वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.108
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.108.1
अथ संस्मारयामास मातली राघवं तदा।
अजानन्निव किं वीर त्वमेनमनुवर्तसे ॥ ६.१०८.१ ॥
तेव्हा मातलीने राघवाला स्मरण करून दिले: हे वीरा, जणू तू त्याला ओळखत नाहीस, तरी तू त्याच्या मागे का जातोस?
6.108.2
विसृजास्मै वधाय त्वमस्त्रं पैतामहं प्रभो।
विनाशकालः कथितो यः सुरैः सोऽद्य वर्तते ॥ ६.१०८.२ ॥
हे प्रभो, याच्या वधासाठी पैतामह अस्त्र सोड; देवांनी ज्याला विनाशकाल म्हटले होते, तो आज उपस्थित आहे.
6.108.3
ततः संस्मारितो रामस्तेन वाक्येन मातलेः।
जग्राह स शरं दीप्तं निःश्वसन्तमिवोरगम् ॥ ६.१०८.३ ॥
मातलीच्या त्या शब्दांनी स्मरण दिलेल्या रामाने फुत्कार टाकणाऱ्या सर्पासारखा तेजस्वी बाण उचलला.
6.108.4
यं तस्मै प्रथमं प्रादादगस्त्यो भगवानृषिः।
ब्रह्मदत्तं महद् बाणममोघं युधि वीर्यवान् ॥ ६.१०८.४ ॥
प्रथम भगवान अगस्त्य ऋषींनी ज्याला दिलेला, ब्रह्मदेवाने दिलेला, युद्धात अचूक असा तो महान बाण — पराक्रमी वीराचा.
6.108.5
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा।
दत्तं सुरपतेः पूर्वं त्रिलोकजयकांक्षिणः ॥ ६.१०८.५ ॥
पूर्वी अमित तेजस्वी ब्रह्मदेवाने इंद्रासाठी हा निर्मिला; त्रिलोकजयाची इच्छा धरणाऱ्या देवराजाला आधी दिला.
6.108.6
यस्य वाजेषु पवनः फले पावकभास्करौ।
शरीरमाकाशमयं गौरवे मेरुमन्दरौ ॥ ६.१०८.६ ॥
ज्याच्या पंखांत वायू, टोकात अग्नी व सूर्य, शरीर आकाशमय आणि वजनात मेरू व मंदर पर्वत आहेत, असा तो.
6.108.7
जाज्वल्यमानं वपुषा सुपुङ्खं हेमभूषितम्।
तेजसा सर्वभूतानां कृतं भास्करवर्चसम् ॥ ६.१०८.७ ॥
आपल्या रूपाने तळपणारा, सुंदर पंख असलेला, सोन्याने सजवलेला तो बाण आपल्या तेजाने सर्व प्राण्यांना सूर्यासमान भासत होता.
6.108.8
सधूममिव कालाग्निं दीप्तमाशीविषोपमम्।
नरनागाश्ववृन्दानां भेदनं क्षिप्रकारिणम् ॥ ६.१०८.८ ॥
धुरासह प्रलयाग्नीसारखा, विषारी सर्पासारखा तळपणारा तो बाण मानव, हत्ती आणि घोड्यांच्या समूहांना क्षणात भेदणारा होता.
6.108.9
द्वाराणां परिघाणां च गिरीणां चापि भेदनम्।
नानारुधिरदिग्धाङ्गं मेदोदिग्धं सुदारुणम् ॥ ६.१०८.९ ॥
तो दरवाजे, अडसर आणि पर्वतांनाही भेदणारा होता; विविध रक्ताने आणि चरबीने माखलेल्या अंगांचा तो अत्यंत भयंकर होता.
6.108.10
वज्रसारं महानादं नानासमितिदारुणम्।
सर्ववित्रासनं भीमं श्वसन्तमिव पन्नगम् ॥ ६.१०८.१० ॥
वज्रासारखा दृढ, महानाद करणारा, अनेक युद्धांत भयंकर, सर्वांना त्रास देणारा, भीषण; फुत्कारणाऱ्या सर्पासारखा.
6.108.11
कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम्।
नित्यभक्षप्रदं युद्धे यमरूपं भयावहम् ॥ ६.१०८.११ ॥
कंक, गिधाड्या, बगळे, कोल्ह्यांचे समूह व राक्षस यांना युद्धात नित्य अन्न देणारा; यमरूप आणि भय निर्माण करणारा.
6.108.12
नन्दनं वानरेन्द्राणां रक्षसामवसादनम्।
वाजितं विविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः ॥ ६.१०८.१२ ॥
वानरश्रेष्ठांना आनंद देणारा आणि राक्षसांचा नाश करणारा; गरुडाच्या सुंदर, विचित्र विविध पंखांनी सजवलेला.
6.108.13
तमुत्तमेषुं लोकानामिक्ष्वाकुभयनाशनम्।
द्विषतां कीर्तिहरणं प्रहर्षकरमात्मनः ॥ ६.१०८.१३ ॥
लोकांमध्ये श्रेष्ठ असा तो बाण, जो इक्ष्वाकु-वंशाचे भय नष्ट करणारा होता, शत्रूंची कीर्ती हरण करणारा आणि स्वतःला हर्ष देणारा होता.
6.108.14
अभिमन्त्र्य ततो रामस्तं महेषुं महाबलः।
वेदप्रोक्तेन विधिना संदधे कार्मुके बली ॥ ६.१०८.१४ ॥
नंतर महाबली रामाने त्या महान बाणाला मंत्राने अभिमंत्रित करून, वेदांत सांगितलेल्या विधीने बलपूर्वक धनुष्यावर योजिला.
6.108.15
तस्मिन् संधीयमाने तु राघवेण शरोत्तमे।
सर्वभूतानि संत्रेसुश्चचाल च वसुंधरा ॥ ६.१०८.१५ ॥
राघवाने तो श्रेष्ठ बाण जोडत असता सर्व प्राणी भयभीत झाले आणि पृथ्वी हादरली.
6.108.16
स रावणाय संक्रुद्धो भृशमायम्य कार्मुकम्।
चिक्षेप परमायत्तः शरं मर्मविदारणम् ॥ ६.१०८.१६ ॥
तो संतापून धनुष्य पूर्ण ओढून, परम प्रयत्नाने मर्मस्थळ भेदणारा बाण रावणावर सोडला.
6.108.17
स वज्र इव दुर्धर्षो वज्रिबाहुविसर्जितः।
कृतान्त इव चावार्यो न्यपतद् रावणोरसि ॥ ६.१०८.१७ ॥
वज्रधारीच्या बाहूंनी सोडलेला तो बाण वज्रासारखा दुर्धर्ष आणि कृतान्तासारखा अनिवार्य होऊन रावणाच्या छातीवर पडला.
6.108.18
स विसृष्टो महावेगः शरीरान्तकरः परः।
बिभेद हृदयं तस्य रावणस्य दुरात्मनः ॥ ६.१०८.१८ ॥
सोडलेल्या त्या महावेगवान, देहाचा अंत करणाऱ्या परम बाणाने त्या दुरात्मा रावणाचे हृदय भेदले.
6.108.19
रुधिराक्तः स वेगेन शरीरान्तकरः शरः।
रावणस्य हरन् प्राणान् विवेश धरणीतलम् ॥ ६.१०८.१९ ॥
रक्ताने माखलेला तो बाण वेगाने, शरीराचा अंत करणारा तो बाण, रावणाचे प्राण हरण करत धरणीतलात शिरला.
6.108.20
स शरो रावणं हत्वा रुधिरार्द्रकृतच्छविः।
कृतकर्मा निभृतवत् स तूणीं पुनराविशत् ॥ ६.१०८.२० ॥
तो बाण रावणाला मारून, रक्ताने ओलसर झालेल्या तेजाने, आपले कर्म पूर्ण करून, शांतपणे पुन्हा भाथ्यात शिरला.
6.108.21
तस्य हस्ताद्धतस्याशु कार्मुकं तत् ससायकम्।
निपपात सह प्राणैर्भ्रश्यमानस्य जीवितात् ॥ ६.१०८.२१ ॥
घायल झालेल्याच्या हातातून लगेच ते धनुष्य, बाणासह, पडले; प्राणांसह, जीवनातून निसटणाऱ्याच्या बरोबर.
6.108.22
गतासुर्भीमवेगस्तु नैर्ऋतेन्द्रो महाद्युतिः।
पपात स्यन्दनाद् भूमौ वृत्रो वज्रहतो यथा ॥ ६.१०८.२२ ॥
प्राण गेलेला भयंकर वेगाचा, महान तेजस्वी राक्षसराज रथातून भूमीवर कोसळला, वज्राने मारलेल्या वृत्रासारखा.
6.108.23
तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ हतशेषा निशाचराः।
हतनाथा भयत्रस्ताः सर्वतः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ ६.१०८.२३ ॥
त्याला भूमीवर पडलेले पाहून, उरलेले निशाचर, स्वामी गमावून भयाने थरथरत, सर्व दिशांना पळून गेले.
6.108.24
नर्दन्तश्चाभिपेतुस्तान् वानरा द्रुमयोधिनः।
दशग्रीववधं दृष्ट्वा वानरा जितकाशिनः ॥ ६.१०८.२४ ॥
गर्जना करत, झाडांनी लढणारे वानर त्यांच्यावर तुटून पडले; दशग्रीवाचा वध पाहून, विजयी झालो असे मानणारे वानर.
6.108.25
अर्दिता वानरैर्हृष्टैर्लङ्कामभ्यपतन् भयात्।
हताश्रयत्वात् करुणैर्बाष्पप्रस्रवणैर्मुखैः ॥ ६.१०८.२५ ॥
वानरांनी पीडित झालेले ते भयभीत होऊन लंकेकडे धावले; आश्रय नष्ट झाल्यामुळे त्यांची तोंडे अश्रूंनी करुणाजनक झाली होती.
6.108.26
ततो विनेदुः संहृष्टा वानरा जितकाशिनः।
वदन्तो राघवजयं रावणस्य च तद्वधम् ॥ ६.१०८.२६ ॥
तेव्हा आनंदित आणि विजयी झालेले वानर गर्जू लागले; राघवाचा विजय आणि रावणाचा वध घोषित करत.
6.108.27
अथान्तरिक्षे व्यनदत् सौम्यस्त्रिदशदुन्दुभिः।
दिव्यगन्धवहस्तत्र मारुतः सुसुखो ववौ ॥ ६.१०८.२७ ॥
तेव्हा आकाशात देवांची दुंदुभी निनादली; तेथे दिव्य सुगंध वाहून नेणारा अत्यंत सुखद वारा वाहू लागला.
6.108.28
निपपातान्तरिक्षाच्च पुष्पवृष्टिस्तदा भुवि।
किरन्ती राघवरथं दुरावापा मनोहरा ॥ ६.१०८.२८ ॥
तेव्हा आकाशातून फुलांचा वर्षाव जमिनीवर पडला; राघवाच्या रथावर विखुरलेला तो दुर्लभ आणि मनोहर होता.
6.108.29
राघवस्तवसंयुक्ता गगने च विशुश्रुवे।
साधुसाध्विति वागग्र्या देवतानां महात्मनाम् ॥ ६.१०८.२९ ॥
राघवाच्या स्तुतीने युक्त वाणी आकाशातही ऐकू आली; महात्मा देवांची श्रेष्ठ वाणी "साधु! साधु!" म्हणत होती.
6.108.30
आविवेश महान् हर्षो देवानां चारणैः सह।
रावणे निहते रौद्रे सर्वलोकभयंकरे ॥ ६.१०८.३० ॥
देव आणि चारणांमध्ये मोठा आनंद पसरला; सर्वलोकांना भय देणारा क्रूर रावण मारला गेला तेव्हा.
6.108.31
ततः सकामं सुग्रीवमङ्गदं च विभीषणम्।
चकार राघवः प्रीतो हत्वा राक्षसपुंगवम् ॥ ६.१०८.३१ ॥
मग्न राक्षसश्रेष्ठाला मारून राघवाने प्रसन्न होऊन सुग्रीव, अंगद व विभीषण यांना त्यांच्या इच्छा पूर्ण झालेले केले.
6.108.32
ततः प्रजग्मुः प्रशमं मरुद्गणा
दिशः प्रसेदुर्विमलं नभोऽभवत्।
मही चकम्पे न च मारुतो ववौ
स्थिरप्रभश्चाप्यभवद् दिवाकरः ॥ ६.१०८.३२ ॥
तेव्हा मरुद्गण शांत होऊन गेले; दिशा निर्मल झाल्या, आकाश स्वच्छ झाले; पृथ्वी कंपली नाही, वारा वाहिला नाही, सूर्य स्थिर प्रभेचा झाला.
6.108.33
ततस्तु सुग्रीवविभीषणाङ्गदाः
सुहृद्विशिष्टाः सहलक्ष्मणस्तदा।
समेत्य हृष्टा विजयेन राघवं
रणेऽभिरामं विधिनाभ्यपूजयन् ॥ ६.१०८.३३ ॥
तेव्हा सुग्रीव, विभीषण आणि अंगद, मित्रांमधील श्रेष्ठ, लक्ष्मणासह विजयाने आनंदित होऊन राघवाजवळ आले व युद्धात सुंदर अशा राघवाची विधिपूर्वक पूजा केली.
6.108.34
स तु निहतरिपुः स्थिरप्रतिज्ञः
स्वजनबलाभिवृतो रणे बभूव।
रघुकुलनृपनन्दनो महौजा-
स्त्रिदशगणैरभिसंवृतो महेन्द्रः ॥ ६.१०८.३४ ॥
तो शत्रूंचा नाश करून, स्थिर प्रतिज्ञेचा, आपल्या माणसांनी व सैन्याने वेढलेला रणात होता; रघुकुलातील राजपुत्र, महातेजस्वी, देवगणांनी वेढलेल्या महेंद्रासारखा.