत्वा मधु यथाकामं विक्रान्ता वनचारिणः।
किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६४.१५ ॥
ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀ ਕੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਬਨਚਾਰੀਓ, ਵਾਨਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜਿੱਥੇ ਹੈ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ?
5.64.16
सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरिपुङ्गवाः।
तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम् ॥ ५.६४.१६ ॥
ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਆਖੋਗੇ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ।
5.64.17
नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि।
अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं बलात् ॥ ५.६४.१७ ॥
ਮੈਂ ਯੁਵਰਾਜ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣਾ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ।
5.64.18
ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमुत्तमम्।
प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः ॥ ५.६४.१८ ॥
ਅੰਗਦ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ।
5.64.19
एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते ॥ ५.६४.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੌਣ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇਗਾ? ਸੱਤਾ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ।"
5.64.20
तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्।
सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम् ॥ ५.६४.२० ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਬਹੁਤ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਤੇਰੀ ਭਵਿੱਖੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
5.64.21
सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः।
स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः ॥ ५.६४.२१ ॥
ਅਸੀਂ ਸਭ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਨਰ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸੁਆਮੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੈ।
5.64.22
त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात् पदम्।
क्वचिद् गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते ॥ ५.६४.२२ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਨਰ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਪੁੱਟ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸੱਚ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ।
5.64.23
एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत।
साधु गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः ॥ ५.६४.२३ ॥
ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਠੀਕ ਹੈ, ਚੱਲੋ ਚੱਲੀਏ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲ ਪਏ।
5.64.24
उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः।
कृत्वाऽऽकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवोपलाः ॥ ५.६४.२४ ॥
ਉੱਛਲੇ ਹੋਏ ਅੰਗਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ ਵੀ ਉੱਛਲ ਪਏ। ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ਹੀਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਚਲੇ।
5.64.25
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्।
तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः ॥ ५.६४.२५ ॥
ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰ ਅਚਾਨਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲ ਪਏ।
5.64.26
विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा।
अङ्गदे समनुप्राप्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.२६ ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਧੱਕੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕਰਦੇ, ਅੰਗਦ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ।
5.64.27
उवाच शोकसंतप्तं रामं कमललोचनम्।
समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः ॥ ५.६४.२७ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: ਧੀਰਜ ਰੱਖ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਦੇਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
5.64.28
नागन्तुमिह शक्यं तैरतीतसमयैरिह।
अङ्गदस्य प्रहर्षाच्च जानामि शुभदर्शन ॥ ५.६४.२८ ॥
ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਅੰਗਦ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਦਰਸ਼ਨ।
5.64.29
न मत्सकाशमागच्छेत् कृत्ये हि विनिपातिते।
युवराजो महाबाहुः प्लवतामङ्गदो वरः ॥ ५.६४.२९ ॥
ਕੰਮ ਵਿਗੜ ਜਾਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਯੁਵਰਾਜ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗਦ।
5.64.30
यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः।
भवेत् तु दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः ॥ ५.६४.३० ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਆਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੀਨ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।
5.64.31
पितृपैतामहं चैतत् पूर्वकैरभिरक्षितम्।
न मे मधुवनं हन्याददृष्ट्वा जनकात्मजाम् ॥ ५.६४.३१ ॥
ਪਿਤਰਾਂ-ਦਾਦਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਮਧੁਵਨ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਉਜਾੜਾਂਗਾ।
5.64.32
कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६४.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਸੁਪ੍ਰਜਾ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿਓ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਦੇਵੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਹੀ।
5.64.33
नह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधनेऽस्य हनूमतः।
हनूमतीह सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम ॥ ५.६४.३३ ॥
ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਤਿਸੱਤਮ।
5.64.34
व्यवसायश्च शौर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च हरीश्वरः ॥ ५.६४.३४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅੰਗਦ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦਾ, ਸੂਰਮਤਾਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਦੇ ਹਨ।
5.64.35
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
मा भूश्चिन्तासमायुक्तः सम्प्रत्यमितविक्रम ॥ ५.६४.३५ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਾ ਹੋ, ਹੇ ਅਮਿਤਵਿਕਰਮ।
5.64.36
यदा हि दर्पितोदग्राः संगताः काननौकसः।
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्यादुपक्रमः ॥ ५.६४.३६ ॥
ਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਉਗਰ ਜੰਗਲੀ ਵਾਨਰ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਨਹੀਂ ਚਾੜ੍ਹਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
5.64.37
वनभङ्गेन जानामि मधूनां भक्षणेन च।
ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे ॥ ५.६४.३७ ॥
ਬਨ ਭੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਨੇੜਿਓਂ ਕਿਲਕਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।
5.64.38
हनूमत्कर्मदृप्तानां नदतां काननौकसाम्।
किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव ॥ ५.६४.३८ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਾਣ ਵਾਲੇ, ਗਰਜਦੇ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ, ਜੋ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਆ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।
5.64.39
ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः।
आयताञ्चितलाङ्गूलः सोऽभवद्हृष्टमानसः ॥ ५.६४.३९ ॥
ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਗਰਜ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਹਰਸ਼ਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
5.64.40
आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः।
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम् ॥ ५.६४.४० ॥
ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਉਹ ਵਾਨਰ ਵੀ ਆਏ; ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ।
5.64.41
तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः।
निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च ॥ ५.६४.४१ ॥
ਅੰਗਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀਰ ਹਰਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੰਡਵਤ ਕਰਦੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
5.64.42
हनूमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः।
नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत् ॥ ५.६४.४२ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਤ ਦੇਵੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।
5.64.43
दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम्।
आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः ॥ ५.६४.४३ ॥
"ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ" — ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ।
5.64.44
निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे।
लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत ॥ ५.६४.४४ ॥
ਫਿਰ ਕੰਮ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵੱਲ ਬੜੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
5.64.45
प्रीत्या च परयोपेतो राघवः परवीरहा।
बहुमानेन महता हनूमन्तमवैक्षत ॥ ५.६४.४५ ॥
ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।