वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.51.1
तेषां तु तुमुलं शब्दं वानराणां महौजसाम्।
नर्दतां राक्षसैः सार्धं तदा शुश्राव रावणः ॥ ६.५१.१ ॥
महाबलवान वानरांचा तो तुमुल शब्द, राक्षसांसह गर्जना करत असताना, तेव्हा रावणाने ऐकला.
6.51.2
स्निग्धगम्भीरनिर्घोषं श्रुत्वा तं निनदं भृशम्।
सचिवानां ततस्तेषां मध्ये वचनमब्रवीत् ॥ ६.५१.२ ॥
त्या स्निग्ध व गंभीर गर्जनेची ऐकून, तेव्हा त्या मंत्र्यांमध्ये त्याने हे वचन सांगितले.
6.51.3
यथासौ सम्प्रहृष्टानां वानराणामुपस्थितः।
बहूनां सुमहान् नादो मेघानामिव गर्जताम् ॥ ६.५१.३ ॥
अत्यंत हर्षित वानरांकडून उठलेला तो महान नाद गर्जणाऱ्या मेघांसारखा होता.
6.51.4
सुव्यक्तं महती प्रीतिरेतेषां नात्र संशयः।
तथाहि विपुलैर्नादैश्चुक्षुभे लवणार्णवः ॥ ६.५१.४ ॥
यांच्यात मोठा आनंद आहे हे स्पष्ट आहे, यात शंका नाही; या विपुल नादांनी लवणसागरही खवळला आहे.
6.51.5
तौ तु बद्धौ शरैस्तीक्ष्णैर्भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
अयं च सुमहान् नादः शङ्कां जनयतीव मे ॥ ६.५१.५ ॥
ते दोघे बंधू राम व लक्ष्मण तीक्ष्ण बाणांनी बद्ध आहेत; तरीही हा महान नाद माझ्या मनात शंका निर्माण करत आहे.
6.51.6
एवं च वचनं चोक्त्वा मन्त्रिणो राक्षसेश्वरः।
उवाच नैर्ऋतांस्तत्र समीपपरिवर्तिनः ॥ ६.५१.६ ॥
असे बोलून राक्षसराजाने तेथे जवळ उभ्या असलेल्या राक्षसांना सांगितले.
6.51.7
ज्ञायतां तूर्णमेतेषां सर्वेषां च वनौकसाम्।
शोककाले समुत्पन्ने हर्षकारणमुत्थितम् ॥ ६.५१.७ ॥
या सर्व वनवासींचे कारण लवकर जाणून घ्या; शोकाच्या काळात हर्षाचे कारण उद्भवले आहे.
6.51.8
तथोक्तास्ते सुसम्भ्रान्ताः प्राकारमधिरुह्य च।
ददृशुः पालितां सेनां सुग्रीवेण महात्मना ॥ ६.५१.८ ॥
असे सांगितल्यावर ते अत्यंत घाबरून तटबंदीवर चढले आणि महात्मा सुग्रीवाने रक्षिलेली सेना पाहिली.
6.51.9
तौ च मुक्तौ सुघोरेण शरबन्धेन राघवौ।
समुत्थितौ महाभागौ विषेदुः सर्वराक्षसाः ॥ ६.५१.९ ॥
ते दोन्ही राघव भयंकर शरबंधनातून मुक्त होऊन उभे राहिले; सर्व राक्षस विषादात बुडाले.
6.51.10
संत्रस्तहृदयाः सर्वे प्राकारादवरुह्य ते।
विवर्णा राक्षसा घोरा राक्षसेन्द्रमुपस्थिताः ॥ ६.५१.१० ॥
भयभीत मनाने ते सर्व तटबंदीवरून उतरले आणि फिकट चेहऱ्याचे भयंकर राक्षस राक्षसराजाजवळ आले.
6.51.11
तदप्रियं दीनमुखा रावणस्य च राक्षसाः।
कृत्स्नं निवेदयामासुर्यथावद् वाक्यकोविदाः ॥ ६.५१.११ ॥
वाक्यकुशल राक्षसांनी दीन मुखाने ती अप्रिय वार्ता रावणाला जशीच्या तशी पूर्णपणे सांगितली.
6.51.12
यौ ताविन्द्रजिता युद्धे भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।
निबद्धौ शरबन्धेन निष्प्रकम्पभुजौ कृतौ ॥ ६.५१.१२ ॥
युद्धात इंद्रजिताने शरबंधनात बांधलेले, निश्चल बाहू केलेले ते दोन बंधू राम आणि लक्ष्मण.
6.51.13
विमुक्तौ शरबन्धेन दृश्येते तौ रणाजिरे।
पाशानिव गजौ छित्त्वा गजेन्द्रसमविक्रमौ ॥ ६.५१.१३ ॥
बाणबंधनातून मुक्त झालेले ते दोघे रणभूमीवर दिसू लागले; पाश तोडलेल्या दोन हत्तींसारखे, गजेंद्रांइतक्याच पराक्रमाचे.
6.51.14
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां राक्षसेन्द्रो महाबलः।
चिन्ताशोकसमाक्रान्तो विवर्णवदनोऽभवत् ॥ ६.५१.१४ ॥
त्यांचे ते बोलणे ऐकून महाबलवान राक्षसराज चिंता व शोकाने ग्रासला गेला आणि त्याचा चेहरा फिका पडला.
6.51.15
घोरैर्दत्तवरैर्बद्धौ शरैराशीविषोपमैः।
अमोघैः सूर्यसंकाशैः प्रमथ्येन्द्रजिता युधि ॥ ६.५१.१५ ॥
भयंकर, वरदानाने प्राप्त, विषारी सर्पांसारखे, अमोघ, सूर्यासारख्या तेजस्वी बाणांनी इंद्रजिताने युद्धात त्या दोघांना मथून बांधले होते.
6.51.16
तदस्त्रबन्धमासाद्य यदि मुक्तौ रिपू मम।
संशयस्थमिदं सर्वमनुपश्याम्यहं बलम् ॥ ६.५१.१६ ॥
त्या अस्त्रबंधनात सापडूनही जर माझे दोन शत्रू मुक्त झाले असतील, तर माझे संपूर्ण सैन्य संशयात आहे असे मी पाहतो.
6.51.17
निष्फलाः खलु संवृत्ताः शराः पावकतेजसः।
आदत्तं यैस्तु संग्रामे रिपूणां जीवितं मम ॥ ६.५१.१७ ॥
खरोखर अग्नीसारखे तेजस्वी ते बाण निष्फळ ठरले; ज्यांनी युद्धात माझ्या शत्रूंचे प्राण हरण करायचे होते.
6.51.18
एवमुक्त्वा तु संक्रुद्धो निःश्वसन्नुरगो यथा।
अब्रवीद् रक्षसां मध्ये धूम्राक्षं नाम राक्षसम् ॥ ६.५१.१८ ॥
असे बोलून क्रोधित होऊन, सापासारखा सुस्कारे सोडत त्याने राक्षसांमध्ये धूम्राक्ष नावाच्या राक्षसाला म्हटले.
6.51.19
बलेन महता युक्तो रक्षसां भीमविक्रम।
त्वं वधायाशु निर्याहि रामस्य सह वानरैः ॥ ६.५१.१९ ॥
महान सेनेसह युक्त, भयंकर पराक्रमी राक्षसा, तू रामाचा आणि वानरांचा वध करण्यासाठी त्वरित निघ.
6.51.20
एवमुक्तस्तु धूम्राक्षो राक्षसेन्द्रेण धीमता।
परिक्रम्य ततः शीघ्रं निर्जगाम नृपालयात् ॥ ६.५१.२० ॥
बुद्धिमान राक्षसेंद्राने असे सांगितल्यावर धूम्राक्षाने त्याला प्रदक्षिणा घातली आणि लगेच राजवाड्यातून निघून गेला.
6.51.21
अभिनिष्क्रम्य तद् द्वारं बलाध्यक्षमुवाच ह।
त्वरयस्व बलं शीघ्रं किं चिरेण युयुत्सतः ॥ ६.५१.२१ ॥
त्या दारातून बाहेर पडून तो सेनापतीला म्हणाला, "सैन्याला त्वरित सज्ज करा; युद्धाची इच्छा असताना उशीर का?"
6.51.22
धूम्राक्षवचनं श्रुत्वा बलाध्यक्षो बलानुगः।
बलमुद्योजयामास रावणस्याज्ञया भृशम् ॥ ६.५१.२२ ॥
धूम्राक्षाचे शब्द ऐकून सेनापती, सैन्याचा अनुयायी असल्याने, रावणाच्या आज्ञेने सैन्याला जोरदारपणे पुढे नेण्यास प्रवृत्त झाला.
6.51.23
ते बद्धघण्टा बलिनो घोररूपा निशाचराः।
विनद्यमानाः संहृष्टा धूम्राक्षं पर्यवारयन् ॥ ६.५१.२३ ॥
घंटा बांधलेले, बलवान, भयंकर रूपाचे ते निशाचर गर्जना करत, हर्षाने धूम्राक्षाला वेढून उभे राहिले.
6.51.24
विविधायुधहस्ताश्च शूलमुद्गरपाणयः।
गदाभिः पट्टिशैर्दण्डैरायसैर्मुसलैरपि ॥ ६.५१.२४ ॥
हातात विविध आयुधे घेऊन, शूल आणि मुद्गर हातात घेऊन, गदा, पट्टिश, दंड, लोखंडी मुसळे घेऊनही.
6.51.25
परिघैर्भिन्दिपालैश्च भल्लैः पाशैः परश्वधैः।
निर्ययू राक्षसा घोरा नर्दन्तो जलदा यथा ॥ ६.५१.२५ ॥
परिघ, भिंदिपाल, भल्ल, पाश व परशू घेऊन भयंकर राक्षस मेघांप्रमाणे गर्जना करत बाहेर पडले.
6.51.26
रथैः कवचिनस्त्वन्ये ध्वजैश्च समलंकृतैः।
सुवर्णजालविहितैः खरैश्च विविधाननैः ॥ ६.५१.२६ ॥
कवचधारी इतर राक्षस ध्वजांनी सजवलेल्या, सोन्याच्या जाळ्यांनी युक्त रथांत आणि अनेक तोंडांच्या गाढवांनी जोडलेल्या रथांत बसून आले.
6.51.27
हयैः परमशीघ्रैश्च गजैश्चैव मदोत्कटैः।
निर्ययुर्नैर्ऋतव्याघ्रा व्याघ्रा इव दुरासदाः ॥ ६.५१.२७ ॥
अत्यंत वेगवान घोडे आणि मदमत्त हत्तींवर स्वार होऊन, वाघांप्रमाणे दुर्जय राक्षसवीर बाहेर पडले.
6.51.28
वृकसिंहमुखैर्युक्तं खरैः कनकभूषितैः।
आरुरोह रथं दिव्यं धूम्राक्षः खरनिःस्वनः ॥ ६.५१.२८ ॥
लांडगा व सिंहाची तोंडे असलेल्या, सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेल्या गाढवांनी जोडलेल्या दिव्य रथावर धूम्राक्ष आरूढ झाला; त्याचा गर्जनाध्वनी गाढवाच्या ओरडण्यासारखा होता.
6.51.29
स निर्यातो महावीर्यो धूम्राक्षो राक्षसैर्वृतः।
हसन् वै पश्चिमद्वाराद्धनूमान् यत्र तिष्ठति ॥ ६.५१.२९ ॥
महापराक्रमी धूम्राक्ष राक्षसांनी वेढलेला बाहेर पडला आणि हसत पश्चिम दरवाजातून जिथे हनुमान उभे होते तिथे आला.
6.51.30
रथप्रवरमास्थाय खरयुक्तं खरस्वनम्।
प्रयान्तं तु महाघोरं राक्षसं भीमदर्शनम् ॥ ६.५१.३० ॥
गाढवांनी जोडलेल्या, गाढवाच्या ओरडण्यासारख्या ध्वनीच्या श्रेष्ठ रथावर आरूढ होऊन पुढे जाणारा तो राक्षस अत्यंत भयानक दिसत होता.
6.51.31
अन्तरिक्षगताः क्रूराः शकुनाः प्रत्यषेधयन्।
रथशीर्षे महाभीमो गृध्रश्च निपपात ह ॥ ६.५१.३१ ॥
आकाशात उडणारे क्रूर पक्षी अपशकुन दर्शवू लागले; रथाच्या शिखरावर एक अत्यंत भयानक गिधाड पडले.
6.51.32
ध्वजाग्रे ग्रथिताश्चैव निपेतुः कुणपाशनाः।
रुधिरार्द्रो महान् श्वेतः कबन्धः पतितो भुवि ॥ ६.५१.३२ ॥
ध्वजेच्या टोकाला अडकलेले प्रेतभक्षक पक्षीही पडले; रक्ताने भिजलेले एक मोठे पांढरे कबंध भूमीवर पडले.
6.51.33
विस्वरं चोत्सृजन्नादान् धूम्राक्षस्य निपातितः।
ववर्ष रुधिरं देवः संचचाल च मेदिनी ॥ ६.५१.३३ ॥
धूम्राक्ष पाडला गेला; त्याचे घोडे विकृत स्वराने ओरडू लागले; आकाशाने रक्ताचा वर्षाव केला आणि पृथ्वी कंपित झाली.
6.51.34
प्रतिलोमं ववौ वायुर्निर्घातसमनिःस्वनः।
तिमिरौघावृतास्तत्र दिशश्च न चकाशिरे ॥ ६.५१.३४ ॥
वारा उलट दिशेने वाहू लागला, वज्रपातासारख्या आवाजाने; अंधाराच्या राशींनी व्यापलेल्या दिशा तेथे प्रकाशल्या नाहीत.
6.51.35
स तूत्पातांस्ततो दृष्ट्वा राक्षसानां भयावहान्।
प्रादुर्भूतान् सुघोरांश्च धूम्राक्षो व्यथितोऽभवत्।
मुमुहू राक्षसाः सर्वे धूम्राक्षस्य पुरःसराः ॥ ६.५१.३५ ॥
राक्षसांना भय देणारे ते अति भयानक उत्पात पाहून धूम्राक्ष व्यथित झाला; धूम्राक्षाच्या पुढे चालणारे सर्व राक्षस मोहित झाले.
6.51.36
ततः सुभीमो बहुभिर्निशाचरै-
र्वृतोऽभिनिष्क्रम्य रणोत्सुको बली।
ददर्श तां राघवबाहुपालितां
महौघकल्पां बहु वानरीं चमूम् ॥ ६.५१.३६ ॥
मग अति भयंकर, बलवान आणि युद्धोत्सुक असा तो अनेक निशाचरांनी वेढलेला बाहेर पडला, आणि रघुकुलाच्या बाहूंनी रक्षिलेली, महाप्रवाहासारखी प्रचंड वानरसेना त्याने पाहिली.