Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.67.1
ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा।
नैष्ठिकीं बुद्धिमास्थाय सर्वे संग्रामकाङ्क्षिणः ॥ ६.६७.१ ॥
Al oír las palabras de Aṅgada, aquellos vanaras de cuerpos enormes regresaron entonces; firmes en su resolución, todos ansiaban la batalla.
6.67.2
समुदीरितवीर्यास्ते समारोपितविक्रमाः।
पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन बलीयसा ॥ ६.६७.२ ॥
Con su valor despertado y su pujanza reavivada, fueron reconfortados por las palabras del poderoso Aṅgada.
6.67.3
प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः।
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ॥ ६.६७.३ ॥
Avanzaron, decididos a la muerte y colmados de alegría; los vanaras, desprendidos de sus vidas, libraron una batalla feroz.
6.67.4
अथ वृक्षान् महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च।
वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रवन् ॥ ६.६७.४ ॥
Entonces los vanaras de cuerpos enormes alzaron rápidamente árboles y grandes picos y se lanzaron contra Kumbhakarṇa.
6.67.5
कुम्भकर्णः सुसंक्रुद्धो गदामुद्यम्य वीर्यवान्।
धर्षयन् स महाकायः समन्ताद् व्यक्षिपद् रिपून् ॥ ६.६७.५ ॥
Muy airado, el poderoso Kumbhakarṇa alzó su maza; aquel de cuerpo enorme, embistiendo por todos lados, dispersó a los enemigos.
6.67.6
शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः।
प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन ताडिताः ॥ ६.६७.६ ॥
Setecientos y ocho mil vanaras, dispersos y abatidos por Kumbhakarṇa, yacen en el suelo.
6.67.7
षोडशाष्टौ च दश च विंशत्त्रिंशत्तथैव च।
परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् स परिधावति।
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.७ ॥
Dieciséis, ocho, diez, veinte y treinta; así, abrazándolos con ambos brazos, corre devorándolos; muy airado, los devora como Garuḍa devora a las serpientes.
6.67.8
कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः संगम्य च ततस्ततः।
वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः संग्राममूर्धनि ॥ ६.६७.८ ॥
Con dificultad, recobrado el valor y reunidos de aquí y de allá, los monos se plantaron al frente de la batalla, con árboles y cimas de montaña en las manos.
6.67.9
ततः पर्वतमुत्पाट्य द्विविदः प्लवगर्षभः।
दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव तोयदः ॥ ६.६७.९ ॥
Entonces Dvivida, el toro entre los monos, arrancó una montaña y, sosteniéndola semejante a una cima de montaña, corrió como una nube de lluvia que cuelga baja.
6.67.10
तं समुत्पाट्य चिक्षेप कुम्भकर्णाय वानरः।
तमप्राप्य महाकायं तस्य सैन्येऽपतत् ततः ॥ ६.६७.१० ॥
Arrancándola, el mono la arrojó contra Kumbhakarṇa; sin alcanzar a aquel de gran cuerpo, cayó entonces sobre su ejército.
6.67.11
ममर्दाश्वान् गजांश्चापि रथांश्चापि गजोत्तमान्।
तानि चान्यानि रक्षांसि एवं चान्यद्गिरेः शिरः ॥ ६.६७.११ ॥
Aplastó caballos, elefantes, carros y también los mejores elefantes; a ellos, a otros demonios y asimismo otra cima de la montaña.
6.67.12
तच्छैलवेगाभिहतं हताश्वं हतसारथिम्।
रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ॥ ६.६७.१२ ॥
Golpeado por la fuerza de aquella montaña, con los caballos muertos y los aurigas muertos, aquel gran campo de batalla quedó empapado con la sangre de los demonios.
6.67.13
रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः कालान्तकोपमैः।
शिरांसि नर्दतां जह्रुः सहसा भीमनिःस्वनाः ॥ ६.६७.१३ ॥
Los guerreros en carros, con flechas semejantes a Kāla y Antaka, cortaron de repente las cabezas de los señores de los monos que rugían, los cuales lanzaban terribles gritos.
6.67.14
वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य महाद्रुमान्।
रथानश्वान् गजानुष्ट्रान् राक्षसानभ्यसूदयन् ॥ ६.६७.१४ ॥
Y los monos de gran alma, arrancando grandes árboles, mataron carros, caballos, elefantes, camellos y rākṣasas.
6.67.15
हनूमान् शैलशृङ्गाणि शिलाश्च विविधान् द्रुमान्।
ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ॥ ६.६७.१५ ॥
Hanumān, de pie en el cielo, derramó picos de montañas, rocas y muchos tipos de árboles sobre la cabeza de Kumbhakarṇa.
6.67.16
तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह।
बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.१६ ॥
Él destrozó con su lanza aquellos picos de montaña, y el poderoso Kumbhakarṇa también quebró la lluvia de árboles.
6.67.17
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य।
तस्थौ स तस्यापततः परस्ता-
न्महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ॥ ६.६७.१७ ॥
Entonces, empuñando una lanza afilada, Kumbhakarṇa cargó contra aquel feroz ejército de monos; y Hanumān, tomando un pico de montaña, se plantó ante él mientras se abalanzaba.
6.67.18
स कुम्भकर्णं कुपितो जघान
वेगेन शैलोत्तमभीमकायम्।
संचुक्षुभे तेन तदाभिभूतो
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ॥ ६.६७.१८ ॥
Furioso, lo golpeó con fuerza a aquel Kumbhakarṇa de cuerpo terrible como la mejor de las montañas; herido por ello, se estremeció, con los miembros empapados de grasa y bañado en sangre.
6.67.19
स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं
गिरिं यथा प्रज्वलिताग्निशृङ्गम्।
बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान
गुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ॥ ६.६७.१९ ॥
Blandiendo una lanza que relampagueaba como un rayo, golpeó a Hanumān en el pecho, entre los brazos, como se golpea una montaña de cumbres ardientes, como Guha golpeó Krauñca con una lanza feroz.
6.67.20
स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः
प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् ।
ननाद भीमं हनुमान् महाहवे
युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ॥ ६.६७.२० ॥
Atravesado por la lanza entre sus grandes brazos, Hanumān, profundamente sacudido y vomitando sangre por la boca, rugió temiblemente en aquella gran batalla, como el trueno de las nubes al final de una edad.
6.67.21
ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा
रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य।
प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः
प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥ ६.६७.२१ ॥
Entonces las huestes de rākṣasas, al verlo afligido, rugieron de repente de alegría; pero los monos, afligidos y atormentados por el miedo, huyeron en la batalla de Kumbhakarṇa.
6.67.22
ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम्।
प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ॥ ६.६७.२२ ॥
Entonces el poderoso Nīla, reafirmando al ejército, arrojó una cumbre de montaña contra el sabio Kumbhakarṇa.
6.67.23
तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह।
मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥ ६.६७.२३ ॥
Al ver aquella cumbre caer sobre él, la golpeó con el puño; golpeada por el puñetazo, la cumbre de la montaña se hizo añicos y cayó al suelo con chispas y llamas.
6.67.24
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः।
पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन् ॥ ६.६७.२४ ॥
Ṛṣabha, Śarabha, Nīla, Gavākṣa y Gandhamādana — estos cinco tigres entre los vānaras se lanzaron contra Kumbhakarṇa.
6.67.25
शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः।
कुम्भकर्णं महाकायं निजघ्नुः सर्वतो युधि ॥ ६.६७.२५ ॥
Los poderosos vānaras golpearon al de gran cuerpo, Kumbhakarṇa, en la batalla por todos lados, con rocas, árboles, palmas, pies y puños.
6.67.26
स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे।
ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ ६.६७.२६ ॥
Tomando aquellos golpes como si fueran meros roces, Kumbhakarṇa no sintió dolor; luego estrechó con fuerza al veloz Ṛṣabha con ambos brazos.
6.67.27
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः।
निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥ ६.६७.२७ ॥
Aplastado por los brazos de Kumbhakarṇa, el toro entre los vānaras, el terrible Ṛṣabha, cayó; la sangre brotaba de su rostro.
6.67.28
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे।
आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा।
पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् ॥ ६.६७.२८ ॥
Golpeó a Śarabha con un puño, a Nīla con la rodilla en la batalla; luego Kumbhakarṇa, enemigo de Indra, golpeó a Gavākṣa con la palma, y enfurecido pateó con fuerza a Gandhamādana.
6.67.29
दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः।
निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ ६.६७.२९ ॥
Afligidos por los golpes recibidos y empapados en sangre, perdieron el sentido y cayeron a la tierra como árboles de kiṃśuka talados.
6.67.30
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु।
वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥ ६.६७.३० ॥
Cuando aquellos grandes vānaras principales fueron derribados, miles de vānaras se lanzaron contra Kumbhakarṇa.
6.67.31
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः।
समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥ ६.६७.३१ ॥
Todos aquellos toros de los saltadores, semejantes a montañas, subieron sobre él, que era como una montaña, saltaron y, poderosos, le mordieron.
6.67.32
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा।
कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥ ६.६७.३२ ॥
Con las uñas, los dientes, los puños y los brazos, aquellos toros de los saltadores golpearon a Kumbhakarṇa, el de brazos poderosos.
6.67.33
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः।
रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ॥ ६.६७.३३ ॥
Cubierto por miles de vānaras, aquel tigre de los rākṣasas, semejante a una montaña, resplandecía como una montaña cubierta por los árboles que crecen en ella.
6.67.34
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः।
भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.३४ ॥
Sujetando a todos los vānaras con sus dos brazos, aquel poderoso, airado, los devoró como Garuḍa devora a las serpientes.
6.67.35
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे।
नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥ ६.६७.३५ ॥
Arrojados por Kumbhakarṇa a su boca, semejante al inframundo, los vānaras salieron por sus fosas nasales y también por sus oídos.
6.67.36
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः।
बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥ ६.६७.३६ ॥
Devorando a los monos, sumamente enfurecido, el más excelso de los rākṣasas, semejante a una montaña, destrozó a todos los monos.
6.67.37
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः।
चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः ॥ ६.६७.३७ ॥
Empapando la tierra de carne y sangre, aquel rākṣasa, ardiendo como el fuego del tiempo, vagaba entre los ejércitos de monos.
6.67.38
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः।
शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.३८ ॥
Como Indra con el rayo en la mano, o la Muerte con el lazo en la mano, así brilló en la batalla Kumbhakarṇa, el de gran poder, con la lanza en la mano.
6.67.39
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः।
तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः ॥ ६.६७.३९ ॥
Como el fuego en verano quema los bosques secos, así Kumbhakarṇa quemó los ejércitos de monos.
6.67.40
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः।
वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ६.६७.४० ॥
Entonces aquellos monos, siendo muertos, con sus tropas destrozadas, aterrorizados, lanzaron gritos con voces desfiguradas.
6.67.41
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः।
राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः ॥ ६.६७.४१ ॥
Los monos, muertos una y otra vez por Kumbhakarṇa, afligidos y con el ánimo destrozado, buscaron refugio en Rāghava (Rāma).
6.67.42
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः।
अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ॥ ६.६७.४२ ॥
Al ver a los monos derrotados, el hijo del nieto de Indra, el de la mano de rayo, cargó con velocidad contra Kumbhakarṇa en la gran batalla.
6.67.43
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः।
त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ॥ ६.६७.४३ ॥
Empuñando una gran cima montañosa y rugiendo una y otra vez, aterrorizó a todos los rākṣasas que seguían los pasos de Kumbhakarṇa.
6.67.44
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि।
स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ॥ ६.६७.४४ ॥
Arrojó una cima montañosa sobre la cabeza de Kumbhakarṇa; entonces Kumbhakarṇa, enemigo de Indra, fue golpeado en la cabeza por aquella montaña.
6.67.45
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा।
सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ॥ ६.६७.४५ ॥
Entonces Kumbhakarṇa ardió de gran ira; intolerante, cargó con velocidad contra el hijo de Vālī (Aṅgada).
6.67.46
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्।
शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः ॥ ६.६७.४६ ॥
Kumbhakarṇa, de gran rugido, aterrorizando a todos los monos, arrojó en su ira una lanza contra Aṅgada; era de gran fuerza.
6.67.47
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः।
लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः ॥ ६.६७.४७ ॥
Aquella lanza, que caía sobre él, fue esquivada por el fuerte mejor de los monos (Aṅgada), diestro en los caminos de la batalla, gracias a su agilidad.
6.67.48
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्।
स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः ॥ ६.६७.४८ ॥
Saltando, lo golpeó con rapidez en el pecho con la palma; herido por aquel golpe, en su furia cayó desvanecido como una montaña.
6.67.49
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः।
अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह ॥ ६.६७.४९ ॥
Recobrando el sentido, aquel rākṣasa de gran fuerza cerró el puño y lo lanzó con la mano izquierda; sin sentido, cayó.
6.67.50
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि।
तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ॥ ६.६७.५० ॥
Cuando aquel tigre entre los monos cayó sin sentido al suelo, tomó la lanza y se lanzó contra Sugrīva.
6.67.51
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्।
उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ६.६७.५१ ॥
Al ver que Kumbhakarṇa, el de gran fuerza, se abalanzaba sobre él, el héroe Sugrīva, señor de los monos, saltó entonces.
6.67.52
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ६.६७.५२ ॥
Aquel gran mono alzó la cima de una montaña, la hizo girar y cargó con velocidad contra el poderoso Kumbhakarṇa.
6.67.53
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्।
तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः ॥ ६.६७.५३ ॥
Al ver que aquel mono se abalanzaba sobre él, Kumbhakarṇa tensó todo su cuerpo y se plantó frente al señor de los monos, Sugrīva.
6.67.54
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्।
कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६७.५४ ॥
Al ver a Kumbhakarṇa de pie, con el cuerpo teñido con la sangre de los monos y devorando a los grandes monos, Sugrīva pronunció estas palabras.
6.67.55
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्।
भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ॥ ६.६७.५५ ॥
Has derribado a héroes, realizado una hazaña muy difícil, devorado ejércitos, y has alcanzado una gloria suprema.
6.67.56
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि।
सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ॥ ६.६७.५६ ॥
¡Deja ese ejército de monos! ¿Qué harás con gente común? ¡Oh demonio, soporta un solo golpe de esta montaña mía!
6.67.57
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्।
श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६७.५७ ॥
Habiendo oído aquellas palabras del señor de los monos, llenas de valor y entereza, Kumbhakarṇa, el tigre entre los demonios, pronunció estas palabras.
6.67.58
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः।
धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर ॥ ६.६७.५८ ॥
Eres nieto de Prajāpati, y asimismo hijo de Ṛkṣarajas, dotado de firmeza y valor; por eso, oh mono, rugues.
6.67.59
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच।
तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं
शैलेन वज्राशनिसंनिभेन ॥ ६.६७.५९ ॥
Habiendo oído las palabras de Kumbhakarṇa, de inmediato hizo girar la montaña y la lanzó; con aquella montaña semejante al rayo golpeó el pecho de Kumbhakarṇa.
6.67.60
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं
भुजान्तरे तस्य तदा विशाले।
ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा
रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥ ६.६७.६० ॥
Aquella cumbre de montaña se hizo añicos de repente entre sus anchos brazos; entonces los monos se hundieron de pronto en la consternación, mientras las huestes de rākṣasas rugían de alegría.
6.67.61
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप
ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्।
व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं
चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय ॥ ६.६७.६१ ॥
Herido por la cumbre de la montaña, se enfureció y rugió, abriendo la boca con rabia; blandiendo una lanza que relucía como un relámpago, la arrojó para matar al señor de los monos y osos.
6.67.62
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं
शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्।
क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां
बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य ॥ ६.६७.६२ ॥
Aquella lanza afilada lanzada por el brazo de Kumbhakarṇa, con un asta de brillo dorado: el hijo del Dios del Viento saltó de inmediato, la asió con ambos brazos y la quebró con fuerza.
6.67.63
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्।
बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः ॥ ६.६७.६३ ॥
Aquella gran lanza de mil cargas de hierro negro: entonces el jefe de los monos saltarines, complacido, la apoyó en su rodilla y la quebró.
6.67.64
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी।
हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ॥ ६.६७.६४ ॥
Al ver el asta rota por Hanumān, el ejército de monos, complacido, rugió muchas veces y corrió por todas partes.
6.67.65
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्।
सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः।
मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ॥ ६.६७.६५ ॥
Entonces el rākṣasa, aterrorizado, se apartó. Los monos del bosque, llenos de alegría, rugieron como leones y honraron a Hanumān, el hijo del Viento, al ver que la lanza había regresado así.
6.67.66
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं
चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा।
उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं
जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ॥ ६.६७.६६ ॥
Al ver así roto el tridente, el gran señor de los rākṣasas se enfureció. Arrancó un pico de la montaña de Laṅkā, se acercó y golpeó a Sugrīva con él.
6.67.67
स शैलशृङ्गाभिहतो विसंज्ञः
पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.६७.६७ ॥
Herido por el pico de la montaña, el señor de los monos cayó inconsciente al suelo en la batalla. Al verlo caído en tierra, sin sentido, los yātudhānas rugieron, regocijados en el combate.
6.67.68
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं
स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्।
जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य
यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः ॥ ६.६७.६८ ॥
Acercándose al señor de los monos Sugrīva, de poder maravilloso y terrible, Kumbhakarṇa lo agarró firmemente en la batalla y se lo llevó, como un viento impetuoso arrebata una nube.
6.67.69
स तं महामेघनिकाशरूप-
मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः।
रराज मेरुप्रतिमानरूपो
मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥ ६.६७.६९ ॥
Llevando consigo a aquel de forma semejante a una gran nube oscura, Kumbhakarṇa, avanzando por la batalla con una figura igual al monte Meru, brillaba como el propio Meru con sus terribles picos elevados.
6.67.70
ततस्तमादाय जगाम वीरः
संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः।
शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां
प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ॥ ६.६७.७० ॥
Entonces, llevándolo consigo, el héroe, señor de los rākṣasas, marchó, alabado en la batalla, escuchando el clamor de los moradores del cielo, asombrados por la captura del señor de los monos.
6.67.71
ततस्तमादाय तदा स मेने
हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः।
अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात्
सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ॥ ६.६७.७१ ॥
Entonces, tomándolo, el enemigo de Indra, de poder igual al de Indra, pensó: si este señor de los monos, semejante a Indra, es muerto, todo este ejército, junto con Rāghava, quedará destruido.
6.67.72
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः।
कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ॥ ६.६७.७२ ॥
Viendo el ejército de los monos huyendo de aquí para allá, y viendo a Sugrīva y a aquel mono apresados por Kumbhakarṇa.
6.67.73
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः।
एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥ ६.६७.७३ ॥
Hanumān, el sabio hijo del Viento, reflexionó: cuando Sugrīva ha sido apresado así, ¿qué debo hacer yo?
6.67.74
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्।
भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥ ६.६७.७४ ॥
Lo que me corresponde hacer, eso haré sin duda. Haciéndome semejante a una montaña, destruiré al rākṣasa.
6.67.75
मया हते संयति कुम्भकर्णे
महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे।
विमोचिते वानरपार्थिवे च
भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः ॥ ६.६७.७५ ॥
Cuando Kumbhakarṇa, de gran fuerza, sea muerto en batalla por mí, con su cuerpo destrozado por el puñetazo, y el rey de los monos sea liberado, que todos los monos se alegren.
6.67.76
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः।
गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः ॥ ६.६७.७६ ॥
O bien este mono obtendrá la liberación por sí mismo, si hubiera sido capturado por los dioses, los asuras y las serpientes.
6.67.77
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः।
शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ॥ ६.६७.७७ ॥
Creo que el señor de los monos aún no se percata de sí mismo, herido en batalla por el golpe de montaña de Kumbhakarṇa.
6.67.78
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे।
आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ॥ ६.६७.७८ ॥
Sugrīva, recobrando el sentido en un momento, hará en esta gran batalla lo que sea beneficioso para sí mismo y para los monos.
6.67.79
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ॥ ६.६७.७९ ॥
Si libero a este magnánimo Sugrīva, habrá un desagrado penoso y una pérdida perdurable de renombre.
6.67.80
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु।
भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम् ॥ ६.६७.८० ॥
Por tanto, esperaré un momento el valor del liberado, y mientras tanto tranquilizaré al ejército de monos quebrantado.
6.67.81
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः।
भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ॥ ६.६७.८१ ॥
Habiendo reflexionado así, Hanumān, hijo del Viento, volvió a estabilizar la gran hueste de los monos.
6.67.82
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां
स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्।
विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः
पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः ॥ ६.६७.८२ ॥
Entonces Kumbhakarṇa entró en Laṅkā llevando a aquel gran mono que aún forcejeaba, y era honrado con lluvias de flores escogidas por quienes estaban en los palacios aéreos, las casas y las puertas de la ciudad.
6.67.83
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः।
राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः ॥ ६.६७.८३ ॥
Rociado poco a poco con una lluvia de granos tostados y agua perfumada, el poderoso recobró el conocimiento gracias al frescor de la calle real.
6.67.84
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद्
बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः।
अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं
विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा ॥ ६.६७.८४ ॥
Entonces el magnánimo, recobrando el conocimiento con dificultad, situado entre los brazos del más poderoso, miró la calle real de la ciudad y reflexionó una y otra vez.
6.67.85
एवं गृहीतेन कथं नु नाम
शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य।
तथा करिष्यामि यथा हरीणां
भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ॥ ६.६७.८५ ॥
Atrapado de este modo, ¿cómo podré ahora responder? Actuaré de modo que se logre lo deseado y beneficioso para los monos.
6.67.86
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य
राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः।
खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां
ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ ॥ ६.६७.८६ ॥
Entonces el rey, enemigo del señor de los dioses, se acercó de pronto con las puntas de sus dedos, mordió con afiladas uñas las orejas del rey de los monos y con los dientes su nariz, y con los pies desgarró sus costados.
6.67.87
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो
विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च।
रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः
सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ ॥ ६.६७.८७ ॥
Kumbhakarṇa, con las orejas y la nariz arrancadas y desgarrado por los dientes y las uñas de Sugrīva, dominado por la ira y empapado en sangre de sus heridas, agarró a Sugrīva y lo aplastó contra el suelo.
6.67.88
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः
सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः।
जगाम खं कन्दुकवज्जवेन
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.६७.८८ ॥
Aplastado en el suelo por una fuerza terrible, golpeado por aquellos enemigos de los dioses, se elevó al cielo veloz como una pelota, y luego volvió a Rāma.
6.67.89
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः।
रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ६.६७.८९ ॥
Kumbhakarṇa, de gran fuerza y privado de orejas y nariz, brillaba empapado en sangre como una montaña con torrentes de agua.
6.67.90
शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः।
युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः ॥ ६.६७.९० ॥
Empapado en sangre, de cuerpo enorme y terrible de ver, el rākṣasa, errante de la noche, resolvió enfrentarse de nuevo a la batalla.
6.67.91
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः।
नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः ॥ ६.६७.९१ ॥
Escupiendo sangre por la ira, el hermano menor de Rāvaṇa brillaba como un montón de colirio azul, como una nube junto al crepúsculo.
6.67.92
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः
क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः।
अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो
घोरं तदा मुद्गरमाससाद ॥ ६.६७.९२ ॥
Tras su partida, el enemigo del rey de los dioses se lanzó de nuevo a la batalla con ira; pensando 'estoy desarmado', el feroz empuñó entonces una terrible maza.
6.67.93
ततः स पुर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः
प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९३ ॥
Entonces Kumbhakarna, de gran poder, salió súbitamente de la ciudad y, en la batalla, devoró aquel feroz ejército de monos como el fuego del fin de una edad devora a los seres.
6.67.94
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः
प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा-
न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः।
यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते
स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् ॥ ६.६७.९४ ॥
Hambriento y ávido de sangre y carne, Kumbhakarṇa entró en aquel feroz ejército de monos y, cegado, devoró en la batalla a demonios, piśācas, monos y osos; como la Muerte se lleva a todos al fin de una edad, también engulló a los principales monos.
6.67.95
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः।
समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे ॥ ६.६७.९५ ॥
Enfurecido, tomó con una sola mano a uno, dos, tres o muchos monos junto con demonios, y los arrojó apresuradamente a su boca.
6.67.96
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः।
वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान् ॥ ६.६७.९६ ॥
Destilando grasa y sangre, golpeado por las cumbres de las montañas, el poderoso seguía devorando a los monos.
6.67.97
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्।
कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति ॥ ६.६७.९७ ॥
Siendo devorados, aquellos monos entonces buscaron refugio en Rāma; y Kumbhakarṇa, muy enfurecido, devorando monos, se lanzó hacia adelante.
6.67.98
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति ॥ ६.६७.९८ ॥
Setecientos, ochocientos, veinte y treinta: abrazándolos con ambos brazos y devorándolos, corre de un lado a otro.
6.67.99
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः
कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः।
ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः
कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९९ ॥
Con el cuerpo untado de grasa, médula y sangre, con una guirnalda de entrañas colgando de sus orejas y colmillos muy afilados, como el Tiempo crecido en pie al final de una edad, llovió lanzas.
6.67.100
तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः।
चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः ॥ ६.६७.१०० ॥
En aquel momento, Lakṣmaṇa, hijo de Sumitrā, aplastador de los ejércitos enemigos y conquistador de las ciudades enemigas, enfurecido, libró el combate.
6.67.101
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्।
निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः ॥ ६.६७.१०१ ॥
Aquel poderoso Lakṣmaṇa clavó siete flechas en el cuerpo de Kumbhakarṇa; luego tomó otras y las disparó.
6.67.102
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः।
ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.६७.१०२ ॥
Afligido por aquella arma extraordinaria, el poderoso rākṣasa se enfureció, contra Lakṣmaṇa, el acrecentador de la alegría de Sumitrā.
6.67.103
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्।
प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः ॥ ६.६७.१०३ ॥
Entonces, como el viento cubre una nube vespertina, cubrió con flechas su brillante y hermosa armadura de oro.
6.67.104
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः।
आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान् ॥ ६.६७.१०४ ॥
Semejante a un montón de collirio azul, cubierto de flechas adornadas con oro, brilló como el sol radiante velado por las nubes.
6.67.105
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्।
सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः ॥ ६.६७.१०५ ॥
Entonces aquel terrible demonio, rugiendo como una masa de nubes, habló con desprecio al que aumenta la alegría del hijo de Sumitrā.
6.67.106
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे।
युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया ॥ ६.६७.१०६ ॥
Luchando sin temor contra mí, que puedo vencer incluso a la Muerte en combate sin esfuerzo, has mostrado tu valentía.
6.67.107
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे।
तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः ॥ ६.६७.१०७ ॥
Aun quien se alza ante ti en la gran batalla, empuñando armas como la misma Muerte, es digno de honor; ¡cuánto más aquel que ofrece el combate!
6.67.108
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः।
नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन ॥ ६.६७.१०८ ॥
Montado en Airāvata y rodeado de todos los dioses, ni siquiera el señor Indra se enfrentó jamás a mí en batalla.
6.67.109
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः।
तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम् ॥ ६.६७.१०९ ॥
¡Oh hijo de Sumitrā! Aunque aún eres joven, hoy me complace tu valor. Ahora, pidiéndote licencia a ti y a Rāghava, deseo retirarme.
6.67.110
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया।
राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम् ॥ ६.६७.११० ॥
Como me has complacido en la batalla con tu valor, fuerza y ardor, deseo matar solo a Rāma; al ser él abatido, todo queda abatido.
6.67.111
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे।
तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना ॥ ६.६७.१११ ॥
Cuando Rāma sea abatido aquí por mí, a los demás que permanezcan en la batalla los combatiré con mi propia fuerza aplastante.
6.67.112
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्।
मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव ॥ ६.६७.११२ ॥
Tras decir estas palabras, el rākṣasa habló con palabras llenas de alabanza; y Saumitri, como riendo, pronunció en la batalla palabras aún más terribles.
6.67.113
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्।
तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः ॥ ६.६७.११३ ॥
Tú, que eres insoportable incluso para Indra y los demás dioses, has alcanzado el poder viril; eso es verdad, no de otro modo; oh héroe, hoy he visto tu valentía.
6.67.115
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः।
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः।
राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.६७.११५ ॥
Este hijo de Daśaratha, Rāma, se mantiene firme como una montaña; y pasando más allá de Lakṣmaṇa, el poderosísimo Kumbhakarṇa arremetió directamente contra Rāma, como si sacudiera la tierra.
6.67.116
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्।
कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.६७.११६ ॥
Entonces Rāma, hijo de Daśaratha, empleando un arma terrible, disparó afiladas flechas contra el corazón de Kumbhakarṇa.
6.67.117
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः।
अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ॥ ६.६७.११७ ॥
Herido por la flecha de Rāma, el iracundo se lanzó de repente hacia adelante, y de su boca brotaron llamas mezcladas con brasas.
6.67.118
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.११८ ॥
Herido por el arma de Rāma, el mejor de los rākṣasas rugió terriblemente y, muy enfurecido, se lanzó contra los monos, dispersándolos en la batalla.
6.67.119
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः।
हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह ॥ ६.६७.११९ ॥
Aquellas flechas emplumadas de pavo real hundidas en su pecho, y la maza que resbaló de su mano y cayó al suelo.
6.67.120
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले।
स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः ॥ ६.६७.१२० ॥
Todas sus armas quedaron esparcidas por el suelo; cuando el poderoso se vio a sí mismo sin armas,
6.67.121
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्।
स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः।
रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.६७.१२१ ॥
Con los puños y las manos causó una gran matanza; con sus miembros atravesados por las flechas y empapado de sangre, derramó sangre como una montaña que vierte un manantial.
6.67.122
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः।
वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति ॥ ६.६७.१२२ ॥
Enloquecido por la ferviente cólera y la sangre, corría de un lado a otro devorando monos, rākṣasas y osos.
6.67.123
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः।
चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ॥ ६.६७.१२३ ॥
Entonces el poderoso de terrible valor, semejante a la Muerte, hizo girar un pico terrible y lo lanzó apuntando a Rāma.
6.67.124
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः।
चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम् ॥ ६.६७.१२४ ॥
Antes de que llegara a él, Rāma cortó aquel pico de montaña con siete flechas de vuelo recto, y de nuevo colocó una flecha en su arco.
6.67.125
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा।
शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः ॥ ६.६७.१२५ ॥
Entonces Rāma, de alma justa, hermano mayor de Bharata, cortó aquel gran pico con flechas doradas de fustes variados.
6.67.126
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया।
द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत् ॥ ६.६७.१२६ ॥
Aquel pico, de forma semejante a una cima del Meru y resplandeciente de esplendor, al caer derribó también a doscientos vānaras.
6.67.127
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्।
कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ॥ ६.६७.१२७ ॥
En ese momento Lakṣmaṇa, de alma justa, ocupado en la muerte de Kumbhakarṇa y considerando muchos recursos, habló a Rāma.
6.67.128
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्।
मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ॥ ६.६७.१२८ ॥
Oh rey, no reconoce ni a los vānaras ni a los rākṣasas; enloquecido por el olor a sangre, devora tanto a los suyos como a los ajenos.
6.67.129
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः।
यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः ॥ ६.६७.१२९ ॥
Bien. Que los mejores de los monos lo escalen por todos lados, y que los jefes de las tropas se sitúen a su alrededor.
6.67.130
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः।
प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान् ॥ ६.६७.१३० ॥
Ahora este demonio de mente perversa, aplastado por el gran peso, al moverse por el suelo, no podrá matar a los otros monos.
6.67.131
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।
ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः ॥ ६.६७.१३१ ॥
Al oír esas palabras del sabio príncipe, los poderosos monos, llenos de alegría, subieron sobre Kumbhakarna.
6.67.132
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः।
व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ६.६७.१३२ ॥
Pero Kumbhakarna, enfurecido, con los monos saltarines montados sobre él, los sacudió con fuerza, como un elefante furioso sacude a sus mahouts.
6.67.133
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्।
समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ॥ ६.६७.१३३ ॥
Al verlos sacudidos, Rāma, pensando 'este demonio está enfurecido', se levantó de un salto con rapidez y tomó el excelente arco.
6.67.134
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा।
राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः।
यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान् ॥ ६.६७.१३४ ॥
Raghava, firme, con los ojos enrojecidos por la cólera, como si abrasara con la mirada, se lanzó rápidamente contra el demonio, alentando a todos los jefes de las tropas que habían sido abatidos por la fuerza de Kumbhakarna.
6.67.135
स चापमादाय भुजंगकल्पं
दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्।
हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात
रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥ ६.६७.१३५ ॥
Tomando su arco, semejante a una serpiente, de cuerda firme, feroz y adornado con oro, tras tranquilizar a los monos, Rāma, con el mejor carcaj ceñido, se lanzó hacia adelante.
6.67.136
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६७.१३६ ॥
Rodeado por aquellas hordas de monos invencibles, con Lakṣmaṇa siguiéndole, el héroe, el poderoso, se puso en marcha.
6.67.137
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्।
शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः ॥ ६.६७.१३७ ॥
Aquel poderoso vio al magnánimo Kumbhakarṇa, coronado, domador de enemigos, empapado de sangre, con los ojos enrojecidos.
6.67.138
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्।
मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ॥ ६.६७.१३८ ॥
Abalanzándose sobre todos, como un elefante enfurecido de los cuatro rumbos, buscando a los monos, airado, rodeado de rākṣasas.
6.67.139
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम् ॥ ६.६७.१३९ ॥
Semejante a las montañas Vindhya y Mandara, adornado con brazaletes de oro, derramando sangre por la boca, alzado como una nube de lluvia.
6.67.140
जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते।
मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.६७.१४० ॥
Lamiéndose con la lengua las comisuras de la boca, embadurnado de sangre, aplastando al ejército de monos, semejante al Tiempo, al Exterminador y a Yama.
6.67.141
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्।
विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ॥ ६.६७.१४१ ॥
Al ver a aquel mejor de los rākṣasas, que resplandecía como un fuego encendido, el mejor de los hombres, Rāma, tensó entonces su arco.
6.67.142
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः।
अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ॥ ६.६७.१४२ ॥
Enfurecido por el estruendo de aquel arco, el mejor de los rākṣasas, incapaz de soportar aquel sonido, se lanzó contra Rāghava.
6.67.143
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं
भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः।
तमापतन्तं धरणीधराभ-
मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१४३ ॥
Entonces, cuando Kumbhakarṇa, semejante a una nube empujada por el viento, con brazos como los anillos del mejor rey de las serpientes, parecido a una montaña, se abalanzaba sobre él, Rāma le habló en la batalla.
6.67.144
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद-
मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः।
अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं
यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः ॥ ६.६७.१४४ ॥
Ven, oh señor de los rākṣasas, no te desesperes. Aquí me planto con el arco en alto. Sabe que soy el destructor de la estirpe rākṣasa; en un instante quedarás sin sentido.
6.67.145
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.१४५ ॥
Reconociendo 'Este es Rāma', rió con un sonido espantoso y, muy enfurecido, arrojando a los monos en la batalla, se lanzó contra ellos.
6.67.146
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्।
प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम् ॥ ६.६७.१४६ ॥
Como si desgarrara los corazones de todos los monos que habitan el bosque, rió una carcajada espantosa y horrible, como el trueno de una nube.
6.67.147
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्।
नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च।
न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः ॥ ६.६७.१४७ ॥
Kumbhakarṇa, de gran esplendor, habló estas palabras a Rāghava: "No me tomes por Virādha, ni Kabandha, ni Khara, ni Vālin, ni Mārīca; ha llegado Kumbhakarṇa."
6.67.148
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्।
अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया ॥ ६.६७.१४८ ॥
Mira mi terrible maza, grande y toda de hierro. Con ella, en tiempos pasados, vencí a los dioses y a los Dānavas.
6.67.149
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि।
स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ॥ ६.६७.१४९ ॥
No debes despreciarme por el nombre de Vikarṇanāsa. Ni siquiera un poco de dolor siento por la pérdida de mis orejas y nariz.
6.67.150
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मेऽनघ।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम् ॥ ६.६७.१५० ॥
Muestra tu valor sobre mis miembros, tigre de los Ikṣvākus, sin mácula. Entonces, habiendo visto tu hombría y tu valentía, te devoraré.
6.67.151
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान्।
तैराहतो वज्रसमप्रवेगै-
र्न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः ॥ ६.६७.१५१ ॥
Al oír las palabras de Kumbhakarṇa, Rāma disparó flechas de bellas plumas. Golpeado por aquellas flechas de velocidad semejante al rayo, el enemigo de los dioses ni se estremeció ni sufrió.
6.67.152
यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता
वाली हतो वानरपुङ्गवश्च।
ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं
वज्रोपमा न व्यथयाम्प्रचक्रुः ॥ ६.६७.१५२ ॥
Aquellas mismas flechas, con las que fueron derribados los nobles árboles sāla y murió Vālin, jefe de los monos, semejantes al rayo como eran, no causaron dolor alguno al cuerpo de Kumbhakarṇa.
6.67.153
स वारिधारा इव सायकांस्तान्
पिबन् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः।
जघान रामस्य शरप्रवेगं
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगम् ॥ ६.६७.१५३ ॥
Él, bebiendo aquellas flechas con su cuerpo como corrientes de agua, enemigo de Indra, golpeó la fuerza de la flecha de Rāma, blandiendo aquella maza de feroz velocidad.
6.67.154
ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं
वित्रासनं देवमहाचमूनाम्।
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगं
विद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥ ६.६७.१५४ ॥
Entonces el rākṣasa, cubierto de sangre, terror de los grandes ejércitos de los dioses, blandiendo aquella maza de feroz velocidad, puso en fuga al ejército de los monos.
6.67.155
वायव्यमादाय ततोऽपरास्त्रं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय।
समुद्गरं तेन जहार बाहुं
स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥ ६.६७.१५५ ॥
Entonces Rāma, tomando otra arma llamada Vāyavya, la lanzó contra el errante nocturno; con ella le cortó el brazo junto con la maza. Sin brazo, rugió tumultuosamente.
6.67.156
स तस्य बाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः
समुद्गरो राघवबाणकृत्तः।
पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये
जघान तां वानरवाहिनीं च ॥ ६.६७.१५६ ॥
Aquel brazo suyo, cortado por la flecha de Rāghava, semejante a una cima de montaña, con su maza cayó sobre el ejército del rey de los monos y aplastó aquella hueste de monos.
6.67.157
ते वानरा भग्नहतावशेषाः
पर्यन्तमाश्रित्य तदा विषण्णाः।
प्रपीडिताङ्गा ददृशुः सुघोरं
नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम् ॥ ६.६७.१५७ ॥
Aquellos monos, los restos rotos y heridos, entonces abatidos, buscando refugio en el borde, con los miembros aplastados, contemplaron el encuentro más terrible entre el señor de los hombres y el señor de los rākṣasas.
6.67.158
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु-
र्महासिकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः।
उत्पाटयामास करेण वृक्षं
ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥ ६.६७.१५८ ॥
Entonces Kumbhakarṇa, con el brazo cortado por flechas, como un rey de montañas con la cima cortada por una gran espada, arrancó un árbol con la mano y se lanzó en la batalla contra el señor de los hombres, Rāma.
6.67.159
तं तस्य बाहुं सहतालवृक्षं
समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम्।
ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जघान रामो
बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥ ६.६७.१५९ ॥
Rāma golpeó aquel brazo suyo, levantado junto con una palmera, semejante al cuerpo enroscado de una serpiente, con una flecha unida al arma de Indra y adornada de oro.
6.67.160
स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः
पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः।
विचेष्टमानो निजघान वृक्षान्
शैलान् शिलावानरराक्षसांश्च ॥ ६.६७.१६० ॥
El brazo cortado de Kumbhakarṇa cayó al suelo como una montaña, y retorciéndose derribó árboles, rocas, peñascos, monos y rākṣasas.
6.67.161
तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः
समापतन्तं सहसा नदन्तम्।
द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य
चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥ ६.६७.१६१ ॥
Al ver que se le abalanzaba de repente, rugiendo, con el brazo cortado, Rāma tomó dos afiladas flechas de cabeza de media luna y en la batalla le cortó ambos pies al rākṣasa.
6.67.162
तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्च
गिरेर्गुहाश्चैव महार्णवं च।
लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानां
विनादयन्तौ विनिपेततुश्च ॥ ६.६७.१६२ ॥
Aquellas dos piernas suyas cayeron, haciendo resonar las direcciones y las direcciones intermedias, las cuevas de la montaña, el gran océano, Laṅkā y el ejército de monos y rākṣasas.
6.67.163
निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो
विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम्।
दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन्
राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥ ६.६७.१६३ ॥
Con los brazos cortados y los pies cortados, abriendo la boca como el fuego de la yegua submarina, rugiendo, se lanzó de repente contra Rāma, como Rāhu se abalanza sobre la luna en el cielo.
6.67.164
अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै
रामः शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः।
सम्पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं
चुकूज कृच्छ्रेण मुमूर्च्छ चापि ॥ ६.६७.१६४ ॥
Rāma llenó su boca con flechas afiladas de plumas doradas; con la boca llena no pudo hablar, gimió con dificultad y también se desmayó.
6.67.165
अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं
स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्।
अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खं
रामः शरं मारुततुल्यवेगम् ॥ ६.६७.१६५ ॥
Entonces Rāma tomó la flecha llamada Ariṣṭa, perteneciente a Indra, afilada y de bello plumaje, semejante a los rayos del sol, al bastón de Brahmā, a la Muerte y al Tiempo, veloz como el viento.
6.67.166
तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं
प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्।
महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय ॥ ६.६७.१६६ ॥
Aquella flecha, de bello plumaje de diamante y oro, resplandeciente como el fuego del sol ardiente, veloz como el rayo y el trueno de Mahendra, Rāma la lanzó contra el errante de la noche.
6.67.167
स सायको राघवबाहुचोदितो
दिशःस्वभासा दश सम्प्रकाशयन्।
विधूमवैश्वानरभीमदर्शनो
जगाम शक्राशनिभीमविक्रमः ॥ ६.६७.१६७ ॥
Aquella flecha, impulsada por el brazo de Rāghava, iluminando las diez direcciones con su propio resplandor, terrible de ver como fuego sin humo, avanzó con el poder temible del rayo de Indra.
6.67.168
स तन्महापर्वतकूटसंनिभं
सुवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम्।
चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा
यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः ॥ ६.६७.१६८ ॥
Cortó la cabeza del señor de los rākṣasas, semejante a la cima de una gran montaña, de dientes bien redondeados y bellos pendientes oscilantes, tal como antaño Purandara cortó la cabeza de Vṛtra.
6.67.169
कुम्भकर्णशिरो भाति कुण्डलालंकृतं महत्।
आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः ॥ ६.६७.१६९ ॥
La gran cabeza de Kumbhakarṇa, adornada con pendientes, brillaba como la luna que se alza en medio de la noche tras haber salido el sol.
6.67.170
तद् रामबाणाभिहतं पपात
रक्षःशिरः पर्वतसंनिकाशम्।
बभञ्ज चर्यागृहगोपुराणि
प्राकारमुच्चं तमपातयच्च ॥ ६.६७.१७० ॥
Aquella cabeza del rākṣasa, semejante a una montaña, herida por la flecha de Rāma, cayó; rompió las puertas de las torres de vigilancia e hizo caer también la alta muralla.
6.67.171
तच्चातिकायं हिमवत् प्रकाशं
रक्षस्तदा तोयनिधौ पपात।
ग्राहान् परान् मीनवरान् भुजंगमान्
ममर्द भूमिं च तथा विवेश ॥ ६.६७.१७१ ॥
Aquel rākṣasa de cuerpo enorme, brillando como el Himalaya, cayó entonces en el océano; aplastó cocodrilos, otros peces excelentes y serpientes, y también penetró en la tierra.
6.67.172
तस्मिन् हते ब्राह्मणदेवशत्रौ
महाबले संयति कुम्भकर्णे।
चचाल भूर्भूमिधराश्च सर्वे
हर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥ ६.६७.१७२ ॥
Cuando aquel poderoso Kumbhakarṇa, enemigo de brahmanes y dioses, fue muerto en la batalla, la tierra y todas las montañas temblaron, y los dioses, llenos de júbilo, lanzaron un clamor tumultuoso.
6.67.173
ततस्तु देवर्षिमहर्षिपन्नगाः
सुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः।
सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताः
प्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥ ६.६७.१७३ ॥
Entonces los devarṣis, los grandes sabios, las serpientes, los dioses, los seres, los garudas, los guhyakas y las huestes de yakṣas y gandharvas, situados en el cielo, se alegraron por el valor de Rāma.
6.67.174
ततस्तु ते तस्य वधेन भूरिणा
मनस्विनो नैर्ऋतराजबान्धवाः।
विनेदुरुच्चैर्व्यथिता रघूत्तमं
हरिं समीक्ष्यैव यथा मतंगजाः ॥ ६.६७.१७४ ॥
Entonces los parientes del rey rākṣasa, de noble ánimo y afligidos por aquella gran matanza, bramaron con fuerza al ver al mejor de los Raghus y al mono, como elefantes en celo.
6.67.175
स देवलोकस्य तमो निहत्य
सूर्यो यथा राहुमुखाद् विमुक्तः।
तथा व्यभासीद्धरिसैन्यमध्ये
निहत्य रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१७५ ॥
Como el sol, liberado de la boca de Rāhu, disipa la oscuridad del mundo celestial y resplandece, así Rāma, tras matar a Kumbhakarṇa en la batalla, resplandeció en medio del ejército de monos.
6.67.176
प्रहर्षमीयुर्बहवश्च वानराः
प्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः।
अपूजयन् राघवमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले नृपात्मजम् ॥ ६.६७.१७६ ॥
Muchos monos se llenaron de alegría, con rostros como loto abierto. Abatido el enemigo de terrible fuerza, honraron a Rāghava, el hijo del rey, partícipe del fruto deseado.
6.67.177
स कुम्भकर्णं सुरसैन्यमर्दनं
महत्सु युद्धेषु कदाचनाजितम्।
ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणे
महासुरं वृत्रमिवामराधिपः ॥ ६.६७.१७७ ॥
Tras matar en batalla a Kumbhakarṇa, el aplastador del ejército de los dioses, jamás vencido en las grandes batallas, el hermano mayor de Bharata se regocijó, como el señor de los inmortales se regocijó al matar al gran asura Vṛtra.