वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.30.1
ततस्तमक्षोभ्यबलं लङ्काधिपतये चराः।
सुवेले राघवं शैले निविष्टं प्रत्यवेदयन् ॥ ६.३०.१ ॥
तेव्हा हेरांनी लंकाधिपतीला कळवले की अक्षोभ्य बलाचा राघव सुवेल पर्वतावर तळ ठोकून आहे.
6.30.2
चाराणां रावणः श्रुत्वा प्राप्तं रामं महाबलम्।
जातोद्वेगोऽभवत् किंचिच्छार्दूलं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.३०.२ ॥
हेरांचे बोलणे ऐकून रावण किंचित अस्वस्थ झाला आणि त्या राक्षस-शार्दूलाने हे शब्द उच्चारले.
6.30.3
अयथावच्च ते वर्णो दीनश्चासि निशाचर।
नासि कच्चिदमित्राणां क्रुद्धानां वशमागतः ॥ ६.३०.३ ॥
अरे निशाचरा! तुझा वर्ण बदलला आहे आणि तू दीन दिसतोस. क्रुद्ध शत्रूंच्या तावडीत तू सापडलास का?
6.30.4
तदा राक्षसशार्दूलं शार्दूलो भयविक्लवः ॥ ६.३०.४ ॥
तेव्हा भयाने व्याकूळ झालेला शार्दूल (शुक) त्या राक्षस-शार्दूलाशी बोलला.
6.30.5
न ते चारयितुं शक्या राजन् वानरपुङ्गवाः।
विक्रान्ता बलवन्तश्च राघवेण च रक्षिताः ॥ ६.३०.५ ॥
हे राजा! वानरश्रेष्ठांवर तुला हेरगिरी करता येणार नाही; ते पराक्रमी, बलवान आणि राघवाने संरक्षित आहेत.
6.30.6
नापि सम्भाषितुं शक्याः सम्प्रश्नोऽत्र न लभ्यते।
सर्वतो रक्ष्यते पन्था वानरैः पर्वतोपमैः ॥ ६.३०.६ ॥
त्यांच्याशी बोलणेही शक्य नाही, येथे चौकशीही मिळत नाही; पर्वतासारख्या वानरांनी सर्वत्र वाट राखलेली आहे.
6.30.7
प्रविष्टमात्रे ज्ञातोऽहं बले तस्मिन् विचारिते।
बलाद् गृहीतो रक्षोभिर्बहुधास्मि विचारितः ॥ ६.३०.७ ॥
मी आत प्रवेश करताच त्या सैन्यात मला ओळखले गेले. चौकशी झाल्यावर राक्षसांनी बळजबरीने मला पकडले आणि अनेक प्रकारे माझी विचारपूस केली.
6.30.8
जानुभिर्मुष्टिभिर्दन्तैस्तलैश्चाभिहतो भृशम्।
परिणीतोऽस्मि हरिभिर्बलमध्ये अमर्षणैः ॥ ६.३०.८ ॥
गुडघे, मुठी, दात आणि तळहातांनी मला जोरदार मार दिला गेला. क्रोधित वानरांनी मला सैन्याच्या मध्यभागी फिरवले.
6.30.9
परिणीय च सर्वत्र नीतोऽहं रामसंसदि।
रुधिरस्राविदीनाङ्गो विह्वलश्चलितेन्द्रियः ॥ ६.३०.९ ॥
सर्वत्र फिरवून त्यांनी मला रामाच्या सभेत नेले. रक्त वाहणाऱ्या अंगांनी मी दीन, व्याकूळ आणि इंद्रियांनी विचलित झालो होतो.
6.30.10
हरिभिर्वध्यमानश्च याचमानः कृताञ्जलिः।
राघवेण परित्रातो मा मेति च यदृच्छया ॥ ६.३०.१० ॥
वानरांकडून मारला जात असताना, हात जोडून याचना करणाऱ्या मला, 'मला मारू नका, मला मारू नका' असे म्हणत असताना, योगायोगाने राघवाने वाचवले.
6.30.11
एष शैलशिलाभिस्तु पूरयित्वा महार्णवम्।
द्वारमाश्रित्य लङ्काया रामस्तिष्ठति सायुधः ॥ ६.३०.११ ॥
हाच राम — पर्वतांच्या शिळांनी महासागर भरून लंकेच्या द्वारी शस्त्रांसह उभा आहे.
6.30.12
गरुडव्यूहमास्थाय सर्वतो हरिभिर्वृतः।
मां विसृज्य महातेजा लङ्कामेवातिवर्तते ॥ ६.३०.१२ ॥
गरुड व्यूह रचून, सर्वत्र वानरांनी वेढलेले महातेजस्वी राम मला सोडून लंकेच्या दिशेने पुढे जात आहेत.
6.30.13
पुरा प्राकारमायाति क्षिप्रमेकतरं कुरु।
सीतां वापि प्रयच्छाशु युद्धं वापि प्रदीयताम् ॥ ६.३०.१३ ॥
प्रथम तो प्राकाराकडे येत आहे. लवकर दोनपैकी एक करा — सीतेला त्वरित परत करा, किंवा युद्ध द्या.
6.30.14
मनसा तत् तदा प्रेक्ष्य तच्छ्रुत्वा राक्षसाधिपः।
शार्दूलं सुमहद्वाक्यमथोवाच स रावणः ॥ ६.३०.१४ ॥
मनात त्याचा विचार करून आणि ते ऐकून, तेव्हा त्या राक्षसराज रावणाने शार्दूलाला हे महान वचन सांगितले.
6.30.15
यदि मां प्रतियुध्यन्ते देवगन्धर्वदानवाः।
नैव सीतां प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि ॥ ६.३०.१५ ॥
देव, गंधर्व आणि दानव माझ्याशी युद्ध करतील तरी, सर्व लोकांच्या भयानेही मी सीतेला देणार नाही.
6.30.16
एवमुक्त्वा महातेजा रावणः पुनरब्रवीत्।
चरिता भवता सेना केऽत्र शूराः प्लवंगमाः ॥ ६.३०.१६ ॥
असे बोलून महातेजस्वी रावण पुन्हा म्हणाला: 'तू सैन्याची पाहणी केली आहेस; येथे कोण शूर वानर आहेत?'
6.30.17
किंप्रभाः कीदृशाः सौम्य वानरा ये दुरासदाः।
कस्य पुत्राश्च पौत्राश्च तत्त्वमाख्याहि राक्षस ॥ ६.३०.१७ ॥
हे सौम्य, जे दुर्जय वानर आहेत ते कोणत्या तेजाचे आणि कसे आहेत? कोणाचे पुत्र आणि पौत्र आहेत? हे राक्षसा, खरे सांग.
6.30.18
तथात्र प्रतिपत्स्यामि ज्ञात्वा तेषां बलाबलम्।
अवश्यं खलु संख्यानं कर्तव्यं युद्धमिच्छता ॥ ६.३०.१८ ॥
तर इथे त्यांचे बलाबल जाणून मी कृती करीन; युद्धाची इच्छा असणाऱ्याने निश्चितच मोजदाद केली पाहिजे.
6.30.19
अथैवमुक्तः शार्दूलो रावणेनोत्तमश्चरः।
इदं वचनमारेभे वक्तुं रावणसंनिधौ ॥ ६.३०.१९ ॥
रावणाने असे सांगितल्यावर उत्तम गुप्तहेर शार्दूल रावणासमोर हे वचन बोलू लागला.
6.30.20
अथर्क्षरजसः पुत्रो युधि राजन् सुदुर्जयः।
गद्गदस्याथ पुत्रोऽत्र जाम्बवानिति विश्रुतः ॥ ६.३०.२० ॥
हे राजा! युद्धात अजेय असलेला ऋक्षरजाचा पुत्र आणि गद्गदाचा पुत्र, जो येथे जाम्बवान नावाने प्रसिद्ध आहे.
6.30.21
गद्गदस्याथ पुत्रोऽन्यो गुरुपुत्रः शतक्रतोः।
कदनं यस्य पुत्रेण कृतमेकेन रक्षसाम् ॥ ६.३०.२१ ॥
गद्गदाचा दुसरा पुत्र, शतक्रतूच्या (इंद्राच्या) गुरूचा पुत्र; ज्याच्या एकट्या पुत्राने राक्षसांचा संहार केला होता.
6.30.22
सुषेणश्चात्र धर्मात्मा पुत्रो धर्मस्य वीर्यवान्।
सौम्यः सोमात्मजश्चात्र राजन् दधिमुखः कपिः ॥ ६.३०.२२ ॥
येथे धर्मात्मा सुषेणही आहे, तो धर्माचा पराक्रमी पुत्र आहे; हे राजा! सोमाचा पुत्र सौम्य दधिमुख वानरही येथे आहे.
6.30.23
सुमुखो दुर्मुखश्चात्र वेगदर्शी च वानरः।
मृत्युर्वानररूपेण नूनं सृष्टः स्वयंभुवा ॥ ६.३०.२३ ॥
येथे सुमुख आणि दुर्मुख, आणि वेगदर्शी नावाचा वानरही आहे; निश्चितच स्वयंभूने वानररूपात मृत्यूलाच निर्माण केले आहे.
6.30.24
पुत्रो हुतवहस्यात्र नीलः सेनापतिः स्वयम्।
अनिलस्य तु पुत्रोऽत्र हनूमानिति विश्रुतः ॥ ६.३०.२४ ॥
अग्नीचा पुत्र, सेनापती नील स्वतः येथे आहे; आणि वायूचा पुत्र, येथे हनुमान नावाने प्रसिद्ध आहे.
6.30.25
नप्ता शक्रस्य दुर्धर्षो बलवानङ्गदो युवा।
मैन्दश्च द्विविदश्चोभौ बलिनावश्विसम्भवौ ॥ ६.३०.२५ ॥
इंद्राचा नातू, दुर्धर्ष, बलवान तरुण अंगद; तसेच मैंद आणि द्विविद — अश्विनीदेवांपासून जन्मलेले हे दोन बलशाली.
6.30.26
पुत्रा वैवस्वतस्याथ पञ्च कालान्तकोपमाः।
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ॥ ६.३०.२६ ॥
वैवस्वत यमाचे पाच पुत्र, काळ आणि अंतकासारखे — गज, गवाक्ष, गवय, शरभ आणि गंधमादन.
6.30.27
दश वानरकोट्यश्च शूराणां युद्धकाङ्क्षिणाम्।
श्रीमतां देवपुत्राणां शेषं नाख्यातुमुत्सहे ॥ ६.३०.२७ ॥
युद्धाची इच्छा करणारे शूर, तेजस्वी देवपुत्र वानर दहा कोटी आहेत; उर्वरितांचे वर्णन करण्यास मी समर्थ नाही.
6.30.28
पुत्रो दशरथस्यैष सिंहसंहननो युवा।
दूषणो निहतो येन खरश्च त्रिशिरास्तथा ॥ ६.३०.२८ ॥
दशरथाचा हा पुत्र, सिंहासारख्या दृढ शरीराचा तरुण; ज्याने दूषण, खर आणि त्रिशिरा मारले गेले.
6.30.29
नास्ति रामस्य सदृशे विक्रमे भुवि कश्चन।
विराधो निहतो येन कबन्धश्चान्तकोपमः ॥ ६.३०.२९ ॥
पृथ्वीवर रामाच्या पराक्रमाशी बरोबरी करणारा कोणीही नाही; ज्याने विराध आणि यमासारखा कबंध मारला.
6.30.30
वक्तुं न शक्तो रामस्य गुणान् कश्चिन्नरः क्षितौ।
जनस्थानगता येन तावन्तो राक्षसा हताः ॥ ६.३०.३० ॥
पृथ्वीवरील कोणताही मनुष्य रामाचे गुण वर्णन करण्यास समर्थ नाही; जनस्थानात राहणारे तितके राक्षस त्याने मारले.
6.30.31
लक्ष्मणश्चात्र धर्मात्मा मातंगानामिवर्षभः।
यस्य बाणपथं प्राप्य न जीवेदपि वासवः ॥ ६.३०.३१ ॥
येथे धर्मात्मा लक्ष्मणही आहे, जो हत्तींमधील श्रेष्ठ वृषभासारखा आहे; ज्याच्या बाणाच्या मार्गात सापडून इंद्रसुद्धा जिवंत राहणार नाही.
6.30.32
श्वेतो ज्योतिर्मुखश्चात्र भास्करस्यात्मसम्भवौ।
वरुणस्याथ पुत्रोऽथ हेमकूटः प्लवंगमः ॥ ६.३०.३२ ॥
येथे सूर्याचे आत्मज श्वेत आणि ज्योतिर्मुख आहेत; आणि वरुणाचा पुत्र वानर हेमकूटही आहे.
6.30.33
विश्वकर्मसुतो वीरो नलः प्लवगसत्तमः।
विक्रान्तो वेगवानत्र वसुपुत्रः स दुर्धरः ॥ ६.३०.३३ ॥
येथे विश्वकर्म्याचा पुत्र वीर नल आहे, वानरांमध्ये श्रेष्ठ; पराक्रमी आणि वेगवान. वसूचा पुत्र तो दुर्धरही येथे आहे.
6.30.34
राक्षसानां वरिष्ठश्च तव भ्राता विभीषणः।
प्रतिगृह्य पुरीं लङ्कां राघवस्य हिते रतः ॥ ६.३०.३४ ॥
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ आणि तुझा भाऊ विभीषणही येथे आहे; लंकापुरी स्वीकारून राघवाच्या हितात तो रत आहे.
6.30.35
सुवेलेऽधिष्ठितं शैले शेषकार्ये भवान् गतिः ॥ ६.३०.३५ ॥
सुवेल पर्वतावर स्थित आहेत, उर्वरित कार्यासाठी; तूच त्यांचा आश्रय आहेस.