ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.67.1
ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा।
नैष्ठिकीं बुद्धिमास्थाय सर्वे संग्रामकाङ्क्षिणः ॥ ६.६७.१ ॥
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ସେହି ମହାକାୟ ବାନରମାନେ ଫେରି ଆସିଲେ। ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ହେଲେ।
6.67.2
समुदीरितवीर्यास्ते समारोपितविक्रमाः।
पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन बलीयसा ॥ ६.६७.२ ॥
ବଳବାନ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବୀର୍ଯ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା, ପରାକ୍ରମ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେମାନେ ସ୍ଥିର ହେଲେ।
6.67.3
प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः।
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ॥ ६.६७.३ ॥
ସେମାନେ ଆଗକୁ ଗଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ପ୍ରାଣର ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ବାନରମାନେ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.67.4
अथ वृक्षान् महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च।
वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रवन् ॥ ६.६७.४ ॥
ତା'ପରେ ମହାକାୟ ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଓ ବିଶାଳ ଶିଖର ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ।
6.67.5
कुम्भकर्णः सुसंक्रुद्धो गदामुद्यम्य वीर्यवान्।
धर्षयन् स महाकायः समन्ताद् व्यक्षिपद् रिपून् ॥ ६.६७.५ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଗଦା ଉଠାଇଲେ; ସେହି ମହାକାୟ ଚାରିପାଖରୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ବିଖେରି ଦେଲେ।
6.67.6
शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः।
प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन ताडिताः ॥ ६.६७.६ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆହତ ସାତଶହ ଓ ଆଠ ହଜାର ବାନର ଚାରିଦିଗରେ ବିଖେରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
6.67.7
षोडशाष्टौ च दश च विंशत्त्रिंशत्तथैव च।
परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् स परिधावति।
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.७ ॥
ଷୋଳ, ଆଠ, ଦଶ, କୋଡ଼ିଏ ଓ ତିରିଶ — ସେହିପରି ଦୁଇ ବାହୁରେ ଜାବୁଡ଼ି ଖାଉଖାଉ ସେ ଦୌଡ଼େ; ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ସର୍ପ ଖାଏ, ସେପରି ସେ ଖାଇ ଦୌଡ଼େ।
6.67.8
कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः संगम्य च ततस्ततः।
वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः संग्राममूर्धनि ॥ ६.६७.८ ॥
କଷ୍ଟରେ ପୁଣି ସାହସ ପାଇ, ଏଠାସେଠାରୁ ଏକାଠି ହୋଇ, ହାତରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତଶିଖର ଧରି ବାନରମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ମୁଖ୍ୟଭାଗରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.67.9
ततः पर्वतमुत्पाट्य द्विविदः प्लवगर्षभः।
दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव तोयदः ॥ ६.६७.९ ॥
ତା'ପରେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିବିଦ ଏକ ପର୍ବତ ଉପାଡ଼ି, ପର୍ବତଶିଖର ପରି ତାକୁ ଧରି ତଳକୁ ଝୁଲୁଥିବା ମେଘ ପରି ଦୌଡ଼ିଲା।
6.67.10
तं समुत्पाट्य चिक्षेप कुम्भकर्णाय वानरः।
तमप्राप्य महाकायं तस्य सैन्येऽपतत् ततः ॥ ६.६७.१० ॥
ତାକୁ ଉପାଡ଼ି ସେ ବାନର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲା; ସେହି ମହାକାୟ ପାଖରେ ନ ପହଞ୍ଚି ତାହା ତାଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
6.67.11
ममर्दाश्वान् गजांश्चापि रथांश्चापि गजोत्तमान्।
तानि चान्यानि रक्षांसि एवं चान्यद्गिरेः शिरः ॥ ६.६७.११ ॥
ତାହା ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା; ସେମାନଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ପର୍ବତର ଅନ୍ୟ ଶିଖରକୁ ମଧ୍ୟ।
6.67.12
तच्छैलवेगाभिहतं हताश्वं हतसारथिम्।
रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ॥ ६.६७.१२ ॥
ସେହି ପର୍ବତ ବେଗରେ ଆହତ ହୋଇ, ଘୋଡ଼ା ମଲା, ସାରଥି ମଲେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ସେହି ମହା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ହେଲା।
6.67.13
रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः कालान्तकोपमैः।
शिरांसि नर्दतां जह्रुः सहसा भीमनिःस्वनाः ॥ ६.६७.१३ ॥
କାଳ ଓ ଅନ୍ତକ ସଦୃଶ ବାଣରେ ରଥୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବାନରନାୟକମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ସହସା କାଟିଦେଲେ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
6.67.14
वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य महाद्रुमान्।
रथानश्वान् गजानुष्ट्रान् राक्षसानभ्यसूदयन् ॥ ६.६७.१४ ॥
ମହାତ୍ମା ବାନରମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉପାଡ଼ି ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଓଟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
6.67.15
हनूमान् शैलशृङ्गाणि शिलाश्च विविधान् द्रुमान्।
ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ॥ ६.६७.१५ ॥
ଆକାଶରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ହନୁମାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ପର୍ବତଶିଖର, ଶିଳା ଓ ବିବିଧ ଗଛ ବର୍ଷଣ କଲେ।
6.67.16
तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह।
बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.१६ ॥
ସେ ଶୂଳରେ ସେହି ପର୍ବତଶିଖର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ମହାବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷବର୍ଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
6.67.17
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य।
तस्थौ स तस्यापततः परस्ता-
न्महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ॥ ६.६७.१७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ ଧରି ବାନରମାନଙ୍କର ସେହି ଭୟଙ୍କର ସେନା ଉପରେ ଧାଇଁଲା; ହନୁମାନ ଏକ ପର୍ବତଶିଖର ଧରି ତା'ର ସାମନାରେ ଠିଆ ହେଲେ।
6.67.18
स कुम्भकर्णं कुपितो जघान
वेगेन शैलोत्तमभीमकायम्।
संचुक्षुभे तेन तदाभिभूतो
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ॥ ६.६७.१८ ॥
କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେ ବେଗରେ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଶରୀରୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲା; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେ ବିଚଳିତ ହେଲା, ତା'ର ଅଙ୍ଗ ମେଦରେ ଭିଜି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା।
6.67.19
स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं
गिरिं यथा प्रज्वलिताग्निशृङ्गम्।
बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान
गुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ॥ ६.६७.१९ ॥
ବିଜୁଳି ପରି ଝଲସୁଥିବା ଶୂଳ ଘୁରାଇ, ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖର ଥିବା ପର୍ବତ ଭଳି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଆଘାତ କଲା; ଗୁହ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲେ ଭଳି।
6.67.20
स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः
प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् ।
ननाद भीमं हनुमान् महाहवे
युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ॥ ६.६७.२० ॥
ଶୂଳରେ ମହାବାହୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହନୁମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବାନ୍ତି କରି, ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଯୁଗାନ୍ତ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.67.21
ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा
रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य।
प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः
प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥ ६.६७.२१ ॥
ତେବେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟଥିତ ଦେଖି ରାକ୍ଷସଗଣ ହଠାତ୍ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କଲେ; ଆଉ ବାନରମାନେ ବ୍ୟଥିତ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ପଳାଇଲେ।
6.67.22
ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम्।
प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ॥ ६.६७.२२ ॥
ତେବେ ବଳବାନ ନୀଳ ସେନାକୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥିର କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ପର୍ବତ-ଶିଖର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.67.23
तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह।
मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥ ६.६७.२३ ॥
ନିଜ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସେହି ଶିଖରକୁ ଦେଖି ସେ ମୁଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ କଲେ; ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରରେ ଆହତ ହୋଇ ସେହି ପର୍ବତ-ଶିଖର ଭାଙ୍ଗି, ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଓ ଜ୍ୱାଳା ସହ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା।
6.67.24
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः।
पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन् ॥ ६.६७.२४ ॥
ଋଷଭ, ଶରଭ, ନୀଳ, ଗବାକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ — ଏହି ପାଞ୍ଚ ବାନର-ଶାର୍ଦୂଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଡକୁ ଧାଇଁଲେ।
6.67.25
शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः।
कुम्भकर्णं महाकायं निजघ्नुः सर्वतो युधि ॥ ६.६७.२५ ॥
ମହାବଳ ବାନରମାନେ ଶୈଳ, ବୃକ୍ଷ, ହସ୍ତତଳ, ପାଦ ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାରିଆଡ଼ୁ ମହାକାୟ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.67.26
स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे।
ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ ६.६७.२६ ॥
ସେହି ଆଘାତକୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ଭାବି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ତା'ପରେ ମହାବେଗୀ ଋଷଭଙ୍କୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲେ।
6.67.27
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः।
निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥ ६.६७.२७ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାହୁରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷଭ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା।
6.67.28
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे।
आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा।
पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् ॥ ६.६७.२८ ॥
ମୁଷ୍ଟିରେ ଶରଭଙ୍କୁ ମାରି, ଆଣ୍ଠୁରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନୀଳଙ୍କୁ ମାରିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ତା'ପରେ ହସ୍ତତଳରେ ଗବାକ୍ଷଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପାଦରେ ଗନ୍ଧମାଦନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.67.29
दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः।
निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ ६.६७.२९ ॥
ପ୍ରହାରରେ ବ୍ୟଥିତ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେମାନେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ; କାଟି ଦିଆଯାଇଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପରି ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
6.67.30
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु।
वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥ ६.६७.३० ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ପ୍ରଧାନ ବାନରମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ, ହଜାର ହଜାର ବାନର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଗଲେ।
6.67.31
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः।
समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥ ६.६७.३१ ॥
ପର୍ବତ ପରି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତେ ପର୍ବତ ପରି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ତା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଡେଇଁ ମହାବଳରେ ତାକୁ କାମୁଡ଼ିଲେ।
6.67.32
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा।
कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥ ६.६७.३२ ॥
ନଖ, ଦାନ୍ତ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ମହାବାହୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
6.67.33
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः।
रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ॥ ६.६७.३३ ॥
ହଜାର ହଜାର ବାନରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ସେହି ପର୍ବତ ପରି ରାକ୍ଷସବ୍ୟାଘ୍ର କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ନିଜ ଉପରେ ଉଗିଥିବା ବୃକ୍ଷରେ ଢଙ୍କା ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭିଲା।
6.67.34
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः।
भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.३४ ॥
ଦୁଇ ବାହୁରେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଧରି ସେହି ମହାବଳ କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଇଗଲା, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ଖାଏ।
6.67.35
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे।
नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥ ६.६७.३५ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପାତାଳ ପରି ମୁଖରେ ପକାଇଥିବା ବାନରମାନେ ନାକର ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଏବଂ କାନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ବାହାରି ଆସିଲେ।
6.67.36
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः।
बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥ ६.६७.३६ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ସେହି ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖାଇ ଖାଇ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲା।
6.67.37
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः।
चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः ॥ ६.६७.३७ ॥
ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଓଦା କରି, କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ସେ ରାକ୍ଷସ ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ବୁଲିଲା।
6.67.38
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः।
शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.३८ ॥
ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ପାଶ ଧରିଥିବା ଯମ ପରି, ଶୂଳ ଧରିଥିବା ମହାବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଭିଲା।
6.67.39
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः।
तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः ॥ ६.६७.३९ ॥
ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଅଗ୍ନି ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ବନକୁ ଦହେ, ସେହିପରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବାନର ସେନାକୁ ଦଗ୍ଧ କଲା।
6.67.40
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः।
वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ६.६७.४० ॥
ତେବେ ନିହତ ହେଉଥିବା, ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଭୟରେ ବିଚଳିତ ସେ ଡେଇଁଥିବା ବାନରମାନେ ବିକୃତ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
6.67.41
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः।
राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः ॥ ६.६७.४१ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଥର ମରୁଥିବା ବାନରମାନେ, ବ୍ୟଥିତ ଓ ଭଗ୍ନମନା ହୋଇ ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
6.67.42
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः।
अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ॥ ६.६७.४२ ॥
ବାନରମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ ଦେଖି ବଜ୍ରହସ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପୌତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବେଗରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଧାଇଁଲେ।
6.67.43
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः।
त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ॥ ६.६७.४३ ॥
ଏକ ବିଶାଳ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗ ଧରି ସେ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପଦାନୁସରଣକାରୀ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ।
6.67.44
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि।
स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ॥ ६.६७.४४ ॥
ସେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ପର୍ବତଶିଖର ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ତହିଁରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେହି ପର୍ବତ ଆଘାତରେ ମସ୍ତକରେ ଆହତ ହେଲେ।
6.67.45
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा।
सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ॥ ६.६७.४५ ॥
ସେତେବେଳେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମହାକ୍ରୋଧରେ ଜଳି ଉଠିଲେ। ଅସହିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ସେ ବେଗରେ ବାଳୀପୁତ୍ର (ଅଙ୍ଗଦ) ଉପରେ ଧାଇଁଲେ।
6.67.46
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्।
शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः ॥ ६.६७.४६ ॥
ମହାଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଅଙ୍ଗଦ ଉପରେ ଶୂଳ ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ସେ ମହାବଳଶାଳୀ ଥିଲେ।
6.67.47
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः।
लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः ॥ ६.६७.४७ ॥
ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଥିବା ସେହି ଶୂଳକୁ ଯୁଦ୍ଧମାର୍ଗରେ ନିପୁଣ ବଳବାନ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ (ଅଙ୍ଗଦ) ଚଟପଟ ଏଡ଼ାଇ ଦେଲେ।
6.67.48
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्।
स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः ॥ ६.६७.४८ ॥
ଡେଇଁ ପଡ଼ି ସେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ତାର ଛାତିରେ ତଳ ହାତରେ ଆଘାତ କଲା। ସେହି ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ କ୍ରୋଧରେ ସେ ପର୍ବତ ପରି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲା।
6.67.49
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः।
अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह ॥ ६.६७.४९ ॥
ଚେତା ଫେରି ସେହି ଅତିବଳୀ ରାକ୍ଷସ ମୁଷ୍ଟି ବାନ୍ଧି ବାମ ହାତରେ ଫୋପାଡ଼ିଲା। ସେ ଅଚେତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା।
6.67.50
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि।
तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ॥ ६.६७.५० ॥
ସେହି ବାନର-ଶାର୍ଦୂଳ ଅଚେତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ସେ ସେହି ଶୂଳ ଧରି ସୁଗ୍ରୀବ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା।
6.67.51
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्।
उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ६.६७.५१ ॥
ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖି ବୀର ବାନରାଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ ସେତେବେଳେ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲେ।
6.67.52
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ६.६७.५२ ॥
ସେହି ମହାକପି ପର୍ବତର ଶିଖର ଉଠାଇ ଘୂରାଇଲେ ଏବଂ ବେଗରେ ସେହି ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଝାସ ଦେଲେ।
6.67.53
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्।
तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः ॥ ६.६७.५३ ॥
ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ସେହି ବାନରକୁ ଦେଖି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ଶରୀରକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବାନରେନ୍ଦ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲା।
6.67.54
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्।
कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६७.५४ ॥
ବାନରମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀର, ମହାବାନରମାନଙ୍କୁ ଖାଉଥିବା ଠିଆ ହୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣକୁ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି କଥା କହିଲେ।
6.67.55
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्।
भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ॥ ६.६७.५५ ॥
ତୁମେ ବୀରମାନଙ୍କୁ ପାଡ଼ି ଦେଇଛ, ଅତି କଠିନ କର୍ମ କରିଛ, ସେନାମାନଙ୍କୁ ଖାଇଛ; ତୁମେ ପରମ ଯଶ ପାଇଛ।
6.67.56
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि।
सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ॥ ६.६७.५६ ॥
ସେହି ବାନରସେନା ଛାଡ଼; ସାଧାରଣମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ କଣ କରିବ? ହେ ରାକ୍ଷସ, ମୋ ଏହି ପର୍ବତର ଗୋଟିଏ ଆଘାତ ସହ।
6.67.57
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्।
श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६७.५७ ॥
ବାନରରାଜଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଯୁକ୍ତ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସ-ଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ।
6.67.58
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः।
धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर ॥ ६.६७.५८ ॥
ତୁମେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୌତ୍ର; ସେହିପରି ଋକ୍ଷରଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରଓ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୌରୁଷସମ୍ପନ୍ନ; ତେଣୁ, ହେ ବାନର, ତୁମେ ଗର୍ଜୁଛ।
6.67.59
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच।
तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं
शैलेन वज्राशनिसंनिभेन ॥ ६.६७.५९ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ତୁରନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ଘୂରାଇ ନିକ୍ଷେପ କଲା; ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସଦୃଶ ସେହି ପର୍ବତରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲା।
6.67.60
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं
भुजान्तरे तस्य तदा विशाले।
ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा
रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥ ६.६७.६० ॥
ସେହି ପର୍ବତଶିଖର ହଠାତ୍ ତାର ବିଶାଳ ବାହୁଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ତହିଁ ବାନରମାନେ ହଠାତ୍ ଦୁଃଖରେ ବୁଡ଼ିଗଲେ; ରାକ୍ଷସଗଣ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.67.61
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप
ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्।
व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं
चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय ॥ ६.६७.६१ ॥
ପର୍ବତଶିଖରର ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା; ରୋଷରେ ମୁଖ ଖୋଲି ଗର୍ଜନ କଲା। ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୂଳଟିକୁ ଘୂରାଇ ବାନର-ଋକ୍ଷ ଅଧିପତିକୁ ବଧ କରିବାକୁ ସେ ତାହା ଫିଙ୍ଗିଲା।
6.67.62
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं
शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्।
क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां
बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य ॥ ६.६७.६२ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣର ବାହୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶୂଳ, ଯାହାର ଦଣ୍ଡ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭା ଧାରଣ କରିଥିଲା। ବାୟୁପୁତ୍ର ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଡେଇଁ ଉଠି ଉଭୟ ହାତରେ ତାହା ଧରି ବେଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
6.67.63
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्।
बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः ॥ ६.६७.६३ ॥
ହଜାର ଭାର କଳା ଲୁହାରେ ତିଆରି ସେ ମହାନ ଶୂଳକୁ, ତହିଁ ହର୍ଷିତ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାଙ୍ଘ ଉପରେ ରଖି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
6.67.64
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी।
हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ॥ ६.६७.६४ ॥
ହନୁମାନ ଶୂଳ ଭାଙ୍ଗିଥିବାର ଦେଖି ବାନରସେନା ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବହୁବାର ଗର୍ଜନ କଲା; ସର୍ବତ୍ର ଧାଇଁଗଲା।
6.67.65
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्।
सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः।
मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ॥ ६.६७.६५ ॥
ଏଥିରେ ରାକ୍ଷସ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମୁଖ ଫେରାଇଲା। ବନବାସୀ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସିଂହନାଦ କଲେ; ଶୂଳ ଏପରି ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖି ମାରୁତି ହନୁମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
6.67.66
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं
चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा।
उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं
जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ॥ ६.६७.६६ ॥
ଶୂଳ ଏପରି ଭଙ୍ଗିଥିବା ଦେଖି ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସାଧିପତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଲଙ୍କା ପର୍ବତରୁ ଏକ ଶିଖର ଉତ୍ପାଟନ କରି, ନିକଟକୁ ଯାଇ ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
6.67.67
स शैलशृङ्गाभिहतो विसंज्ञः
पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.६७.६७ ॥
ପର୍ବତ ଶିଖରର ଆଘାତରେ ସଂଜ୍ଞାହୀନ ହୋଇ ବାନରେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା, ସଂଜ୍ଞାହୀନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ ଯାତୁଧାନମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.67.68
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं
स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्।
जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य
यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः ॥ ६.६७.६८ ॥
ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ବାନରେନ୍ଦ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ଉଠାଇ ନେଲା; ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନ ମେଘକୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିବା ପରି।
6.67.69
स तं महामेघनिकाशरूप-
मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः।
रराज मेरुप्रतिमानरूपो
मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥ ६.६७.६९ ॥
ମହାମେଘ ସଦୃଶ ରୂପବାନ୍ ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଉଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମେରୁ ସମାନ ରୂପରେ, ଉଚ୍ଚ ଭୟଙ୍କର ଶିଖରଯୁକ୍ତ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭିଲା।
6.67.70
ततस्तमादाय जगाम वीरः
संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः।
शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां
प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ॥ ६.६७.७० ॥
ତା'ପରେ ତାକୁ ଧରି ସେଇ ବୀର ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ଚାଲିଲା; ବାନରରାଜଙ୍କ ଧରାପଡ଼ିବାରେ ଚମକିତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କର ନିନାଦ ଶୁଣି।
6.67.71
ततस्तमादाय तदा स मेने
हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः।
अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात्
सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ॥ ६.६७.७१ ॥
ତା'ପରେ ତାକୁ ଧରି ଇନ୍ଦ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ ଭାବିଲା: ଇନ୍ଦ୍ରସମ ଏହି ବାନରେନ୍ଦ୍ର ହତ ହେଲେ ରାଘବ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା ହତ ହେବ।
6.67.72
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः।
कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ॥ ६.६७.७२ ॥
ବାନରସେନା ଏଣେ ତେଣେ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ସେଇ ବାନରକୁ ଧରିଥିବା ଦେଖି।
6.67.73
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः।
एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥ ६.६७.७३ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାରୁତାତ୍ମଜ ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ: ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି ଧରାପଡ଼ିଲେ ମୋର କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?
6.67.74
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्।
भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥ ६.६७.७४ ॥
ମୋ ପାଇଁ ଯାହା ନ୍ୟାୟ୍ୟ କରିବା, ତାହା ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହରେ କରିବି। ପର୍ବତ ସଦୃଶ ହୋଇ ମୁଁ ସେଇ ରାକ୍ଷସକୁ ନାଶ କରିବି।
6.67.75
मया हते संयति कुम्भकर्णे
महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे।
विमोचिते वानरपार्थिवे च
भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः ॥ ६.६७.७५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ହତ ହୋଇ, ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରରେ ତାର ଦେହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରେ, ଏବଂ ବାନରରାଜ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବାନର ହର୍ଷିତ ହେଉ।
6.67.76
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः।
गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः ॥ ६.६७.७६ ॥
ଅଥବା ଏହି ବାନର ନିଜେ ମୁକ୍ତି ପାଇବ, ଯଦି ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ନାଗମାନେ ଏହାକୁ ଧରିଥାନ୍ତି।
6.67.77
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः।
शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ॥ ६.६७.७७ ॥
ମୋ ମନେ ହୁଏ ବାନରାଧିପତି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜକୁ ଚେତନ ପାଇନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପର୍ବତ-ଆଘାତରେ ସେ ଆହତ ହୋଇଛି।
6.67.78
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे।
आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ॥ ६.६७.७८ ॥
ଏହି ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇ ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ଓ ବାନରଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ହିତକର ତାହା କରିବ।
6.67.79
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ॥ ६.६७.७९ ॥
ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅପ୍ରୀତି ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତିନାଶ ହେବ।
6.67.80
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु।
भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम् ॥ ६.६७.८० ॥
ତେଣୁ, ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକର ପରାକ୍ରମକୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବି; ତତ୍ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଗ୍ନ ବାନର-ସେନାକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିବି।
6.67.81
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः।
भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ॥ ६.६७.८१ ॥
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ପୁନର୍ବାର ସେ ବାନରଙ୍କ ମହାସେନାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
6.67.82
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां
स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्।
विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः
पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः ॥ ६.६७.८२ ॥
ସେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ସେହି ମହାବାନରକୁ ଉଠାଇ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ବିମାନ, ଗୃହ ଓ ନଗର-ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପବର୍ଷଣ କରି ତାକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।
6.67.83
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः।
राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः ॥ ६.६७.८३ ॥
ଲାଜା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳର ବର୍ଷଣରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୋଇ ସେହି ମହାବଳୀ ରାଜବୀଥିର ଶୀତଳତାରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇଲା।
6.67.84
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद्
बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः।
अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं
विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा ॥ ६.६७.८४ ॥
ତାପରେ ସେହି ମହାତ୍ମା ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଚେତନା ପାଇ, ବଳବାନଙ୍କ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ନଗରର ରାଜପଥକୁ ଦେଖି ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
6.67.85
एवं गृहीतेन कथं नु नाम
शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य।
तथा करिष्यामि यथा हरीणां
भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ॥ ६.६७.८५ ॥
ଏପରି ଧରାପଡ଼ିଥିବା ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କିପରି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇପାରିବି? ମୁଁ ଏପରି କରିବି ଯେପରି ବାନରମାନଙ୍କର ଇଷ୍ଟ ଓ ହିତ ସାଧିତ ହୁଏ।
6.67.86
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य
राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः।
खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां
ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ ॥ ६.६७.८६ ॥
ତା'ପରେ ଅମରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେହି ରାଜା ଅଙ୍ଗୁଳି ଅଗ୍ରରେ ହଠାତ୍ ନିକଟ ହୋଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ବାନରରାଜଙ୍କ କାନ, ଦାନ୍ତରେ ନାକ କାମୁଡ଼ି, ପାଦରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ବିଦାରଣ କଲା।
6.67.87
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो
विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च।
रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः
सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ ॥ ६.६७.८७ ॥
କାନ ଓ ନାକ କଟା ହୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ତାର ଦାନ୍ତ ଓ ନଖରେ ବିଦାରିତ, କ୍ରୋଧରେ ଆଚ୍ଛନ୍ନ, କ୍ଷତରୁ ରକ୍ତସିକ୍ତ ଶରୀରରେ, ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଧରି ଭୂମିରେ ପିଷି ଦେଲା।
6.67.88
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः
सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः।
जगाम खं कन्दुकवज्जवेन
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.६७.८८ ॥
ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ବଳରେ ପିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦେବଶତ୍ରୁ ସେ, ସେମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ବଲ ପରି ବେଗରେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା; ପୁଣି ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା।
6.67.89
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः।
रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ६.६७.८९ ॥
କାନ ଓ ନାକ ବିହୀନ ମହାବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ, ଝରଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।
6.67.90
शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः।
युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः ॥ ६.६७.९० ॥
ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ, ବିଶାଳ ଶରୀର, ଭୟଙ୍କର ଦର୍ଶନ ସେ ରାକ୍ଷସ, ନିଶାଚର, ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସାମ୍ନାକୁ ଯିବାକୁ ମନ କଲା।
6.67.91
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः।
नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः ॥ ६.६७.९१ ॥
କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ଉଦ୍ଗାରୀ ରାବଣଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭାଇ, ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ରାଶି ପରି, ସନ୍ଧ୍ୟା ସହ ମେଘ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।
6.67.92
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः
क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः।
अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो
घोरं तदा मुद्गरमाससाद ॥ ६.६७.९२ ॥
ସେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଦେବରାଜଙ୍କ ଶତ୍ରୁ କ୍ରୋଧରେ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଧାଇଁଲା; 'ମୁଁ ନିରସ୍ତ୍ର' ବୋଲି ଭାବି, ସେ ଭୟଙ୍କର ତାପରେ ଏକ ଘୋର ମୁଗଦର ଧରିଲା।
6.67.93
ततः स पुर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः
प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९३ ॥
ଏବେ ମହାବଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ହଠାତ୍ ନଗରରୁ ବାହାରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନାକୁ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଗ୍ରାସ କଲା।
6.67.94
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः
प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा-
न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः।
यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते
स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् ॥ ६.६७.९४ ॥
କ୍ଷୁଧିତ ଓ ରକ୍ତମାଂସଲୋଭୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପଶି ମୋହବଶତଃ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନଙ୍କୁ ଖାଇଲା; ଯୁଗାନ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି ହରଣ କରେ, ସେପରି ସେ ପ୍ରଧାନ ବାନରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାସ କଲା।
6.67.95
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः।
समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे ॥ ६.६७.९५ ॥
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ବହୁ ବାନରଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଧରି ଶୀଘ୍ର ମୁହଁରେ ପକାଇଲା।
6.67.96
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः।
वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान् ॥ ६.६७.९६ ॥
ସେତେବେଳେ ମେଦ ଓ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ବେଳେ, ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଆଘାତିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାବଳୀ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖାଉଥିଲା।
6.67.97
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्।
कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति ॥ ६.६७.९७ ॥
ଭକ୍ଷିତ ହେଉଥିବା ସେହି ବାନରମାନେ ତା'ପରେ ରାମଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ; ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖାଇ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲା।
6.67.98
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति ॥ ६.६७.९८ ॥
ସାତ ଶହ, ଆଠ ଶହ, କୋଡ଼ିଏ, ତିରିଶ (ବାନରମାନଙ୍କୁ) ଦୁଇ ବାହୁରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ଖାଉ ଖାଉ ସେ ଇତସ୍ତତ ଦୌଡ଼ୁଛି।
6.67.99
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः
कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः।
ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः
कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९९ ॥
ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀର, କାନରୁ ଝୁଲୁଥିବା ଅନ୍ତମାଳା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଢ଼ବାଲା ସେ ଯୁଗାନ୍ତରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ବଢ଼ିଥିବା କାଳ ପରି ଶୂଳ ବର୍ଷଣ କଲା।
6.67.100
तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः।
चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः ॥ ६.६७.१०० ॥
ସେହି ସମୟରେ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁସେନା ମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜୟୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.67.101
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्।
निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः ॥ ६.६७.१०१ ॥
ସେହି ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ସାତଟି ବାଣ ବିନ୍ଧିଲେ; ପୁଣି ଅନ୍ୟ ବାଣ ଧରି ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.67.102
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः।
ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.६७.१०२ ॥
ସେହି ବିଶେଷ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ବଳବାନ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହେଲା — ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି।
6.67.103
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्।
प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः ॥ ६.६७.१०३ ॥
ପବନ ଯେପରି ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘକୁ ଢାଙ୍କେ, ସେହିପରି ସେ ବାଣରେ ତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚକୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ।
6.67.104
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः।
आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान् ॥ ६.६७.१०४ ॥
ନୀଳ ଅଞ୍ଜନ ରାଶି ପରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରଯୁକ୍ତ ବାଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ ସେ ମେଘାବୃତ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଶୋଭିଲେ।
6.67.105
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्।
सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः ॥ ६.६७.१०५ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ମେଘସମୂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞାରେ କହିଲା।
6.67.106
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे।
युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया ॥ ६.६७.१०६ ॥
ଯମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହଜରେ ଜିଣୁଥିବା ମୋ ସହ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତୁମେ ତୁମର ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛ।
6.67.107
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे।
तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः ॥ ६.६७.१०७ ॥
ଏଠାରେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ପରି ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ; ଯୁଦ୍ଧ ଦେଉଥିବା ବିଷୟରେ କ'ଣ କହିବା?
6.67.108
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः।
नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन ॥ ६.६७.१०८ ॥
ଐରାବତ ଉପରେ ଆରୂଢ଼, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ (ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ) ଠିଆ ହୋଇ ନ ଥିଲେ।
6.67.109
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः।
तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम् ॥ ६.६७.१०९ ॥
ହେ ସୁମିତ୍ରାପୁତ୍ର! ତୁମେ ବାଳକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଜି ତୁମ ପରାକ୍ରମରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୁମ ଓ ରାଘବଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
6.67.110
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया।
राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम् ॥ ६.६७.११० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ବୀର୍ଯ୍ୟ, ବଳ ଓ ଉତ୍ସାହ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି; ତେଣୁ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ସେ ନିହତ ହେଲେ ସବୁ ନିହତ ହେବ।
6.67.111
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे।
तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना ॥ ६.६७.१११ ॥
ଏଠାରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ରାମ ନିହତ ହେଲେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେଉଁମାନେ ରହିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ ବିନାଶକାରୀ ବଳ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
6.67.112
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्।
मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव ॥ ६.६७.११२ ॥
ରାକ୍ଷସ ଏପରି କହି ପ୍ରଶଂସାଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲା; ସେତେବେଳେ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହସୁଥିବା ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.67.113
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्।
तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः ॥ ६.६७.११३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ ତୁମେ ପୌରୁଷ ପାଇଛ — ତାହା ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ହେ ବୀର, ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ପରାକ୍ରମ ଦେଖିଲି।
6.67.115
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः।
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः।
राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.६७.११५ ॥
ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମହାବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ କମ୍ପାଇ ରାମଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଲା।
6.67.116
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्।
कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.६७.११६ ॥
ତା'ପରେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.67.117
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः।
अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ॥ ६.६७.११७ ॥
ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ହଠାତ୍ ଆଗକୁ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ସେହି କ୍ରୁଦ୍ଧଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅଙ୍ଗାରମିଶ୍ରିତ ଶିଖା ନିର୍ଗତ ହେଲା।
6.67.118
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.११८ ॥
ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜ୍ଜନ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ରଣରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖେଦାଉ ଖେଦାଉ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁଲା।
6.67.119
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः।
हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह ॥ ६.६७.११९ ॥
ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ବିନ୍ଧି ରହିଥିବା ସେହି ମୟୂରପୁଚ୍ଛ ବାଣ ଓ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଖସି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗଦା।
6.67.120
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले।
स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः ॥ ६.६७.१२० ॥
ସମସ୍ତ ଆୟୁଧ ଭୂମିରେ ବିଛାଇ ଗଲା। ସେଇ ମହାବଳ ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ନିରସ୍ତ୍ର ଭାବିଲା,
6.67.121
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्।
स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः।
रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.६७.१२१ ॥
ମୁଷ୍ଟି ଓ ହାତରେ ସେ ମହା ସଂହାର କଲା। ବାଣରେ ଅଙ୍ଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେ ପର୍ବତର ଝରଣା ପରି ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ କଲା।
6.67.122
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः।
वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति ॥ ६.६७.१२२ ॥
ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଓ ରକ୍ତରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ବାନର, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭାଲୁମାନଙ୍କୁ ଖାଇ ଖାଇ ଏଣେ ତେଣେ ଧାଇଁଲା।
6.67.123
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः।
चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ॥ ६.६७.१२३ ॥
ତା'ପରେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, ଯମ ସଦୃଶ ସେହି ବଳବାନ ରାକ୍ଷସ ଏକ ଭୟାନକ ଶିଖର ଘୂରାଇ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.67.124
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः।
चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम् ॥ ६.६७.१२४ ॥
ତାହା ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ରାମ ସିଧା ଯାଉଥିବା ସାତୋଟି ବାଣରେ ସେହି ପର୍ବତଶିଖର କାଟିଦେଲେ; ପୁଣି ଧନୁରେ ବାଣ ସଂଯୋଜନ କଲେ।
6.67.125
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा।
शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः ॥ ६.६७.१२५ ॥
ତେବେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ସୁନାର ବିଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ବାଣରେ ତାହାର ସେ ବୃହତ ଶିଖର କାଟିଦେଲେ।
6.67.126
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया।
द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत् ॥ ६.६७.१२६ ॥
ମେରୁ ଶିଖର ସଦୃଶ ଆକାର, ଶୋଭାରେ ଝଲସୁଥିବା ସେ ଶିଖର ପଡ଼ିବା ବେଳେ ଦୁଇ ଶହ ବାନରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାତିତ କଲା।
6.67.127
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्।
कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ॥ ६.६७.१२७ ॥
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଧ ପାଇଁ ଅନେକ ଉପାୟ ବିଚାର କରି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.67.128
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्।
मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ॥ ६.६७.१२८ ॥
ହେ ରାଜନ! ଏ ବାନର କି ରାକ୍ଷସ କାହାକୁ ଚିହ୍ନେ ନାହିଁ; ରକ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ନିଜର ଓ ପରକୁ ଖାଉଛି।
6.67.129
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः।
यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः ॥ ६.६७.१२९ ॥
ଭଲ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ଏହା ଉପରେ ଚଢ଼ନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଯୂଥପତିମାନେ ଏହାର ଚାରିପାଶରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତୁ।
6.67.130
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः।
प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान् ॥ ६.६७.१३० ॥
ଆଜି ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ରାକ୍ଷସ, ଭାରୀ ଭାରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ବୁଲିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନଙ୍କୁ ମାରି ପାରିବ ନାହିଁ।
6.67.131
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।
ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः ॥ ६.६७.१३१ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେହି ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
6.67.132
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः।
व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ६.६७.१३२ ॥
କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧିତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ବାନରମାନେ ତା ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ହାତୀ ଯେପରି ମାହୁତମାନଙ୍କୁ ଝାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ବେଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଝାଡ଼ି ପକାଇଲା।
6.67.133
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्।
समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ॥ ६.६७.१३३ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଝାଡ଼ି ପକାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରାମ 'ଏ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୁଦ୍ଧ' ବୋଲି ଜାଣି, ବେଗରେ ଡେଇଁ ପଡ଼ି ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଧରିଲେ।
6.67.134
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा।
राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः।
यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान् ॥ ६.६७.१३४ ॥
କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ଧୀର ରାଘବ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁରେ ଦହନ କରୁଥିଲେ, ବେଗରେ ରାକ୍ଷସ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣର ବଳରେ ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତ ଯୂଥପତିମାନଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରି।
6.67.135
स चापमादाय भुजंगकल्पं
दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्।
हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात
रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥ ६.६७.१३५ ॥
ସାପ ପରି, ଦୃଢ଼ ଜ୍ୟା ଥିବା, ଉଗ୍ର, ସୁନାରେ ଚିତ୍ରିତ ଧନୁ ନେଇ, ବାନରମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଉତ୍ତମ ତୂଣୀର ବାନ୍ଧି ରାମ ଲମ୍ଫ ଦେଇ ଉଠିଲେ।
6.67.136
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६७.१३६ ॥
ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ସେହି ବାନରଦଳ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ବୀର ମହାବଳ ଆଗକୁ ଗଲେ।
6.67.137
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्।
शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः ॥ ६.६७.१३७ ॥
ସେହି ମହାବଳ ମୁକୁଟଧାରୀ, ଶତ୍ରୁ ଦମନକାରୀ ମହାତ୍ମା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଲାଲ ଆଖିଥିବା ସେ ଥିଲେ।
6.67.138
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्।
मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ॥ ६.६७.१३८ ॥
ଦିଗ୍ଗଜ ପରି କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁ ଯାଉଥିଲେ; ବାନରମାନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, କ୍ରୁଦ୍ଧ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା।
6.67.139
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम् ॥ ६.६७.१३९ ॥
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ସୁନାର ବାଜୁବନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ, ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବହାଉଥିବା, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଉଠିଥିବା।
6.67.140
जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते।
मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.६७.१४० ॥
ଜିଭରେ ଓଠର କୋଣ ଚାଟୁଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ବାନରସେନାକୁ ଦଳୁଥିବା, କାଳ, ଅନ୍ତକ ଓ ଯମ ସଦୃଶ।
6.67.141
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्।
विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ॥ ६.६७.१४१ ॥
ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ସେଇ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଦେଖି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ସେତେବେଳେ ନିଜ ଧନୁକୁ ଟାଣି ଟଙ୍କାର କଲେ।
6.67.142
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः।
अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ॥ ६.६७.१४२ ॥
ସେଇ ଧନୁର ଟଙ୍କାରରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଶବ୍ଦ ସହି ନ ପାରି, ସେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା।
6.67.143
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं
भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः।
तमापतन्तं धरणीधराभ-
मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१४३ ॥
ତା'ପରେ ବାୟୁରେ ଉଡ଼ିଥିବା ମେଘ ସଦୃଶ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗରାଜଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳି ପରି ବାହୁଥିବା, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ସେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.67.144
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद-
मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः।
अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं
यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः ॥ ६.६७.१४४ ॥
ଆସ, ହେ ରାକ୍ଷସାଧିପ! ବିଷାଦ କର ନାହିଁ। ଧନୁ ଧରି ମୁଁ ଏଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଛି। ଜାଣି ରଖ ମୁଁ ରାକ୍ଷସବଂଶ ବିନାଶକାରୀ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଚେତ ହୋଇଯିବ।
6.67.145
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.१४५ ॥
'ଏ ରାମ' ବୋଲି ଜାଣି ସେ ବିକଟ ସ୍ୱରରେ ହସିଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରି ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା।
6.67.146
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्।
प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम् ॥ ६.६७.१४६ ॥
ବନବାସୀ ବାନରମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଚିରିଦେବା ପରି, ସେ ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ବିକଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ହସ ହସିଲା।
6.67.147
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्।
नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च।
न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः ॥ ६.६७.१४७ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲା - "ମୋତେ ବିରାଧ, କବନ୍ଧ, ଖର, ବାଳୀ କିମ୍ବା ମାରୀଚ ଭାବନା କର ନାହିଁ; ମୁଁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଆସିଛି।"
6.67.148
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्।
अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया ॥ ६.६७.१४८ ॥
ମୋ ଭୟଙ୍କର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୁହାର ବଡ଼ ଗଦା ଦେଖ। ଏହାଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲି।
6.67.149
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि।
स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ॥ ६.६७.१४९ ॥
"ବିକର୍ଣ୍ଣନାସ" ବୋଲି ମୋତେ ତୁମେ ଅବଜ୍ଞା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାନ ଓ ନାକ ହରାଇବାରୁ ମୋର ସାମାନ୍ୟ ବି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନାହିଁ।
6.67.150
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मेऽनघ।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम् ॥ ६.६७.१५० ॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଶାର୍ଦୂଳ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ତୁମର ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଅ। ତା'ପରେ ତୁମର ପୌରୁଷ ଓ ବିକ୍ରମ ଦେଖିବା ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖାଇଯିବି।
6.67.151
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान्।
तैराहतो वज्रसमप्रवेगै-
र्न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः ॥ ६.६७.१५१ ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାମ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବିଶିଷ୍ଟ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ବଜ୍ର ସମାନ ବେଗର ସେହି ବାଣରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବଶତ୍ରୁ ବିଚଳିତ ବା ଦୁଃଖିତ ହେଲା ନାହିଁ।
6.67.152
यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता
वाली हतो वानरपुङ्गवश्च।
ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं
वज्रोपमा न व्यथयाम्प्रचक्रुः ॥ ६.६७.१५२ ॥
ଯେଉଁ ବାଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଲ ବୃକ୍ଷ କଟାଗଲା, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳୀ ବଧ ହେଲା, ସେହି ବଜ୍ର ସମାନ ବାଣ ସେତେବେଳେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିଲା ନାହିଁ।
6.67.153
स वारिधारा इव सायकांस्तान्
पिबन् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः।
जघान रामस्य शरप्रवेगं
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगम् ॥ ६.६७.१५३ ॥
ସେ ଜଳଧାରା ପରି ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ପିଉଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁ, ରାମଙ୍କ ବାଣର ବେଗ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲା; ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବେଗ ଥିବା ମୁଦ୍ଗରକୁ ଘୁରାଇ।
6.67.154
ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं
वित्रासनं देवमहाचमूनाम्।
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगं
विद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥ ६.६७.१५४ ॥
ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ, ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ଦେବସେନାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଉଥିବା, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ବେଗ ଥିବା ମୁଦ୍ଗରକୁ ଘୁରାଇ ବାନରସେନାକୁ ପଳାଇ ଦେଲା।
6.67.155
वायव्यमादाय ततोऽपरास्त्रं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय।
समुद्गरं तेन जहार बाहुं
स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥ ६.६७.१५५ ॥
ତା'ପରେ ରାମ ବାୟବ୍ୟ ନାମକ ଆଉ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସେ ନିଶାଚର ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ତାହାରି ଦ୍ୱାରା ମୁଦ୍ଗର ସହିତ ତାର ବାହୁ କାଟି ଦେଲେ। ବାହୁ କଟି ଯିବାରୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲା।
6.67.156
स तस्य बाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः
समुद्गरो राघवबाणकृत्तः।
पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये
जघान तां वानरवाहिनीं च ॥ ६.६७.१५६ ॥
ରାଘବଙ୍କ ବାଣରେ କଟା ସେହି ତାର ବାହୁ, ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ମୁଦ୍ଗର ସହିତ ବାନରରାଜଙ୍କ ସେନା ଉପରେ ପଡ଼ି ସେ ବାନରସେନାକୁ ପିଷି ଦେଲା।
6.67.157
ते वानरा भग्नहतावशेषाः
पर्यन्तमाश्रित्य तदा विषण्णाः।
प्रपीडिताङ्गा ददृशुः सुघोरं
नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम् ॥ ६.६७.१५७ ॥
ସେହି ବାନରମାନେ, ଭଗ୍ନ ଓ ଆହତ ହୋଇ ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଷାଦରେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅଙ୍ଗ ପିଷା ହୋଇ, ରାଜା ଓ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କର ସେହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଦେଖିଲେ।
6.67.158
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु-
र्महासिकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः।
उत्पाटयामास करेण वृक्षं
ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥ ६.६७.१५८ ॥
ଅସ୍ତ୍ରରେ କଟା ବାହୁ ଥିବା ସେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମହାଖଡ୍ଗରେ ଶିଖର କଟା ପର୍ବତରାଜ ପରି, ହାତରେ ଗୋଟିଏ ଗଛ ଉପାଡ଼ି, ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନରେନ୍ଦ୍ର (ରାମ) ଉପରକୁ ଧାଇଁଲା।
6.67.159
तं तस्य बाहुं सहतालवृक्षं
समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम्।
ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जघान रामो
बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥ ६.६७.१५९ ॥
ରାମ ତାର ଉଠାଯାଇଥିବା, ତାଳ ଗଛ ସହିତ, ସର୍ପକୁଣ୍ଡଳୀ ପରି ବାହୁକୁ ଐନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ, ସୁନାରେ ଚିତ୍ରିତ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
6.67.160
स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः
पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः।
विचेष्टमानो निजघान वृक्षान्
शैलान् शिलावानरराक्षसांश्च ॥ ६.६७.१६० ॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ସେହି କଟା ବାହୁ, ପର୍ବତ ପରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଛଟପଟ ହୋଇ ସେ ଗଛ, ଶୈଳ, ଶିଳା-ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମାରିଲା।
6.67.161
तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः
समापतन्तं सहसा नदन्तम्।
द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य
चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥ ६.६७.१६१ ॥
ବାହୁ କଟା ସେ ଅଚାନକ ଗର୍ଜ୍ଜନ କରି ଧାଇଁ ଆସୁଥିବାର ଦେଖି, ରାମ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ରାକ୍ଷସର ଦୁଇ ପାଦ କାଟିଦେଲେ।
6.67.162
तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्च
गिरेर्गुहाश्चैव महार्णवं च।
लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानां
विनादयन्तौ विनिपेततुश्च ॥ ६.६७.१६२ ॥
ତାର ସେହି ଦୁଇ ପାଦ ଦିଗ, ଉପଦିଗ, ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫା, ମହାସାଗର, ଲଙ୍କା ଏବଂ କପି-ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରି ପଡ଼ିଗଲା।
6.67.163
निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो
विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम्।
दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन्
राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥ ६.६७.१६३ ॥
ବାହୁ କଟା, ପାଦ କଟା, ବଡବାମୁଖ ଅଗ୍ନିପରି ମୁଖ ଫାଡି ଗର୍ଜନ କରି ସେ ହଠାତ୍ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଝାସି ପଡିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଝାସେ।
6.67.164
अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै
रामः शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः।
सम्पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं
चुकूज कृच्छ्रेण मुमूर्च्छ चापि ॥ ६.६७.१६४ ॥
ରାମ ସୁନା ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାର ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ମୁଖ ଭରିଯିବାରୁ ସେ କଥା କହି ପାରିଲା ନାହିଁ, କଷ୍ଟରେ କରାହି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ପଡିଲା।
6.67.165
अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं
स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्।
अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खं
रामः शरं मारुततुल्यवेगम् ॥ ६.६७.१६५ ॥
ତା'ପରେ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡ, ଅନ୍ତକ ଓ କାଳ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ, ପବନ ସମ ବେଗଶାଳୀ ବାଣ ଧରିଲେ।
6.67.166
तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं
प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्।
महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय ॥ ६.६७.१६६ ॥
ବଜ୍ର ଓ ସୁନାର ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷଯୁକ୍ତ, ପ୍ରଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଓ ଅଶନି ସମ ବେଗଶାଳୀ ସେ ବାଣ ରାମ ସେହି ନିଶାଚର ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.67.167
स सायको राघवबाहुचोदितो
दिशःस्वभासा दश सम्प्रकाशयन्।
विधूमवैश्वानरभीमदर्शनो
जगाम शक्राशनिभीमविक्रमः ॥ ६.६७.१६७ ॥
ରାଘବଙ୍କ ବାହୁଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସେ ବାଣ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଦଶ ଦିଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଧୂମବିହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଅଶନି ସମ ଭୀଷଣ ବିକ୍ରମରେ ଆଗକୁ ଗଲା।
6.67.168
स तन्महापर्वतकूटसंनिभं
सुवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम्।
चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा
यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः ॥ ६.६७.१६८ ॥
ମହାପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ ଦାନ୍ତ ଓ ଦୋହଲୁଥିବା ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳଯୁକ୍ତ ସେହି ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ମସ୍ତକ ସେତେବେଳେ ସେ କାଟିଦେଲା, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ପୁରନ୍ଦର ବୃତ୍ରଙ୍କ ମସ୍ତକ କାଟିଥିଲେ।
6.67.169
कुम्भकर्णशिरो भाति कुण्डलालंकृतं महत्।
आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः ॥ ६.६७.१६९ ॥
କୁଣ୍ଡଳରେ ଅଳଙ୍କୃତ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ସେହି ବିଶାଳ ମସ୍ତକ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ରାତ୍ରିରେ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଚମକୁଥିଲା।
6.67.170
तद् रामबाणाभिहतं पपात
रक्षःशिरः पर्वतसंनिकाशम्।
बभञ्ज चर्यागृहगोपुराणि
प्राकारमुच्चं तमपातयच्च ॥ ६.६७.१७० ॥
ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ସେହି ରାକ୍ଷସର ମସ୍ତକ ପଡ଼ିଗଲା; ତାହା ପହରା ଗୃହର ଗୋପୁରମାନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀରକୁ ମଧ୍ୟ ପାଡ଼ିଦେଲା।
6.67.171
तच्चातिकायं हिमवत् प्रकाशं
रक्षस्तदा तोयनिधौ पपात।
ग्राहान् परान् मीनवरान् भुजंगमान्
ममर्द भूमिं च तथा विवेश ॥ ६.६७.१७१ ॥
ସେ ଅତି ବିଶାଳ ଶରୀରୀ ରାକ୍ଷସ, ହିମାଳୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲା; କୁମ୍ଭୀର, ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଛ ଓ ସାପମାନଙ୍କୁ ଦଳି ଦେଲା, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କଲା।
6.67.172
तस्मिन् हते ब्राह्मणदेवशत्रौ
महाबले संयति कुम्भकर्णे।
चचाल भूर्भूमिधराश्च सर्वे
हर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥ ६.६७.१७२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେହି ମହାବଳ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ ପୃଥିବୀ ଓ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ କମ୍ପିଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ହର୍ଷରେ ଭୀଷଣ ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.67.173
ततस्तु देवर्षिमहर्षिपन्नगाः
सुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः।
सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताः
प्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥ ६.६७.१७३ ॥
ସେତେବେଳେ ଦେବର୍ଷି, ମହର୍ଷି, ନାଗ, ଦେବତା, ଭୂତ, ଗରୁଡ, ଗୁହ୍ୟକ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଗଣ ଆକାଶରେ ରହି ରାମଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।
6.67.174
ततस्तु ते तस्य वधेन भूरिणा
मनस्विनो नैर्ऋतराजबान्धवाः।
विनेदुरुच्चैर्व्यथिता रघूत्तमं
हरिं समीक्ष्यैव यथा मतंगजाः ॥ ६.६७.१७४ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ମହାବଧରେ ବ୍ୟଥିତ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ମନସ୍ୱୀ ବାନ୍ଧବମାନେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମତୱାଲା ହାତୀ ପରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.67.175
स देवलोकस्य तमो निहत्य
सूर्यो यथा राहुमुखाद् विमुक्तः।
तथा व्यभासीद्धरिसैन्यमध्ये
निहत्य रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१७५ ॥
ରାହୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବଲୋକର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରି ଯେପରି ଝଲସେ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ରାମ ବାନର-ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
6.67.176
प्रहर्षमीयुर्बहवश्च वानराः
प्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः।
अपूजयन् राघवमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले नृपात्मजम् ॥ ६.६७.१७६ ॥
ଅନେକ ବାନର ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ ବିକଶିତ ପଦ୍ମ ପରି ଦେଖାଗଲା। ଭୟଙ୍କର ବଳଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ନିହତ ହେବାରୁ ସେମାନେ ଇଷ୍ଟଫଳର ଅଂଶୀଦାର ରାଜପୁତ୍ର ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
6.67.177
स कुम्भकर्णं सुरसैन्यमर्दनं
महत्सु युद्धेषु कदाचनाजितम्।
ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणे
महासुरं वृत्रमिवामराधिपः ॥ ६.६७.१७७ ॥
ଦେବସେନାକୁ ଦଳନକାରୀ, ମହାଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ବି ପରାଜିତ ନ ହୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଦେବରାଜ ଯେପରି ମହାସୁର ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ।