รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 6.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.67.1
ते निवृत्ता महाकायाः श्रुत्वाङ्गदवचस्तदा।
नैष्ठिकीं बुद्धिमास्थाय सर्वे संग्रामकाङ्क्षिणः ॥ ६.६७.१ ॥
วานรร่างใหญ่เหล่านั้นได้ฟังถ้อยคำของอังคทแล้วจึงหันกลับ ตั้งจิตมั่นคง ทุกตนปรารถนาการรบ
6.67.2
समुदीरितवीर्यास्ते समारोपितविक्रमाः।
पर्यवस्थापिता वाक्यैरङ्गदेन बलीयसा ॥ ६.६७.२ ॥
พลังและความกล้าหาญของพวกมันถูกปลุกขึ้นอีกครั้ง พวกมันได้รับการปลอบให้สงบด้วยถ้อยคำของอังคทผู้ทรงพลัง
6.67.3
प्रयाताश्च गता हर्षं मरणे कृतनिश्चयाः।
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं वानरास्त्यक्तजीविताः ॥ ६.६७.३ ॥
พวกวานรเคลื่อนพลไปด้วยความยินดี ตั้งใจแน่วแน่ว่าจะตาย ละทิ้งชีวิต แล้วทำการรบอย่างดุเดือด
6.67.4
अथ वृक्षान् महाकायाः सानूनि सुमहान्ति च।
वानरास्तूर्णमुद्यम्य कुम्भकर्णमभिद्रवन् ॥ ६.६७.४ ॥
ครั้นนั้น วานรร่างใหญ่รีบยกต้นไม้และยอดเขาอันใหญ่โต แล้วพุ่งเข้าหากุมภกรรณ
6.67.5
कुम्भकर्णः सुसंक्रुद्धो गदामुद्यम्य वीर्यवान्।
धर्षयन् स महाकायः समन्ताद् व्यक्षिपद् रिपून् ॥ ६.६७.५ ॥
กุมภกรรณผู้ทรงพลังโกรธจัด ยกคทาขึ้น ร่างใหญ่ผู้นั้นโจมตีจากทุกด้านและกระจัดกระจายศัตรู
6.67.6
शतानि सप्त चाष्टौ च सहस्राणि च वानराः।
प्रकीर्णाः शेरते भूमौ कुम्भकर्णेन ताडिताः ॥ ६.६७.६ ॥
วานรเจ็ดแสนแปดพันตน ถูกกุมภกรรณตีจนกระจัดกระจาย นอนอยู่บนพื้นดิน
6.67.7
षोडशाष्टौ च दश च विंशत्त्रिंशत्तथैव च।
परिक्षिप्य च बाहुभ्यां खादन् स परिधावति।
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.७ ॥
สิบหก แปด สิบ ยี่สิบ และสามสิบ ก็เช่นกัน กุมภกรรณกอดรัดพวกมันด้วยสองแขน วิ่งไปมากินพวกมัน โกรธจัดยิ่งนัก เขากินพวกมันดั่งครุฑกินงู
6.67.8
कृच्छ्रेण च समाश्वस्ताः संगम्य च ततस्ततः।
वृक्षाद्रिहस्ता हरयस्तस्थुः संग्राममूर्धनि ॥ ६.६७.८ ॥
ด้วยความยากลำบาก พวกหรินะกลับมีกำลังใจอีกครั้ง รวมตัวกันจากที่ต่าง ๆ แล้วยืนอยู่แนวหน้าของสนามรบ ในมือถือต้นไม้และยอดเขา
6.67.9
ततः पर्वतमुत्पाट्य द्विविदः प्लवगर्षभः।
दुद्राव गिरिशृङ्गाभं विलम्ब इव तोयदः ॥ ६.६७.९ ॥
ครั้นนั้น ทวิวิทะผู้เป็นวัวแห่งวานร ถอนภูเขาขึ้น แล้วพุ่งไปข้างหน้าพร้อมภูเขานั้น ดุจยอดเขา เหมือนเมฆฝนที่ลอยต่ำ
6.67.10
तं समुत्पाट्य चिक्षेप कुम्भकर्णाय वानरः।
तमप्राप्य महाकायं तस्य सैन्येऽपतत् ततः ॥ ६.६७.१० ॥
วานรนั้นถอนภูเขาขึ้นแล้วขว้างใส่กุมภกรรณ แต่ไม่ถึงร่างใหญ่ผู้นั้น ภูเขาจึงตกลงไปยังกองทัพของเขา
6.67.11
ममर्दाश्वान् गजांश्चापि रथांश्चापि गजोत्तमान्।
तानि चान्यानि रक्षांसि एवं चान्यद्गिरेः शिरः ॥ ६.६७.११ ॥
มันบดขยี้ม้า ช้าง รถ และช้างชั้นเยี่ยมด้วย ทั้งนั้น และยักษ์อื่น ๆ ด้วย และยอดอีกยอดหนึ่งของภูเขาก็เช่นกัน
6.67.12
तच्छैलवेगाभिहतं हताश्वं हतसारथिम्।
रक्षसां रुधिरक्लिन्नं बभूवायोधनं महत् ॥ ६.६७.१२ ॥
ถูกแรงพุ่งของภูเขานั้นกระแทก ม้าตาย สารถีตาย สนามรบใหญ่จึงชุ่มไปด้วยเลือดของยักษ์
6.67.13
रथिनो वानरेन्द्राणां शरैः कालान्तकोपमैः।
शिरांसि नर्दतां जह्रुः सहसा भीमनिःस्वनाः ॥ ६.६७.१३ ॥
พลรถของบรรดาวานรผู้เป็นจอมทัพ ใช้ลูกศรดุจกาลและยมทูต ตัดศีรษะของวานรผู้คำรามอยู่ทันที วานรเหล่านั้นส่งเสียงคำรามอันน่าสะพรึงกลัว
6.67.14
वानराश्च महात्मानः समुत्पाट्य महाद्रुमान्।
रथानश्वान् गजानुष्ट्रान् राक्षसानभ्यसूदयन् ॥ ६.६७.१४ ॥
และวานรผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ถอนต้นไม้ใหญ่ขึ้น สังหารรถ ม้า ช้าง อูฐ และยักษ์ทั้งหลาย
6.67.15
हनूमान् शैलशृङ्गाणि शिलाश्च विविधान् द्रुमान्।
ववर्ष कुम्भकर्णस्य शिरस्यम्बरमास्थितः ॥ ६.६७.१५ ॥
หนุมาน ยืนอยู่กลางท้องฟ้า โปรยยอดเขา ก้อนหิน และต้นไม้หลากชนิดลงบนศีรษะของกุมภกรรณ
6.67.16
तानि पर्वतशृङ्गाणि शूलेन स बिभेद ह।
बभञ्ज वृक्षवर्षं च कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.१६ ॥
กุมภกรรณผู้ทรงพลังมหาศาล ใช้หอกทุบยอดเขาเหล่านั้นให้แตกละเอียด และยังทำลายห่าฝนต้นไม้ด้วย
6.67.17
ततो हरीणां तदनीकमुग्रं
दुद्राव शूलं निशितं प्रगृह्य।
तस्थौ स तस्यापततः परस्ता-
न्महीधराग्रं हनुमान् प्रगृह्य ॥ ६.६७.१७ ॥
ครั้นนั้น กุมภกรรณถือหอกคมพุ่งเข้าหากองทัพวานรอันดุร้าย ส่วนหนุมานถือยอดเขาไว้ ยืนขวางหน้าเขาขณะที่เขาพุ่งเข้ามา
6.67.18
स कुम्भकर्णं कुपितो जघान
वेगेन शैलोत्तमभीमकायम्।
संचुक्षुभे तेन तदाभिभूतो
मेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः ॥ ६.६७.१८ ॥
หนุมานโกรธจัด ฟาดด้วยพลังใส่กุมภกรรณผู้มีร่างน่าสะพรึงดุจยอดเขาชั้นเยี่ยม เมื่อถูกฟาดนั้น เขาเซ เนื้อตัวชุ่มไขมันและเปรอะเลือด
6.67.19
स शूलमाविध्य तडित्प्रकाशं
गिरिं यथा प्रज्वलिताग्निशृङ्गम्।
बाह्वन्तरे मारुतिमाजघान
गुहोऽचलं क्रौञ्चमिवोग्रशक्त्या ॥ ६.६७.१९ ॥
กุมภกรรณเหวี่ยงหอกที่แวววาวดุจสายฟ้า พุ่งใส่หนุมานกลางอกระหว่างสองแขน ดุจภูเขาที่มียอดลุกเป็นไฟถูกโจมตี ดุจคุหะใช้หอกอันดุร้ายแทงภูเขาเกราญจะ
6.67.20
स शूलनिर्भिन्नमहाभुजान्तरः
प्रविह्वलः शोणितमुद्वमन् मुखात् ।
ननाद भीमं हनुमान् महाहवे
युगान्तमेघस्तनितस्वनोपमम् ॥ ६.६७.२० ॥
หนุมานถูกหอกเจาะที่อกระหว่างแขนอันใหญ่ เซอย่างหนัก พ่นเลือดออกจากปาก จึงคำรามอย่างน่าสะพรึงในการรบอันยิ่งใหญ่ ดุจเสียงฟ้าร้องของเมฆในปลายยุค
6.67.21
ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा
रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य।
प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः
प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥ ६.६७.२१ ॥
ครั้นนั้น ฝูงรากษสเห็นพระยากุมภกรรณถูกบาดเจ็บก็ปรีดาปราโมทย์ร้องก้องขึ้นพร้อมกัน ส่วนวานรทั้งหลายหวาดกลัวจนขวัญหนีดีฝ่อ วิ่งหนีกุมภกรรณไปในที่รบ
6.67.22
ततस्तु नीलो बलवान् पर्यवस्थापयन् बलम्।
प्रविचिक्षेप शैलाग्रं कुम्भकर्णाय धीमते ॥ ६.६७.२२ ॥
ครั้นนั้น นีลผู้แข็งแรง ปลุกปลอบไพร่พลให้มั่นคง แล้วเหวี่ยงยอดเขาไปยังกุมภกรรณผู้มีปัญญา
6.67.23
तदापतन्तं सम्प्रेक्ष्य मुष्टिनाभिजघान ह।
मुष्टिप्रहाराभिहतं तच्छैलाग्रं व्यशीर्यत।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं निपपात महीतले ॥ ६.६७.२३ ॥
กุมภกรรณเห็นยอดเขาที่ถาโถมมาก็ชกด้วยหมัด ยอดเขานั้นถูกหมัดปะทะจนแตกกระจาย ร่วงลงสู่พื้นดิน พร้อมประกายไฟและเปลวเพลิง
6.67.24
ऋषभः शरभो नीलो गवाक्षो गन्धमादनः।
पञ्च वानरशार्दूलाः कुम्भकर्णमुपाद्रवन् ॥ ६.६७.२४ ॥
ฤษภะ ศรภะ นีละ เคาอักษะ และคันธมาทนะ วานรผู้เป็นดั่งเสือห้าตัวนี้ พุ่งเข้าใส่กุมภกรรณ
6.67.25
शैलैर्वृक्षैस्तलैः पादैर्मुष्टिभिश्च महाबलाः।
कुम्भकर्णं महाकायं निजघ्नुः सर्वतो युधि ॥ ६.६७.२५ ॥
วานรผู้มีกำลังมหาศาลทั้งหลาย ต่างโจมตีกุมภกรรณผู้มีร่างกายใหญ่โตในที่รบจากทุกทิศ ด้วยก้อนหิน ต้นไม้ ฝ่ามือ เท้า และกำปั้น
6.67.26
स्पर्शानिव प्रहारांस्तान् वेदयानो न विव्यथे।
ऋषभं तु महावेगं बाहुभ्यां परिषस्वजे ॥ ६.६७.२६ ॥
กุมภกรรณไม่รู้สึกเจ็บปวดจากการโจมตีเหล่านั้น ราวกับเป็นเพียงการสัมผัสเบา ๆ ต่อมาจึงโอบรัดฤษภะผู้มีความเร็วสูงไว้แน่นด้วยสองแขน
6.67.27
कुम्भकर्णभुजाभ्यां तु पीडितो वानरर्षभः।
निपपातर्षभो भीमः प्रमुखागतशोणितः ॥ ६.६७.२७ ॥
ฤษภะผู้เป็นจ่าฝูงวานรและน่าครั่นคร้าม ถูกบีบรัดอยู่ในอ้อมแขนของกุมภกรรณจนล้มลง โลหิตไหลจากใบหน้า
6.67.28
मुष्टिना शरभं हत्वा जानुना नीलमाहवे।
आजघान गवाक्षं तु तलेनेन्द्ररिपुस्तदा।
पादेनाभ्यहनत् क्रुद्धस्तरसा गन्धमादनम् ॥ ६.६७.२८ ॥
กุมภกรรณชกศรภะด้วยหมัด กระแทกนีละด้วยหัวเข่าในที่รบ แล้วตบเคาอักษะด้วยฝ่ามือ จากนั้นผู้เป็นศัตรูของพระอินทร์ก็โกรธจัดถีบคันธมาทนะด้วยเท้าอย่างรุนแรง
6.67.29
दत्तप्रहारव्यथिता मुमुहुः शोणितोक्षिताः।
निपेतुस्ते तु मेदिन्यां निकृत्ता इव किंशुकाः ॥ ६.६७.२९ ॥
วานรเหล่านั้นทนความเจ็บปวดจากการโจมตีไม่ไหว เลือดเปรอะไปทั่วตัว จึงสลบไป ล้มลงบนพื้นดินเหมือนต้นกิงสุกะที่ถูกตัดโค่น
6.67.30
तेषु वानरमुख्येषु पातितेषु महात्मसु।
वानराणां सहस्राणि कुम्भकर्णं प्रदुद्रुवुः ॥ ६.६७.३० ॥
เมื่อวานรหัวหน้าผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นล้มลง วานรนับพันก็วิ่งกรูเข้าหากุมภกรรณ
6.67.31
तं शैलमिव शैलाभाः सर्वे तु प्लवगर्षभाः।
समारुह्य समुत्पत्य ददंशुश्च महाबलाः ॥ ६.६७.३१ ॥
วานรผู้เป็นจ่าฝูงทั้งหมด มีร่างดั่งภูเขา พากันปีนขึ้นบนร่างของกุมภกรรณซึ่งเปรียบดั่งภูเขา แล้วกระโดดขึ้นสูง และกัดด้วยความแรงอย่างยิ่ง
6.67.32
तं नखैर्दशनैश्चापि मुष्टिभिर्बाहुभिस्तथा।
कुम्भकर्णं महाबाहुं निजघ्नुः प्लवगर्षभाः ॥ ६.६७.३२ ॥
วานรผู้เป็นจ่าฝูงเหล่านั้นใช้เล็บ ฟัน กำปั้น และแขนโจมตีกุมภกรรณผู้มีแขนยาวใหญ่
6.67.33
स वानरसहस्रैस्तु विचितः पर्वतोपमः।
रराज राक्षसव्याघ्रो गिरिरात्मरुहैरिव ॥ ६.६७.३३ ॥
รากษสผู้เป็นดั่งเสือ ซึ่งมีร่างดั่งภูเขา ถูกวานรนับพันปกคลุม ส่องประกายดั่งภูเขาที่มีต้นไม้ขึ้นอยู่เต็มไปหมด
6.67.34
बाहुभ्यां वानरान् सर्वान् प्रगृह्य स महाबलः।
भक्षयामास संक्रुद्धो गरुडः पन्नगानिव ॥ ६.६७.३४ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลนั้น ด้วยความโกรธจัด ใช้สองแขนคว้าวานรทั้งหมดไว้ แล้วกินเข้าไปเหมือนพญาครุฑกินงูฉะนั้น
6.67.35
प्रक्षिप्ताः कुम्भकर्णेन वक्त्रे पातालसंनिभे।
नासापुटाभ्यां संजग्मुः कर्णाभ्यां चैव वानराः ॥ ६.६७.३५ ॥
วานรที่กุมภกรรณโยนเข้าไปในปากซึ่งเปรียบดั่งโลกบาดาล ต่างพากันออกมาทางรูจมูกและทางหู
6.67.36
भक्षयन् भृशसंक्रुद्धो हरीन् पर्वतसंनिभः।
बभञ्ज वानरान् सर्वान् संक्रुद्धो राक्षसोत्तमः ॥ ६.६७.३६ ॥
รากษสผู้ประเสริฐที่เป็นดั่งภูเขา โกรธจัดยิ่งนัก กินลิงทั้งหมดและบดขยี้วานรทั้งหมดด้วยความโกรธแค้น
6.67.37
मांसशोणितसंक्लेदां कुर्वन् भूमिं स राक्षसः।
चचार हरिसैन्येषु कालाग्निरिव मूर्च्छितः ॥ ६.६७.३७ ॥
รากษสผู้นั้นทำให้พื้นดินชุ่มโชกไปด้วยเนื้อและโลหิต เดินย่ำไปทั่วกองทัพวานร ดั่งไฟแห่งกาลเวลาที่ลุกโชน
6.67.38
वज्रहस्तो यथा शक्रः पाशहस्त इवान्तकः।
शूलहस्तो बभौ युद्धे कुम्भकर्णो महाबलः ॥ ६.६७.३८ ॥
ดั่งพระอินทร์ถือวัชระ หรือพระยมถือบ่วง กุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาลถือหอกส่องประกายอยู่ในที่รบ
6.67.39
यथा शुष्काण्यरण्यानि ग्रीष्मे दहति पावकः।
तथा वानरसैन्यानि कुम्भकर्णो ददाह सः ॥ ६.६७.३९ ॥
ดั่งไฟในฤดูร้อนเผาป่าแห้ง กุมภกรรณก็เผาผลาญกองทัพวานรฉันนั้น
6.67.40
ततस्ते वध्यमानास्तु हतयूथाः प्लवंगमाः।
वानरा भयसंविग्ना विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ६.६७.४० ॥
ครั้นนั้น วานรเหล่านั้นถูกฆ่าฟัน ฝูงของพวกมันถูกทำลาย ต่างหวาดกลัวจนขวัญกระเจิง ร้องออกมาด้วยเสียงผิดเพี้ยน
6.67.41
अनेकशो वध्यमानाः कुम्भकर्णेन वानराः।
राघवं शरणं जग्मुर्व्यथिता भिन्नचेतसः ॥ ६.६७.४१ ॥
วานรทั้งหลายถูกกุมภกรรณสังหารซ้ำแล้วซ้ำเล่า ต่างเจ็บปวดและจิตใจแตกสลาย จึงไปขอพึ่งพระราฆวะ (พระราม)
6.67.42
प्रभग्नान् वानरान् दृष्ट्वा वज्रहस्तात्मजात्मजः।
अभ्यधावत वेगेन कुम्भकर्णं महाहवे ॥ ६.६७.४२ ॥
เมื่อเห็นวานรแตกพ่ายไป บุตรของหลานแห่งพระอินทร์ผู้ทรงสายฟ้าในมือ พุ่งเข้าใส่กุมภกรรณด้วยความเร็วในการรบใหญ่
6.67.43
शैलशृङ्गं महद् गृह्य विनदन् स मुहुर्मुहुः।
त्रासयन् राक्षसान् सर्वान् कुम्भकर्णपदानुगान् ॥ ६.६७.४३ ॥
ยกยอดภูเขาใหญ่ขึ้นและคำรามซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้บรรดายักษ์ทั้งปวงที่ตามรอยกุมภกรรณต้องหวาดกลัว
6.67.44
चिक्षेप शैलशिखरं कुम्भकर्णस्य मूर्धनि।
स तेनाभिहतो मूर्ध्नि शैलेनेन्द्ररिपुस्तदा ॥ ६.६७.४४ ॥
ขว้างยอดภูเขาไปที่ศีรษะของกุมภกรรณ แต่กุมภกรรณผู้เป็นศัตรูของพระอินทร์ถูกภูเขานั้นฟาดที่ศีรษะ
6.67.45
कुम्भकर्णः प्रजज्वाल क्रोधेन महता तदा।
सोऽभ्यधावत वेगेन वालिपुत्रममर्षणः ॥ ६.६७.४५ ॥
ขณะนั้นกุมภกรรณลุกโชนด้วยความโกรธอย่างยิ่ง ทนไม่ได้จึงพุ่งเข้าใส่โอรสของพาลีด้วยความเร็ว (องคต)
6.67.46
कुम्भकर्णो महानादस्त्रासयन् सर्ववानरान्।
शूलं ससर्ज वै रोषादङ्गदे तु महाबलः ॥ ६.६७.४६ ॥
กุมภกรรณผู้มีเสียงคำรามอันยิ่งใหญ่ ทำให้วานรทั้งปวงหวาดกลัว ด้วยความโกรธจึงขว้างหอกใส่องคต ผู้มีกำลังมหาศาล
6.67.47
तदापतन्तं बलवान् युद्धमार्गविशारदः।
लाघवान्मोक्षयामास बलवान् वानरर्षभः ॥ ६.६७.४७ ॥
หอกนั้นพุ่งเข้าหาองคต แต่วานรผู้ประเสริฐที่สุด ผู้มีกำลังและชำนาญในหนทางแห่งการรบ หลบพ้นได้ด้วยความว่องไว
6.67.48
उत्पत्य चैनं तरसा तलेनोरस्यताडयत्।
स तेनाभिहतः कोपात् प्रमुमोहाचलोपमः ॥ ६.६७.४८ ॥
องคตกระโดดขึ้นแล้วตบอกกุมภกรรณอย่างรวดเร็วด้วยฝ่ามือ กุมภกรรณถูกตีจึงล้มสลบลงด้วยความโกรธ ร่างใหญ่ดั่งภูเขา
6.67.49
स लब्धसंज्ञोऽतिबलो मुष्टिं संगृह्य राक्षसः।
अपहस्तेन चिक्षेप विसंज्ञः स पपात ह ॥ ६.६७.४९ ॥
กุมภกรรณฟื้นคืนสติ ยักษ์ผู้มีกำลังมหาศาลนั้นกำหมัดแน่นแล้วขว้างด้วยมือซ้าย แต่ตนเองหมดสติและล้มลงไป
6.67.50
तस्मिन् प्लवगशार्दूले विसंज्ञे पतिते भुवि।
तच्छूलं समुपादाय सुग्रीवमभिदुद्रुवे ॥ ६.६७.५० ॥
เมื่อเสือแห่งวานรนั้นล้มสลบลงบนพื้นดิน กุมภกรรณก็หยิบหอกนั้นขึ้นมาแล้วพุ่งเข้าหาสุครีพ
6.67.51
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णं महाबलम्।
उत्पपात तदा वीरः सुग्रीवो वानराधिपः ॥ ६.६७.५१ ॥
เมื่อเห็นกุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาลพุ่งเข้ามา วีรบุรุษสุครีพ ราชาแห่งวานร จึงกระโดดขึ้น
6.67.52
स पर्वताग्रमुत्क्षिप्य समाविध्य महाकपिः।
अभिदुद्राव वेगेन कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ६.६७.५२ ॥
วานรผู้ยิ่งใหญ่นั้นยกยอดภูเขาขึ้น หมุนเหวี่ยงแล้วพุ่งเข้าหากุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาลด้วยความเร็ว
6.67.53
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य कुम्भकर्णः प्लवंगमम्।
तस्थौ विवृत्तसर्वाङ्गो वानरेन्द्रस्य सम्मुखः ॥ ६.६७.५३ ॥
เมื่อเห็นวานรนั้นพุ่งเข้ามา กุมภกรรณจึงเกร็งร่างทั้งหมดแล้วยืนประจันหน้ากับวานรราชสุครีพ
6.67.54
कपिशोणितदिग्धाङ्गं भक्षयन्तं महाकपीन्।
कुम्भकर्णं स्थितं दृष्ट्वा सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.६७.५४ ॥
เมื่อเห็นกุมภกรรณยืนอยู่ ร่างเปื้อนเลือดของวานร และกำลังกินวานรใหญ่ทั้งหลาย สุครีพจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.67.55
पातिताश्च त्वया वीराः कृतं कर्म सुदुष्करम्।
भक्षितानि च सैन्यानि प्राप्तं ते परमं यशः ॥ ६.६७.५५ ॥
ท่านได้สังหารวีรบุรุษ ทำกิจที่ยากยิ่งให้สำเร็จ กลืนกินกองทัพ และท่านได้รับเกียรติยศอันสูงสุดแล้ว
6.67.56
त्यज तद् वानरानीकं प्राकृतैः किं करिष्यसि।
सहस्वैकं निपातं मे पर्वतस्यास्य राक्षस ॥ ६.६७.५६ ॥
จงละกองทัพวานรนั้นเสีย ท่านจะทำอะไรกับไพร่พลเล่า ดูก่อนยักษ์ จงทนรับการทิ่มแทงจากภูเขาลูกนี้ของเราเพียงครั้งเดียวเถิด
6.67.57
तद् वाक्यं हरिराजस्य सत्त्वधैर्यसमन्वितम्।
श्रुत्वा राक्षसशार्दूलः कुम्भकर्णोऽब्रवीद् वचः ॥ ६.६७.५७ ॥
เมื่อกุมภกรรณได้ฟังถ้อยคำของราชาวานรนั้น ซึ่งเปี่ยมด้วยความกล้าหาญและความมั่นคง เสือแห่งยักษ์กุมภกรรณจึงกล่าวถ้อยคำนี้
6.67.58
प्रजापतेस्तु पौत्रस्त्वं तथैवर्क्षरजःसुतः।
धृतिपौरुषसम्पन्नस्तस्माद् गर्जसि वानर ॥ ६.६७.५८ ॥
ท่านเป็นเหลนแห่งพระประชาบดี และเป็นโอรสของฤกษรชัส ผู้มีความมั่นคงและวีรภาพ ดูก่อนวานร เพราะเหตุนั้นท่านจึงคำราม
6.67.59
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
व्याविध्य शैलं सहसा मुमोच।
तेनाजघानोरसि कुम्भकर्णं
शैलेन वज्राशनिसंनिभेन ॥ ६.६७.५९ ॥
เมื่อกุมภกรรณได้ฟังถ้อยคำนั้นแล้ว สุครีพก็ทะยานขึ้นและยกภูเขาพุ่งเข้าใส่ทันที แล้วฟาดภูเขานั้นใส่อกของกุมภกรรณ ภูเขาดุจสายฟ้าฟาด
6.67.60
तच्छैलशृङ्गं सहसा विभिन्नं
भुजान्तरे तस्य तदा विशाले।
ततो विषेदुः सहसा प्लवंगा
रक्षोगणाश्चापि मुदा विनेदुः ॥ ६.६७.६० ॥
ยอดภูเขานั้นแตกกระจายทันทีกลางแขนกว้างใหญ่ของเขา ฝ่ายวานรก็หวั่นไหวในทันที ขณะที่ฝูงยักษ์กลับคำรามด้วยความยินดี
6.67.61
स शैलशृङ्गाभिहतश्चुकोप
ननाद रोषाच्च विवृत्य वक्त्रम्।
व्याविध्य शूलं स तडित्प्रकाशं
चिक्षेप हर्यृक्षपतेर्वधाय ॥ ६.६७.६१ ॥
เมื่อถูกยอดภูเขาฟาดเข้า เขาก็โกรธขึ้นและคำรามลั่น อ้าปากกว้างด้วยความเดือดดาล แล้วหมุนหอกที่วาวแวววเหมือนสายฟ้า ขว้างออกไปเพื่อสังหารเจ้าแห่งลิงและหมี
6.67.62
तत् कुम्भकर्णस्य भुजप्रणुन्नं
शूलं शितं काञ्चनधामयष्टिम्।
क्षिप्रं समुत्पत्य निगृह्य दोर्भ्यां
बभञ्ज वेगेन सुतोऽनिलस्य ॥ ६.६७.६२ ॥
หอกคมที่กุมภกรรณเหวี่ยงด้วยแขน มีด้ามสว่างดุจทอง บุตรแห่งวายุรีบกระโดดขึ้น คว้าไว้ด้วยสองแขน แล้วหักมันด้วยแรงอย่างรวดเร็ว
6.67.63
कृतं भारसहस्रस्य शूलं कालायसं महत्।
बभञ्ज जानुमारोप्य तदा हृष्टः प्लवंगमः ॥ ६.६७.६३ ॥
หอกเหล็กดำอันใหญ่โต หนักเท่าพันคนแบก หนุมานผู้ยินดีจึงยกมันขึ้นวางบนหัวเข่าแล้วหักเสีย
6.67.64
शूलं भग्नं हनुमता दृष्ट्वा वानरवाहिनी।
हृष्टा ननाद बहुशः सर्वतश्चापि दुद्रुवे ॥ ६.६७.६४ ॥
กองทัพลิงเห็นหอกถูกหนุมานหัก ก็ปีติยินดี คำรามซ้ำแล้วซ้ำอีก และวิ่งกระจายไปทุกทิศ
6.67.65
बभूवाथ परित्रस्तो राक्षसो विमुखोऽभवत्।
सिंहनादं च ते चक्रुः प्रहृष्टा वनगोचराः।
मारुतिं पूजयांचक्रुर्दृष्ट्वा शूलं तथागतम् ॥ ६.६७.६५ ॥
ยักษ์ราชันนั้นตกใจหวาดกลัวจนหันหลังหนี ฝ่ายลิงป่าทั้งหลายปีติยินดี คำรามดั่งราชสีห์ และสักการะบุตรแห่งวายุ เมื่อเห็นหอกกลับมาเช่นนั้น
6.67.66
स तत् तथा भग्नमवेक्ष्य शूलं
चुकोप रक्षोधिपतिर्महात्मा।
उत्पाट्य लङ्कामलयात् स शृङ्गं
जघान सुग्रीवमुपेत्य तेन ॥ ६.६७.६६ ॥
เมื่อเห็นหอกหักเช่นนั้น ราชายักษ์ผู้ยิ่งใหญ่ก็โกรธเกรี้ยว ถอนยอดหนึ่งจากภูเขาในลงกา เข้าไปหาสุครีพแล้วฟาดเขาด้วยยอดเขานั้น
6.67.67
स शैलशृङ्गाभिहतो विसंज्ञः
पपात भूमौ युधि वानरेन्द्रः।
तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं
नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥ ६.६७.६७ ॥
เจ้าแห่งลิงถูกยอดภูเขาฟาดจนสลบ ล้มลงกับพื้นในสนามรบ เมื่อยักษ์ทั้งหลายเห็นเขาล้มลงกับพื้นและหมดสติ ก็คำรามด้วยความยินดีในการรบ
6.67.68
समभ्युपेत्याद्भुतघोरवीर्यं
स कुम्भकर्णो युधि वानरेन्द्रम्।
जहार सुग्रीवमभिप्रगृह्य
यथानिलो मेघमिव प्रचण्डः ॥ ६.६७.६८ ॥
กุมภกรรณเข้าไปใกล้เจ้าแห่งลิงผู้มีพลังอันน่าอัศจรรย์และน่าสะพรึงกลัว ในสนามรบ คว้าสุครีพไว้แน่น แล้วพาไปดั่งลมพายุอันรุนแรงพัดพาก้อนเมฆไป
6.67.69
स तं महामेघनिकाशरूप-
मुत्पाट्य गच्छन् युधि कुम्भकर्णः।
रराज मेरुप्रतिमानरूपो
मेरुर्यथा व्युच्छ्रितघोरशृङ्गः ॥ ६.६७.६९ ॥
กุมภกรรณยกสุครีพซึ่งมีรูปร่างดุจเมฆดำมหึมาขึ้น เดินผ่านสนามรบไป มีรูปร่างเทียบเท่าภูเขาเมรุ ส่องแสงดุจเขาเมรุเองที่มียอดสูงตระหง่านน่าสะพรึง
6.67.70
ततस्तमादाय जगाम वीरः
संस्तूयमानो युधि राक्षसेन्द्रः।
शृण्वन् निनादं त्रिदिवालयानां
प्लवङ्गराजग्रहविस्मितानाम् ॥ ६.६७.७० ॥
จากนั้นวีรบุรุษ ราชายักษ์ก็พาสุครีพไปโดยมีคนสรรเสริญในสนามรบ ได้ยินเสียงคำรามของเทพผู้สถิตในสวรรค์ ซึ่งประหลาดใจที่เจ้าแห่งลิงถูกจับไว้
6.67.71
ततस्तमादाय तदा स मेने
हरीन्द्रमिन्द्रोपममिन्द्रवीर्यः।
अस्मिन् हते सर्वमिदं हतं स्यात्
सराघवं सैन्यमितीन्द्रशत्रुः ॥ ६.६७.७१ ॥
กุมภกรรณ ศัตรูของพระอินทร์ผู้มีพลังเท่าพระอินทร์ เมื่อจับเจ้าแห่งลิงผู้เปรียบดั่งพระอินทร์ได้ จึงคิดว่า หากสุครีพผู้นี้ถูกสังหาร กองทัพทั้งหมดพร้อมทั้งพระราฆพะก็จะถูกสังหารไปด้วย
6.67.72
विद्रुतां वाहिनीं दृष्ट्वा वानराणामितस्ततः।
कुम्भकर्णेन सुग्रीवं गृहीतं चापि वानरम् ॥ ६.६७.७२ ॥
เมื่อเห็นกองทัพลิงแตกกระจัดกระจายไปทั่ว และเห็นสุครีพกับลิงอีกตัวหนึ่งถูกกุมภกรรณจับไว้
6.67.73
हनूमांश्चिन्तयामास मतिमान् मारुतात्मजः।
एवं गृहीते सुग्रीवे किं कर्तव्यं मया भवेत् ॥ ६.६७.७३ ॥
หนุมานผู้มีปัญญา บุตรแห่งวายุ ได้คิดว่า เมื่อสุครีพถูกจับไปเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าควรทำอย่างไรเล่า
6.67.74
यद्धि न्याय्यं मया कर्तुं तत् करिष्याम्यसंशयम्।
भूत्वा पर्वतसंकाशो नाशयिष्यामि राक्षसम् ॥ ६.६७.७४ ॥
สิ่งใดที่ข้าพเจ้าควรทำโดยชอบธรรม สิ่งนั้นข้าพเจ้าจะทำโดยไม่ต้องสงสัย ข้าพเจ้าจะแปลงกายให้ใหญ่ดุจภูเขา แล้วทำลายยักษ์นั้นเสีย
6.67.75
मया हते संयति कुम्भकर्णे
महाबले मुष्टिविशीर्णदेहे।
विमोचिते वानरपार्थिवे च
भवन्तु हृष्टाः प्लवगाः समग्राः ॥ ६.६७.७५ ॥
เมื่อกุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาลถูกข้าพเจ้าสังหารในการรบ ร่างกายแหลกเหลวด้วยหมัด และเจ้าแห่งลิงได้รับการปลดปล่อย ขอให้ฝูงลิงทั้งปวงจงปีติยินดีเถิด
6.67.76
अथवा स्वयमप्येष मोक्षं प्राप्स्यति वानरः।
गृहीतोऽयं यदि भवेत् त्रिदशैः सासुरोरगैः ॥ ६.६७.७६ ॥
หรืออีกนัยหนึ่ง ลิงตัวนี้อาจได้รับอิสรภาพด้วยตนเอง หากเขาถูกเทพ อสูร และนาคจับไว้
6.67.77
मन्ये न तावदात्मानं बुध्यते वानराधिपः।
शैलप्रहाराभिहतः कुम्भकर्णेन संयुगे ॥ ६.६७.७७ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่าเจ้าแห่งลิงยังไม่รู้ตัวว่าตนเองเป็นอย่างไร เพราะถูกการโจมตีด้วยภูเขาของกุมภกรรณฟาดเข้าในการรบ
6.67.78
अयं मुहूर्तात् सुग्रीवो लब्धसंज्ञो महाहवे।
आत्मनो वानराणां च यत् पथ्यं तत् करिष्यति ॥ ६.६७.७८ ॥
สุครีพผู้นี้จะได้สติกลับคืนในชั่วครู่หนึ่ง แล้วในการรบอันยิ่งใหญ่นี้ เขาจะกระทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อตนเองและต่อฝูงลิง
6.67.79
मया तु मोक्षितस्यास्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
अप्रीतिश्च भवेत् कष्टा कीर्तिनाशश्च शाश्वतः ॥ ६.६७.७९ ॥
แต่หากข้าพเจ้าปล่อยสุครีพผู้ยิ่งใหญ่นี้ไป ก็จะเกิดความไม่พอใจอย่างรุนแรง และเกียรติยศจะเสื่อมสลายชั่วนิรันดร์
6.67.80
तस्मान्मुहूर्तं कांक्षिष्ये विक्रमं मोक्षितस्य तु।
भिन्नं च वानरानीकं तावदाश्वासयाम्यहम् ॥ ६.६७.८० ॥
เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจะรอสักครู่เพื่อดูความกล้าหาญของผู้ที่ได้รับการปลดปล่อย และระหว่างนี้ข้าพเจ้าจะปลอบประโลมกองทัพลิงที่แตกกระจัดกระจาย
6.67.81
इत्येवं चिन्तयित्वाथ हनूमान् मारुतात्मजः।
भूयः संस्तम्भयामास वानराणां महाचमूम् ॥ ६.६७.८१ ॥
หนุมานผู้เป็นบุตรของวายุคิดดังนี้แล้ว จึงให้กองทัพใหญ่ของวานรตั้งมั่นอีกครั้ง
6.67.82
स कुम्भकर्णोऽथ विवेश लङ्कां
स्फुरन्तमादाय महाहरिं तम्।
विमानचर्यागृहगोपुरस्थैः
पुष्पाग्र्यवर्षैरभिपूज्यमानः ॥ ६.६७.८२ ॥
ครั้นแล้วกุมภกรรณก็เข้าสู่ลงกา พาเอาวานรผู้ยิ่งใหญ่ตนนั้นที่ยังดิ้นรนอยู่ไป และได้รับการบูชาด้วยฝนดอกไม้อันประเสริฐจากผู้ที่ยืนอยู่บนวิมาน บ้านเรือน และประตูเมือง
6.67.83
लाजगन्धोदवर्षैस्तु सेच्यमानः शनैः शनैः।
राजवीथ्यास्तु शीतत्वात् संज्ञां प्राप महाबलः ॥ ६.६७.८३ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลถูกรดด้วยฝนข้าวตอกและน้ำหอมทีละน้อย ๆ และเพราะความเย็นของถนนหลวง จึงกลับได้สติคืนมา
6.67.84
ततः स संज्ञामुपलभ्य कृच्छ्राद्
बलीयसस्तस्य भुजान्तरस्थः।
अवेक्षमाणः पुरराजमार्गं
विचिन्तयामास मुहुर्महात्मा ॥ ६.६७.८४ ॥
จากนั้นผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ก็กลับได้สติด้วยความยากลำบาก นอนอยู่ระหว่างวงแขนของผู้ที่มีกำลังยิ่งกว่า มองออกไปยังถนนหลวงของนครแล้วครุ่นคิดซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.67.85
एवं गृहीतेन कथं नु नाम
शक्यं मया सम्प्रतिकर्तुमद्य।
तथा करिष्यामि यथा हरीणां
भविष्यतीष्टं च हितं च कार्यम् ॥ ६.६७.८५ ॥
ถูกจับไว้เช่นนี้ บัดนี้เราจะตอบโต้ได้อย่างไรเล่า เราจะกระทำให้สิ่งที่พึงประสงค์และเป็นประโยชน์แก่วานรสำเร็จลงไป
6.67.86
ततः कराग्रैः सहसा समेत्य
राजा हरीणाममरेन्द्रशत्रोः।
खरैश्च कर्णौ दशनैश्च नासां
ददंश पादैर्विददार पार्श्वौ ॥ ६.६७.८६ ॥
จากนั้นท้าวกุมภกรรณผู้เป็นศัตรูของผู้เสมอพระอินทร์ ก็รีบเข้าประชิดด้วยปลายนิ้ว กัดหูของราชาวานรด้วยเล็บคม กัดจมูกด้วยฟัน และฉีกลำตัวทั้งสองข้างด้วยเท้า
6.67.87
स कुम्भकर्णो हृतकर्णनासो
विदारितस्तेन रदैर्नखैश्च।
रोषाभिभूतः क्षतजार्द्रगात्रः
सुग्रीवमाविध्य पिपेष भूमौ ॥ ६.६७.८७ ॥
กุมภกรรณถูกตัดหูและจมูก ถูกฟันและเล็บของสุครีพฉีกร่างกาย ถูกความโกรธครอบงำ เลือดชุ่มร่างกายจากบาดแผล จึงจับสุครีพเหวี่ยงแล้วทุบลงกับพื้นดิน
6.67.88
स भूतले भीमबलाभिपिष्टः
सुरारिभिस्तैरभिहन्यमानः।
जगाम खं कन्दुकवज्जवेन
पुनश्च रामेण समाजगाम ॥ ६.६७.८८ ॥
ถูกทุบลงบนพื้นด้วยกำลังอันน่าสะพรึง ถูกศัตรูของเทวดาเหล่านั้นทำร้าย เขาก็พุ่งขึ้นฟ้าอย่างรวดเร็วดุจลูกบอล แล้วกลับมาหาพระรามอีกครั้ง
6.67.89
कर्णनासाविहीनस्तु कुम्भकर्णो महाबलः।
रराज शोणितोत्सिक्तो गिरिः प्रस्रवणैरिव ॥ ६.६७.८९ ॥
กุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาล ขาดหูและจมูก เปื้อนเลือดเต็มตัว ดูงามดุจภูเขาที่มีน้ำตกไหลออกมา
6.67.90
शोणितार्द्रो महाकायो राक्षसो भीमदर्शनः।
युद्धायाभिमुखो भूयो मनश्चक्रे निशाचरः ॥ ६.६७.९० ॥
ยักษ์ร่างใหญ่โตและน่าสะพรึงกลัวเมื่อมองดู เปื้อนเลือดไปทั้งตัว ราตรีจรผู้นั้นตั้งใจจะเผชิญหน้ากับการสู้รบอีกครั้ง
6.67.91
अमर्षाच्छोणितोद्गारी शुशुभे रावणानुजः।
नीलाञ्जनचयप्रख्यः ससंध्य इव तोयदः ॥ ६.६७.९१ ॥
น้องชายของราวณะพ่นเลือดออกมาด้วยความโกรธ ส่องแสงงามดุจกองหินนิลาญชนะ ดุจเมฆดำที่รวมตัวอยู่ในยามสนธยา
6.67.92
गते च तस्मिन् सुरराजशत्रुः
क्रोधात् प्रदुद्राव रणाय भूयः।
अनायुधोऽस्मीति विचिन्त्य रौद्रो
घोरं तदा मुद्गरमाससाद ॥ ६.६७.९२ ॥
เมื่อท่านนั้นจากไปแล้ว ศัตรูของจอมเทพก็ด้วยความโกรธวิ่งกลับเข้าสู่การรบอีกครั้ง คิดว่า ข้าไม่มีอาวุธ ยักษ์ดุร้ายผู้นั้นจึงหยิบคทาอันน่ากลัวขึ้นมา
6.67.93
ततः स पुर्याः सहसा महौजा
निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
बभक्ष रक्षो युधि कुम्भकर्णः
प्रजा युगान्ताग्निरिव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९३ ॥
จากนั้นกุมภกรรณผู้มีพลังมหาศาลก็ออกจากเมืองทันที และในการรบ ได้กลืนกินกองทัพวานรอันดุร้ายนั้น ดุจไฟแห่งวาระสิ้นยุคที่ลุกโชนขึ้น เผาผลาญสรรพสัตว์
6.67.94
बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः
प्रविश्य तद् वानरसैन्यमुग्रम्।
चखाद रक्षांसि हरीन् पिशाचा-
न्नृक्षांश्च मोहाद् युधि कुम्भकर्णः।
यथैव मृत्युर्हरते युगान्ते
स भक्षयामास हरींश्च मुख्यान् ॥ ६.६७.९४ ॥
กุมภกรรณผู้หิวโหยและกระหายเลือดและเนื้อ เข้าไปในกองทัพวานรอันดุร้ายนั้น ด้วยความหลงในการรบ กินทั้งยักษ์ ปีศาจ วานร และหมี ดุจความตายที่พรากไปในวาระสิ้นยุค ท่านก็กลืนกินวานรผู้เป็นหัวหน้าด้วย
6.67.95
एकं द्वौ त्रीन् बहून् क्रुद्धो वानरान् सह राक्षसैः।
समादायैकहस्तेन प्रचिक्षेप त्वरन् मुखे ॥ ६.६७.९५ ॥
ด้วยความโกรธ เขาคว้าวานรทีละตัว สองตัว สามตัว หรือหลายตัวพร้อมทั้งยักษ์ด้วยมือเดียว แล้วรีบโยนเข้าปากอย่างรวดเร็ว
6.67.96
सम्प्रस्रवंस्तदा मेदः शोणितं च महाबलः।
वध्यमानो नगेन्द्राग्रैर्भक्षयामास वानरान् ॥ ६.६७.९६ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลไหลเปื้อนไขมันและเลือด ถูกยอดภูเขาทุบตี ยังคงกินวานรไม่หยุด
6.67.97
ते भक्ष्यमाणा हरयो रामं जग्मुस्तदा गतिम्।
कुम्भकर्णो भृशं क्रुद्धः कपीन् खादन् प्रधावति ॥ ६.६७.९७ ॥
วานรเหล่านั้นถูกกินอยู่ จึงไปพึ่งพระรามเป็นที่พักพิง กุมภกรรณผู้โกรธจัดยิ่งนัก กินวานรไปพลางวิ่งไล่ไปข้างหน้า
6.67.98
शतानि सप्त चाष्टौ च विंशत् त्रिंशत् तथैव च।
सम्परिष्वज्य बाहुभ्यां खादन् विपरिधावति ॥ ६.६७.९८ ॥
เจ็ดร้อย แปดร้อย ยี่สิบ และสามสิบ เขากอดรัดด้วยสองแขน กินไปพลาง และวิ่งไปรอบ ๆ
6.67.99
मेदोवसाशोणितदिग्धगात्रः
कर्णावसक्तग्रथितान्त्रमालः।
ववर्ष शूलानि सुतीक्ष्णदंष्ट्रः
कालो युगान्तस्थ इव प्रवृद्धः ॥ ६.६७.९९ ॥
ร่างกายเปื้อนไขมัน มันข้น และเลือด มีมาลัยลำไส้ที่พันกันห้อยจากหู เขียวเขี้ยวแหลมคมยิ่ง ดุจกาลเวลาที่ยิ่งใหญ่ยืนอยู่ ณ วาระสิ้นยุค เขาโปรยหอกลงมาดุจฝน
6.67.100
तस्मिन् काले सुमित्रायाः पुत्रः परबलार्दनः।
चकार लक्ष्मणः क्रुद्धो युद्धं परपुरंजयः ॥ ६.६७.१०० ॥
ในเวลานั้น พระลักษมณ์ผู้เป็นบุตรของสุมิตรา ผู้บดขยี้กองทัพของข้าศึกและพิชิตนครของข้าศึก ด้วยความโกรธ ได้ทำการรบต่อไป
6.67.101
स कुम्भकर्णस्य शरान् शरीरे सप्त वीर्यवान्।
निचखानाददे चान्यान् विससर्ज च लक्ष्मणः ॥ ६.६७.१०१ ॥
ลักษมณะผู้มีพลังยิ่งนั้นปักศรเจ็ดดอกเข้าที่ร่างของกุมภกรรณ แล้วหยิบศรอื่นขึ้นมาอีกและยิงออกไป
6.67.102
पीड्यमानस्तदस्त्रं तु विशेषं तत् स राक्षसः।
ततश्चुकोप बलवान् सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ ६.६७.१०२ ॥
ถูกอาวุธอันพิเศษนั้นทำร้าย ยักษ์ผู้มีกำลังก็โกรธขึ้น โกรธลักษมณะผู้เป็นผู้เพิ่มความสุขให้สุมิตรา
6.67.103
अथास्य कवचं शुभ्रं जाम्बूनदमयं शुभम्।
प्रच्छादयामास शरैः संध्याभ्रमिव मारुतः ॥ ६.६७.१०३ ॥
จากนั้นเขาใช้ศรปกคลุมเกราะทองอันงดงามผ่องใสของตน ดั่งลมพัดปกคลุมเมฆยามสนธยา
6.67.104
नीलाञ्जनचयप्रख्यः शरैः काञ्चनभूषणैः।
आपीड्यमानः शुशुभे मेघैः सूर्य इवांशुमान् ॥ ६.६७.१०४ ॥
ดูคล้ายกองนิลาญชนะ ถูกศรที่ประดับด้วยทองปกคลุม จึงรุ่งเรืองดั่งพระอาทิตย์ผู้มีรัศมีที่ถูกเมฆบดบัง
6.67.105
ततः स राक्षसो भीमः सुमित्रानन्दवर्धनम्।
सावज्ञमेव प्रोवाच वाक्यं मेघौघनिःस्वनः ॥ ६.६७.१०५ ॥
ครั้งนั้น ยักษ์ผู้น่ากลัวนั้น คำรามดั่งกลุ่มเมฆ ได้กล่าวถ้อยคำดูหมิ่นต่อผู้เพิ่มความสุขให้บุตรของสุมิตรา
6.67.106
अन्तकस्याप्यकष्टेन युधि जेतारमाहवे।
युध्यता मामभीतेन ख्यापिता वीरता त्वया ॥ ६.६७.१०६ ॥
เจ้าสู้กับข้าอย่างไม่หวาดกลัว ข้าผู้แม้แต่ความตายยังพิชิตได้ในการรบอย่างง่ายดาย เจ้าได้แสดงความกล้าหาญของเจ้าแล้ว
6.67.107
प्रगृहीतायुधस्येह मृत्योरिव महामृधे।
तिष्ठन्नप्यग्रतः पूज्यः किमु युद्धप्रदायकः ॥ ६.६७.१०७ ॥
แม้ผู้ที่ยืนอยู่เบื้องหน้าเจ้าในสงครามใหญ่ถือศัสตราดุจความตายเอง ก็ควรได้รับการเคารพ ยิ่งกว่านั้นผู้ที่มาทำสงครามเสียอีกจะยิ่งควรเพียงใด
6.67.108
ऐरावतं समारूढो वृतः सर्वामरैः प्रभुः।
नैव शक्रोऽपि समरे स्थितपूर्वः कदाचन ॥ ६.६७.१०८ ॥
ข้าขึ้นขี่ช้างไอราวตะ มีเทพทั้งปวงล้อมรอบ แม้พระอินทร์ผู้เป็นใหญ่ก็ไม่เคยยืนต่อสู้กับข้าในสงครามเลยสักครั้ง
6.67.109
अद्य त्वयाहं सौमित्रे बालेनापि पराक्रमैः।
तोषितो गन्तुमिच्छामि त्वामनुज्ञाप्य राघवम् ॥ ६.६७.१०९ ॥
ลูกของสุมิตราเอ๋ย วันนี้ แม้เจ้ายังเป็นหนุ่มน้อย ข้าก็พอใจในความกล้าหาญของเจ้า บัดนี้ ข้าขอลาเจ้าและพระราฆวะ แล้วปรารถนาจะจากไป
6.67.110
यत् तु वीर्यबलोत्साहैस्तोषितोऽहं रणे त्वया।
राममेवैकमिच्छामि हन्तुं यस्मिन् हते हतम् ॥ ६.६७.११० ॥
เพราะเจ้าได้ทำให้ข้าพอใจในการรบด้วยความกล้า กำลัง และความมุ่งมั่นของเจ้า ข้าจึงปรารถนาจะสังหารเพียงพระรามเท่านั้น เมื่อพระรามถูกสังหาร ทุกสิ่งก็ถูกสังหารด้วย
6.67.111
रामे मयात्र निहते येऽन्ये स्थास्यन्ति संयुगे।
तानहं योधयिष्यामि स्वबलेन प्रमाथिना ॥ ६.६७.१११ ॥
เมื่อพระรามถูกข้าสังหารที่นี่แล้ว ผู้อื่นที่ยังยืนอยู่ในการรบ ข้าจะต่อสู้กับพวกนั้นด้วยกำลังอันบดขยี้ของข้าเอง
6.67.112
इत्युक्तवाक्यं तद् रक्षः प्रोवाच स्तुतिसंहितम्।
मृधे घोरतरं वाक्यं सौमित्रिः प्रहसन्निव ॥ ६.६७.११२ ॥
ยักษ์กล่าวถ้อยคำดังนั้นแล้ว ก็พูดกับลักษมณ์ด้วยถ้อยคำที่เต็มไปด้วยคำสรรเสริญ ส่วนบุตรของสุมิตรา หัวเราะดั่งเยาะ ได้กล่าวถ้อยคำที่น่าสะพรึงยิ่งกว่าในการรบ
6.67.113
यस्त्वं शक्रादिभिर्देवैरसह्यः प्राप्य पौरुषम्।
तत् सत्यं नान्यथा वीर दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः ॥ ६.६७.११३ ॥
เจ้าผู้ที่แม้พระอินทร์และเทพอื่นทั้งปวงก็ทนไม่ไหว ได้บรรลุความเข้มแข็งของชายชาตรีแล้ว นั่นเป็นความจริง มิใช่อย่างอื่น โอ้วีรบุรุษ วันนี้ข้าได้เห็นความกล้าหาญของเจ้าแล้ว
6.67.115
एष दाशरथी रामस्तिष्ठत्यद्रिरिवाचलः।
अतिक्रम्य च सौमित्रिं कुम्भकर्णो महाबलः।
राममेवाभिदुद्राव कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.६७.११५ ॥
พระรามผู้เป็นบุตรของท้าวทศรถนี้ ยืนนิ่งดุจขุนเขา ส่วนกุมภกรรณผู้มีกำลังมหาศาล ล่วงเลยลักษมณ์ไป พุ่งตรงเข้าหาพระรามเท่านั้น ดั่งจะให้แผ่นดินสั่นสะเทือน
6.67.116
अथ दाशरथी रामो रौद्रमस्त्रं प्रयोजयन्।
कुम्भकर्णस्य हृदये ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.६७.११६ ॥
ครั้งนั้น พระรามผู้เป็นบุตรของท้าวทศรถ ใช้อาวุธอันน่าสะพรึง ยิงศรคมเข้าไปในหัวใจของกุมภกรรณ
6.67.117
तस्य रामेण विद्धस्य सहसाभिप्रधावतः।
अङ्गारमिश्राः क्रुद्धस्य मुखान्निश्चेरुरर्चिषः ॥ ६.६७.११७ ॥
กุมภกรรณถูกศรของพระรามแทงแล้ว ก็โกรธจัดพุ่งเข้ามาอย่างกะทันหัน จากปากของเขาก็พ่นเปลวไฟปนถ่านเพลิงออกมา
6.67.118
रामास्त्रविद्धो घोरं वै नर्दन् राक्षसपुङ्गवः।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.११८ ॥
ยักษ์ผู้ประเสริฐที่สุดถูกอาวุธของพระรามแทง คำรามอย่างน่ากลัว โกรธจัดยิ่ง พุ่งเข้าใส่พวกลิงในสนามรบ ทำให้ลิงกระจัดกระจายไป
6.67.119
तस्योरसि निमग्नास्ते शरा बर्हिणवाससः।
हस्ताच्चास्य परिभ्रष्टा गदा चोर्व्यां पपात ह ॥ ६.६७.११९ ॥
ศรที่มีขนนกยูงปักฝังอยู่ที่อกของเขา และตะบองที่หลุดจากมือร่วงลงสู่พื้นดิน
6.67.120
आयुधानि च सर्वाणि विप्रकीर्यन्त भूतले।
स निरायुधमात्मानं यदा मेने महाबलः ॥ ६.६७.१२० ॥
อาวุธทั้งปวงก็กระจายร่วงอยู่บนพื้นดิน เมื่อผู้มีกำลังมหาศาลนั้นเห็นว่าตนไร้อาวุธแล้ว
6.67.121
मुष्टिभ्यां च कराभ्यां च चकार कदनं महत्।
स बाणैरतिविद्धाङ्गः क्षतजेन समुक्षितः।
रुधिरं परिसुस्राव गिरिः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.६७.१२१ ॥
ด้วยกำปั้นและมือทั้งสองของตน เขาก่อการสังหารครั้งใหญ่ ร่างกายถูกศรแทงทะลุมากมาย เปรอะเปื้อนด้วยโลหิต เลือดไหลออกมาเหมือนภูเขาที่ไหลพุ่งน้ำพุออกมา
6.67.122
स तीव्रेण च कोपेन रुधिरेण च मूर्च्छितः।
वानरान् राक्षसानृक्षान् खादन् स परिधावति ॥ ६.६७.१२२ ॥
ด้วยความโกรธรุนแรงและถูกเลือดยั่วยุจนคลั่ง เขาวิ่งไปมาพลางกัดกินพวกวานร รากษส และหมีเหล่านั้น
6.67.123
अथ शृङ्गं समाविध्य भीमं भीमपराक्रमः।
चिक्षेप राममुद्दिश्य बलवानन्तकोपमः ॥ ६.६७.१२३ ॥
ครั้นนั้น ผู้มีกำลังอันน่าสะพรึงกลัว ดุจพระยมเอง ได้เหวี่ยงยอดเขาอันน่าสะพรึงกลัวขึ้น แล้วขว้างไปหมายจะให้ถูกพระราม
6.67.124
अप्राप्तमन्तरा रामः सप्तभिस्तमजिह्मगैः।
चिच्छेद गिरिशृङ्गं तं पुनः संधाय कार्मुकम् ॥ ६.६७.१२४ ॥
ก่อนที่ยอดเขานั้นจะมาถึง พระรามได้ตัดมันเป็นสองส่วนด้วยลูกศรเจ็ดดอกที่พุ่งตรง แล้วทรงสอดลูกศรบนคันธนูอีกครั้ง
6.67.125
ततस्तु रामो धर्मात्मा तस्य शृङ्गं महत् तदा।
शरैः काञ्चनचित्राङ्गैश्चिच्छेद भरताग्रजः ॥ ६.६७.१२५ ॥
ครั้นนั้น พระรามผู้มีจิตใจชอบธรรม พระเชษฐาของพระภรต ทรงตัดยอดเขาใหญ่นั้นด้วยลูกศรที่เปล่งประกายดุจทองคำและมีลวดลายหลากสี
6.67.126
तन्मेरुशिखराकारं द्योतमानमिव श्रिया।
द्वे शते वानराणां च पतमानमपातयत् ॥ ६.६७.१२६ ॥
ยอดเขานั้นมีรูปร่างดุจยอดเขาเมรุ และเปล่งรัศมีงดงาม เมื่อร่วงลงมายังทำให้วานรสองร้อยตัวตกลงมาด้วย
6.67.127
तस्मिन् काले स धर्मात्मा लक्ष्मणो राममब्रवीत्।
कुम्भकर्णवधे युक्तो योगान् परिमृशन् बहून् ॥ ६.६७.१२७ ॥
ในขณะนั้น พระลักษมณ์ผู้มีจิตใจชอบธรรม มุ่งมั่นจะสังหารกุมภกรรณและพิจารณากลอุบายต่าง ๆ มากมาย ได้กล่าวกับพระราม
6.67.128
नैवायं वानरान् राजन् न विजानाति राक्षसान्।
मत्तः शोणितगन्धेन स्वान् परांश्चैव खादति ॥ ६.६७.१२८ ॥
ข้าแต่พระราชา เขาไม่รู้จักทั้งวานรและรากษส เพราะคลั่งด้วยกลิ่นเลือด เขาจึงกัดกินทั้งพวกของตนและพวกศัตรู
6.67.129
साध्वेनमधिरोहन्तु सर्वतो वानरर्षभाः।
यूथपाश्च यथा मुख्यास्तिष्ठन्त्वस्मिन् समन्ततः ॥ ६.६७.१२९ ॥
ดีแล้ว ขอให้วานรผู้ประเสริฐทั้งหลายขึ้นขี่เขาจากทุกทิศ และขอให้หัวหน้าฝูงผู้สำคัญยืนล้อมรอบเขาไว้
6.67.130
अद्यायं दुर्मतिः काले गुरुभारप्रपीडितः।
प्रचरन् राक्षसो भूमौ नान्यान् हन्यात् प्लवंगमान् ॥ ६.६७.१३० ॥
บัดนี้ รากษสผู้มีใจชั่วนี้ ถูกน้ำหนักมหาศาลกดทับ เมื่อเดินไปมาบนพื้นดิน จะไม่อาจสังหารวานรตัวอื่น ๆ ได้อีกต่อไป
6.67.131
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।
ते समारुरुहुर्हृष्टाः कुम्भकर्णं महाबलाः ॥ ६.६७.१३१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเจ้าชายผู้มีปัญญานั้น วานรผู้มีกำลังมหาศาลทั้งหลายต่างยินดี จึงขึ้นขี่กุมภกรรณ
6.67.132
कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः।
व्यधूनयत् तान् वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥ ६.६७.१३२ ॥
แต่กุมภกรรณผู้โกรธจัด เมื่อมีวานรขี่อยู่บนตัว ก็สลัดพวกมันออกด้วยแรงอย่างรวดเร็ว ดุจช้างร้ายสลัดควาญช้างของมันฉะนั้น
6.67.133
तान् दृष्ट्वा निर्धुतान् रामो रुष्टोऽयमिति राक्षसम्।
समुत्पपात वेगेन धनुरुत्तममाददे ॥ ६.६७.१३३ ॥
เมื่อเห็นพวกวานรถูกสลัดตกไป พระรามทรงคิดว่า รากษสตนนี้กำลังโกรธ จึงกระโจนขึ้นอย่างรวดเร็ว และทรงหยิบคันธนูอันวิเศษขึ้นมา
6.67.134
क्रोधरक्तेक्षणो धीरो निर्दहन्निव चक्षुषा।
राघवो राक्षसं वेगादभिदुद्राव वेगितः।
यूथपान् हर्षयन् सर्वान् कुम्भकर्णबलार्दितान् ॥ ६.६७.१३४ ॥
พระราฆวผู้มั่นคง มีพระเนตรแดงด้วยความโกรธ ดุจจะเผาผลาญด้วยสายตา ได้พุ่งเข้าใส่รากษสอย่างรวดเร็ว ทำให้หัวหน้าฝูงทั้งหลายที่ถูกกำลังของกุมภกรรณทำร้ายมีความยินดีขึ้น
6.67.135
स चापमादाय भुजंगकल्पं
दृढज्यमुग्रं तपनीयचित्रम्।
हरीन् समाश्वास्य समुत्पपात
रामो निबद्धोत्तमतूणबाणः ॥ ६.६७.१३५ ॥
พระองค์ทรงหยิบคันธนูที่เหมือนงูร้าย สายแน่น ดุร้าย ประดับด้วยทอง ทรงให้กำลังใจแก่ลิง แล้วพระรามผู้ทรงสวมแล่งลูกศรอันวิเศษก็กระโจนขึ้นไป
6.67.136
स वानरगणैस्तैस्तु वृतः परमदुर्जयैः।
लक्ष्मणानुचरो वीरः सम्प्रतस्थे महाबलः ॥ ६.६७.१३६ ॥
วีรบุรุษผู้มีกำลังมหาศาล มีวานรทั้งหลายผู้ยากจะพ่ายแพ้ล้อมรอบอยู่ และมีพระลักษมณ์ติดตามไป ได้ออกเดินทางไป
6.67.137
स ददर्श महात्मानं किरीटिनमरिंदमम्।
शोणिताप्लुतरक्ताक्षं कुम्भकर्णं महाबलः ॥ ६.६७.१३७ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลนั้นได้เห็นกุมภกรรณผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ สวมมงกุฎ เป็นผู้ปราบศัตรู เปรอะเปื้อนด้วยเลือด มีดวงตาแดงก่ำ
6.67.138
सर्वान् समभिधावन्तं यथा रुष्टं दिशागजम्।
मार्गमाणं हरीन् क्रुद्धं राक्षसैः परिवारितम् ॥ ६.६७.१३८ ॥
กุมภกรรณพุ่งเข้าใส่ทุกคนดุจช้างแห่งทิศที่กำลังโกรธ กำลังแสวงหาพวกวานรด้วยความโกรธ และถูกล้อมไว้ด้วยรากษส
6.67.139
विन्ध्यमन्दरसंकाशं काञ्चनाङ्गदभूषणम्।
स्रवन्तं रुधिरं वक्त्राद् वर्षमेघमिवोत्थितम् ॥ ६.६७.१३९ ॥
เขามีรูปร่างดุจภูเขาวินธยะและมันทระ ประดับด้วยกำไลทองแขน มีเลือดไหลออกจากปาก ลุกขึ้นดุจเมฆฝนที่บังเกิดขึ้น
6.67.140
जिह्वया परिलिह्यन्तं सृक्किणी शोणितोक्षिते।
मृद्नन्तं वानरानीकं कालान्तकयमोपमम् ॥ ६.६७.१४० ॥
เขาใช้ลิ้นเลียมุมปากที่เปื้อนเลือด กำลังบดขยี้กองทัพวานร ดุจกาลเวลา ผู้ทำลาย และพระยมฉะนั้น
6.67.141
तं दृष्ट्वा राक्षसश्रेष्ठं प्रदीप्तानलवर्चसम्।
विस्फारयामास तदा कार्मुकं पुरुषर्षभः ॥ ६.६७.१४१ ॥
เมื่อเห็นราชาแห่งรากษสนั้น ผู้รุ่งโรจน์ดุจไฟที่ลุกโชน บุรุษผู้ประเสริฐที่สุดคือพระรามจึงทรงดึงคันธนูให้ตึง
6.67.142
स तस्य चापनिर्घोषात् कुपितो राक्षसर्षभः।
अमृष्यमाणस्तं घोषमभिदुद्राव राघवम् ॥ ६.६७.१४२ ॥
ด้วยเสียงสายธนูนั้น ราชาแห่งรากษสผู้โกรธจัด ทนเสียงนั้นไม่ได้ จึงพุ่งเข้าใส่พระราฆวะ
6.67.143
ततस्तु वातोद्धतमेघकल्पं
भुजंगराजोत्तमभोगबाहुः।
तमापतन्तं धरणीधराभ-
मुवाच रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१४३ ॥
ครั้นนั้น กุมภกรรณซึ่งคล้ายเมฆที่ลมพัดให้ปั่นป่วน มีแขนดุจขดของราชานาคอันประเสริฐ มีรูปร่างดุจภูเขา กำลังพุ่งเข้ามา พระรามจึงตรัสกับกุมภกรรณในการรบ
6.67.144
आगच्छ रक्षोऽधिप मा विषाद-
मवस्थितोऽहं प्रगृहीतचापः।
अवेहि मां राक्षसवंशनाशनं
यस्त्वं मुहूर्ताद् भविता विचेताः ॥ ६.६७.१४४ ॥
มาเถิด เจ้าผู้เป็นใหญ่แห่งรากษส อย่าได้ท้อใจ ข้านี้ยืนอยู่ตรงนี้ ยกคันธนูขึ้นพร้อมแล้ว จงรู้จักข้าว่าเป็นผู้ทำลายวงศ์รากษส เจ้าจะกลายเป็นคนหมดสติในชั่วขณะเดียว
6.67.145
रामोऽयमिति विज्ञाय जहास विकृतस्वनम्।
अभ्यधावत संक्रुद्धो हरीन् विद्रावयन् रणे ॥ ६.६७.१४५ ॥
กุมภกรรณรู้ว่า "นี่คือพระราม" จึงหัวเราะเสียงแหลมน่ากลัว ด้วยความโกรธจัด มันพุ่งเข้าไปหาพวกลิงในการรบ ทำให้พวกมันกระจัดกระจายไป
6.67.146
दारयन्निव सर्वेषां हृदयानि वनौकसाम्।
प्रहस्य विकृतं भीमं स मेघस्तनितोपमम् ॥ ६.६७.१४६ ॥
ราวกับจะฉีกหัวใจของลิงป่าทั้งหมดให้ขาดออก มันหัวเราะเสียงน่ากลัวและน่าสะพรึง เหมือนเสียงฟ้าคำรามของเมฆ
6.67.147
कुम्भकर्णो महातेजा राघवं वाक्यमब्रवीत्।
नाहं विराधो विज्ञेयो न कबन्धः खरो न च।
न वाली न च मारीचः कुम्भकर्णः समागतः ॥ ६.६७.१४७ ॥
กุมภกรรณผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ กล่าววาจานี้กับพระราฆวะว่า "อย่าเข้าใจว่าข้าคือวิราธะ หรือกพันธะ หรือขระ ทั้งไม่ใช่วาลิน และไม่ใช่มาริจะ ข้าคือกุมภกรรณ ผู้มาถึงแล้ว"
6.67.148
पश्य मे मुद्गरं भीमं सर्वं कालायसं महत्।
अनेन निर्जिता देवा दानवाश्च पुरा मया ॥ ६.६७.१४८ ॥
จงดูกระบองอันน่ากลัวของข้า ใหญ่ทั้งหมดทำด้วยเหล็ก ด้วยกระบองนี้ ในกาลก่อน ข้าได้ชนะเทวดาและทานพทั้งหลาย
6.67.149
विकर्णनास इति मां नावज्ञातुं त्वमर्हसि।
स्वल्पापि हि न मे पीडा कर्णनासाविनाशनात् ॥ ६.६७.१४९ ॥
เจ้าไม่ควรดูหมิ่นข้าด้วยนามว่าวิกรรณนาสะ แม้เพียงเล็กน้อยข้าก็ไม่รู้สึกเจ็บปวดจากการสูญเสียหูและจมูก
6.67.150
दर्शयेक्ष्वाकुशार्दूल वीर्यं गात्रेषु मेऽनघ।
ततस्त्वां भक्षयिष्यामि दृष्टपौरुषविक्रमम् ॥ ६.६७.१५० ॥
โอ้ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์อิกษวากุ ผู้ไม่มีบาป จงแสดงความกล้าหาญของเจ้าบนอวัยวะของข้า แล้วข้าจะกลืนเจ้า หลังจากได้เห็นความแกล้วกล้าและความองอาจของเจ้า
6.67.151
स कुम्भकर्णस्य वचो निशम्य
रामः सुपुङ्खान् विससर्ज बाणान्।
तैराहतो वज्रसमप्रवेगै-
र्न चुक्षुभे न व्यथते सुरारिः ॥ ६.६७.१५१ ॥
พระรามได้ฟังถ้อยคำของกุมภกรรณแล้ว จึงปล่อยลูกศรมีขนปีกงามออกไป ลูกศรเหล่านั้นมีความเร็วดุจสายฟ้า เมื่อถูกลูกศรเหล่านั้นเข้า ศัตรูของเทวดามิได้หวั่นไหวหรือเจ็บปวดแต่อย่างใด
6.67.152
यैः सायकैः सालवरा निकृत्ता
वाली हतो वानरपुङ्गवश्च।
ते कुम्भकर्णस्य तदा शरीरं
वज्रोपमा न व्यथयाम्प्रचक्रुः ॥ ६.६७.१५२ ॥
ลูกศรที่ตัดต้นสาละอันประเสริฐ และสังหารวาลินผู้เป็นจอมลิง ลูกศรดุจสายฟ้าเหล่านั้น ไม่ได้ทำให้ร่างของกุมภกรรณเจ็บปวดเลยแม้แต่น้อย
6.67.153
स वारिधारा इव सायकांस्तान्
पिबन् शरीरेण महेन्द्रशत्रुः।
जघान रामस्य शरप्रवेगं
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगम् ॥ ६.६७.१५३ ॥
มันดื่มลูกศรเหล่านั้นเข้าสู่ร่างกายดุจสายน้ำ ศัตรูของพระอินทร์ผู้นั้น จึงเหวี่ยงกระบองอันดุร้ายนั้นสวนความเร็วของลูกศรพระราม
6.67.154
ततस्तु रक्षः क्षतजानुलिप्तं
वित्रासनं देवमहाचमूनाम्।
व्याविध्य तं मुद्गरमुग्रवेगं
विद्रावयामास चमूं हरीणाम् ॥ ६.६७.१५४ ॥
ครั้นนั้น รากษสผู้เปรอะเลือด เป็นความหวาดหวั่นของกองทัพใหญ่ของเทวดา เหวี่ยงกระบองอันดุร้ายนั้น ทำให้กองทัพลิงแตกพ่ายไป
6.67.155
वायव्यमादाय ततोऽपरास्त्रं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय।
समुद्गरं तेन जहार बाहुं
स कृत्तबाहुस्तुमुलं ननाद ॥ ६.६७.१५५ ॥
ครั้นนั้น พระรามหยิบอาวุธอีกชนิดหนึ่งชื่อวายัพยะ แล้วขว้างไปยังผู้เที่ยวไปในยามราตรี ด้วยอาวุธนั้น พระองค์ตัดแขนพร้อมกระบองของมันขาด มันไร้แขนแล้วจึงคำรามกึกก้องอย่างโกลาหล
6.67.156
स तस्य बाहुर्गिरिशृङ्गकल्पः
समुद्गरो राघवबाणकृत्तः।
पपात तस्मिन् हरिराजसैन्ये
जघान तां वानरवाहिनीं च ॥ ६.६७.१५६ ॥
แขนของมันนั้นดุจยอดเขา ถูกลูกศรของพระราฆวะตัดขาด พร้อมกระบองที่ยังถืออยู่ ตกลงไปยังกองทัพของราชาลิง และบดขยี้กองทัพลิงนั้น
6.67.157
ते वानरा भग्नहतावशेषाः
पर्यन्तमाश्रित्य तदा विषण्णाः।
प्रपीडिताङ्गा ददृशुः सुघोरं
नरेन्द्ररक्षोऽधिपसंनिपातम् ॥ ६.६७.१५७ ॥
ลิงเหล่านั้นที่เหลือรอดจากการถูกทำลายและถูกทุบตี หมดหวังในตอนนั้น หลบอยู่ที่ชายป่า ร่างกายบอบช้ำ แล้วได้เห็นการปะทะกันอันน่ากลัวยิ่งระหว่างเจ้าแห่งมนุษย์กับเจ้าแห่งรากษส
6.67.158
स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु-
र्महासिकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः।
उत्पाटयामास करेण वृक्षं
ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥ ६.६७.१५८ ॥
กุมภกรรณนั้น แขนถูกลูกศรตัดขาด ดุจราชาแห่งภูเขาที่ยอดถูกดาบใหญ่ฟันขาด จึงใช้มือถอนต้นไม้ขึ้น แล้วพุ่งเข้าใส่เจ้าแห่งมนุษย์ คือพระรามในสนามรบ
6.67.159
तं तस्य बाहुं सहतालवृक्षं
समुद्यतं पन्नगभोगकल्पम्।
ऐन्द्रास्त्रयुक्तेन जघान रामो
बाणेन जाम्बूनदचित्रितेन ॥ ६.६७.१५९ ॥
พระรามได้ฟันแขนของกุมภกรรณนั้น ซึ่งยกต้นตาลขึ้นอยู่ ดุจลำตัวงูขด ด้วยลูกศรที่ประกอบด้วยอาวุธของพระอินทร์ และประดับด้วยทองคำ
6.67.160
स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः
पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः।
विचेष्टमानो निजघान वृक्षान्
शैलान् शिलावानरराक्षसांश्च ॥ ६.६७.१६० ॥
แขนของกุมภกรรณที่ถูกตัดขาดนั้น ตกลงสู่พื้นดินดุจภูเขาล้ม และกุมภกรรณดิ้นทุรนทุราย ทำลายต้นไม้ ภูเขา ก้อนหิน ลิง และรากษสไปทั้งหมด
6.67.161
तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः
समापतन्तं सहसा नदन्तम्।
द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य
चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥ ६.६७.१६१ ॥
พระรามเห็นกุมภกรรณที่แขนขาดนั้น กำลังพุ่งเข้ามาอย่างฉับพลันพร้อมคำรามลั่น จึงหยิบลูกศรคมสองดอกที่มีหัวเป็นรูปจันทร์เสี้ยว แล้วตัดขาทั้งสองของรากษสนั้นขาดในการรบ
6.67.162
तौ तस्य पादौ प्रदिशो दिशश्च
गिरेर्गुहाश्चैव महार्णवं च।
लङ्कां च सेनां कपिराक्षसानां
विनादयन्तौ विनिपेततुश्च ॥ ६.६७.१६२ ॥
ศีรษะทั้งสองของเขาตกลงไป ก้องสะท้อนไปทั่วทุกทิศและทิศน้อย ถ้ำบนภูเขา มหาสมุทร ลงกา และกองทัพของวานรและรากษสทั้งหลาย
6.67.163
निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो
विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम्।
दुद्राव रामं सहसाभिगर्जन्
राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥ ६.६७.१६३ ॥
แขนถูกตัดขาด ขาก็ถูกตัดขาด เขาอ้าปากกว้างดั่งเปลวไฟแห่งปากม้า คำรามลั่นพุ่งเข้าใส่พระราม ดั่งราหูพุ่งเข้าหาดวงจันทร์บนท้องฟ้า
6.67.164
अपूरयत् तस्य मुखं शिताग्रै
रामः शरैर्हेमपिनद्धपुङ्खैः।
सम्पूर्णवक्त्रो न शशाक वक्तुं
चुकूज कृच्छ्रेण मुमूर्च्छ चापि ॥ ६.६७.१६४ ॥
พระรามเติมลูกศรคมกล้าที่ประดับด้วยขนทองเข้าไปในปากของเขาจนเต็ม ปากที่เต็มเช่นนั้นจึงพูดไม่ได้ เขาครางอย่างยากลำบาก และในที่สุดก็สลบไป
6.67.165
अथाददे सूर्यमरीचिकल्पं
स ब्रह्मदण्डान्तककालकल्पम्।
अरिष्टमैन्द्रं निशितं सुपुङ्खं
रामः शरं मारुततुल्यवेगम् ॥ ६.६७.१६५ ॥
ครั้นแล้วพระรามทรงหยิบลูกศรที่ชื่อว่าอริษฏะ เป็นของพระอินทร์ คมกล้า ขนปีกงดงาม ดุจรัศมีของพระอาทิตย์ ดุจพรหมทัณฑ์ ดุจพระยมและกาลเวลา เร็วดุจลม
6.67.166
तं वज्रजाम्बूनदचारुपुङ्खं
प्रदीप्तसूर्यज्वलनप्रकाशम्।
महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगं
रामः प्रचिक्षेप निशाचराय ॥ ६.६७.१६६ ॥
ลูกศรนั้นมีขนปีกงามด้วยเพชรและทองคำ สว่างดุจไฟแห่งพระอาทิตย์ที่ลุกโพลง เร็วดุจสายฟ้าของพระมเหนทร พระรามทรงเหวี่ยงไปยังยักษ์ผู้ท่องราตรี
6.67.167
स सायको राघवबाहुचोदितो
दिशःस्वभासा दश सम्प्रकाशयन्।
विधूमवैश्वानरभीमदर्शनो
जगाम शक्राशनिभीमविक्रमः ॥ ६.६७.१६७ ॥
ลูกศรนั้นถูกแรงแขนของราฆวะผลักไป ส่องสว่างทั้งสิบทิศด้วยรัศมีของตนเอง น่าสะพรึงกลัวดุจไฟที่ปราศจากควัน มีพลังดุจสายฟ้าของศักระ จึงพุ่งไป
6.67.168
स तन्महापर्वतकूटसंनिभं
सुवृत्तदंष्ट्रं चलचारुकुण्डलम्।
चकर्त रक्षोऽधिपतेः शिरस्तदा
यथैव वृत्रस्य पुरा पुरंदरः ॥ ६.६७.१६८ ॥
ลูกศรนั้นตัดศีรษะของเจ้าแห่งรากษสได้ ศีรษะที่ดุจยอดภูเขาใหญ่ มีเขี้ยวเรียบงาม และตุ้มหูแกว่งไกวงดงาม ดุจที่พระปุรันทระเคยตัดศีรษะของวฤตระในอดีต
6.67.169
कुम्भकर्णशिरो भाति कुण्डलालंकृतं महत्।
आदित्येऽभ्युदिते रात्रौ मध्यस्थ इव चन्द्रमाः ॥ ६.६७.१६९ ॥
ศีรษะอันใหญ่ของกุมภกรรณประดับด้วยตุ้มหู งามสง่า ดุจดวงจันทร์ที่ปรากฏกลางราตรีหลังพระอาทิตย์ขึ้น
6.67.170
तद् रामबाणाभिहतं पपात
रक्षःशिरः पर्वतसंनिकाशम्।
बभञ्ज चर्यागृहगोपुराणि
प्राकारमुच्चं तमपातयच्च ॥ ६.६७.१७० ॥
ศีรษะของรากษสนั้น ดุจภูเขา ถูกลูกศรของพระรามต้องเข้า ก็ตกลงมา ศีรษะนั้นทำให้ประตูหอสังเกตการณ์พังทลาย และทำให้กำแพงสูงนั้นล้มลงไปด้วย
6.67.171
तच्चातिकायं हिमवत् प्रकाशं
रक्षस्तदा तोयनिधौ पपात।
ग्राहान् परान् मीनवरान् भुजंगमान्
ममर्द भूमिं च तथा विवेश ॥ ६.६७.१७१ ॥
ร่างยักษ์มหึมานั้นส่องแสงดุจหิมาลัย ครั้นแล้วก็ตกลงไปในมหาสมุทร บดขยี้จระเข้ ปลาใหญ่ และงูทั้งหลาย แล้วจมลงสู่พื้นดินด้วย
6.67.172
तस्मिन् हते ब्राह्मणदेवशत्रौ
महाबले संयति कुम्भकर्णे।
चचाल भूर्भूमिधराश्च सर्वे
हर्षाच्च देवास्तुमुलं प्रणेदुः ॥ ६.६७.१७२ ॥
เมื่อกุมภกรรณผู้เป็นศัตรูของพราหมณ์และเทพเจ้า ผู้มีกำลังมหาศาล ถูกสังหารในการรบ แผ่นดินและภูเขาทั้งปวงก็สั่นสะเทือน และเทพทั้งหลายด้วยความยินดีก็ส่งเสียงกึกก้อง
6.67.173
ततस्तु देवर्षिमहर्षिपन्नगाः
सुराश्च भूतानि सुपर्णगुह्यकाः।
सयक्षगन्धर्वगणा नभोगताः
प्रहर्षिता रामपराक्रमेण ॥ ६.६७.१७३ ॥
ครั้งนั้น เทพฤๅษี มหาฤๅษี นาค เทวดา สัตว์ทั้งหลาย ครุฑ กุหยกะ และหมู่ยักษะกับคันธรรพ์ ที่ยืนอยู่บนท้องฟ้า ต่างปีติยินดีในความกล้าหาญของพระราม
6.67.174
ततस्तु ते तस्य वधेन भूरिणा
मनस्विनो नैर्ऋतराजबान्धवाः।
विनेदुरुच्चैर्व्यथिता रघूत्तमं
हरिं समीक्ष्यैव यथा मतंगजाः ॥ ६.६७.१७४ ॥
ครั้นแล้ว พวกญาติผู้มีใจสูงของท้าวรากษสราชเมื่อเห็นการสังหารครั้งใหญ่นั้น ก็เสียใจยิ่ง คำรามดังลั่น เมื่อเห็นผู้ประเสริฐที่สุดของรฆุและหริ ดุจช้างตกมันทั้งหลาย
6.67.175
स देवलोकस्य तमो निहत्य
सूर्यो यथा राहुमुखाद् विमुक्तः।
तथा व्यभासीद्धरिसैन्यमध्ये
निहत्य रामो युधि कुम्भकर्णम् ॥ ६.६७.१७५ ॥
ดุจพระอาทิตย์พ้นจากปากของราหู ขจัดความมืดในโลกของเทพ แล้วส่องแสงเจิดจ้า พระรามก็ทรงรุ่งโรจน์ท่ามกลางกองทัพวานร หลังจากสังหารกุมภกรรณในการรบ
6.67.176
प्रहर्षमीयुर्बहवश्च वानराः
प्रबुद्धपद्मप्रतिमैरिवाननैः।
अपूजयन् राघवमिष्टभागिनं
हते रिपौ भीमबले नृपात्मजम् ॥ ६.६७.१७६ ॥
วานรจำนวนมากเปี่ยมด้วยความยินดี หน้าของพวกเขาดุจดอกบัวบาน พวกเขาบูชาราฆวะ โอรสของพระราชา ผู้ได้รับส่วนแห่งความปรารถนา เมื่อศัตรูผู้น่าสะพรึงกลัวและมีกำลังถูกสังหารแล้ว
6.67.177
स कुम्भकर्णं सुरसैन्यमर्दनं
महत्सु युद्धेषु कदाचनाजितम्।
ननन्द हत्वा भरताग्रजो रणे
महासुरं वृत्रमिवामराधिपः ॥ ६.६७.१७७ ॥
พระอนุชาองค์แรกของภรตะ ทรงปีติยินดีหลังจากสังหารกุมภกรรณในการรบ ผู้ทำลายกองทัพของเทพ ผู้ไม่เคยถูกเอาชนะในสงครามใหญ่ ดุจเจ้าแห่งอมรทั้งหลายปีติยินดีหลังสังหารวฤตระอสูรใหญ่