వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.67.1
ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा।
नैष्ठिकीं बुद्धिमास्थाय सर्वे संग्रामकाङ्क्षिणः ॥ ६.६७.१ ॥
అంగదుని మాటలు విని అప్పుడు ఆ మహాకాయులైన వానరులంతా తిరిగి వచ్చారు. స్థిరమైన సంకల్పాన్ని ధరించి, వారంతా యుద్ధాన్ని కోరినవారై ఉన్నారు.
6.67.2
समुदीरितवीर्यास्ते समारोपितविक्रमाः।
पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन बलीयसा ॥ ६.६७.२ ॥
బలవంతుడైన అంగదుని మాటలతో వారి వీరత్వం మేల్కొనగా, పరాక్రమం రేగి, వారు స్థిరపడ్డారు.
6.67.3
प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः।
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ॥ ६.६७.३ ॥
వారు ముందుకు సాగి, మరణానికి నిశ్చయించుకుని ఆనందించారు. ప్రాణాలను త్యజించిన వానరులు ఘోరమైన యుద్ధం చేశారు.
6.67.4
अथ वृक्षान् महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च।
वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रवन् ॥ ६.६७.४ ॥
అప్పుడు మహాకాయులైన వానరులు పెద్ద చెట్లను, విశాలమైన శిఖరాలను త్వరగా ఎత్తి కుంభకర్ణుని వైపు పరుగెత్తారు.
6.67.5
कुम्भकर्णः सुसंक्रुद्धो गदामुद्यम्य वीर्यवान्।
धर्षयन् स महाकायः समन्ताद् व्यक्षिपद् रिपून् ॥ ६.६७.५ ॥
అత్యంత కోపంతో ఉన్న పరాక్రమశాలి కుంభకర్ణుడు గదను ఎత్తి, ఆ మహాకాయుడు నలుదిక్కులా శత్రువులను దాడిచేసి చెదరగొట్టాడు.
6.67.6
शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः।
प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन ताडिताः ॥ ६.६७.६ ॥
కుంభకర్ణునిచే కొట్టబడిన ఏడు వందల మరియు ఎనిమిది వేల వానరులు చెల్లాచెదురుగా నేలపై పడి ఉన్నారు.
6.67.7
षोडशाष्टौ च दश च विंशत्त्रिंशत्तथैव च।
परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् स परिधावति।
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.७ ॥
పదహారు, ఎనిమిది, పది, ఇరవై, ముప్పై — అలాగే రెండు చేతులతో చుట్టి తింటూ అతడు పరుగెత్తుతున్నాడు; తీవ్ర కోపంతో గరుడుడు పాములను తిన్నట్లు అతడు తింటూ పరుగెడుతున్నాడు.
6.67.8
कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः संगम्य च ततस्ततः।
वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः संग्राममूर्धनि ॥ ६.६७.८ ॥
కష్టంతో మళ్లీ ధైర్యం తెచ్చుకుని, అక్కడక్కడ నుండి కలిసి, చేతుల్లో చెట్లను, పర్వత శిఖరాలను పట్టుకున్న వానరులు యుద్ధ ముఖంలో నిలిచారు.
6.67.9
ततः पर्वतमुत्पाट्य द्विविदः प्लवगर्षभः।
दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव तोयदः ॥ ६.६७.९ ॥
అప్పుడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన ద్వివిదుడు ఒక పర్వతాన్ని పెకలించి, పర్వత శిఖరంలా ఉన్న దానిని పట్టుకుని, క్రిందికి వేలాడే మేఘంలా పరుగెత్తాడు.
6.67.10
तं समुत्पाट्य चिक्षेप कुम्भकर्णाय वानरः।
तमप्राप्य महाकायं तस्य सैन्येऽपतत् ततः ॥ ६.६७.१० ॥
దానిని పెకలించి ఆ వానరుడు కుంభకర్ణుని మీదకు విసిరాడు; ఆ మహాకాయుడిని చేరకుండా అది అతని సైన్యంలో పడింది.
6.67.11
ममर्दाश्वान् गजांश्चापि रथांश्चापि गजोत्तमान्।
तानि चान्यानि रक्षांसि एवं चान्यद्गिरेः शिरः ॥ ६.६७.११ ॥
అది గుర్రాలను, ఏనుగులను, రథాలను, ఉత్తమ ఏనుగులను కూడా నలిపివేసింది; వాటినీ, ఇతర రాక్షసులనూ, అలాగే ఆ పర్వతం యొక్క మరొక శిఖరాన్ని కూడా.
6.67.12
तच्छैलवेगाभिहतं हताश्वं हतसारथिम्।
रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ॥ ६.६७.१२ ॥
ఆ పర్వత వేగంతో కొట్టబడి, గుర్రాలు చచ్చి, సారథులు చచ్చి, రాక్షసుల రక్తంతో తడిసిన ఆ మహా యుద్ధరంగం అయింది.
6.67.13
रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः कालान्तकोपमैः।
शिरांसि नर्दतां जह्रुः सहसा भीमनिःस्वनाः ॥ ६.६७.१३ ॥
కాలుడు, అంతకుడు వంటి బాణాలతో రథికులైన వానరప్రముఖుల గర్జించే తలలను అకస్మాత్తుగా నరికివేశారు; వారు భయంకరంగా గర్జించారు.
6.67.14
वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य महाद्रुमान्।
रथानश्वान् गजानुष्ट्रान् राक्षसानभ्यसूदयन् ॥ ६.६७.१४ ॥
మహాత్ములైన వానరులు పెద్ద చెట్లను పెకిలించి రథాలను, అశ్వాలను, గజాలను, ఒంటెలను, రాక్షసులను సంహరించారు.
6.67.15
हनूमान् शैलशृङ्गाणि शिलाश्च विविधान् द्रुमान्।
ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ॥ ६.६७.१५ ॥
ఆకాశంలో నిలిచిన హనుమంతుడు కుంభకర్ణుని తలపై పర్వత శిఖరాలను, శిలలను, అనేక రకాల వృక్షాలను వర్షించాడు.
6.67.16
तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह।
बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.१६ ॥
ఆ పర్వత శిఖరాలను అతడు శూలంతో ఛేదించాడు; మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు వృక్షవర్షాన్ని కూడా విరిచివేశాడు.
6.67.17
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य।
तस्थौ स तस्यापततः परस्ता-
न्महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ॥ ६.६७.१७ ॥
అప్పుడు అతడు వాడి శూలాన్ని పట్టుకుని వానరుల ఆ భయంకర సైన్యంపైకి దూసుకువచ్చాడు; హనుమంతుడు ఒక పర్వత శిఖరాన్ని ఎత్తుకుని అతని ఎదురుగా నిలిచాడు.
6.67.18
स कुम्भकर्णं कुपितो जघान
वेगेन शैलोत्तमभीमकायम्।
संचुक्षुभे तेन तदाभिभूतो
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ॥ ६.६७.१८ ॥
కోపోద్రిక్తుడై అతడు వేగంగా ఉత్తమ పర్వతంలా భయంకర దేహం గల కుంభకర్ణుని కొట్టాడు; దానితో అతడు కలతచెంది, మేదస్సుతో తడిసి రక్తంతో అభిషిక్తుడయ్యాడు.
6.67.19
स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं
गिरिं यथा प्रज्वलिताग्निशृङ्गम्।
बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान
गुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ॥ ६.६७.१९ ॥
మెరుపులా ప్రకాశించే శూలాన్ని త్రిప్పి, మండే అగ్ని శిఖరాలతో ఉన్న పర్వతంలా, మారుతి అయిన హనుమంతుని భుజాల మధ్య అతడు కొట్టాడు; గుహుడు భయంకర శక్తితో క్రౌంచ పర్వతాన్ని కొట్టినట్లు.
6.67.20
स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः
प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् ।
ननाद भीमं हनुमान् महाहवे
युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ॥ ६.६७.२० ॥
శూలంతో మహాభుజాల మధ్య చీలిపోయిన హనుమంతుడు, తీవ్రంగా కలత చెంది, నోటి నుండి రక్తం కక్కుతూ, ఆ మహాయుద్ధంలో యుగాంత మేఘాల గర్జనలా భయంకరంగా గర్జించాడు.
6.67.21
ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा
रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य।
प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः
प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥ ६.६७.२१ ॥
అప్పుడు హనుమంతుడు వ్యథితుడైనట్లు చూసి రాక్షససమూహాలు ఒక్కసారిగా సంతోషించి గర్జించాయి; వానరులు వ్యథచెంది, భయపీడితులై, ఆ యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని నుండి పారిపోయారు.
6.67.22
ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम्।
प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ॥ ६.६७.२२ ॥
అప్పుడు బలవంతుడైన నీలుడు సైన్యాన్ని మళ్ళీ నిలబెట్టి, బుద్ధిమంతుడైన కుంభకర్ణుని పైకి ఒక పర్వత శిఖరాన్ని విసిరాడు.
6.67.23
तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह।
मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥ ६.६७.२३ ॥
ఆ పర్వత శిఖరం తనపైకి పడుతుండగా చూసి అతడు పిడికిలితో కొట్టాడు; పిడికిలి దెబ్బకు ఆ శిఖరం ముక్కలై, నిప్పురవ్వలు, మంటలతో నేలపై పడింది.
6.67.24
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः।
पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन् ॥ ६.६७.२४ ॥
ఋషభుడు, శరభుడు, నీలుడు, గవాక్షుడు, గంధమాదనుడు — ఈ ఐదుగురు వానర-శార్దూలులు కుంభకర్ణుని వైపు దూకారు.
6.67.25
शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः।
कुम्भकर्णं महाकायं निजघ्नुः सर्वतो युधि ॥ ६.६७.२५ ॥
మహాబలులైన వానరులు రాళ్లతో, వృక్షాలతో, అరచేతులతో, పాదాలతో, పిడికిళ్లతో యుద్ధంలో అన్ని వైపుల నుండి మహాకాయుడైన కుంభకర్ణుని కొట్టారు.
6.67.26
स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे।
ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ ६.६७.२६ ॥
ఆ దెబ్బలను కేవలం స్పర్శలుగా భావిస్తూ కుంభకర్ణుడు బాధపడలేదు; తరువాత మహావేగుడైన ఋషభుని తన రెండు బాహువులతో గట్టిగా కౌగిలించుకున్నాడు.
6.67.27
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः।
निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥ ६.६७.२७ ॥
కుంభకర్ణుని బాహువులచే పీడితుడైన వానర-వృషభుడు ఋషభుడు భయంకరంగా కూలిపోయాడు; అతని ముఖం నుండి రక్తం కారింది.
6.67.28
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे।
आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा।
पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् ॥ ६.६७.२८ ॥
పిడికిలితో శరభుని కొట్టి, మోకాలితో యుద్ధంలో నీలుని కొట్టాడు; ఇంద్రుని శత్రువైన కుంభకర్ణుడు అప్పుడు అరచేతితో గవాక్షుని కొట్టాడు, కోపంతో వేగంగా కాలితో గంధమాదనుని తన్నాడు.
6.67.29
दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः।
निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ ६.६७.२९ ॥
తగిలిన దెబ్బలతో బాధపడి, రక్తంతో తడిసిన వారు మూర్ఛపోయారు; నరికిన కింశుక వృక్షాల వలె వారు భూమిపై పడిపోయారు.
6.67.30
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु।
वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥ ६.६७.३० ॥
ఆ మహాత్ములైన ప్రధాన వానరులు నేలకూలగా, వేలాది వానరులు కుంభకర్ణుని వైపు పరుగెత్తారు.
6.67.31
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः।
समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥ ६.६७.३१ ॥
పర్వతాకారులైన ఆ శ్రేష్ఠ వానరులందరూ పర్వతంలా ఉన్న అతనిపైకి ఎక్కి, పైకి ఎగిరి, మహాబలంతో అతనిని కొరికారు.
6.67.32
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा।
कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥ ६.६७.३२ ॥
గోళ్ళతో, పళ్ళతో, పిడికిళ్ళతో, బాహువులతో ఆ శ్రేష్ఠ వానరులు మహాబాహువైన కుంభకర్ణుని కొట్టారు.
6.67.33
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः।
रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ॥ ६.६७.३३ ॥
వేలాది వానరులచే కప్పబడిన ఆ పర్వతసదృశ రాక్షసవ్యాఘ్రుడు కుంభకర్ణుడు, తనపై పెరిగిన చెట్లతో కప్పబడిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
6.67.34
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः।
भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.३४ ॥
తన రెండు బాహువులతో వానరులందరినీ పట్టుకుని, ఆ మహాబలుడు కోపంతో వారిని తినేశాడు, గరుత్మంతుడు సర్పాలను తిన్నట్లు.
6.67.35
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे।
नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥ ६.६७.३५ ॥
కుంభకర్ణుడు పాతాళంలా ఉన్న నోటిలోకి విసిరిన వానరులు ముక్కు రంధ్రాల ద్వారా, చెవుల ద్వారా కూడా బయటకు వచ్చారు.
6.67.36
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः।
बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥ ६.६७.३६ ॥
అత్యంత కోపంతో, పర్వతంలా ఉన్న ఆ రాక్షసోత్తముడు కోతులను తింటూ, కోపంతో అన్ని వానరులను విరగ్గొట్టాడు.
6.67.37
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः।
चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः ॥ ६.६७.३७ ॥
మాంసం, రక్తంతో భూమిని తడిపివేస్తూ, కాలాగ్నిలా ప్రజ్వలిస్తూ ఆ రాక్షసుడు వానర సేనల మధ్య సంచరించాడు.
6.67.38
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः।
शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.३८ ॥
చేతిలో వజ్రం ఉన్న ఇంద్రునిలా, పాశం చేతబట్టిన యముడిలా, శూలం చేతపట్టిన మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో ప్రకాశించాడు.
6.67.39
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः।
तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः ॥ ६.६७.३९ ॥
వేసవిలో అగ్ని ఎండిన అడవులను దహించినట్లు, కుంభకర్ణుడు వానర సేనలను దహించాడు.
6.67.40
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः।
वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ६.६७.४० ॥
అప్పుడు చంపబడుతూ, గుంపులు నాశనమై, భయంతో కలవరపడిన ఆ వానరులు వికృతమైన స్వరాలతో అరిచారు.
6.67.41
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः।
राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः ॥ ६.६७.४१ ॥
కుంభకర్ణునిచే పలుమార్లు చంపబడుతున్న వానరులు, బాధతో మనసు చెదరి రాఘవుని (రాముని) శరణు పొందారు.
6.67.42
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः।
अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ॥ ६.६७.४२ ॥
వానరులు చెదరిపోవడం చూసి, వజ్రహస్తుడైన (ఇంద్రుని) మనవని కుమారుడు మహాయుద్ధంలో వేగంగా కుంభకర్ణునిపై దూకాడు.
6.67.43
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः।
त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ॥ ६.६७.४३ ॥
ఒక పెద్ద పర్వత శిఖరాన్ని పట్టుకొని అతడు పదే పదే గర్జిస్తూ, కుంభకర్ణుని అడుగుజాడలనుసరించే రాక్షసులందరినీ భయపెట్టాడు.
6.67.44
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि।
स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ॥ ६.६७.४४ ॥
అతడు కుంభకర్ణుని తలపై పర్వత శిఖరాన్ని విసిరాడు. అప్పుడు ఇంద్రుని శత్రువైన కుంభకర్ణుడు ఆ పర్వతంతో తలపై తాకబడ్డాడు.
6.67.45
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा।
सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ॥ ६.६७.४५ ॥
అప్పుడు కుంభకర్ణుడు మహా కోపంతో మండిపడ్డాడు. సహించలేనివాడై వేగంగా వాలి కుమారుడి (అంగదుడి) పైకి దూకాడు.
6.67.46
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्।
शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः ॥ ६.६७.४६ ॥
మహా గర్జనతో సమస్త వానరులను భయపెడుతూ కుంభకర్ణుడు కోపంతో అంగదుడిపై శూలాన్ని విసిరాడు; అతడు మహాబలుడు.
6.67.47
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः।
लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः ॥ ६.६७.४७ ॥
అప్పుడు తనపై పడుతున్న ఆ శూలాన్ని యుద్ధమార్గంలో నిపుణుడైన, బలవంతుడైన వానరశ్రేష్ఠుడు (అంగదుడు) చురుకుదనంతో తప్పించుకున్నాడు.
6.67.48
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्।
स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः ॥ ६.६७.४८ ॥
ఎగిరి వేగంగా అతని ఛాతీపై అరచేతితో కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు తగిలి, కోపంతో ఉన్న అతడు పర్వతంలా మూర్ఛపోయాడు.
6.67.49
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः।
अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह ॥ ६.६७.४९ ॥
స్పృహ తిరిగి వచ్చిన ఆ అతిబలుడైన రాక్షసుడు పిడికిలి బిగించి ఎడమ చేతితో విసిరాడు. అతడు స్పృహ కోల్పోయి పడిపోయాడు.
6.67.50
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि।
तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ॥ ६.६७.५० ॥
ఆ వానర-శార్దూలుడు స్పృహ తప్పి నేలపై పడగానే, అతడు ఆ శూలాన్ని పట్టుకొని సుగ్రీవుని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.67.51
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्।
उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ६.६७.५१ ॥
తనవైపు దూసుకొస్తున్న మహాబలుడైన కుంభకర్ణుని చూసి, వీరుడైన వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు వెంటనే ఎగిరాడు.
6.67.52
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ६.६७.५२ ॥
ఆ మహాకపి పర్వత శిఖరాన్ని ఎత్తి గిరగిరా తిప్పి, వేగంగా ఆ మహాబలుడైన కుంభకర్ణునిపై దూకాడు.
6.67.53
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्।
तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः ॥ ६.६७.५३ ॥
తన వైపు దూసుకొస్తున్న ఆ వానరుని చూసి, కుంభకర్ణుడు శరీరమంతా సిద్ధం చేసుకొని వానరేంద్రుడు సుగ్రీవునికి ఎదురుగా నిలిచాడు.
6.67.54
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्।
कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६७.५४ ॥
వానరుల రక్తంతో తడిసిన దేహంతో, మహా వానరులను భక్షిస్తూ నిలిచిన కుంభకర్ణుని చూసి సుగ్రీవుడు ఈ మాట అన్నాడు.
6.67.55
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्।
भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ॥ ६.६७.५५ ॥
నీవు వీరులను పడగొట్టావు, అత్యంత కష్టమైన కార్యం చేశావు, సైన్యాలను భక్షించావు; నీకు పరమ యశస్సు లభించింది.
6.67.56
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि।
सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ॥ ६.६७.५६ ॥
ఆ వానర సేనను విడిచిపెట్టు; సామాన్యులతో నీవేం చేస్తావు? ఓ రాక్షసా, నా ఈ పర్వతపు ఒక్క దెబ్బను సహించు.
6.67.57
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्।
श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६७.५७ ॥
వానరరాజు యొక్క సత్త్వ-ధైర్యాలతో కూడిన ఆ మాటను విని, రాక్షసశార్దూలుడైన కుంభకర్ణుడు ఇలా పలికాడు.
6.67.58
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः।
धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर ॥ ६.६७.५८ ॥
నీవు ప్రజాపతి మనవడివి, అలాగే ఋక్షరజస్సు కుమారుడివి; ధైర్యపౌరుషాలతో కూడినవాడివి; అందుకే, ఓ వానరా, నీవు గర్జిస్తున్నావు.
6.67.59
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच।
तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं
शैलेन वज्राशनिसंनिभेन ॥ ६.६७.५९ ॥
కుంభకర్ణుని మాటలు విని, అతడు వెంటనే పర్వతాన్ని త్రిప్పి విసిరాడు; వజ్రాశని సమానమైన ఆ పర్వతంతో కుంభకర్ణుని వక్షస్థలాన్ని కొట్టాడు.
6.67.60
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं
भुजान्तरे तस्य तदा विशाले।
ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा
रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥ ६.६७.६० ॥
ఆ పర్వతశిఖరం అకస్మాత్తుగా అతని విశాలమైన భుజాల మధ్య ముక్కలై చెదిరింది. అప్పుడు వానరులు అకస్మాత్తుగా విషాదంలో మునిగిపోయారు; రాక్షససమూహాలు ఆనందంతో గర్జించాయి.
6.67.61
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप
ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्।
व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं
चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय ॥ ६.६७.६१ ॥
పర్వతశిఖరంతో కొట్టబడిన అతడు కోపంతో ఉగ్రుడయ్యాడు; రోషంతో నోరు తెరిచి గర్జించాడు. మెరుపులా ప్రకాశించే శూలాన్ని త్రిప్పి, వానర-ఋక్షుల నాయకుణ్ణి చంపడానికి దానిని విసిరాడు.
6.67.62
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं
शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्।
क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां
बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य ॥ ६.६७.६२ ॥
కుంభకర్ణుని భుజంతో విసిరిన ఆ వాడియైన శూలం, బంగారు కాంతి గల దండంతో ఉంది. వాయుపుత్రుడు వెంటనే ఎగిరి దానిని రెండు చేతులతో పట్టి, వేగంగా విరిచాడు.
6.67.63
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्।
बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः ॥ ६.६७.६३ ॥
వేయి భారాల నల్ల ఇనుముతో చేసిన ఆ మహా శూలాన్ని, అప్పుడు సంతోషించిన ఆ వానరోత్తముడు తన మోకాలిపై ఉంచి విరిచాడు.
6.67.64
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी।
हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ॥ ६.६७.६४ ॥
హనుమంతుడు శూలాన్ని విరిచిన దానిని చూసి వానర-సేన సంతోషించి పలుమార్లు గర్జించింది; నలుదిక్కులా పరుగెత్తింది.
6.67.65
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्।
सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः।
मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ॥ ६.६७.६५ ॥
అప్పుడు రాక్షసుడు భయపడి ముఖం త్రిప్పుకున్నాడు. అడవిలో నివసించే వానరులు ఆనందించి సింహనాదం చేశారు; శూలం ఇలా తిరిగి వచ్చిందని చూసి మారుతి హనుమంతుడిని గౌరవించారు.
6.67.66
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं
चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा।
उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं
जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ॥ ६.६७.६६ ॥
శూలం అలా విరిగిపోవడం చూసి మహాత్ముడైన రాక్షసరాజు కోపించాడు. లంకా పర్వతం నుండి ఒక శిఖరాన్ని పెకలించి, దగ్గరకు వెళ్లి దానితో సుగ్రీవుడిని కొట్టాడు.
6.67.67
स शैलशृङ्गाभिहतो विसंज्ञः
पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.६७.६७ ॥
పర్వత శిఖరంతో కొట్టబడి స్పృహ కోల్పోయిన వానరేంద్రుడు యుద్ధంలో నేలపై పడిపోయాడు. నేలపై పడి స్పృహ లేకుండా ఉన్న అతడిని చూసి యుద్ధంలో ఆనందించిన యాతుధానులు గర్జించారు.
6.67.68
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं
स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्।
जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य
यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः ॥ ६.६७.६८ ॥
అద్భుతమైన, భయంకరమైన పరాక్రమం గల వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడి దగ్గరకు చేరి, ఆ కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో అతడిని గట్టిగా పట్టుకున్నాడు; ప్రచండమైన గాలి మేఘాన్ని ఎత్తుకుపోయినట్లు.
6.67.69
स तं महामेघनिकाशरूप-
मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः।
रराज मेरुप्रतिमानरूपो
मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥ ६.६७.६९ ॥
మహామేఘం వంటి రూపం గల అతడిని ఎత్తుకొని యుద్ధంలో వెళ్తున్న కుంభకర్ణుడు, మేరువు వంటి రూపంతో, ఎత్తైన భయంకర శిఖరాలు కలిగిన మేరు పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
6.67.70
ततस्तमादाय जगाम वीरः
संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः।
शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां
प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ॥ ६.६७.७० ॥
అప్పుడు అతడిని పట్టుకుని ఆ వీరుడైన రాక్షసేంద్రుడు యుద్ధంలో స్తుతించబడుతూ వెళ్ళాడు; వానరరాజు పట్టుబడటంతో విస్మయం చెందిన స్వర్గవాసుల ధ్వనిని వింటూ.
6.67.71
ततस्तमादाय तदा स मेने
हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः।
अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात्
सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ॥ ६.६७.७१ ॥
అప్పుడు అతడిని పట్టుకుని, ఇంద్రుడితో సమానమైన ఇంద్ర పరాక్రమం గల ఇంద్రశత్రువు ఆలోచించాడు: ఇంద్రునివంటి ఈ వానరేంద్రుడు చంపబడితే, రాఘవునితో సహా ఈ సమస్త సైన్యం నాశనమవుతుందని.
6.67.72
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः।
कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ॥ ६.६७.७२ ॥
వానరుల సేన ఇటు అటు పారిపోవడం చూసి, కుంభకర్ణుడు సుగ్రీవుడిని, ఆ వానరుడిని పట్టుకోవడం చూసి.
6.67.73
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः।
एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥ ६.६७.७३ ॥
బుద్ధిమంతుడైన మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు ఆలోచించాడు: సుగ్రీవుడు ఇలా పట్టుబడినప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?
6.67.74
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्।
भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥ ६.६७.७४ ॥
నాకు చేయదగినది ఏదో, అదే నేను నిస్సందేహంగా చేస్తాను. పర్వతంలా మారి ఆ రాక్షసుడిని నాశనం చేస్తాను.
6.67.75
मया हते संयति कुम्भकर्णे
महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे।
विमोचिते वानरपार्थिवे च
भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः ॥ ६.६७.७५ ॥
యుద్ధంలో నేను కుంభకర్ణుడిని చంపి, అతడి దేహం ముష్టిఘాతంతో చూర్ణమైన తర్వాత, వానరరాజు విడిపించబడిన తర్వాత, వానరులంతా సంతోషించుదురుగాక.
6.67.76
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः।
गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः ॥ ६.६७.७६ ॥
లేదా ఈ వానరుడు తానే విడుదల పొందుతాడు; దేవతలు, అసురులు, నాగులు ఇతనిని బంధించి ఉంటే.
6.67.77
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः।
शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ॥ ६.६७.७७ ॥
వానరాధిపతి ఇంకా తనను తాను గ్రహించలేదని నా భావన; యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని పర్వత ప్రహారంతో అతడు కొట్టబడ్డాడు.
6.67.78
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे।
आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ॥ ६.६७.७८ ॥
ఈ సుగ్రీవుడు ఒక్క క్షణంలో స్పృహ పొంది, ఈ మహాయుద్ధంలో తనకు, వానరులకు హితమైనదే చేస్తాడు.
6.67.79
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ॥ ६.६७.७९ ॥
నేను ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని విడిచిపెడితే, తీవ్రమైన అసంతృప్తి, శాశ్వతమైన కీర్తి నాశనం కలుగుతాయి.
6.67.80
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु।
भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम् ॥ ६.६७.८० ॥
అందువల్ల, విడుదలైనవాని పరాక్రమాన్ని ఒక్క క్షణం వేచి చూస్తాను; అంతవరకు చెదిరిన వానర సేనను ఓదారుస్తాను.
6.67.81
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः।
भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ॥ ६.६७.८१ ॥
ఇలా ఆలోచించి, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు మళ్ళీ ఆ వానర మహాసేనను స్థిరపరిచాడు.
6.67.82
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां
स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्।
विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः
पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः ॥ ६.६७.८२ ॥
ఆ కుంభకర్ణుడు కొట్టుకుంటున్న ఆ మహాకపిని ఎత్తుకొని లంకలో ప్రవేశించాడు; విమానాలపై, ఇళ్లపై, నగరద్వారాలపై ఉన్నవారు శ్రేష్ఠమైన పుష్పవర్షంతో అతనిని పూజించారు.
6.67.83
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः।
राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः ॥ ६.६७.८३ ॥
పేలాల మరియు సుగంధ జలవర్షంతో క్రమంగా తడపబడిన ఆ మహాబలుడు, రాజవీధి చల్లదనం వల్ల స్పృహను తిరిగి పొందాడు.
6.67.84
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद्
बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः।
अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं
विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा ॥ ६.६७.८४ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు కష్టంగా స్పృహను పొంది, బలవంతుని భుజాల మధ్య ఉండి, నగర రాజవీధిని చూస్తూ పదే పదే ఆలోచించాడు.
6.67.85
एवं गृहीतेन कथं नु नाम
शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य।
तथा करिष्यामि यथा हरीणां
भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ॥ ६.६७.८५ ॥
ఇలా పట్టుబడిన నేను ఇప్పుడు ఎలా ప్రతీకారం చేయగలను? వానరులకు ఇష్టమూ హితమూ కలిగేలా నేను చేస్తాను.
6.67.86
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य
राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः।
खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां
ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ ॥ ६.६७.८६ ॥
అప్పుడు అమరేంద్రుని శత్రువైన ఆ రాజు, వేళ్ల కొనలతో హఠాత్తుగా సమీపించి, వానరరాజు చెవులను పదునైన గోళ్లతో, ముక్కును పళ్లతో కొరికి, పక్కటెముకలను కాళ్లతో చీల్చాడు.
6.67.87
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो
विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च।
रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः
सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ ॥ ६.६७.८७ ॥
చెవులు, ముక్కు తెగిపోయిన కుంభకర్ణుడు, అతడు పళ్లతో, గోళ్లతో చీల్చగా, కోపంతో కప్పబడి, గాయాలతో రక్తసిక్తమైన శరీరంతో, సుగ్రీవుడిని పట్టుకుని నేలపై నలిపివేశాడు.
6.67.88
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः
सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः।
जगाम खं कन्दुकवज्जवेन
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.६७.८८ ॥
నేలపై భయంకర బలంతో నలిగిపోయిన అతడు, దేవతల శత్రువులైన ఆ వానరులచే కొట్టబడుతూ, బంతిలా వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగిరి, మళ్లీ రాముడి వద్దకు వచ్చాడు.
6.67.89
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः।
रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ६.६७.८९ ॥
చెవులు, ముక్కు లేని మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు, రక్తంతో తడిసి, జలపాతాలతో కూడిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
6.67.90
शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः।
युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः ॥ ६.६७.९० ॥
రక్తంతో తడిసిన, మహాకాయుడు, భయంకరమైన రూపుడైన ఆ రాక్షసుడు, రాత్రిచరుడు, మళ్లీ యుద్ధానికి ఎదురుగా నిలవాలని మనసు చేసుకున్నాడు.
6.67.91
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः।
नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः ॥ ६.६७.९१ ॥
కోపంతో రక్తం కక్కుతున్న రావణుని తమ్ముడు, నీలాంజన రాశిలా, సంధ్యతో కూడిన మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
6.67.92
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः
क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः।
अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो
घोरं तदा मुद्गरमाससाद ॥ ६.६७.९२ ॥
అతడు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, దేవేంద్రుని శత్రువు కోపంతో మళ్లీ యుద్ధానికి పరుగెత్తాడు; 'నేను ఆయుధం లేనివాడిని' అని భావించి, ఆ భయంకరుడు అప్పుడు భయానకమైన గదను అందుకున్నాడు.
6.67.93
ततः स पुर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः
प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९३ ॥
అప్పుడు మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు అకస్మాత్తుగా నగరం నుండి బయటకు వచ్చి, యుద్ధంలో ఆ భయంకర వానర సైన్యాన్ని యుగాంత అగ్ని ప్రాణులను దహించినట్లు మ్రింగాడు.
6.67.94
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः
प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा-
न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः।
यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते
स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् ॥ ६.६७.९४ ॥
ఆకలితో, రక్తమాంసాలను కోరే కుంభకర్ణుడు ఆ భయంకర వానర సైన్యంలోకి ప్రవేశించి, మోహంతో యుద్ధంలో రాక్షసులను, పిశాచులను, కోతులను, ఎలుగుబంట్లను తిన్నాడు; యుగాంతంలో మృత్యువు హరించినట్లు ప్రధాన వానరులను కూడా మ్రింగాడు.
6.67.95
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः।
समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे ॥ ६.६७.९५ ॥
కోపంతో అతడు ఒకటి, రెండు, మూడు లేక అనేక వానరులను రాక్షసులతో కలిపి ఒక చేతితో పట్టుకుని, త్వరగా నోటిలో వేశాడు.
6.67.96
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः।
वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान् ॥ ६.६७.९६ ॥
అప్పుడు మేదస్సు, రక్తం కారుతుండగా, పర్వత శిఖరాలతో కొట్టబడుతూ ఆ మహాబలుడు వానరులను తింటూనే ఉన్నాడు.
6.67.97
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्।
कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति ॥ ६.६७.९७ ॥
భక్షించబడుతున్న ఆ వానరులు అప్పుడు రాముని శరణు చేరారు; అత్యంత కోపంతో కుంభకర్ణుడు కోతులను తింటూ ముందుకు దూకాడు.
6.67.98
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति ॥ ६.६७.९८ ॥
ఏడు వందలు, ఎనిమిది వందలు, ఇరవై, ముప్పై మందిని రెండు చేతులతో పట్టుకొని తింటూ అతడు అటూ ఇటూ పరుగెత్తుతున్నాడు.
6.67.99
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः
कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः।
ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः
कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९९ ॥
కొవ్వు, మూలుగ, రక్తంతో తడిసిన శరీరంతో, చెవులకు వేలాడుతున్న పేగుల మాలతో, వాడి కోరలతో, యుగాంతంలో నిలిచిన పెరిగిన కాలునిలా అతడు శూలాలను వర్షించాడు.
6.67.100
तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः।
चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः ॥ ६.६७.१०० ॥
ఆ సమయంలో సుమిత్ర కుమారుడు, శత్రుసేనను మర్దించువాడు, శత్రునగరాలను జయించువాడు అయిన లక్ష్మణుడు కోపించి యుద్ధం చేశాడు.
6.67.101
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्।
निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः ॥ ६.६७.१०१ ॥
ఆ పరాక్రమశాలి లక్ష్మణుడు కుంభకర్ణుని శరీరంలో ఏడు బాణాలను గుచ్చాడు; మరికొన్ని బాణాలను తీసి ప్రయోగించాడు.
6.67.102
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः।
ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.६७.१०२ ॥
ఆ ప్రత్యేకమైన అస్త్రంతో పీడితుడైన ఆ బలవంతుడైన రాక్షసుడు కోపించాడు — సుమిత్ర ఆనందాన్ని పెంచువాడైన లక్ష్మణునిపై.
6.67.103
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्।
प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः ॥ ६.६७.१०३ ॥
అప్పుడు గాలి సాయంకాలపు మేఘాన్ని కప్పినట్లు, అతని ప్రకాశవంతమైన, అందమైన బంగారు కవచాన్ని బాణాలతో కప్పివేశాడు.
6.67.104
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः।
आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान् ॥ ६.६७.१०४ ॥
నీలాంజన రాశిలా ఉన్నవాడు, బంగారు అలంకారాలున్న బాణాలతో కప్పబడి, మేఘాలచే కమ్మబడిన తేజోవంతమైన సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.
6.67.105
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्।
सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः ॥ ६.६७.१०५ ॥
అప్పుడు ఆ భయంకర రాక్షసుడు, మేఘసమూహంలా గర్జిస్తూ, సుమిత్రానందుని (లక్ష్మణుని) పట్ల అవమానంగా ఇలా పలికాడు.
6.67.106
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे।
युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया ॥ ६.६७.१०६ ॥
యముడినైనా యుద్ధంలో అనాయాసంగా జయించగల నాతో, భయం లేకుండా పోరాడుతూ నీవు నీ వీరత్వాన్ని ప్రదర్శించావు.
6.67.107
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे।
तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः ॥ ६.६७.१०७ ॥
ఇక్కడ మహా యుద్ధంలో ఆయుధం ధరించి మృత్యువులా ఎదురుగా నిలిచినా గౌరవనీయుడైనవాడిని — యుద్ధాన్ని ఇచ్చేవాడిని గురించి చెప్పడమేముంది?
6.67.108
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः।
नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन ॥ ६.६७.१०८ ॥
ఐరావతాన్ని అధిరోహించి, దేవతలందరిచే చుట్టుముట్టబడిన ప్రభువైన ఇంద్రుడు కూడా యుద్ధంలో ఎప్పుడూ (నా ఎదుట) నిలవలేదు.
6.67.109
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः।
तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम् ॥ ६.६७.१०९ ॥
ఓ సుమిత్రా పుత్రా! నీవు బాలుడైనప్పటికీ నీ పరాక్రమంతో నేడు నేను సంతోషించాను. ఇప్పుడు నిన్ను, రాఘవుణ్ణి అనుమతి అడిగి వెళ్లాలనుకుంటున్నాను.
6.67.110
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया।
राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम् ॥ ६.६७.११० ॥
యుద్ధంలో నీ వీర్యం, బలం, ఉత్సాహంతో నన్ను సంతోషపెట్టావు కాబట్టి, రాముడినే చంపాలని కోరుతున్నాను. అతడు హతమైతే అందరూ హతులైనట్లే.
6.67.111
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे।
तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना ॥ ६.६७.१११ ॥
ఇక్కడ నా చేత రాముడు హతమైన తర్వాత యుద్ధంలో నిలిచే ఇతరులను, నా ప్రచండ బలంతో ఎదుర్కొంటాను.
6.67.112
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्।
मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव ॥ ६.६७.११२ ॥
రాక్షసుడు ఇలా చెప్పి స్తుతితో కూడిన మాటలు పలికాడు; అప్పుడు సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు నవ్వుతున్నట్లుగా యుద్ధంలో మరింత భయంకరమైన మాటలు పలికాడు.
6.67.113
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्।
तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः ॥ ६.६७.११३ ॥
ఇంద్రాది దేవతలకు కూడా ఎదురులేనివాడవు, పౌరుషం పొందినవాడవు నువ్వు — అది నిజమే, వేరుగా కాదు; ఓ వీరుడా, నేడు నీ పరాక్రమాన్ని చూశాను.
6.67.115
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः।
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः।
राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.६७.११५ ॥
దశరథ కుమారుడు రాముడు పర్వతంలా కదలక నిలిచి ఉన్నాడు. లక్ష్మణుని దాటి, మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు భూమిని కంపింపజేస్తున్నట్లు రాముడి వైపే దూకాడు.
6.67.116
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्।
कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.६७.११६ ॥
అప్పుడు దశరథ కుమారుడు రాముడు భయంకరమైన అస్త్రాన్ని ప్రయోగించి, కుంభకర్ణుని హృదయంలోకి వాడిగల బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.67.117
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः।
अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ॥ ६.६७.११७ ॥
రాముని బాణంతో గాయపడి అకస్మాత్తుగా ముందుకు దూకిన ఆ కోపోద్రిక్తుని నోటి నుండి నిప్పులతో కలిసిన జ్వాలలు వెలువడ్డాయి.
6.67.118
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.११८ ॥
రాముని అస్త్రంతో గాయపడిన రాక్షసశ్రేష్ఠుడు భయంకరంగా గర్జిస్తూ, అత్యంత కోపంతో యుద్ధంలో వానరులను తరిమికొడుతూ వారిపైకి దూకాడు.
6.67.119
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः।
हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह ॥ ६.६७.११९ ॥
అతని వక్షస్థలంలో దిగబడిన ఆ నెమలి ఈకల బాణాలు, అతని చేతి నుండి జారి నేలపై పడిన గద.
6.67.120
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले।
स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः ॥ ६.६७.१२० ॥
అన్ని ఆయుధాలు నేలపై చెల్లాచెదురయ్యాయి. ఆ మహాబలుడు తనను ఆయుధరహితునిగా భావించినప్పుడు,
6.67.121
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्।
स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः।
रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.६७.१२१ ॥
పిడికిళ్లతో, చేతులతో అతడు గొప్ప విధ్వంసం సృష్టించాడు. బాణాలతో అతని అవయవాలు తీవ్రంగా గాయపడి, రక్తంతో తడిసినవాడై, కొండ జలపాతంలా రక్తం ప్రవహించాడు.
6.67.122
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः।
वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति ॥ ६.६७.१२२ ॥
తీవ్ర కోపంతో, రక్తంతో మత్తెక్కినవాడై అతడు వానరులను, రాక్షసులను, ఎలుగుబంట్లను తింటూ ఇటూ అటూ పరుగెత్తాడు.
6.67.123
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः।
चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ॥ ६.६७.१२३ ॥
అప్పుడు భయంకర పరాక్రమం గల ఆ బలవంతుడు, యముడితో సమానుడై, భయంకరమైన శిఖరాన్ని తిప్పి రాముడిని లక్ష్యంగా చేసుకుని విసిరాడు.
6.67.124
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः।
चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम् ॥ ६.६७.१२४ ॥
అది మధ్యలోకి రాకముందే రాముడు ఏడు నేరుగా వెళ్ళే బాణాలతో ఆ పర్వత శిఖరాన్ని ఛేదించాడు; మళ్ళీ ధనుస్సుకు బాణం సంధించాడు.
6.67.125
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा।
शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः ॥ ६.६७.१२५ ॥
అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన, భరతుని అన్నయ్య రాముడు బంగారు విచిత్ర అంగాలు గల బాణాలతో అతని ఆ మహా శిఖరాన్ని ఛేదించాడు.
6.67.126
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया।
द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत् ॥ ६.६७.१२६ ॥
మేరు శిఖరాకారంగా, కాంతితో ప్రకాశిస్తూ ఉన్న ఆ శిఖరం పడుతూ రెండు వందల వానరులను కూడా పడగొట్టింది.
6.67.127
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्।
कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ॥ ६.६७.१२७ ॥
ఆ సమయంలో ధర్మాత్ముడైన లక్ష్మణుడు, కుంభకర్ణ వధకు సంబంధించిన అనేక ఉపాయాలను ఆలోచిస్తూ రాముడితో ఇలా అన్నాడు.
6.67.128
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्।
मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ॥ ६.६७.१२८ ॥
ఓ రాజా! ఇతడు వానరులను, రాక్షసులను గుర్తించడం లేదు; రక్త గంధంతో మత్తెక్కి తన వారినీ, ఇతరులనూ తింటున్నాడు.
6.67.129
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः।
यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः ॥ ६.६७.१२९ ॥
మంచిది, శ్రేష్ఠులైన వానరులు అన్ని వైపుల నుండి ఇతనిపై ఎక్కనివ్వండి; ప్రధాన యూథపతులు కూడా ఇతని చుట్టూ నిలబడనివ్వండి.
6.67.130
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः।
प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान् ॥ ६.६७.१३० ॥
ఈ దుర్మార్గుడైన రాక్షసుడు, గొప్ప బరువుతో అణచివేయబడి, నేలపై తిరుగుతూ ఇప్పుడు ఇతర వానరులను చంపలేడు.
6.67.131
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।
ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः ॥ ६.६७.१३१ ॥
ఆ జ్ఞాని అయిన రాజకుమారుని మాటలు విని, ఆ మహాబలులైన వానరులు సంతోషంతో కుంభకర్ణునిపై ఎక్కారు.
6.67.132
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः।
व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ६.६७.१३२ ॥
కానీ కోపోద్రిక్తుడైన కుంభకర్ణుడు, వానరులు తనపై ఎక్కగా, దుష్ట ఏనుగు మావటివారిని విదిలించినట్లు వారిని వేగంగా విదిలించాడు.
6.67.133
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्।
समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ॥ ६.६७.१३३ ॥
వారు విదిలించివేయబడటం చూసి, రాముడు 'ఈ రాక్షసుడు కోపంగా ఉన్నాడు' అని తలచి, వేగంగా లేచి ఉత్తమ ధనుస్సును చేపట్టాడు.
6.67.134
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा।
राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः।
यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान् ॥ ६.६७.१३४ ॥
కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులు గల ధీరుడైన రాఘవుడు, తన చూపుతో దహించివేస్తున్నట్లు, వేగంగా రాక్షసుని వైపు దూసుకుపోయాడు; కుంభకర్ణుని బలంతో బాధపడుతున్న యూథపతులందరినీ ఉత్సాహపరుస్తూ.
6.67.135
स चापमादाय भुजंगकल्पं
दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्।
हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात
रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥ ६.६७.१३५ ॥
పామును పోలిన, దృఢమైన వింటినారి కలిగిన, భయంకరమైన, బంగారంతో చిత్రించబడిన విల్లును తీసుకొని, వానరులను ఓదార్చి, ఉత్తమమైన అంబులపొదిని కట్టుకున్న రాముడు ఉవ్వెత్తున లేచాడు.
6.67.136
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६७.१३६ ॥
అతడు అత్యంత దుర్జయులైన ఆ వానర సమూహాలతో చుట్టబడి, లక్ష్మణుడు అనుసరించగా, వీరుడు మహాబలుడు ముందుకు సాగాడు.
6.67.137
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्।
शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः ॥ ६.६७.१३७ ॥
ఆ మహాబలుడు కిరీటధారి, శత్రువులను అణచువాడైన మహాత్ముడు కుంభకర్ణుడిని చూశాడు; అతడు రక్తంతో తడిసి ఎర్రని కన్నులతో ఉన్నాడు.
6.67.138
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्।
मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ॥ ६.६७.१३८ ॥
దిగ్గజంలా కోపంతో అందరిపైకి ఉరికిపడుతూ, వానరులను వెతుకుతూ, కోపంగా, రాక్షసులతో చుట్టబడి ఉన్నాడు.
6.67.139
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम् ॥ ६.६७.१३९ ॥
వింధ్య, మందర పర్వతాల వంటివాడు, బంగారు భుజకీర్తులతో అలంకరించబడినవాడు; నోటి నుండి రక్తం కారుతూ, వర్షించే మేఘంలా లేచి నిలిచాడు.
6.67.140
जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते।
मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.६७.१४० ॥
నాలుకతో పెదవుల మూలలను నాకుతూ, రక్తంతో తడిసినవాడై, వానర సైన్యాన్ని నలిపివేస్తూ, కాలుడు, అంతకుడు, యముడు వంటివాడుగా.
6.67.141
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्।
विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ॥ ६.६७.१४१ ॥
మండుతున్న అగ్నిలా ప్రకాశించే ఆ రాక్షసశ్రేష్ఠుని చూసి, పురుషోత్తముడైన రాముడు అప్పుడు తన ధనుస్సును లాగి సారించాడు.
6.67.142
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः।
अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ॥ ६.६७.१४२ ॥
ఆ విల్లు టంకారానికి కోపోద్రిక్తుడైన ఆ రాక్షసశ్రేష్ఠుడు, ఆ శబ్దాన్ని సహించలేక రాఘవుని వైపు పరుగెత్తాడు.
6.67.143
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं
भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः।
तमापतन्तं धरणीधराभ-
मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१४३ ॥
అప్పుడు గాలికి ఎగిరిన మేఘంలా, శ్రేష్ఠ నాగరాజు శరీర చుట్టల్లాంటి బాహువులు కలవాడూ, పర్వతంలా కనిపించేవాడూ అయిన ఆ కుంభకర్ణుడు దూకి వస్తుండగా, రాముడు యుద్ధంలో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
6.67.144
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद-
मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः।
अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं
यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः ॥ ६.६७.१४४ ॥
రా, రాక్షసాధిపతీ! దుఃఖింపకు. ధనుస్సు ఎత్తి నేను ఇక్కడ నిలిచి ఉన్నాను. రాక్షస వంశాన్ని నాశనం చేసేవాడిని నేనే అని తెలుసుకో. ఒక్క క్షణంలో నీవు స్పృహ కోల్పోతావు.
6.67.145
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.१४५ ॥
'ఇతడు రాముడు' అని గ్రహించి అతడు భయంకరంగా నవ్వాడు. అత్యంత కోపంతో యుద్ధంలో వానరులను చెదరగొడుతూ వారిపైకి దూకాడు.
6.67.146
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्।
प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम् ॥ ६.६७.१४६ ॥
వనవాసులైన వానరులందరి హృదయాలను చీల్చినట్లు, అతడు మేఘగర్జనలా భయంకరమైన, వికృతమైన నవ్వు నవ్వాడు.
6.67.147
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्।
नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च।
न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः ॥ ६.६७.१४७ ॥
మహాతేజస్వి అయిన కుంభకర్ణుడు రాఘవునితో ఇలా అన్నాడు - "నన్ను విరాధుడిగా, కబంధుడిగా, ఖరుడిగా, వాలిగా, మారీచుడిగా భావించకు; నేను కుంభకర్ణుడను వచ్చాను."
6.67.148
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्।
अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया ॥ ६.६७.१४८ ॥
చూడు, నా భయంకరమైన, పూర్తిగా ఇనుముతో చేసిన పెద్ద గదను. దీనితోనే పూర్వం నేను దేవతలను, దానవులను జయించాను.
6.67.149
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि।
स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ॥ ६.६७.१४९ ॥
"విఖర్ణనాసుడు" అని నన్ను నువ్వు తేలికగా చూడకూడదు. చెవులు, ముక్కు పోయినందుకు నాకు కొంచెమైనా బాధ లేదు.
6.67.150
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मेऽनघ।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम् ॥ ६.६७.१५० ॥
ఇక్ష్వాకు వంశ శార్దూలా, పాపరహితుడా, నా అవయవాలపై నీ పరాక్రమం చూపు. అప్పుడు నీ పౌరుషాన్ని, విక్రమాన్ని చూసిన నిన్ను నేను భక్షిస్తాను.
6.67.151
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान्।
तैराहतो वज्रसमप्रवेगै-
र्न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः ॥ ६.६७.१५१ ॥
కుంభకర్ణుని మాటలు విని రాముడు మంచి రెక్కల బాణాలను ప్రయోగించాడు. వజ్రసమానమైన వేగం గల ఆ బాణాలచే కొట్టబడినా దేవశత్రువు చలించలేదు, బాధపడలేదు.
6.67.152
यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता
वाली हतो वानरपुङ्गवश्च।
ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं
वज्रोपमा न व्यथयाम्प्रचक्रुः ॥ ६.६७.१५२ ॥
ఏ బాణాలతో శ్రేష్ఠ సాల వృక్షాలు నరకబడ్డాయో, వానర శ్రేష్ఠుడు వాలి చంపబడ్డాడో, ఆ వజ్రసమాన బాణాలు అప్పుడు కుంభకర్ణుని శరీరానికి బాధ కలిగించలేకపోయాయి.
6.67.153
स वारिधारा इव सायकांस्तान्
पिबन् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः।
जघान रामस्य शरप्रवेगं
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगम् ॥ ६.६७.१५३ ॥
అతడు నీటి ధారల వలె ఆ బాణాలను తన శరీరంతో త్రాగుతూ, ఇంద్రుని శత్రువు, రాముని బాణ వేగాన్ని ఎదుర్కొన్నాడు; ఆ భయంకర వేగం గల గదను త్రిప్పి.
6.67.154
ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं
वित्रासनं देवमहाचमूनाम्।
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगं
विद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥ ६.६७.१५४ ॥
అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు, రక్తంతో పూసుకున్నవాడు, దేవతల మహాసేనలను కూడా భయపెట్టేవాడు, ఆ భయంకర వేగం గల గదను త్రిప్పి వానర సేనను పారిపోయేలా చేశాడు.
6.67.155
वायव्यमादाय ततोऽपरास्त्रं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय।
समुद्गरं तेन जहार बाहुं
स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥ ६.६७.१५५ ॥
అప్పుడు రాముడు వాయవ్యాస్త్రం అనే మరో అస్త్రాన్ని తీసి ఆ నిశాచరునిపై ప్రయోగించాడు; దానితో గదతో సహా అతని బాహువును నరికాడు. బాహువు తెగిపోయిన అతడు భయంకరంగా గర్జించాడు.
6.67.156
स तस्य बाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः
समुद्गरो राघवबाणकृत्तः।
पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये
जघान तां वानरवाहिनीं च ॥ ६.६७.१५६ ॥
రాఘవుని బాణంతో తెగిపడిన అతని ఆ బాహువు, పర్వత శిఖరంలా, గదతో కలిసి వానరరాజు సైన్యంపై పడి ఆ వానర సేనను నలిపివేసింది.
6.67.157
ते वानरा भग्नहतावशेषाः
पर्यन्तमाश्रित्य तदा विषण्णाः।
प्रपीडिताङ्गा ददृशुः सुघोरं
नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम् ॥ ६.६७.१५७ ॥
ఆ వానరులు, చెదరిపోయి దెబ్బతిని మిగిలినవారు, అప్పుడు దుఃఖితులై ఒక అంచును ఆశ్రయించి, అవయవాలు నలిగినవారై, రాజు మరియు రాక్షసాధిపతుల ఆ అత్యంత భయంకర సమాగమాన్ని చూశారు.
6.67.158
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु-
र्महासिकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः।
उत्पाटयामास करेण वृक्षं
ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥ ६.६७.१५८ ॥
బాణాలతో తెగిన బాహువు కలవాడైన ఆ కుంభకర్ణుడు, గొప్ప ఖడ్గంతో శిఖరం నరికివేయబడిన పర్వతరాజులా, చేతితో ఒక వృక్షాన్ని పెకిలించి, తరువాత యుద్ధంలో నరేంద్రుని (రాముని) వైపు దూకాడు.
6.67.159
तं तस्य बाहुं सहतालवृक्षं
समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम्।
ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जघान रामो
बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥ ६.६७.१५९ ॥
రాముడు అతని పైకి లేచిన, తాటి చెట్టుతో కూడిన, సర్పకుండలి వంటి బాహువును ఐంద్రాస్త్రంతో కూడిన, బంగారంతో అలంకరించిన బాణంతో కొట్టాడు.
6.67.160
स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः
पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः।
विचेष्टमानो निजघान वृक्षान्
शैलान् शिलावानरराक्षसांश्च ॥ ६.६७.१६० ॥
కుంభకర్ణుని ఆ తెగిన బాహువు, పర్వతం వలె, నేలపై పడింది; కొట్టుకుంటూ అతడు వృక్షాలను, శిలలను, రాళ్ళను, వానర-రాక్షసులను కొట్టి చంపాడు.
6.67.161
तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः
समापतन्तं सहसा नदन्तम्।
द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य
चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥ ६.६७.१६१ ॥
బాహువు తెగిన అతడు అకస్మాత్తుగా గర్జిస్తూ దూకడం చూసి, రాముడు రెండు పదునైన అర్ధచంద్ర బాణాలు తీసుకుని యుద్ధంలో ఆ రాక్షసుని రెండు పాదాలను నరికాడు.
6.67.162
तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्च
गिरेर्गुहाश्चैव महार्णवं च।
लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानां
विनादयन्तौ विनिपेततुश्च ॥ ६.६७.१६२ ॥
అతని ఆ రెండు పాదాలు దిక్కులను, ఉపదిక్కులను, పర్వత గుహలను, మహాసముద్రాన్ని, లంకను, వానర-రాక్షస సేనను ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ పడిపోయాయి.
6.67.163
निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो
विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम्।
दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन्
राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥ ६.६७.१६३ ॥
చేతులు నరికివేయబడి, కాళ్లు నరికివేయబడి, వడబాగ్ని వలె నోరు తెరిచి, గర్జిస్తూ అతడు వెంటనే రాముడిపై దూకాడు; ఆకాశంలో రాహువు చంద్రుడిపై పడినట్లు.
6.67.164
अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै
रामः शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः।
सम्पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं
चुकूज कृच्छ्रेण मुमूर्च्छ चापि ॥ ६.६७.१६४ ॥
రాముడు బంగారు రెక్కలు గల వాడి బాణాలతో అతని నోటిని నింపాడు; నోరు నిండిపోవడంతో అతడు మాట్లాడలేకపోయాడు, కష్టంగా మూలిగి స్పృహ తప్పి పడిపోయాడు.
6.67.165
अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं
स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्।
अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खं
रामः शरं मारुततुल्यवेगम् ॥ ६.६७.१६५ ॥
అప్పుడు రాముడు సూర్యకిరణాలవంటిదీ, బ్రహ్మదండం, యముడు, కాలం వంటిదీ, ఇంద్రసంబంధమైనదీ, అరిష్టమనే పేరుగలదీ, పదునైనదీ, అందమైన రెక్కలు గలదీ, గాలివేగం గలదీ అయిన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
6.67.166
तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं
प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्।
महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय ॥ ६.६७.१६६ ॥
వజ్రాలు, బంగారపు అందమైన రెక్కలు గల, ప్రజ్వలించే సూర్యాగ్ని వలె ప్రకాశించే, మహేంద్రుని వజ్రం, పిడుగుతో సమానమైన వేగమున్న ఆ బాణాన్ని రాముడు ఆ రాక్షసుడిపై ప్రయోగించాడు.
6.67.167
स सायको राघवबाहुचोदितो
दिशःस्वभासा दश सम्प्रकाशयन्।
विधूमवैश्वानरभीमदर्शनो
जगाम शक्राशनिभीमविक्रमः ॥ ६.६७.१६७ ॥
రాఘవుని బాహువుచే ప్రేరేపించబడిన ఆ బాణం తన కాంతితో పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ, పొగలేని అగ్నిలా భయంకరంగా కనిపిస్తూ, ఇంద్రుని పిడుగువలె భీకర పరాక్రమంతో ముందుకు సాగిపోయింది.
6.67.168
स तन्महापर्वतकूटसंनिभं
सुवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम्।
चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा
यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः ॥ ६.६७.१६८ ॥
ఆ రాక్షసాధిపతి తలను, మహా పర్వత శిఖరంలా ఉన్నదానిని, చక్కని గుండ్రని దంతాలు, కదిలే అందమైన కుండలాలు కలదానిని, పూర్వం పురందరుడు వృత్రుని తలను నరికినట్లు అప్పుడు నరికాడు.
6.67.169
कुम्भकर्णशिरो भाति कुण्डलालंकृतं महत्।
आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः ॥ ६.६७.१६९ ॥
కుండలాలతో అలంకరించబడిన కుంభకర్ణుని మహా శిరస్సు, సూర్యోదయమైన వేళ రాత్రిలో మధ్యలో ఉన్న చంద్రునిలా ప్రకాశించింది.
6.67.170
तद् रामबाणाभिहतं पपात
रक्षःशिरः पर्वतसंनिकाशम्।
बभञ्ज चर्यागृहगोपुराणि
प्राकारमुच्चं तमपातयच्च ॥ ६.६७.१७० ॥
రాముని బాణంతో కొట్టబడిన ఆ పర్వతంలా ఉన్న రాక్షస శిరస్సు నేలకూలింది; అది కాపలా గృహాల గోపురాలను పగలగొట్టి, ఎత్తైన ప్రాకారాన్ని కూడా కూల్చివేసింది.
6.67.171
तच्चातिकायं हिमवत् प्रकाशं
रक्षस्तदा तोयनिधौ पपात।
ग्राहान् परान् मीनवरान् भुजंगमान्
ममर्द भूमिं च तथा विवेश ॥ ६.६७.१७१ ॥
ఆ అతి విశాల శరీరుడైన రాక్షసుడు, హిమాలయంలా ప్రకాశిస్తూ, అప్పుడు సముద్రంలో పడిపోయాడు; మొసళ్ళను, ఇతర శ్రేష్ఠ చేపలను, పాములను నలిపివేశాడు, ఇంకా భూమిలోకి ప్రవేశించాడు.
6.67.172
तस्मिन् हते ब्राह्मणदेवशत्रौ
महाबले संयति कुम्भकर्णे।
चचाल भूर्भूमिधराश्च सर्वे
हर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥ ६.६७.१७२ ॥
బ్రాహ్మణులకు, దేవతలకు శత్రువైన ఆ మహాబలుడైన కుంభకర్ణుడు యుద్ధంలో హతమైనప్పుడు, భూమి, సమస్త పర్వతాలు కంపించాయి; దేవతలు సంతోషంతో భయంకరంగా గర్జించారు.
6.67.173
ततस्तु देवर्षिमहर्षिपन्नगाः
सुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः।
सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताः
प्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥ ६.६७.१७३ ॥
అప్పుడు దేవర్షులు, మహర్షులు, నాగులు, దేవతలు, భూతగణాలు, గరుడులు, గుహ్యకులు, యక్షులు, గంధర్వగణాలు ఆకాశంలో నిలిచి రాముని పరాక్రమంతో మిక్కిలి సంతోషించారు.
6.67.174
ततस्तु ते तस्य वधेन भूरिणा
मनस्विनो नैर्ऋतराजबान्धवाः।
विनेदुरुच्चैर्व्यथिता रघूत्तमं
हरिं समीक्ष्यैव यथा मतंगजाः ॥ ६.६७.१७४ ॥
అప్పుడు ఆ గొప్ప వధతో దుఃఖితులైన రాక్షసరాజు బంధువులు, రఘువంశ శ్రేష్ఠుడిని, వానరులను చూసి, మదించిన ఏనుగుల వలె గట్టిగా ఘీంకరించారు.
6.67.175
स देवलोकस्य तमो निहत्य
सूर्यो यथा राहुमुखाद् विमुक्तः।
तथा व्यभासीद्धरिसैन्यमध्ये
निहत्य रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१७५ ॥
రాహువు నోటి నుండి విడివడిన సూర్యుడు దేవలోకపు చీకటిని పోగొట్టి ప్రకాశించినట్లు, యుద్ధంలో కుంభకర్ణుని సంహరించి రాముడు వానరసేన మధ్య ప్రకాశించాడు.
6.67.176
प्रहर्षमीयुर्बहवश्च वानराः
प्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः।
अपूजयन् राघवमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले नृपात्मजम् ॥ ६.६७.१७६ ॥
అనేక వానరులు ఆనందించారు; వారి ముఖాలు వికసించిన తామరల వలె ఉన్నాయి. భయంకర బలవంతుడైన శత్రువు మరణించగా, అభీష్టఫల భాగి అయిన రాజకుమారుడు రాఘవుని వారు గౌరవించారు.
6.67.177
स कुम्भकर्णं सुरसैन्यमर्दनं
महत्सु युद्धेषु कदाचनाजितम्।
ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणे
महासुरं वृत्रमिवामराधिपः ॥ ६.६७.१७७ ॥
దేవసైన్యాన్ని నాశనం చేసినవాడు, గొప్ప యుద్ధాలలో ఎప్పుడూ జయింపబడనివాడు అయిన కుంభకర్ణుని యుద్ధంలో సంహరించి, భరతుని అన్న రాముడు ఆనందించాడు; దేవతల అధిపతి మహాసురుడైన వృత్రుని చంపి ఆనందించినట్లు.