વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.64.1
सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हृष्टो दधिमुखः कपिः।
राघवं लक्ष्मणं चैव सुग्रीवं चाभ्यवादयत् ॥ ५.६४.१ ॥
સુગ્રીવે આમ કહ્યા પછી હર્ષિત થયેલા દધિમુખ વાનરે રાઘવ, લક્ષ્મણ અને સુગ્રીવને પ્રણામ કર્યા.
5.64.2
स प्रणम्य च सुग्रीवं राघवौ च महाबलौ।
वानरैः सहितः शूरैर्दिवमेवोत्पपात ह ॥ ५.६४.२ ॥
તેણે સુગ્રીવ અને બંને મહાબલી રાઘવોને પ્રણામ કરીને શૂર વાનરો સાથે આકાશમાં કૂદકો માર્યો.
5.64.3
स यथैवागतः पूर्वं तथैव त्वरितं गतः।
निपत्य गगनाद् भूमौ तद् वनं प्रविवेश ह ॥ ५.६४.३ ॥
જેમ પહેલાં આવ્યો હતો તેમ જ તે ઝડપથી ગયો; આકાશમાંથી ભૂમિ પર ઊતરીને તે વનમાં પ્રવેશ્યો.
5.64.4
स प्रविष्टो मधुवनं ददर्श हरियूथपान्।
विमदानुद्धतान् सर्वान् मेहमानान् मधूदकम् ॥ ५.६४.४ ॥
મધુવનમાં પ્રવેશીને તેણે વાનર-યૂથપતિઓને જોયા; તેઓ બધા ઉદ્ધત, મદથી છકેલા અને મધુજળ છાંટતા હતા.
5.64.5
स तानुपागमद् वीरो बद्ध्वा करपुटाञ्जलिम्।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमिदं हृष्टवदङ्गदम् ॥ ५.६४.५ ॥
તે વીરે હાથ જોડીને તેમની પાસે જઈ, હર્ષપૂર્વક અંગદને મધુર વચનો કહ્યાં.
5.64.6
सौम्य रोषो न कर्तव्यो यदेभिः परिवारणम्।
अज्ञानाद् रक्षिभिः क्रोधाद् भवन्तः प्रतिषेधिताः ॥ ५.६४.६ ॥
હે સૌમ્ય, ક્રોધ ન કરવો જોઈએ; આ રક્ષકોએ અજ્ઞાન અને ક્રોધથી તમને રોક્યા છે.
5.64.7
श्रान्तो दूरादनुप्राप्तो भक्षयस्व स्वकं मधु।
युवराजस्त्वमीशश्च वनस्यास्य महाबल ॥ ५.६४.७ ॥
દૂરથી થાકીને આવ્યા છો; તમારું પોતાનું મધ ખાઓ. તમે યુવરાજ છો અને આ વનના સ્વામી પણ છો, હે મહાબલી.
5.64.8
मौर्ख्यात् पूर्वं कृतो रोषस्तद् भवान् क्षन्तुमर्हति।
यथैव हि पिता तेऽभूत् पूर्वं हरिगणेश्वरः ॥ ५.६४.८ ॥
મૂર્ખાઈથી પહેલાં જે ક્રોધ કરાયો હતો, તેને આપ ક્ષમા કરવા યોગ્ય છો. જેમ તમારા પિતા પહેલાં વાનરગણોના સ્વામી હતા.
5.64.9
तथा त्वमपि सुग्रीवो नान्यस्तु हरिसत्तम।
आख्यातं हि मया गत्वा पितृव्यस्य तवानघ ॥ ५.६४.९ ॥
તેમ જ તમે પણ સુગ્રીવ જ છો, બીજા કોઈ નહીં, હે વાનરશ્રેષ્ઠ. કારણ કે મેં જઈને તમારા કાકાને આ કહ્યું છે, હે નિર્દોષ.
5.64.10
इहोपयानं सर्वेषामेतेषां वनचारिणाम्।
भवदागमनं श्रुत्वा सहैभिर्वनचारिभिः ॥ ५.६४.१० ॥
અહીં આ વનચારી સર્વે આવી રહ્યા છે; તમારું આગમન સાંભળીને, આ વનચારીઓ સાથે.
5.64.11
प्रहृष्टो न तु रुष्टोऽसौ वनं श्रुत्वा प्रधर्षितम्।
प्रहृष्टो मां पितृव्यस्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.११ ॥
વન ધ્વસ્ત થયું છે એમ સાંભળીને પણ તે હર્ષિત થયો, ક્રોધિત નહીં. તમારા કાકા વાનરેશ્વર સુગ્રીવ મારા પ્રત્યે અત્યંત હર્ષિત થયા.
5.64.12
शीघ्रं प्रेषय सर्वांस्तानिति होवाच पार्थिवः।
श्रुत्वा दधिमुखस्यैतद् वचनं श्लक्ष्णमङ्गदः ॥ ५.६४.१२ ॥
"તે સૌને ઝડપથી મોકલો" એમ રાજાએ કહ્યું. દધિમુખનાં આ મધુર વચનો સાંભળીને અંગદે (આમ કહ્યું).
5.64.13
अब्रवीत् तान् हरिश्रेष्ठो वाक्यं वाक्यविशारदः।
शङ्के श्रुतोऽयं वृत्तान्तो रामेण हरियूथपाः ॥ ५.६४.१३ ॥
વાક્યકુશળ વાનરશ્રેષ્ઠ તેમને બોલ્યા: હે વાનરયૂથપતિઓ, મને શંકા છે કે આ વૃત્તાંત રામ પાસેથી સાંભળવામાં આવ્યો છે.
5.64.14
अयं च हर्षादाख्याति तेन जानामि हेतुना।
तत् क्षमं नेह नः स्थातुं कृते कार्ये परंतपाः ॥ ५.६४.१४ ॥
આ હર્ષથી કહી રહ્યો છે; તે કારણથી હું જાણું છું. તેથી હે શત્રુતાપીઓ, કાર્ય પૂર્ણ કર્યા વિના અહીં રહેવું આપણા માટે યોગ્ય નથી.
5.64.15
पीत्वा मधु यथाकामं विक्रान्ता वनचारिणः।
किं शेषं गमनं तत्र सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ५.६४.१५ ॥
ઇચ્છા મુજબ મધ પીને હે પરાક્રમી વનચારીઓ, વાનર સુગ્રીવ જ્યાં છે ત્યાં જવામાં હવે શું બાકી છે?
5.64.16
सर्वे यथा मां वक्ष्यन्ति समेत्य हरिपुङ्गवाः।
तथास्मि कर्ता कर्तव्ये भवद्भिः परवानहम् ॥ ५.६४.१६ ॥
હે શ્રેષ્ઠ વાનરો, તમે બધા ભેગા થઈને મને જેમ કહેશો તેમ જ હું કરીશ; કરવાના કાર્યમાં હું તમારા આધીન છું.
5.64.17
नाज्ञापयितुमीशोऽहं युवराजोऽस्मि यद्यपि।
अयुक्तं कृतकर्माणो यूयं धर्षयितुं बलात् ॥ ५.६४.१७ ॥
હું યુવરાજ હોવા છતાં આજ્ઞા કરવા સમર્થ નથી; કાર્ય કરી ચૂકેલા તમને બળપૂર્વક દબાવવું અયોગ્ય છે.
5.64.18
ब्रुवतश्चाङ्गदस्यैवं श्रुत्वा वचनमुत्तमम्।
प्रहृष्टमनसो वाक्यमिदमूचुर्वनौकसः ॥ ५.६४.१८ ॥
અંગદનું આ ઉત્તમ વચન સાંભળીને પ્રસન્ન મનવાળા તે વનવાસી વાનરો આ વાક્ય બોલ્યા.
5.64.19
एवं वक्ष्यति को राजन् प्रभुः सन् वानरर्षभ।
ऐश्वर्यमदमत्तो हि सर्वोऽहमिति मन्यते ॥ ५.६४.१९ ॥
હે રાજા, વાનરશ્રેષ્ઠ, પ્રભુ હોવા છતાં કોણ આવું બોલે? ઐશ્વર્યના મદમાં મત્ત થયેલો દરેક માણસ "હું જ સર્વસ્વ છું" એમ માને છે.
5.64.20
तव चेदं सुसदृशं वाक्यं नान्यस्य कस्यचित्।
सन्नतिर्हि तवाख्याति भविष्यच्छुभयोग्यताम् ॥ ५.६४.२० ॥
આ વચન તને જ અત્યંત યોગ્ય છે, બીજા કોઈને નહીં. નમ્રતા જ તારી ભાવિ શુભની લાયકાત દર્શાવે છે.
5.64.21
सर्वे वयमपि प्राप्तास्तत्र गन्तुं कृतक्षणाः।
स यत्र हरिवीराणां सुग्रीवः पतिरव्ययः ॥ ५.६४.२१ ॥
અમે બધા પણ ત્યાં જવા તૈયાર થઈને આવ્યા છીએ, જ્યાં વાનરવીરોના અવિનાશી સ્વામી સુગ્રીવ છે.
5.64.22
त्वया ह्यनुक्तैर्हरिभिर्नैव शक्यं पदात् पदम्।
क्वचिद् गन्तुं हरिश्रेष्ठ ब्रूमः सत्यमिदं तु ते ॥ ५.६४.२२ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારા આદેશ વિના વાનરો એક પગલું પણ ક્યાંય ભરી શકતા નથી. આ સત્ય અમે તને કહીએ છીએ.
5.64.23
एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्यभाषत।
साधु गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः ॥ ५.६४.२३ ॥
તેઓ આ પ્રમાણે બોલતા હતા ત્યારે અંગદે ઉત્તર આપ્યો: "સારું, ચાલો જઈએ." એમ કહીને એ મહાબળવાન આકાશમાં કૂદી પડ્યા.
5.64.24
उत्पतन्तमनूत्पेतुः सर्वे ते हरियूथपाः।
कृत्वाऽऽकाशं निराकाशं यन्त्रोत्क्षिप्ता इवोपलाः ॥ ५.६४.२४ ॥
ઉપર કૂદેલા અંગદની પાછળ વાનરયૂથપતિઓ બધા પણ કૂદ્યા. આકાશને આકાશરહિત કરતા, યંત્રોથી ફેંકાયેલા પથ્થરોની જેમ તેઓ ચાલ્યા.
5.64.25
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम्।
तेऽम्बरं सहसोत्पत्य वेगवन्तः प्लवङ्गमाः ॥ ५.६४.२५ ॥
અંગદ અને વાનર હનુમાનને આગળ રાખીને, એ વેગવાન વાનરો અચાનક આકાશમાં ઊછળ્યા.
5.64.26
विनदन्तो महानादं घना वातेरिता यथा।
अङ्गदे समनुप्राप्ते सुग्रीवो वानरेश्वरः ॥ ५.६४.२६ ॥
પવનથી ધકેલાયેલાં વાદળોની જેમ મહાનાદ કરતા, અંગદ પહોંચ્યા ત્યારે વાનરેશ્વર સુગ્રીવ.
5.64.27
उवाच शोकसंतप्तं रामं कमललोचनम्।
समाश्वसिहि भद्रं ते दृष्टा देवी न संशयः ॥ ५.६४.२७ ॥
શોકથી સંતપ્ત કમળનયન રામને તેણે કહ્યું: આશ્વાસન પામ, તારું કલ્યાણ થાઓ, દેવી દેખાઈ, એમાં શંકા નથી.
5.64.28
नागन्तुमिह शक्यं तैरतीतसमयैरिह।
अङ्गदस्य प्रहर्षाच्च जानामि शुभदर्शन ॥ ५.६४.२८ ॥
સમય વીતી ગયો હોવાથી તેમનું અહીં આવવું શક્ય નથી; અંગદના હર્ષથી હું જાણું છું, હે શુભદર્શન.
5.64.29
न मत्सकाशमागच्छेत् कृत्ये हि विनिपातिते।
युवराजो महाबाहुः प्लवतामङ्गदो वरः ॥ ५.६४.२९ ॥
કાર્ય બગડી ગયું હોય ત્યારે મારી પાસે ન આવવું જોઈએ; યુવરાજ, મહાબાહુ, કૂદનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ અંગદ.
5.64.30
यद्यप्यकृतकृत्यानामीदृशः स्यादुपक्रमः।
भवेत् तु दीनवदनो भ्रान्तविप्लुतमानसः ॥ ५.६४.३० ॥
જેમનું કાર્ય અધૂરું રહ્યું હોય તેમનો આવો પ્રવેશ થાય તોપણ તે દીન મુખવાળો અને ભ્રાંત, વિક્ષુબ્ધ મનવાળો હશે.
5.64.31
पितृपैतामहं चैतत् पूर्वकैरभिरक्षितम्।
न मे मधुवनं हन्याददृष्ट्वा जनकात्मजाम् ॥ ५.६४.३१ ॥
પિતૃ-પિતામહોએ રક્ષેલું આ મધુવન, જનકપુત્રીને જોયા વિના હું નષ્ટ નહીં કરું.
5.64.32
कौसल्या सुप्रजा राम समाश्वसिहि सुव्रत।
दृष्टा देवी न संदेहो न चान्येन हनूमता ॥ ५.६४.३२ ॥
હે રામ! સુપ્રજા કૌસલ્યાને આશ્વાસન આપો, હે સુવ્રત! દેવી (સીતા) જોવાઈ છે, તેમાં સંદેહ નથી, બીજા કોઈ દ્વારા નહીં, હનુમાન દ્વારા જ.
5.64.33
नह्यन्यः कर्मणो हेतुः साधनेऽस्य हनूमतः।
हनूमतीह सिद्धिश्च मतिश्च मतिसत्तम ॥ ५.६४.३३ ॥
આ કાર્ય સિદ્ધ કરવામાં હનુમાન સિવાય બીજું કોઈ કારણ નથી; અહીં હનુમાન દ્વારા જ સિદ્ધિ અને બુદ્ધિ મળી છે, હે મતિસત્તમ.
5.64.34
व्यवसायश्च शौर्यं च श्रुतं चापि प्रतिष्ठितम्।
जाम्बवान् यत्र नेता स्यादङ्गदश्च हरीश्वरः ॥ ५.६४.३४ ॥
જાંબવાન નેતા હોય અને વાનરેશ્વર અંગદ હોય, ત્યાં દૃઢ નિશ્ચય, શૌર્ય અને શાસ્ત્રજ્ઞાન પણ સુપ્રતિષ્ઠિત હોય છે.
5.64.35
हनूमांश्चाप्यधिष्ठाता न तत्र गतिरन्यथा।
मा भूश्चिन्तासमायुक्तः सम्प्रत्यमितविक्रम ॥ ५.६४.३५ ॥
હનુમાન પણ ત્યાં માર્ગદર્શક છે; નહીંતર બીજો કોઈ માર્ગ નથી. હવે ચિંતામાં ન પડો, હે અમિતવિક્રમ.
5.64.36
यदा हि दर्पितोदग्राः संगताः काननौकसः।
नैषामकृतकार्याणामीदृशः स्यादुपक्रमः ॥ ५.६४.३६ ॥
ગર્વિત અને ઉગ્ર વનવાસી વાનરો જ્યારે એકત્ર થાય છે, ત્યારે જેમણે કાર્ય સાધ્યું નથી તેમનો આવો આરંભ થતો નથી.
5.64.37
वनभङ्गेन जानामि मधूनां भक्षणेन च।
ततः किलकिलाशब्दं शुश्रावासन्नमम्बरे ॥ ५.६४.३७ ॥
વનના ભંગ અને મધના ભક્ષણથી હું જાણું છું. પછી આકાશમાં નજીકથી કિલકિલાટનો અવાજ તેણે સાંભળ્યો.
5.64.38
हनूमत्कर्मदृप्तानां नदतां काननौकसाम्।
किष्किन्धामुपयातानां सिद्धिं कथयतामिव ॥ ५.६४.३८ ॥
હનુમાનના કર્મથી ગર્વિત, ગર્જના કરતા, વનવાસી વાનરોના, જેઓ કિષ્કિંધામાં આવીને સિદ્ધિ કહેતા હતા.
5.64.39
ततः श्रुत्वा निनादं तं कपीनां कपिसत्तमः।
आयताञ्चितलाङ्गूलः सोऽभवद्हृष्टमानसः ॥ ५.६४.३९ ॥
પછી વાનરોના એ નિનાદને સાંભળીને, વાનરશ્રેષ્ઠ, લાંબી અને ઊંચી કરેલી પૂંછડીવાળો, હર્ષિત મનનો થયો.
5.64.40
आजग्मुस्तेऽपि हरयो रामदर्शनकाङ्क्षिणः।
अङ्गदं पुरतः कृत्वा हनूमन्तं च वानरम् ॥ ५.६४.४० ॥
રામને જોવાની ઇચ્છાવાળા તે વાનરો પણ આવ્યા; અંગદને આગળ રાખીને, હનુમાન અને તે વાનરને પણ આગળ રાખીને.
5.64.41
तेऽङ्गदप्रमुखा वीराः प्रहृष्टाश्च मुदान्विताः।
निपेतुर्हरिराजस्य समीपे राघवस्य च ॥ ५.६४.४१ ॥
અંગદ મુખ્ય એવા તે વીરો હર્ષિત અને આનંદિત થઈને વાનરરાજ અને રાઘવની પાસે દંડવત પડ્યા.
5.64.42
हनूमांश्च महाबाहुः प्रणम्य शिरसा ततः।
नियतामक्षतां देवीं राघवाय न्यवेदयत् ॥ ५.६४.४२ ॥
મહાબાહુ હનુમાને મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કર્યા; પછી સંયમી અને અક્ષત દેવીની વાત રાઘવને જણાવી.
5.64.43
दृष्टा देवीति हनुमद्वदनादमृतोपमम्।
आकर्ण्य वचनं रामो हर्षमाप सलक्ष्मणः ॥ ५.६४.४३ ॥
"દેવીને જોયાં" એ હનુમાનના મુખેથી નીકળેલા અમૃત સમાન વચનો સાંભળીને રામ લક્ષ્મણ સાથે હર્ષ પામ્યા.
5.64.44
निश्चितार्थं ततस्तस्मिन् सुग्रीवं पवनात्मजे।
लक्ष्मणः प्रीतिमान् प्रीतं बहुमानादवैक्षत ॥ ५.६४.४४ ॥
ત્યારે કાર્ય નિશ્ચિત થયું જાણીને પ્રેમથી ભરેલા લક્ષ્મણે પવનપુત્ર હનુમાન તરફ ઘણા આદરથી જોયું.
5.64.45
प्रीत्या च परयोपेतो राघवः परवीरहा।
बहुमानेन महता हनूमन्तमवैक्षत ॥ ५.६४.४५ ॥
અત્યંત પ્રેમથી યુક્ત, શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર રાઘવ (રામ) મહા આદરથી હનુમાન તરફ જોવા લાગ્યા.