વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.108.1
अथ संस्मारयामास मातली राघवं तदा।
अजानन्निव किं वीर त्वमेनमनुवर्तसे ॥ ६.१०८.१ ॥
ત્યારે માતલિએ રાઘવને યાદ અપાવ્યું: હે વીર, જાણે તું તેને ઓળખતો ન હોય તેમ તું તેને કેમ અનુસરે છે?
6.108.2
विसृजास्मै वधाय त्वमस्त्रं पैतामहं प्रभो।
विनाशकालः कथितो यः सुरैः सोऽद्य वर्तते ॥ ६.१०८.२ ॥
હે પ્રભુ, તેના વધ માટે પૈતામહ અસ્ત્ર છોડ; દેવોએ જેને વિનાશકાળ કહ્યો હતો તે આજે આવ્યો છે.
6.108.3
ततः संस्मारितो रामस्तेन वाक्येन मातलेः।
जग्राह स शरं दीप्तं निःश्वसन्तमिवोरगम् ॥ ६.१०८.३ ॥
માતલિના તે વચનથી યાદ અપાયેલા રામે ફૂંફાડા મારતા સર્પ જેવું ચમકતું બાણ ઉપાડ્યું.
6.108.4
यं तस्मै प्रथमं प्रादादगस्त्यो भगवानृषिः।
ब्रह्मदत्तं महद् बाणममोघं युधि वीर्यवान् ॥ ६.१०८.४ ॥
પ્રથમ ભગવાન અગસ્ત્ય ઋષિએ તેને આપેલું, બ્રહ્માએ આપેલું, યુદ્ધમાં અમોઘ એવું તે મહાન બાણ — પરાક્રમીનું.
6.108.5
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा।
दत्तं सुरपतेः पूर्वं त्रिलोकजयकांक्षिणः ॥ ६.१०८.५ ॥
પૂર્વે અમિત તેજસ્વી બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર માટે આ બનાવ્યું; ત્રિલોક જીતવાની ઇચ્છાવાળા દેવરાજને પહેલાં આપ્યું.
6.108.6
यस्य वाजेषु पवनः फले पावकभास्करौ।
शरीरमाकाशमयं गौरवे मेरुमन्दरौ ॥ ६.१०८.६ ॥
જેના પીંછાઓમાં વાયુ, અગ્રભાગમાં અગ્નિ અને સૂર્ય, શરીર આકાશમય અને ભારમાં મેરુ તથા મંદર પર્વત છે તે.
6.108.7
जाज्वल्यमानं वपुषा सुपुङ्खं हेमभूषितम्।
तेजसा सर्वभूतानां कृतं भास्करवर्चसम् ॥ ६.१०८.७ ॥
પોતાના રૂપથી ઝળહળતું, સુંદર પીંછાંવાળું, સોનાથી શણગારેલું એ બાણ પોતાના તેજથી સર્વ પ્રાણીઓ માટે સૂર્ય સમાન બનાવાયું હતું.
6.108.8
सधूममिव कालाग्निं दीप्तमाशीविषोपमम्।
नरनागाश्ववृन्दानां भेदनं क्षिप्रकारिणम् ॥ ६.१०८.८ ॥
ધુમાડા સાથેના કાળાગ્નિ સમાન, ઝેરી સાપ જેવું ઝળહળતું એ બાણ માણસો, હાથીઓ અને ઘોડાઓના સમૂહોને ઝડપથી વીંધનારું હતું.
6.108.9
द्वाराणां परिघाणां च गिरीणां चापि भेदनम्।
नानारुधिरदिग्धाङ्गं मेदोदिग्धं सुदारुणम् ॥ ६.१०८.९ ॥
એ દરવાજા, આગળિયા અને પર્વતોને પણ વીંધનારું હતું; વિવિધ લોહી અને ચરબીથી લેપાયેલા અંગોવાળું એ અતિ ભયંકર હતું.
6.108.10
वज्रसारं महानादं नानासमितिदारुणम्।
सर्ववित्रासनं भीमं श्वसन्तमिव पन्नगम् ॥ ६.१०८.१० ॥
વજ્ર સમાન મજબૂત, મહાનાદ કરનારું, અનેક યુદ્ધોમાં ભયંકર, સૌને ત્રાસ આપનારું, ભીષણ; ફૂંફાડા મારતા સાપ જેવું.
6.108.11
कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम्।
नित्यभक्षप्रदं युद्धे यमरूपं भयावहम् ॥ ६.१०८.११ ॥
કંક, ગીધ, બગલા, શિયાળોના સમૂહ અને રાક્ષસોને યુદ્ધમાં નિત્ય ભોજન આપનારું; યમના રૂપવાળું અને ભય ઉપજાવનારું.
6.108.12
नन्दनं वानरेन्द्राणां रक्षसामवसादनम्।
वाजितं विविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ॥ ६.१०८.१२ ॥
વાનરરાજાઓને આનંદ આપનારું અને રાક્ષસોનો નાશ કરનારું; ગરુડના સુંદર, વિચિત્ર વિવિધ પીંછાંથી શણગારેલું.
6.108.13
तमुत्तमेषुं लोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम्।
द्विषतां कीर्तिहरणं प्रहर्षकरमात्मनः ॥ ६.१०८.१३ ॥
લોકોમાં શ્રેષ્ઠ એ બાણ, જે ઇક્ષ્વાકુ-વંશનો ભય નાશ કરનારું હતું, શત્રુઓની કીર્તિ હરનારું અને પોતાને હર્ષ આપનારું હતું.
6.108.14
अभिमन्त्र्य ततो रामस्तं महेषुं महाबलः।
वेदप्रोक्तेन विधिना संदधे कार्मुके बली ॥ ६.१०८.१४ ॥
પછી મહાબલી રામે તે મહાન બાણને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરી, વેદોક્ત વિધિથી બળપૂર્વક ધનુષ્ય પર સાંધ્યું.
6.108.15
तस्मिन् संधीयमाने तु राघवेण शरोत्तमे।
सर्वभूतानि संत्रेसुश्चचाल च वसुंधरा ॥ ६.१०८.१५ ॥
રાઘવ જ્યારે તે શ્રેષ્ઠ બાણ સાંધી રહ્યા, ત્યારે બધાં પ્રાણીઓ ભયભીત થયાં અને પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી.
6.108.16
स रावणाय संक्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम्।
चिक्षेप परमायत्तः शरं मर्मविदारणम् ॥ ६.१०८.१६ ॥
તે ક્રોધે ભરાઈ ધનુષ્યને પૂરેપૂરું ખેંચી, પરમ પ્રયત્નથી મર્મસ્થાનને વીંધનારું બાણ રાવણ પર છોડ્યું.
6.108.17
स वज्र इव दुर्धर्षो वज्रिबाहुविसर्जितः।
कृतान्त इव चावार्यो न्यपतद् रावणोरसि ॥ ६.१०८.१७ ॥
વજ્રધારીના બાહુથી છૂટેલું તે બાણ, વજ્ર જેવું દુર્ધર્ષ અને કૃતાંત જેવું અનિવાર્ય બનીને રાવણની છાતી પર પડ્યું.
6.108.18
स विसृष्टो महावेगः शरीरान्तकरः परः।
बिभेद हृदयं तस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ ६.१०८.१८ ॥
છોડાયેલા તે મહાવેગવાન, દેહનો અંત કરનારા પરમ બાણે તે દુરાત્મા રાવણનું હૃદય વીંધી નાખ્યું.
6.108.19
रुधिराक्तः स वेगेन शरीरान्तकरः शरः।
रावणस्य हरन् प्राणान् विवेश धरणीतलम् ॥ ६.१०८.१९ ॥
લોહીથી ખરડાયેલું તે બાણ વેગથી, શરીરનો અંત લાવનારું તે બાણ, રાવણના પ્રાણ હરીને ધરતીના તળમાં પ્રવેશ્યું.
6.108.20
स शरो रावणं हत्वा रुधिरार्द्रकृतच्छविः।
कृतकर्मा निभृतवत् स तूणीं पुनराविशत् ॥ ६.१०८.२० ॥
તે બાણ રાવણને હણીને, લોહીથી ભીની ચમકવાળું, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને, શાંતિથી ફરી ભાથામાં પ્રવેશ્યું.
6.108.21
तस्य हस्ताद्धतस्याशु कार्मुकं तत् ससायकम्।
निपपात सह प्राणैर्भ्रश्यमानस्य जीवितात् ॥ ६.१०८.२१ ॥
ઘાયલ થયેલાના હાથમાંથી તરત તે ધનુષ્ય, બાણ સહિત, પડી ગયું; પ્રાણ સાથે, જીવનમાંથી સરકી રહેલાની સાથે.
6.108.22
गतासुर्भीमवेगस्तु नैर्ऋतेन्द्रो महाद्युतिः।
पपात स्यन्दनाद् भूमौ वृत्रो वज्रहतो यथा ॥ ६.१०८.२२ ॥
પ્રાણ ગયેલો ભયંકર વેગવાળો, મહાન તેજસ્વી રાક્ષસરાજ રથ પરથી ભૂમિ પર પડ્યો, વજ્રથી હણાયેલા વૃત્ર જેવો.
6.108.23
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ हतशेषा निशाचराः।
हतनाथा भयत्रस्ताः सर्वतः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ ६.१०८.२३ ॥
તેને ભૂમિ પર પડેલો જોઈને, બાકી રહેલા નિશાચરો, સ્વામી ગુમાવીને ભયથી કંપતા, ચારેય દિશામાં ભાગી ગયા.
6.108.24
नर्दन्तश्चाभिपेतुस्तान् वानरा द्रुमयोधिनः।
दशग्रीववधं दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः ॥ ६.१०८.२४ ॥
ગર્જના કરતા, વૃક્ષોથી લડતા વાનરો તેમના પર તૂટી પડ્યા; દશગ્રીવનો વધ જોઈને, જીત મળી એમ માનતા વાનરો.
6.108.25
अर्दिता वानरैर्हृष्टैर्लङ्कामभ्यपतन् भयात्।
हताश्रयत्वात् करुणैर्बाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ॥ ६.१०८.२५ ॥
વાનરોથી પીડાયેલા તેઓ ભયથી લંકા તરફ દોડ્યા; આશ્રય નાશ પામ્યો હોવાથી તેમના મુખ આંસુથી કરુણ બની ગયાં હતાં.
6.108.26
ततो विनेदुः संहृष्टा वानरा जितकाशिनः।
वदन्तो राघवजयं रावणस्य च तद्वधम् ॥ ६.१०८.२६ ॥
ત્યારે આનંદિત અને વિજયી વાનરો ગર્જી ઊઠ્યા; રાઘવની જય અને રાવણના વધની ઘોષણા કરતાં.
6.108.27
अथान्तरिक्षे व्यनदत् सौम्यस्त्रिदशदुन्दुभिः।
दिव्यगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ ॥ ६.१०८.२७ ॥
ત્યારે આકાશમાં દેવોની દુંદુભિ ગુંજી ઊઠી; ત્યાં દિવ્ય સુગંધ વહન કરતો અતિ સુખદ પવન વાયો.
6.108.28
निपपातान्तरिक्षाच्च पुष्पवृष्टिस्तदा भुवि।
किरन्ती राघवरथं दुरावापा मनोहरा ॥ ६.१०८.२८ ॥
ત્યારે આકાશમાંથી પુષ્પવર્ષા ધરતી પર પડી; રાઘવના રથ પર વિખરાયેલી તે દુર્લભ અને મનોહર હતી.
6.108.29
राघवस्तवसंयुक्ता गगने च विशुश्रुवे।
साधुसाध्विति वागग्र्या देवतानां महात्मनाम् ॥ ६.१०८.२९ ॥
રાઘવની સ્તુતિ સાથેનો અવાજ આકાશમાં પણ સંભળાયો; મહાત્મા દેવોની શ્રેષ્ઠ વાણી "સાધુ! સાધુ!" કહેતી હતી.
6.108.30
आविवेश महान् हर्षो देवानां चारणैः सह।
रावणे निहते रौद्रे सर्वलोकभयंकरे ॥ ६.१०८.३० ॥
દેવો અને ચારણોમાં મહાન હર્ષ પ્રવેશ્યો; સર્વલોકને ભયભીત કરનાર ભયંકર રાવણ હણાયો ત્યારે.
6.108.31
ततः सकामं सुग्रीवमङ्गदं च विभीषणम्।
चकार राघवः प्रीतो हत्वा राक्षसपुंगवम् ॥ ६.१०८.३१ ॥
રાક્ષસશ્રેષ્ઠને હણીને રાઘવે પ્રસન્ન થઈ સુગ્રીવ, અંગદ અને વિભીષણને તેમની ઇચ્છા પૂર્ણ થયેલા બનાવ્યા.
6.108.32
ततः प्रजग्मुः प्रशमं मरुद्गणा
दिशः प्रसेदुर्विमलं नभोऽभवत्।
मही चकम्पे न च मारुतो ववौ
स्थिरप्रभश्चाप्यभवद् दिवाकरः ॥ ६.१०८.३२ ॥
ત્યારે મરુદ્ગણો શાંત થઈ ચાલ્યા ગયા; દિશાઓ નિર્મળ થઈ, આકાશ સ્વચ્છ થયું; પૃથ્વી ધ્રૂજી નહિ, પવન વાયો નહિ, સૂર્ય સ્થિર પ્રકાશવાળો થયો.
6.108.33
ततस्तु सुग्रीवविभीषणाङ्गदाः
सुहृद्विशिष्टाः सहलक्ष्मणस्तदा।
समेत्य हृष्टा विजयेन राघवं
रणेऽभिरामं विधिनाभ्यपूजयन् ॥ ६.१०८.३३ ॥
ત્યારે સુગ્રીવ, વિભીષણ અને અંગદ, મિત્રોમાં શ્રેષ્ઠ, લક્ષ્મણ સહિત વિજયથી હર્ષિત થઈ રાઘવ પાસે આવ્યા અને યુદ્ધમાં સુંદર રાઘવની વિધિ મુજબ પૂજા કરી.
6.108.34
स तु निहतरिपुः स्थिरप्रतिज्ञः
स्वजनबलाभिवृतो रणे बभूव।
रघुकुलनृपनन्दनो महौजा-
स्त्रिदशगणैरभिसंवृतो महेन्द्रः ॥ ६.१०८.३४ ॥
તે શત્રુઓનો નાશ કરીને, દૃઢ પ્રતિજ્ઞાવાળો, પોતાના લોકો અને સેનાથી ઘેરાયેલો યુદ્ધમાં હતો; રઘુકુળના રાજકુમાર, મહાતેજસ્વી, દેવગણોથી ઘેરાયેલા મહેન્દ્ર સમાન.