వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.64.1
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः।
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत् ॥ ५.६४.१ ॥
సుగ్రీవుడు ఇలా చెప్పగా, సంతోషించిన దధిముఖుడనే వానరుడు రాఘవునికి, లక్ష్మణునికి, సుగ్రీవునికి నమస్కరించెను.
5.64.2
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।
वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह ॥ ५.६४.२ ॥
అతడు సుగ్రీవునికి, మహాబలులైన ఇద్దరు రాఘవులకు నమస్కరించి, శూరులైన వానరులతో కలిసి ఆకాశంలోకి ఎగిరెను.
5.64.3
स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।
निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह ॥ ५.६४.३ ॥
ముందు వచ్చినట్లే వేగంగా వెళ్లిపోయెను; ఆకాశం నుండి నేలకు దిగి ఆ వనంలో ప్రవేశించెను.
5.64.4
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।
विमदानुद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम् ॥ ५.६४.४ ॥
మధువనంలో ప్రవేశించి, వానర యూథపతులను చూశెను; వారందరూ మత్తులో ఉండి, గర్వంగా, మధుజలాన్ని చిలకరిస్తూ ఉన్నారు.
5.64.5
स तानुपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम् ॥ ५.६४.५ ॥
ఆ వీరుడు చేతులు జోడించి వారి దగ్గరకు వెళ్ళి, సంతోషంతో అంగదునితో మృదువైన మాటలు పలికెను.
5.64.6
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिः परिवारणम्।
अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः ॥ ५.६४.६ ॥
మిత్రమా, కోపం పనికిరాదు; ఈ కాపలావారు అజ్ఞానంతో, కోపంతో మిమ్మల్ని అడ్డగించారు.
5.64.7
श्रान्तो दूरादनुप्राप्तो भक्षयस्व स्वकं मधु।
युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल ॥ ५.६४.७ ॥
దూరం నుండి అలసిపోయి వచ్చావు; నీ స్వంత తేనెను తిను. నీవు యువరాజువు, ఈ వనానికి ప్రభువు కూడా, మహాబలుడా.
5.64.8
मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो रोषस्तद् भवान् क्षन्तुमर्हति।
यथैव हि पिता तेऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः ॥ ५.६४.८ ॥
మూర్ఖత్వం వల్ల ముందు కోపం చూపబడింది; దానిని మీరు క్షమించాలి. మీ తండ్రి పూర్వం వానర గణాలకు ప్రభువుగా ఉండినట్లే.
5.64.9
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम।
आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ ॥ ५.६४.९ ॥
అలాగే నీవు కూడా సుగ్రీవుడివే; మరొకడు కాదు, వానరోత్తమా. ఎందుకంటే నేను వెళ్లి నీ పినతండ్రికి ఈ విషయం చెప్పాను, నిర్దోషీ.
5.64.10
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्।
भवदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्वनचारिभिः ॥ ५.६४.१० ॥
ఇక్కడ ఈ వనచారులందరూ వస్తున్నారు; నీ రాకను విని, ఈ వనచారులతో కలిసి.
5.64.11
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्।
प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.११ ॥
వనం ధ్వంసమైందని విని కూడా అతడు సంతోషించాడు, కోపించలేదు. నీ పినతండ్రి, వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడు నాతో చాలా సంతోషించాడు.
5.64.12
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद् वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः ॥ ५.६४.१२ ॥
"వారందరినీ త్వరగా పంపు" అని రాజు అన్నాడు. దధిముఖుని ఈ మృదువైన మాటలు విని అంగదుడు (ఇలా అన్నాడు).
5.64.13
अब्रवीत् तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः।
शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः ॥ ५.६४.१३ ॥
మాటలలో నైపుణ్యం గల వానరశ్రేష్ఠుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: వానరయూథపతులారా, ఈ వృత్తాంతం రాముని నుండి విన్నదని నాకు సందేహంగా ఉంది.
5.64.14
अयं च हर्षादाख्याति तेन जानामि हेतुना।
तत् क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः ॥ ५.६४.१४ ॥
ఇతడు సంతోషంతో చెబుతున్నాడు; ఆ కారణంతో నేను తెలుసుకుంటున్నాను. కాబట్టి శత్రువులను దహించేవారలారా, కార్యం పూర్తిచేయక ఇక్కడ ఉండడం మనకు తగదు.
5.64.15
पीत्वा मधु यथाकामं विक्रान्ता वनचारिणः।
किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६४.१५ ॥
ఇష్టానుసారం తేనె తాగిన వీర వనచారులారా, వానరుడైన సుగ్రీవుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లడంలో ఇంకా మిగిలినది ఏమిటి?
5.64.16
सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरिपुङ्गवाः।
तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम् ॥ ५.६४.१६ ॥
శ్రేష్ఠ వానరులారా, మీరందరూ కలిసి నాకు ఏమి చెబుతారో, అలాగే నేను చేస్తాను; చేయవలసిన కార్యంలో నేను మీపై ఆధారపడినవాడిని.
5.64.17
नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि।
अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं बलात् ॥ ५.६४.१७ ॥
నేను యువరాజునే అయినప్పటికీ ఆజ్ఞాపించే అధికారం నాకు లేదు; తమ కర్తవ్యాన్ని పూర్తిచేసిన మిమ్మల్ని బలవంతంగా అణచివేయడం అనుచితం.
5.64.18
ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमुत्तमम्।
प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः ॥ ५.६४.१८ ॥
అంగదుడు ఇలా పలికిన ఉత్తమ మాటను విని, సంతోషించిన మనసుతో ఆ వనవాసులైన వానరులు ఈ మాటలు పలికారు.
5.64.19
एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते ॥ ५.६४.१९ ॥
ఓ రాజా, వానరశ్రేష్ఠా, ప్రభువై ఉండి ఎవరు ఇలా మాట్లాడతారు? అధికార మదంతో మత్తెక్కినవారెవరైనా "నేనే సర్వం" అని భావిస్తారు.
5.64.20
तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्।
सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम् ॥ ५.६४.२० ॥
ఈ మాట నీకు మాత్రమే ఎంతో తగినది, మరెవరికీ కాదు. వినయమే నీ భవిష్యత్ శుభానికి అర్హతను తెలియజేస్తుంది.
5.64.21
सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः।
स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः ॥ ५.६४.२१ ॥
మేమందరం అక్కడికి వెళ్లడానికి సిద్ధంగా వచ్చాము, వానర వీరుల అవ్యయ ప్రభువు సుగ్రీవుడు ఉన్న చోటికి.
5.64.22
त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात् पदम्।
क्वचिद् गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते ॥ ५.६४.२२ ॥
ఓ వానరశ్రేష్ఠా, నీవు ఆజ్ఞాపించకుండా వానరులు ఒక్క అడుగు కూడా ఎక్కడికీ వేయలేరు. ఇది నీకు మేము చెప్పే సత్యం.
5.64.23
एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत।
साधु गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः ॥ ५.६४.२३ ॥
వారు ఇలా మాట్లాడుతుండగా అంగదుడు ప్రతిస్పందించాడు: "మంచిది, వెళ్దాం." అని పలికి, ఆ మహాబలురు ఆకాశంలోకి ఎగిరారు.
5.64.24
उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः।
कृत्वाऽऽकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवोपलाः ॥ ५.६४.२४ ॥
పైకి ఎగిరిన అంగదుని అనుసరించి వానర యూథపతులందరూ ఎగిరారు. ఆకాశాన్ని ఆకాశరహితంగా చేస్తూ, యంత్రాలతో విసిరిన రాళ్లవలె వారు సాగిపోయారు.
5.64.25
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्।
तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः ॥ ५.६४.२५ ॥
అంగదుడిని, వానరుడు హనుమంతుడిని ముందు ఉంచి, ఆ వేగవంతులైన వానరులు అకస్మాత్తుగా ఆకాశంలోకి ఎగిరారు.
5.64.26
विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा।
अङ्गदे समनुप्राप्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.२६ ॥
గాలికి తరిమిన మేఘాలవలె గొప్ప ధ్వని చేస్తూ, అంగదుడు చేరినప్పుడు వానరేశ్వరుడు సుగ్రీవుడు.
5.64.27
उवाच शोकसंतप्तं रामं कमललोचनम्।
समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः ॥ ५.६४.२७ ॥
శోకంతో తపించిన కమలనయనుడైన రాముడితో ఇలా అన్నాడు: ఊరట చెందు, నీకు శుభం కలుగుగాక, దేవి చూడబడింది, సందేహం లేదు.
5.64.28
नागन्तुमिह शक्यं तैरतीतसमयैरिह।
अङ्गदस्य प्रहर्षाच्च जानामि शुभदर्शन ॥ ५.६४.२८ ॥
కాలం గడిచిపోయినందున వారు ఇక్కడికి రావడం సాధ్యం కాదు; అంగదుని ఆనందం వల్ల నేను తెలుసుకున్నాను, ఓ శుభదర్శనా.
5.64.29
न मत्सकाशमागच्छेत् कृत्ये हि विनिपातिते।
युवराजो महाबाहुः प्लवतामङ्गदो वरः ॥ ५.६४.२९ ॥
కార్యం నాశనమైపోయినప్పుడు నా వద్దకు రాకూడదు; యువరాజు, మహాబాహువు, దూకేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన అంగదుడు.
5.64.30
यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः।
भवेत् तु दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः ॥ ५.६४.३० ॥
పని పూర్తి కానివారు ఇలాగే సమీపిస్తే, అతడు దీనమైన ముఖంతో, భ్రాంతి చెందిన కలత మనస్సుతో ఉంటాడు.
5.64.31
पितृपैतामहं चैतत् पूर्वकैरभिरक्षितम्।
न मे मधुवनं हन्याददृष्ट्वा जनकात्मजाम् ॥ ५.६४.३१ ॥
పితృ-పితామహులచే రక్షింపబడిన ఈ మధువనాన్ని, జనక పుత్రికను చూడకుండా నేను నాశనం చేయను.
5.64.32
कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६४.३२ ॥
ఓ రామా! సుప్రజ అయిన కౌసల్యకు ఓదార్పునివ్వు, ఓ సుత్రతా! దేవి (సీత) కనిపించింది, సందేహం లేదు, ఇతరుల వల్ల కాదు, హనుమంతుడి వల్లే.
5.64.33
नह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधनेऽस्य हनूमतः।
हनूमतीह सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम ॥ ५.६४.३३ ॥
ఈ కార్యసాధనలో హనుమంతుడు తప్ప మరో కారణం లేదు; ఇక్కడ హనుమంతుని వల్లనే సిద్ధీ, బుద్ధీ లభించాయి, ఓ మతిసత్తమా.
5.64.34
व्यवसायश्च शौर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च हरीश्वरः ॥ ५.६४.३४ ॥
జాంబవంతుడు నాయకుడుగా, వానరేశ్వరుడు అంగదుడు ఉన్నచోట, దృఢ నిశ్చయం, శౌర్యం, శాస్త్రజ్ఞానం కూడా స్థిరంగా ఉంటాయి.
5.64.35
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
मा भूश्चिन्तासमायुक्तः सम्प्रत्यमितविक्रम ॥ ५.६४.३५ ॥
హనుమంతుడు కూడా అక్కడ మార్గదర్శి; లేదంటే వేరే మార్గం లేదు. ఇప్పుడు చింతతో కూడినవాడవు కావద్దు, అమితవిక్రమా.
5.64.36
यदा हि दर्पितोदग्राः संगताः काननौकसः।
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्यादुपक्रमः ॥ ५.६४.३६ ॥
గర్వంతో ఉగ్రులైన అడవి వానరులు కూడినప్పుడు, కార్యం నెరవేర్చలేనివారికి ఇలాంటి ఆరంభం ఉండదు.
5.64.37
वनभङ्गेन जानामि मधूनां भक्षणेन च।
ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे ॥ ५.६४.३७ ॥
వనాన్ని ధ్వంసం చేయడం వల్ల, తేనె తాగడం వల్ల నేను గ్రహించాను. అప్పుడు ఆకాశంలో దగ్గరగా కిలకిలధ్వని అతడు విన్నాడు.
5.64.38
हनूमत्कर्मदृप्तानां नदतां काननौकसाम्।
किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव ॥ ५.६४.३८ ॥
హనుమంతుని కార్యంతో గర్వించి, గర్జిస్తూ, అడవిలో నివసించే వానరుల, కిష్కింధకు వచ్చి విజయాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్లుగా ఉన్నవారి.
5.64.39
ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः।
आयताञ्चितलाङ्गूलः सोऽभवद्हृष्टमानसः ॥ ५.६४.३९ ॥
అప్పుడు వానరుల ఆ గర్జనను విని, వానరశ్రేష్ఠుడు పొడవుగా పైకెత్తిన తోకతో ఆనందమనస్కుడయ్యాడు.
5.64.40
आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः।
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम् ॥ ५.६४.४० ॥
రాముని దర్శించాలని కోరిన ఆ వానరులు కూడా వచ్చారు; అంగదుని ముందుంచి, హనుమంతుడిని కూడా ముందుంచి.
5.64.41
तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः।
निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च ॥ ५.६४.४१ ॥
అంగదుడు ప్రధానులైన ఆ వీరులు సంతోషంతో, ఆనందంతో వానరరాజు సమీపాన, రాఘవుని సమీపాన సాష్టాంగంగా పడ్డారు.
5.64.42
हनूमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः।
नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत् ॥ ५.६४.४२ ॥
మహాబాహువు హనుమంతుడు తల వంచి నమస్కరించాడు; తరువాత నియమనిష్ఠ కలిగిన, క్షేమంగా ఉన్న దేవి గురించి రాఘవునికి తెలియజేశాడు.
5.64.43
दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम्।
आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः ॥ ५.६४.४३ ॥
"దేవిని చూశాను" అని హనుమంతుని నోటి నుండి వెలువడిన అమృతతుల్య వచనాలను విని, రాముడు లక్ష్మణునితో కలిసి హర్షం పొందాడు.
5.64.44
निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे।
लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत ॥ ५.६४.४४ ॥
అప్పుడు పని నిశ్చయమైందని తెలిసి, ప్రీతితో నిండిన లక్ష్మణుడు పవనపుత్రుడైన హనుమంతుని వైపు గొప్ప గౌరవంతో చూశాడు.
5.64.45
प्रीत्या च परयोपेतो राघवः परवीरहा।
बहुमानेन महता हनूमन्तमवैक्षत ॥ ५.६४.४५ ॥
అత్యంత ప్రేమతో కూడిన, శత్రువీరులను సంహరించే రాఘవుడు (రాముడు) గొప్ప గౌరవంతో హనుమంతుని వైపు చూశాడు.