વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.51.1
तेषां तु तुमुलं शब्दं वानराणां महौजसाम्।
नर्दतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः ॥ ६.५१.१ ॥
મહાબળવાન વાનરોનો તે તુમુલ શબ્દ, રાક્ષસો સાથે ગર્જના કરતા, ત્યારે રાવણે સાંભળ્યો.
6.51.2
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा तं निनदं भृशम्।
सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत् ॥ ६.५१.२ ॥
તે સ્નિગ્ધ અને ગંભીર ગર્જના સાંભળીને, ત્યારે તે મંત્રીઓની વચ્ચે તેણે આ વચન કહ્યું.
6.51.3
यथासौ सम्प्रहृष्टानां वानराणामुपस्थितः।
बहूनां सुमहान् नादो मेघानामिव गर्जताम् ॥ ६.५१.३ ॥
અત્યંત હર્ષિત વાનરોમાંથી ઊઠેલો તે મહાન નાદ ગર્જતા મેઘો જેવો હતો.
6.51.4
सुव्यक्तं महती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः।
तथाहि विपुलैर्नादैश्चुक्षुभे लवणार्णवः ॥ ६.५१.४ ॥
આમનામાં મહાન હર્ષ છે એ સ્પષ્ટ છે, એમાં સંદેહ નથી; આ વિપુલ નાદોથી ખારો સાગર પણ ખળભળ્યો.
6.51.5
तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
अयं च सुमहान् नादः शङ्कां जनयतीव मे ॥ ६.५१.५ ॥
તે બન્ને ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણ તીક્ષ્ણ બાણોથી બંધાયેલા છે; છતાં આ મહાન નાદ મારા મનમાં શંકા ઉત્પન્ન કરે છે.
6.51.6
एवं च वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः।
उवाच नैर्ऋतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः ॥ ६.५१.६ ॥
આ પ્રમાણે વચન કહીને રાક્ષસરાજે ત્યાં પાસે ઊભેલા રાક્ષસોને કહ્યું.
6.51.7
ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां च वनौकसाम्।
शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम् ॥ ६.५१.७ ॥
આ સર્વ વનવાસીઓનું કારણ ઝડપથી જાણો; શોકના સમયે હર્ષનું કારણ ઊભું થયું છે.
6.51.8
तथोक्तास्ते सुसम्भ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य च।
ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना ॥ ६.५१.८ ॥
આમ કહેવાયેલા તેઓ અત્યંત ગભરાઈને પ્રાકાર પર ચઢ્યા અને મહાત્મા સુગ્રીવે રક્ષેલી સેના જોઈ.
6.51.9
तौ च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ।
समुत्थितौ महाभागौ विषेदुः सर्वराक्षसाः ॥ ६.५१.९ ॥
તે બંને રાઘવો ભયંકર શરબંધનથી મુક્ત થઈ ઊભા થયા; સર્વ રાક્ષસો વિષાદમાં ડૂબી ગયા.
6.51.10
संत्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते।
विवर्णा राक्षसा घोरा राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः ॥ ६.५१.१० ॥
ભયભીત હૃદયે તેઓ સર્વ પ્રાકારથી ઊતરીને, નિસ્તેજ મુખવાળા ઘોર રાક્ષસો રાક્ષસેન્દ્ર પાસે પહોંચ્યા.
6.51.11
तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य च राक्षसाः।
कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद् वाक्यकोविदाः ॥ ६.५१.११ ॥
વાક્યકુશળ રાક્ષસોએ દીન મુખે તે અપ્રિય સમાચાર રાવણને સંપૂર્ણ યથાવત્ જણાવ્યા.
6.51.12
यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ ॥ ६.५१.१२ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્રજિતે શરબંધનથી બાંધી, નિશ્ચલ ભુજાવાળા કરેલા તે બે ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણ.
6.51.13
विमुक्तौ शरबन्धेन दृश्येते तौ रणाजिरे।
पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ ॥ ६.५१.१३ ॥
બાણબંધનમાંથી મુક્ત થયેલા એ બંને રણભૂમિમાં દેખાયા; પાશ કાપેલા બે હાથીઓ જેવા, ગજેન્દ્રો સમાન પરાક્રમવાળા.
6.51.14
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः।
चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विवर्णवदनोऽभवत् ॥ ६.५१.१४ ॥
તેમનું એ વચન સાંભળીને મહાબળવાન રાક્ષસરાજ ચિંતા અને શોકથી ઘેરાઈ ગયો, અને તેનું મુખ નિસ્તેજ થઈ ગયું.
6.51.15
घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः।
अमोघैः सूर्यसंकाशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि ॥ ६.५१.१५ ॥
ભયંકર, વરદાનથી પ્રાપ્ત, ઝેરી સર્પો સમાન, અમોઘ, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બાણોથી ઇન્દ્રજિતે યુદ્ધમાં તે બંનેને મથીને બાંધ્યા હતા.
6.51.16
तदस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम।
संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम् ॥ ६.५१.१६ ॥
એ અસ્ત્રબંધન પામીને પણ જો મારા બંને શત્રુઓ મુક્ત થયા હોય, તો મને મારું આખું સૈન્ય સંશયમાં પડેલું દેખાય છે.
6.51.17
निष्फलाः खलु संवृत्ताः शराः पावकतेजसः।
आदत्तं यैस्तु संग्रामे रिपूणां जीवितं मम ॥ ६.५१.१७ ॥
ખરેખર અગ્નિ સમાન તેજસ્વી એ બાણો નિષ્ફળ થઈ ગયાં; જેનાથી યુદ્ધમાં મારા શત્રુઓના પ્રાણ લેવાના હતા.
6.51.18
एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धो निःश्वसन्नुरगो यथा।
अब्रवीद् रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम् ॥ ६.५१.१८ ॥
એમ કહીને ક્રોધે ભરાઈ, સાપની જેમ નિસાસા નાખતાં તેણે રાક્ષસોની વચ્ચે ધૂમ્રાક્ષ નામના રાક્ષસને કહ્યું.
6.51.19
बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमविक्रम।
त्वं वधायाशु निर्याहि रामस्य सह वानरैः ॥ ६.५१.१९ ॥
મહાન સેનાથી યુક્ત, ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસ, તું રામ અને વાનરોનો વધ કરવા તરત નીકળ.
6.51.20
एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता।
परिक्रम्य ततः शीघ्रं निर्जगाम नृपालयात् ॥ ६.५१.२० ॥
બુદ્ધિમાન રાક્ષસેન્દ્ર આમ કહેતાં ધૂમ્રાક્ષે તેમની પ્રદક્ષિણા કરી અને તરત રાજમહેલમાંથી બહાર નીકળ્યો.
6.51.21
अभिनिष्क्रम्य तद् द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह।
त्वरयस्व बलं शीघ्रं किं चिरेण युयुत्सतः ॥ ६.५१.२१ ॥
તે દ્વારમાંથી બહાર નીકળીને તેણે સેનાપતિને કહ્યું, "સેનાને તરત તૈયાર કર; યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા હોય તો વિલંબ શા માટે?"
6.51.22
धूम्राक्षवचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः।
बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया भृशम् ॥ ६.५१.२२ ॥
ધૂમ્રાક્ષના શબ્દો સાંભળીને સેનાપતિએ, સેનાને અનુસરનાર તરીકે, રાવણની આજ્ઞાથી સેનાને જોરથી આગળ ધપાવી.
6.51.23
ते बद्धघण्टा बलिनो घोररूपा निशाचराः।
विनद्यमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ॥ ६.५१.२३ ॥
ઘંટડીઓ બાંધેલા, બળવાન, ભયંકર રૂપવાળા તે નિશાચરો ગર્જના કરતા, હર્ષથી ધૂમ્રાક્ષને ઘેરી વળ્યા.
6.51.24
विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः।
गदाभिः पट्टिशैर्दण्डैरायसैर्मुसलैरपि ॥ ६.५१.२४ ॥
હાથમાં વિવિધ આયુધો ધારણ કરીને, શૂળ અને મુદ્ગર હાથમાં લઈને, ગદાઓ, પટ્ટિશો, દંડો, લોખંડના મુસળો સાથે પણ.
6.51.25
परिघैर्भिन्दिपालैश्च भल्लैः पाशैः परश्वधैः।
निर्ययू राक्षसा घोरा नर्दन्तो जलदा यथा ॥ ६.५१.२५ ॥
પરિઘ, ભિંદિપાલ, ભલ્લ, પાશ અને પરશુ સાથે ભયંકર રાક્ષસો મેઘની જેમ ગર્જતા બહાર નીકળ્યા.
6.51.26
रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलंकृतैः।
सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः ॥ ६.५१.२६ ॥
કવચધારી અન્ય રાક્ષસો ધ્વજોથી શણગારેલા, સોનાની જાળીવાળા રથોમાં અને અનેક મુખવાળા ગધેડાથી જોડેલા રથોમાં આવ્યા.
6.51.27
हयैः परमशीघ्रैश्च गजैश्चैव मदोत्कटैः।
निर्ययुर्नैर्ऋतव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः ॥ ६.५१.२७ ॥
અતિ ઝડપી ઘોડાઓ અને મદોન્મત્ત હાથીઓ પર સવાર થઈને, વાઘ જેવા દુર્જેય રાક્ષસ-વ્યાઘ્રો બહાર નીકળ્યા.
6.51.28
वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषितैः।
आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिःस्वनः ॥ ६.५१.२८ ॥
વરુ અને સિંહના મુખવાળા, સોનાના અલંકારોથી શણગારેલા ગધેડાથી જોડાયેલા દિવ્ય રથ પર ધૂમ્રાક્ષ ચઢ્યો; તેનો અવાજ ગધેડાના રણકા જેવો હતો.
6.51.29
स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः।
हसन् वै पश्चिमद्वाराद्धनूमान् यत्र तिष्ठति ॥ ६.५१.२९ ॥
મહાપરાક્રમી ધૂમ્રાક્ષ રાક્ષસોથી ઘેરાઈને બહાર નીકળ્યો અને હસતાં પશ્ચિમ દ્વારેથી જ્યાં હનુમાન ઊભા હતા ત્યાં આવ્યો.
6.51.30
रथप्रवरमास्थाय खरयुक्तं खरस्वनम्।
प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमदर्शनम् ॥ ६.५१.३० ॥
ગધેડાથી જોડાયેલા, ગધેડાના રણકા જેવા અવાજવાળા શ્રેષ્ઠ રથ પર સવાર થઈને આગળ વધતો તે રાક્ષસ જોવામાં અતિ ભયંકર હતો.
6.51.31
अन्तरिक्षगताः क्रूराः शकुनाः प्रत्यषेधयन्।
रथशीर्षे महाभीमो गृध्रश्च निपपात ह ॥ ६.५१.३१ ॥
આકાશમાં ઊડતાં ક્રૂર પક્ષીઓ અપશુકન બતાવવા લાગ્યાં; રથના શિખર પર એક અતિ ભયાનક ગીધ પડ્યું.
6.51.32
ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः।
रुधिरार्द्रो महान् श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि ॥ ६.५१.३२ ॥
ધ્વજાના અગ્રભાગે ફસાયેલાં શબભક્ષી પક્ષીઓ પણ પડ્યાં; લોહીથી ભીંજાયેલો એક મોટો શ્વેત કબંધ ભૂમિ પર પડ્યો.
6.51.33
विस्वरं चोत्सृजन्नादान् धूम्राक्षस्य निपातितः।
ववर्ष रुधिरं देवः संचचाल च मेदिनी ॥ ६.५१.३३ ॥
ધૂમ્રાક્ષ પડ્યો; તેના ઘોડા વિકૃત સ્વરે ચીસો પાડવા લાગ્યા; આકાશે લોહીનો વરસાદ વરસાવ્યો અને પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી.
6.51.34
प्रतिलोमं ववौ वायुर्निर्घातसमनिःस्वनः।
तिमिरौघावृतास्तत्र दिशश्च न चकाशिरे ॥ ६.५१.३४ ॥
પવન ઊલટી દિશામાં વાયો, વીજળીના ગડગડાટ જેવા અવાજ સાથે; અંધકારના ઢગલાથી ઢંકાયેલી દિશાઓ ત્યાં ઝળહળી નહીં.
6.51.35
स तूत्पातांस्ततो दृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान्।
प्रादुर्भूतान् सुघोरांश्च धूम्राक्षो व्यथितोऽभवत्।
मुमुहू राक्षसाः सर्वे धूम्राक्षस्य पुरःसराः ॥ ६.५१.३५ ॥
રાક્ષસોને ભય પમાડતા એ અતિ ભયાનક ઉત્પાતો જોઈને ધૂમ્રાક્ષ વ્યથિત થયો; ધૂમ્રાક્ષની આગળ ચાલતા સર્વ રાક્ષસો મૂંઝાઈ ગયા.
6.51.36
ततः सुभीमो बहुभिर्निशाचरै-
र्वृतोऽभिनिष्क्रम्य रणोत्सुको बली।
ददर्श तां राघवबाहुपालितां
महौघकल्पां बहु वानरीं चमूम् ॥ ६.५१.३६ ॥
પછી અતિ ભયંકર, બળવાન અને યુદ્ધોત્સાહી તે ઘણા નિશાચરોથી ઘેરાયેલો બહાર નીકળ્યો, અને રાઘવના બાહુઓથી સુરક્ષિત, મહાપ્રવાહ સમાન વિશાળ વાનરસેના જોઈ.